장음표시 사용
481쪽
dos agros enaittebant. Postquam se liciter Comes Hannoniae sanctu ni Amaniadum expiagnasset, Flandros contraria sors affixit atque disiecit. Dum is Arcam diti perent, salacti Ando mari praesidiaris milites , facto in palantes impetu , praedationi intentos haud aegre profligant, & caesis quinque mirulibus , praedam rccipiunt. Frisa seruati cum in Anglorum castra euaderent, tantum metum popularibus suis iniiciunt, ut repente Flandri omnes, quasi hostis a tergo pruineret, relictis castris absces crint, & in municipia sua coniugerint ; quippe ineptus ad militiam ciuis , & male castra permutat laribus, martisque aerumnas domcsticis commodis. Eduardus hac copiarum parte imminutus, rem nouo consilio gerit : ad Philippum scribit, eumque ad singulare certameu prouocat ; sat effusum innoxis sanguinis , piluatam esse contentionem viritis regnum sit , ab ipsis unice disceptandam ; si tamen secios pugnae percuperet, centum sibi adiungciet, aut plures quanto, numero vellet. Superscriptum erat epistolae, Philippo Valesio. Rex proii cationem, ut par erat, ludibrio habuit ; responditqtie , epistolam non ad se perscriptam,quae titulum non praeseIret; sc iturum ad pugnam ubi commodum forci; ad ducllum quod spectaret, si Eduardus Anglicum regnum in praemium vincenti proponerct, certamen placere ; sin minus , haudquaquam par esse, rem certam & postelliam in discrimen vocari. Angliis inte- Iea angebatur; quia praeter defectionem Flandrorum , destituebatur pecunia , quam Proceres in Anglia retinc bam ; porro unde stipem Geimanis conficeret, flagitantibus, vimque ni solueretur minantibus λ Tornacum excludebat spe in deditionis, & qilanquam ad dic na duntaxat tertiit m alimenta stippetcrent, ciues fortitudine supplcbant penuriam , quam & Angliis ipse non nouerat. In iis dissicultatibus lux pacis illuxit. Ioanna Valesia Pli ilippi solor , eademque Eduardi sdcriis , post mariri Guillelmi.
Hannoniae Comitis obitum Fontavcllam sicccsserat, in Coenobium Vir ginum, vi iamque in selitudine agebat salictissimam ; modo miserata bolli miserias , & discrimcn Regum amnium , progrcssa Coenobio , tam iuncura S auctoritate apud Reges valuit, ut inducias in decem menses impetrauerit, soliua obsidione Tornaci; laudabili facto mulieris , quae pietatis otium pio iugotio interpunxit , de sanctam 1 blitudinc ira sanctiori stequctitia immutauit. His induciis quaerebat hir Pontifici spatium pacis sarciendae , quam ab animis in Knsis minus obtineret; eae prorogatae
s uni in tres annos ; datumque odiis, ut mox acerbius ex flamma tecta
Nee idco bcllum qitieuit omnino , scd a capite ad membra tradiustum , in Britannia noui Ducis occasione, insensios Reges & regna ipsa commisit. Ioannes I V. Britanniae Dux , cum liberos qui siccedcrent nullos haberct, ad proximos a fines adiecit animum. I, duo erant, Ioanna ex fratreiacptis, & Ioannes Monsortii Comes, consanguineus frater; in virginem Ioannes pronior, eam Carolo Ble sensi uxorem collocat, simulque Brito num Comitiis designat here dcm, repudiato fratre Monsertio , quem ex incestis nuptiis natum assercbat. Erat Carolus Ludovici Ble sensis Comitis
fiat et, haud dubie a Philippo Rege propugnandus, quando Margaritam
482쪽
ipsi iis sororem Blesensis habebat in matrimonio. Ioannes a Tornacensi expeditione in Britanniam rediens, Cadomi inorbo prestus animam egerat, Ioanna nepte herede scripta; quanquam Monsertius praesens nihil non tentaret , ut a moriente impetrat et tabulas. Hac spe deiectus, haud deiecit animum, sed equis incitatis Nannetas aduolans, ciui una assensu Dux .appcllat bir, indicit comitia, & Lemovicum prosectus, Ioannis gazas & opulentam pecuniam rapit, quam in ea urbe Dux reposuerat gnarus sibi tantum iuris accesssurum, quantum pecuniae. Ea fretus quamplurimas Britanniae urbes,
qua vi, qua dcditione occupat: nec dubius quin Philippus Blescit sena promouens, immittit rus esset exercitum ; huic aemulum parem uti instrueret,
transmittit in Angliam, & commendatione Roberti Artesi, cui erat affinis , benevole ab Eduardo exceptus , de spe subsidiorum crectus, cidem pro Britannia clientelam praestat. Blesensis interca Philippum appellat, cuius auctoritate tam ipsi quam Monsortio dies dicitur, ut in Parium Curiade iure disceptent. Monsortius terressiis ab Anglia te ad diem sistit, comitatu frequenti Britonum ; sed cum persentiret sibi Regem iratum, veritus ne causa simul dc libertate excideret, mercatoris vestem indutus, clam
profugit, seque Nannetas rccipito Mox sententia Parium Ble sensi adiudicatur Britannia, eiusque executio a Philippo Ioanni filio commilia. Ille pararo exercitu, cui dederant nomina insignes Proceres , Comes Aleia sonius, Comes Bles ensis , Duces Burgundus & Borbonius, Ludovicus Hispanicus, Eusius Comestabilis, aliique, capto Cantoncaeo , Nanneias obsidet. Imparatus a milite Monfortius erat; ideo Britonibus auctoritate Regis deterritis, & Anglicam opem mari dirimente, cum in arcem recepisset se, a praesidiario milite per proditionem Ioanni traditur. Videbatur bellum con- Mbasenis fuctum in capite ; cum Margarita Monsortii uxor Ludovi et Flandrensis filia , Francica vere Semiramis , nisi quod Babylonica castior, pro captiuo coniuge filioque impubere rem suscepit. Ea femineis lamentis abstinens, &erecto supra sexum animo , post acceptum Rhodonibus nuntium , ipsam Rennes. Rhedonum urbem caeterasquc in officio firmat, ac filium Ioannem in Angliam mittit, quo vel obside vel pignore Anglica subsidia impetraret. Ioannes interca Rhedonas obsidet, capitque , dedentibus ciuibus, qui direptionem metuerent; tum Hennobonum validam arcem oppugnat. Mon- Hennebon.
fortia eam propugnabat, quae repulso sepius Francorum impetu, rem ag-sressa est militari audacia & fortitudine lingularem : erat enim ut consilio sagax , ita manu audax , ducis partes implens, tam pugnando fortiter , quam prudenter deliberando. Cum ex sublimi turri obseruarct Francos impressioneni in murum facere , uniuersas copias ed aduolare, & relinqui sine custodibus castra ; per oppositam portam trecentos educis equites, castra invadit , diripit , atque incendit, & excitato tumultu cum vetaretur in urbem regre Ilus , equites ad Aurarum proximam urbem agit incolumes, Scquinto post die magno absentiar fructu sexcentos equites , per obiectos hosti iam cuneos, salua ducit Henno bonum. Inter haec genero litatis specimina,
sex Anglorum millia in subsidium Maunarus duxerat, & profligauerat Ludovicum Hispanicum plurium copiarum ductorem ; cuius aduentu Ble sensis Tom. I. O oo pcrterri
483쪽
rertcrritus, pactus est cum Monsortia in aliquot mentes inducias. Illa breui hoc litteruallo Londinum profecta, maiores copias a Rege impetrat, quibus piae licitur Robertus Artes ius, & cum iis revecta in Britanniam Venetiam capit. Verum relicto Venetiae Artesio , postquani Rite dones exercitus ductus est, Clitibnius S Leo conscriptis militibus Venetiam ipsam aggrediuntur ; atque dum in murum irrumpitur , Artesius laeditur grailiter, cogiturque per posticum effugere; plagis obiens transiuit tendotia Angliam ; vir militaris, Sc ad omne discrimen accinctus ; infelix tamen, qui dotes egregias in patriam & Regem conuertens , sortis suo damno & probro fuerit. Eduardus aegerrimc amicissimi viri mortem ferens. ipse magnum exercitum in Britanniam ducit, quam Ioannes non minoribus copiis obtinebat; iamque bellum totis viribus instaurabatur, cum Legati I'ontificij inducias in tres proximos annos exorant, foederatis in eas admissis, S: Monsortio liberato. Sed ea malacia non tranquillitas fuit , excitanda in posterum tum in Francia tum in Britannia tempestate, quae clauum 3c armamenta confringe P.
Inducias Reges ludis & conuiuiis transigebant , eamque in rem suos quisque Proceres c uocauerat; ut diuersis consilio , sic diuerso clientu. Eduardus Comiti libe Salisberiensis amore accensus , ordinem Tibialis falciae instituebat; dum Philippus vindictam an metum animo obtegens, hastiludia eacisque laetitiam praetendebat .Hac specie clim plurimos cito casset e diuersis prouinciis Nobiles ; decem e Britonibus, quorum princeps Oli uerius Clitionus, & tres e Normannis , in vincula agit, & proditionis compertos an suspectos capite plectit. Vnus effugit insidias Goto Dedus Harcurius, & a Rege expetitus summopere , ad Eduardum sic contulit, inflammavitque praecipitem animum iracundia , quia Philippus innoxios Proceres, unius criminis reos , quod fauere Anglo putarentur, vita spoliansit.In locum Arte si j admissus Harcurius; sed uid bellum in Anglia comparatum,& ad cae rum vindictam non tantum palam Eduardus surrexit, vertim in Francia ipsorum assines dolorem tacitum instigabant. Extemplo missi in Britanniam Monsortius,in Aquitaniam Lancastrius Comes Erbiensis, de ille paulo post morbo extinctus,istius vero expeditio celebris. Siquidem obsidione Bergeracum cepit, & comitem Inui lanum insigni victoria profligauit ; mille duallaxat equitibus decem hominum millia sub vesperam aggressus, in fugam egit, captis ducentis e praecipua nobilitate , de transito Garumna, Aginnates subegit.Imb ulterius victoriae instans Carentono transimi illa, Encutita. am armis obtinuit. Subito fulmine perculsus Philippus, Ioanni filio generosissimo iuueni repellendi hostis prouinciam tradit,& ille partem exercitus,qui scribebatur amplissimus,illicd iatricias,circa Carentonum omnia oppida de ipsam Enculi sinam recipiens, Anglum recedentem Aguilonium usque persequitur , inciti suntque ob vallar, centum hominum millibus in exercitu numeratis , uniuersa penu Normannia confluente. Dum regni copiae ad scopulum haerent, Eduardus spe Flandriae obtinendae concepta, ex Anglia soluens, Sclusam appulerat,dcducto Eduardo filio , agebatque ea de re cum Flandris. Artauclla prouinciae
484쪽
tam opulentae spem fecerat , de ciuitatum Consilles eo loci adduxerat, pii iii, tacito consilio , doluc in Eduardi conspectu in ventum est. Tunc ad eos voratione conuersa ; Longam intexit miseriarum seriem , quat perpessi hactenui ii, iv,
bello erant earum causam in Comitem Ludovicum transferri in im Francum a fferitu mala omnia in ditionem suam intulisse , fyoliasse pecuniis ciues,extorres de-phlisse e laribus , insontes necauisse quam plurimos; ac demism Philippo Capitali hosti obtulisse prouinciam totam in Areptionem ct praedam. Iam abruptum obsequis viraulum ct reuerentia; non habendum pro Principe qui praedonem se gerit,
abrigasse iam diu Comitem, qui Framis adivnsim calamitates tantas intulit patriae. Ita liberratisia redditis unumsuperesse, ut sibi nouum Principem adsciscant, cuius beneuolentia atque potentia, tam foueantur intus quam forti tegan tur. Adesse Eduardum, a quo percepissent tam multa commoda , Lyerarent longe plurima I praualidum ad instingendam Philippi tyrannidem , futur mque defensorem vocarent; atque ut arctiore vinculo sibi annecterent, Eduardum filium pro potestate d.ua a populo comitem dicerent. Constites re inexpectara attoniti ; poli quam exaggcrarunt mometrium ; postulant spatium ad deliberandum cuni ciuibus , & spe facta reditus, in sua quique oppida abeunt. Ciuitates singulae audito Aria uellae consilio ; exclamant retinendum quem Delmnatura dedissent Principem, haudquaquam eum qui secum natus , educatus foret atqtie institutus , cum extraneo permutandum; atque auctorem tanti sagit ij tollendum e medio , ct perniciosum consilium regerendum in eaput. Arrauella diuturna selicitate metum restinguente, Eduardo pollicitus se solo aspectu citii tates in sententiam suam adducturum, Gandauum ubi regnum incoeperat se primum confert. At prouidebat iustissime Deus, ut quo in loco irata erat tyrannis, eo occumberet, Sc qui tot scelera promouillhnt,iidem exsinde-rciat. Subeunti urbem nemo occurrit; spectat ciues conuenire in compitis, se ferocibus oculis designari; voces audit obstrepentium, eum esse qui Flandriam ut patrimonium donet; quid ultra ipsi patiantur tyrannum 3 Per eas voces metu penitus admisib,domum abscedit,obstructisque foribus se in vim communit. At plebs incondita ex alieno metu collecta audacia,ad domum properat, Arta uellam poscit, & vim comminatur. Ille ad fenestram se offert; salutem precatur abiectissimis verbis, unumquemque appellat denomine , atque humiliter supplex sibi veniam flagitat. Postquam animaduertit mutatas hominumvoluntates, nec locum elic precibus lacr)misve, tentat effugere per posticum, atque sibi consulere. Verum in effusam turbam incurrit, & ab iisdem, caesus est , quos ante ut mancipia ad nutum leuem circumagebat. Isque exitus fuit homuncionis, ex ossicinae quisquiliis ad imperium cuccti,& dantis popularibus poenas,quas exegerat diu. Edtiardus comperta morte,Flandris iratus,irritam spem reo exit in Angliam,& ad belli rationem nouam se accinxit. Nam certior factus , Ioannem Aguilonio pertinaciter adhaerere, & con- κstitia ille arcem fame opprimere,qiram expugnare vi haudquaquam poterat; ipse ad seruandam arcem & praesidiarios milite S conscensis nauibu Sexer in istacitum in Aquitaniam ducit. Sed ventorum restantium vi tertium a cursu vastat. . diuulsius,coactus est ad Britaniae oram appellere, dum tempestas remitteret.
485쪽
Ibi otianti nouam mentem inspirat Harcurius. Aquilamam. i i ipsa regni viscera penetramdum : Normanniam irreptioni valde obnoxiam ; inritis si inodat, inrentia spolia , egregia commoda nullo periculo parari pisse , ac substerni pontem quo ad Parisios properet. Prouinciam uberem frugibus , refertameitiit tribus atque opulentam , admotam ad Lutetia portas , patere inuadenti; nullas arces , nLlla munita oppida qua vim excluderent ἱ eiure ct incolas diuiti a
pace emollitos; si quid roboris sit, id totum cum Duce ad Aquilonium con xisse ;rem cum imbelli turba ct feminis fore. Addebat plures sibi assinitate ct amicitia comunctos , Hilippo infensos , quorum ope loca percommoda s municipia obtineret : Normanniam veru Anglia patrimonium , im. Regum patriam , qua natura iure compelli et Principes suos ἱ obsecraret sibi eripi seruitutis iugum, cst quem in Guillelmo victorem dederat , in Eduardo reposceret. Editardus iis persitasus, cursum obiicrtit, & ad plagam Constantiensena improuisus applicat. Nauem egredienti omen contigit, quod sinistrum in speciem dexteritate ingenii dextrum effecit ; nam cum grauiter lapsus ore prono in terram ruisset, & e naribus flueret copia sanguinis, aduertens id videri ominosum adstantibus , verbo fecit auspici uin ; an non , inquit, ast icitis, quonam modo me haec rerra alliciat sci licet me dominum expctit. Illico trifariam copias diuidit; utque plura per loca populationem dc terrorem spargeret, late graisatores diffundit. Nec municipia modo Si liritalidasvrbes expugnat, sed quae maioris nominis, Aristorum , Caesa roburgum ,
Monteburgum, Carente nitim, Fanum Lantonis; patuere victori, thirba agresti intra muros perfugiente, ut defenderentur, non ut destiaderent : at qui
muri metum propugnare possint Iam Normannia inferior pencs Angluna erat praeter Cadomum ; cum Philippus tumultu excitatus Rodiilphuni Guinium Comestabilem & Tancaruillam Comitem , ex Aquitania rcu catos , ad Cadomum defendendum mittit , dum ipse indicit delectum
militum , arcessitque ex prouinciis nobiles. Urbs nullo ambitu moeniti ni cingebatur , tecta uno latere Orno amne praeterfluente, altero arce, quam Blanius Praefectus cum trecentis Genuensibus obtinebat. Implebat urbem ingens mortalium numerus ; nam praeterquam quod populosissima erat, rusticorum turbam e proximis agris exceperat. singuli metuebant, modo praefidentes & temerarij ; adeo facilius in extreinum vitium quam in mediam virtutem itur ; hostem spernunt, expetunt , null6que ordine aggrediuntur prorumpere. Comestabilis gnarus quantum interesset militem inter turbάmquc ciuium , statuerat pontem urbisque portas defendere , nec sinebat petulantes prodire. Sed ij feroces in ab Diatem hostem, clim duci vim facturi sorem, si esse durior pergeret, permisit quod
prohibere non poterat; simul cum Tancaruilla pontis caput occupat, ciues ut reciperet, atque hostem persequentem repelleret. Nec ducem fefellit remeritatis opinio ; vix in conspectum Angli venit Cado mensis,cum adhuc illibatus a vulnere , proiectis armis fugam versus urbem effusissime capit; nec modo ad pontem , sed per ipsum amnem , qui vadosus forte erat, in domos suas confugit quisque. At salutis via iter morti atque exitio praebuir. Eodem vado insequuti liostes,in urbem inuadunt,vicos hie strage & cruore implent.
486쪽
implent. Pugnabant ad pontem Cometabilis & Tancaruilla, ignari vado pii T, b,
amnem patere, cibin a tergo spectatu captam Vrbem , Oppressique multi V iiii Vitii dine, hosti se tradunt, a multis ideo proditionis suspecti. Exin licentiae militis urbs permilla. Verum com desperatio ciuium animos inflammaret, ad fingulas aedes pugna instauratur ; obstriustis foribus csupernis locis saxa, tela, trabes ciuis iaculatur , iamque imbelli sexu bellum propagante, uno pro milite inualescit multiplex. Eo pugnae genere e Brtissimis quingenti Angli ceciderant; cum Eduardus ira praecipiti abscedere militem , atque
urbi flammas iniici iubet. Enimvero Harcurius misertus popularium , calamitatem proximam deprecatur 1, supplexque ab Eduardo impetrat, ut poenam in misericordiam verteret, vincordique clementia quos desperatio ad extrema impulerat. Sic promulgata venia victori urbem asseruit; ei uisalus concess i, raptae opes : ab arce Eduardus abstinuit, de quidem p denter ne mora suorum ardor tepesceret, neve in alias urbes obsistendi exemplum propagaretur. . Postquam Normanniam populationibus atque incendiis peruastauit, ad XI. Lutetiae portas exercitum victorem admotiit, circum oppida & municipia incendit, domosque regias flammis consumpsit; mox per proditores admo--e nitus, iam Philippum inualescere copiis ,& statu ille pugnam consercre , ire ipse in alieno tot circumclusus amnibus interciperetur, receptum indicit; & restituto ad Pol sita cum ponte , Sequana transito, versus Bellova- cum iter casit. Dum regreditur , noua calamitate Philippum percellit; Ambianenses submittebant ad Regem turmam Nobilium , quae cum in Harcurium incurrisset, oborto certamine , victa & profligata est; mille &ducenti intersecti , equi & impedimenta a victoribus abducta. Nouum vulnus vehementer Regis dolorcm auxit; ille intolerabilem contumeliam ratus, si hostis post tot incendia elaberetur impune ; Somonae , qui unus amnis recedenti erat transinittendus, pontes subrui, & vada conturbari iubet adeo pontem aureum non sternebat masnisque itineribus sequitur regredientem. Eduardus sexta ab Ambiano leuca substitit , datque mandatum Praesectis castrorum ut vadum inquirant ; ij cum decursa Somonae ripa nullum reperissent, & haereret inops consili, Eduardus, Franciis captiuus vadum latens commonstrat, quo admodum tuto duodeni equites una fronte procederent; verum id patebat duas tantum horas, cum amnis humilior aestu Oceani non exurgit. Praeterea ripam oppositam Godem arus Fayus occupabat, ac sex millia peditum equitesque millenos penetranti De Fare. vadum obiicicbat. Nihilominus Eduardus opportunis horis vadum ingressus, pugna cum Fayo conserta, in ulteriorem ripam transiuist, & ho
stili equitatu in fugam acto , proculcauit peditem atque disiecit. Vrgebat Philippus , peruenitque ad vadum una hora postquam An plus transmiserat; iamque fluxu amnem implente prohibitus transitu, flexo itinere, . Abbauillam venit; & ibidem ipsa nocte quieuit, dum se legiones caeterae altequerentur. Eduardus , ad Cretiacum qui in Ponti uis' pagus est, castra- Cteer. metatus, statuit frontem hosti obiicere, quando terga maiori periculo obvertebat. Eam in rem in colle modico aciem dirigit, tergum expalna O o o 3 alboribus
487쪽
arbori is sylva obtiallabat, frontem & latera curribus texit, inani spatio, quo irruere copiae & se recipere pollent. Tum postquam accepit a speculatoribus eo die Francum non venturum , militam ad corpora cibo &somno reficienda dimittit ; quanquam , cibi erat magna penuria, iam Ocha utim diem castris solo pane syluci triumque arborum baccis famem pellentibus. Postero die, tui Augusti erat vicesimus sextus, Philippus primo manc, postquam sacro interfuit, copias versus Cressiacum agit tumultilarius, qhiasi ad certam stragem praedamque indubiam,non ad pugnam irctur. Eques pedesque confusione pari inccdebat; modo haec legio praecurrcbat citariore pallu , modo consiliebat cuisu DIIa ; mox altera concitabatur in cursum; ita nullo ordine agros impleuerant, cum Regis speculatores renuntiant, Anglii in haud fugere, sed instriusta acie puguam praestolari. Eam ob rem adcbant ducum seniores , ut inhibito in eum diem exercitu metaretur castra ; in ea perturbatione ad pugnam militem haud componi polle,iam instare meridiem , vix luce reliqua turbam inconditam instrui in agmina polle. Et vero allentiens Rex sisti vexilla, locnm castris designari iubet; verum cum signa prima constitissiciat, quae proxima erat lcgio rata primam ad pugnam instrui,ut ipsa prior ad praedium accederet, D stinat occupare principem locum ; quam festinationem prima legio adscribens contumeliae , praesestinauit frontcm obtinere; sic praua aemulatione violata imperia , Rexque ipse nolens ad pugnam inductus; adeo bcllum disciplina
atque obsequium regit ,& vis destituta consilio in furorem transit. λtne prorsus inordinati procurrcrent , Rex aegre a Proceribus impcrrauit, ut acies in aliquot agmina distribueretur. In primo designata sex millia Sa-
ittariorum; ij Genuenses stipendiarii ducibus Doria & Grimal do ; duce-
Datque agmen Ioannes Bohemiae Rex ; & hic praeclarissima in Franciam fide , orbus oculis properauerat Philippo venire suppetias , adduxeratque filium Carolum Romanorum Regem dc signatum ; palam profitens sic memoriam beneficiorum quae acceperat a Francia non amisille cum oculis, &vel caecu in rccta iturum Parilios. Carolus Regis frater Aleia sonius Comes, praeseruidae indolis alterum agmen ducebat, erantque in zo cataphractoriim qitatuor millia , duodecim peditum. Tertium conflatum cataphractorum duodecim millibus , peditum quinquaginta, Rex ipse cum turma Procerum deducebar. Et laeuo omini quaedam accepta sunt ; primum quod pedites hoste nondum vise , caeco impetu simul nudatis mucronibus proclamarunt, mortem, mortem e tum quod ingens coruorum phalanx, tu faustis clamoribus crocitantium , tetra nube Francos obumbrabat; sensitque ex crocitibus Bohemiae rax impuras aves olere cadauera, mortisque
esse praenuntias. Contra Eduardus , pietate sempto primordio , postquam totus exercitus sacrificio sancto intersuit, & ipse cum Proceribus Christi sanctissimo corpore pastus est; copias similiter partitur in tria agmina; primum Eduardo filio tradit , implenti annum decimum cluartum, voluitque adolescentem impuberem in periculi frondem obiicere , ut primo tirocinio vol honestam mortem vel gloriosam victoriam altequeretur; m eo equites octingenti, & bina Sagittariorum millia. Idem numerus in
488쪽
in alae ruin agmen attriblitus ; tertium ipse ducebat ; et tuque in exercitu ---
peditum millia viginti quinque. Iussi omnes hostem silentio praestolari,dum ad qli ingente timum palliam accederet. Dici medium illucebat, chin Franci aestii, cibi inopia,&cursu defessi,
ad hostem admoti sunt; & ipsam pugnae prolusionem molestissimus ea- X isus pei turbauit. Subito coelum nubium velo inhorritit, fulgetrisque tene--ς bras inter splendentibus, minantibusque fulminis iactum tonitribus, e L ' funditur nubibus torrens imber , eaque copia ut funibus arcuum aqua imbutis , G cnuenses iaculari abnuerint, excusantes arcus ad pugnam ineptos. Clim nihilominus urgeretiar,indignantes succidunt funes arcuum &balistarum ,& retro gressum vertunt. Philippus pertaesus ignauiae, & an gente iam aegritudine animi, iubet secundum agmen incedere , proterique
ungulis turbam illam vilissimam. Dicto ocyus Alensonius' aduolat; Genuentes oderat capitaliter , & cupidissimus pugnae quam ij detrectabant, in ip lbs irruit, caeditque obuios ferro , quod inliostem debuillet deripere. Nee se ideo ad pugnam expedit ; nam illico equi , peditum fugientium &morientium implicati corporibus , arcuum & balistarum quae humi iacebant obicibus intricati, cum inuoluerentur, Zc prolaberentur frequenter;
eques similiter humi procumbebat, & vetabatur ad hostem ingredi. Ita Anglo pediti data facultas progrediendi ; isque tuto ad equitem proserpens, obuium quemque oblongis cultris interficit. Interea Carolus Luxem-Durgius agmine equestri inuehitur; cuin Angli Sagittarii in fronte collocati, imbre telorum emi Ilo , equos pariter equitesque traiiciunta, tum Eduardus iubet primum equitum agmen incedere, praeliumque acerrimum conseritur. Ioannes Bohemiae Rex postquam audit filium inter hostes versari, nec Bo- cnim prae caecitate videre poterat, veteri martis incendio suscitato, rogauit qui aderant se in confertam aciem ducerent; ii inuiti obsequuntur ; & ne inter turbam ac tumultum pugnantium Rex aberraret,eum fasciis ad equorum frena aduinciunt , unoque impetu in obiectos hostes se abdunt. Ioannes post edita praeclarissima facta occubuit; repertusque est postridie suos inter reuinctus, ῆciis pariter occumbentibus ; dignissimis testibus generosissimae caecitatis. Iam tertium agmen Rex ipse inuexerat, unusque Eduar- Esiardidus iunior par adhuc erat tot copiis repellendis , chira discrimen grauissimum ab una cohortium subit: ea ex gentium validissimis, Francis , Germanis, de Sabaudis, magno impetu rapta , ad Principem penetrat, urgetque vehementer , cum Eduardus Rex a pusna etiamnum abstinens , & e summo colle spectator omnium,specimcn eaeret Imperatoris praeclari, viris oculis victoriam delibans,inad verbo laudem augens. Nam cum ad eum periculum filis reserretur , magno animo interrogauit , filius laesus foret, an mortuus ὶ responsoque accepto, Dei beneficio integrum atque incolumem csser. Ite igitur,inquit, volo huius diei tota penes illum sit gloria,redimat calcaria, nomenque Equitis , suis impensis atque laboribiti. Nilii tonuiuis decerptos ex altero agmine equites in opem misit, quorum aduentu recreatus Princeps,cum iam supra aetatem mira perpetrasset, penitus profligauit, hostenique deuicit. Philippus stipantibus perpaucis, peregregie ducis militisque ossicio
489쪽
Fri ossicio Mactus; prope erat ut caperetur , i mque equo deiectus in recei
p., V, tzm conicenderat, Ioanne Hanilonio susticiente; citin ab eodem equum L a s i v s au rien ς, in uirus& nolens, femur & guttur saucius, pugnae subii pitur, receditque Proceribus quinque comitantibus, Hannonio Moia morericio, Bel - ρώinian ela. lito censi, An bignaeo,&Monsbrtio, Ambianuinque canocte peruenit. Nec . . eo die conesua est calamitas Franciae. . Nam postcro clim spississima nebula lucem obscuraret, equitem peditemque Eduardus mittit diuersa in loca, qui haererent fiigientibus , vetarentque ne conuenirent ad praelium. At eodem die milites e pluribus ciuitatibus lecti, rati nondum conscrtum praelium, ad Philippi castra properantes, incurru bant in vincentium arma,&appendix victoriae caedebantur. Ita Rhoto inagenses Archic piscopo caeso a
quo ducebantur , Bellovacenscs magno Priore Franciae pariter occumbente , deleti sunt, aliique plures, ut iactura grauior, maiorque strages quam pridie si ierit. Tunc Eduardus securus victoriae,ad ipsius usiim se conuertit, ac primum requiri inter mortuos qui dignitate praecellerent iubet , inuentique plures quis par esset deuictae Franciae r praecipui Ioannes Bohemiae Rex , Carolus Alenso, Ludovicus Blesiensis Regis ex sorore nepos, Dux Lothatingiae, Comites Flandrensis , Valdemontius, Antisiodorensis, sancti Pauli, atque Harcurius, praeter ingentem Nobilium turbam , numerata cae rum trisinta millia. Procerum funeribus Eduardus ipse interfuit, pullatus cum hilo, Christiana modestia palmae gloriam temperans, testatus hanc lauream adscribendam Deo potius,quam viribus vincentium. Nil νἐ ti- Et Philippum tanta in strage victoria sua commendauit. Quippe Gotoste--mia. dus Harcurius, ille nefarius proditor, atque Eduardi in eam expeditionem instigator palmarius, cum forte in fratris Harcurii incidisset cadauer, cruore foedum de puluere; adeo hoc spectaculo immutatus est,ita caedes tot
popularium in animum penetrarunt, ut repente in alium versus, Eduardo
relicto praemiisque victoriae , ad Philippum transierit , supplexque collo fune adstricto, non veniam scelerum , sed meritissimas poenas poposcerit. At clementissimus Rex indulsit veniam, bonis reo & dignitatibus Iestitutis; hocque facinore Eduardi palmam forsitan vicit: adeo sua summae miseriae victoria est;& illud calamitatibus est solatium , ut etiam in se .c. ..ua, Vinc ut supersit. Sic contigit clades Cressiaca, luctuosissima Franciae: cuius indaganti causas , non occurrit verior, quam Philippi Procerumque
temeri s , quos praefidentia contemptrix hostium , arrogantia, atque vindictae cupiditas, in perniciem induit. Nec memormierim in causis, quod elegantissimus scriptor cum plerisque scribit, tum primum machinas aeneas ab Eduardo in pugnam inductas, suitque fulminibus patrauiste victoriam.
Nam consensu omnium , clim id iuuentum conseratur in seeulum quod sequutum est , non est verisimile tanta festinatione Anglum recedentem ingentes machinas iii id asportasse; quarum multis post annis nullus unquam
meminit, nec in Anglorum castris nec Francorum. Porrδ res tam n
ita atqu effectus pro ligiosi, centum annos in Anglorum cellis non delituisIὶ t. XIII: Eduardus postquam deliberauit, quam in partem verteret victrices co A
490쪽
pias, S: abductus est a visceribus Franciae , quam Soni narium---agii ciuerat , ad truncanda extrema se addixit; gnarus totum corpus ad tu- vietam cordis exurgere , secus ad salutem pedis aut digiti. Ergo ad Oceanum ducto exercitu, statuit Caletum occupare, peropporthmam ad Fran- Calais.cica bella stationem , munitam urbem , amplo portu dc commodo, angit sto freto diremptam ab Anglia; quae ponte propemodum unatu alteri iungeret, & ex Insula continentem esticeret. Primum existimabat praedam haud arduam, nec victori militi occlusuram portas urbem unam : verum Ioanne Viennio propugnante, & frequentius erumpente, cum percepis De Vienne. set eo vim non peruenturam , quo nequaquam metus perueniret, dimissa
oppugnatione , obsidium lentum instituit; sperans quod plerumque contingit, viros & munimenta fame obtinere. Eam in rem supplementis auxit exercitum ; viginti Gemanorum millia, quae Marchio Iuliacensis adduxerat , castris adiunxit ; clatsem orae littorsque imposuit, ne quid in urbem ad fraudandam inopiam importaretur : ab coniuge excepit duo equitum millia , vicena Sagitiariorum; accessitque Lancastrius vehens ex Aquitania militem , clarusque victoria late propagata. Nam omnia vi-dcbantur in Philippum unum sortunae tela coniecta. Quippe Ioannes Nor- Laneast v, manniae Dux post Cressiacam stragem a patre, ut dicebat, ad defendendum in Aquit patrimonium vocatus I ab Aquiloni j obsidione discellierat, magno animi si dolore , quod post tantas aerumnas, tantam hominum, famae, pecuniae , temporisqite iacturam , iuratus ipse non abscedere nisi arce capta , cogeretur calamitatis paternae series, litare suae gloriae malo alieno. Eius discessu, metu & compede solutus Lancastrius, adiuncto Galterio Maunyo, qui De Manny. Aquilonium tanta laude in Imnnem propugnauerat, per Santones & Pictones vagatus liberrime , Talleburgo & Pictauio captis & direptis, ad Caletum Eduardum conuenerat. Praeterea eodem cursu felicitatis, lyhilippa tivxor ingenti periculo liberauerat An si iam , Daui de Rege Scotiae , qui in eam cum quinquaginta hominum millibus penetrauerat, ruptis in gratiam Franci induciis, profligato, capto , S: in custodiam tradito. Et inconculi a prosperitas naualem ictoriam peperit; classie quam Philippus ad Caleti opem instruxerat victa & deleta ad calciensium conspectum. Quin ut spem castra Rhu
obsessis omnem interciperet, sibIque intercideret mutandi consili, ra- in urbem oditionem , Eduardus urbem urbi opposuit, castris in aedes ligneas consormatis, adiunctisque circa munimentis , beneficio classis recepto abunde ex Anglia commeatu. Attamen in hac mentis obstiiratione, mansuetudinis specimen ingens exhibuit: siquidem Viennius cum superfluam turbam emisisset urbe, ut cibariis parceret ; eam per castra trani ire Eduardus palmus est, recreauit cibis, erogauit singulis geminos stertinos, crant autem capita millie septingenta , dimisitque incolumes ; humanitatis maximo tam sensu quam laude. At urbem fames sensim adurgebat, frumento deficiente in dies, nec suffecto nouo ; nisi quod aliquoties Maratius & Mestri ellus, nauicularii Abbauillaei, sorti audacia & dolis militaribus per hostium classem importabant annonam. Philippus interim euocabat copias diligenter, vibisque charissimae inuigilabat ialuti ii tot inter infortunia uno Tom. I. Pp p cuc iuu