장음표시 사용
491쪽
cue imi commodoinillantatus. Flandri post Cressiacam victoriam Angloadhaerentes, flagitauerant ut Eduardi filia Ludovico Comiti suo nuberet. Erat Ludovici in pugna cae si filius, quem Malensem vel Mala nutri appellant , quod Malae in Flandriae oppido natus ellet, adolescens annorum quindecim , patorni affcctus ut patrimonij heres, hoc est Franco benevolus atquc amicus. Priinuid itaque aspernatus has nuptias, quod negaret eius filiam se posse ducere, qui parentem suum perem illet; postea vim inferentibus Flandris, allentiri se simulans, desponsa virgine quam Eduardus ex Anglia duxerat ; solutaqtie custodia urbe prodiens ad aucupium , in Franciam citatissimo equo perfugit, deluse Eduardo, relictaque Virgine sub spem nuptiarum 1, magna Philippi laetitia, qui Comitem Brabantini filiae iunxit, novumque sibi conciliauit clientem. Flandri ob contumeliam csserati, ad expugnandam Ariam conuolant; sed repulli sortiter, instar fluctuum quos rc tundit moles, refluxerunt in sua oppida. Philippusta Ddcm conflato exercitu ducenta hominum millia ad Caletum ducit, hostem ab urbis obsidio reuulsurus, aut nouo praelio commissurus resnum. Patebant duae ad castra hosti uiri viae , arctae admodum atque difficiles ;Prima ad oram Oceani, qua surgunt arenarii aggeres, altera per paludum voragines uno ponte ii metas ; utramquc Anglus praemunierat tam accurate , ut Franci speculatores renunciauerint Regi inexpugnabilem transitum. Philippus nulla alia spe oecurrente, Eduardum in pugnam prouocat,s generositatis aculeo extra castra educeret: ille instar testudinis sitis arcibus tectus, respondit se Caletum non pugnam quaerere ; porris si Francumageret tantus pugnae ardor, sibi ad eam patefaceret aditum. Ita Philippus sibi euandae urbis modo interclusias, ne spectante se dederetur , cum tanto
exercitu aegerrimus animo ad interna recessit : nam praestabat iacturam ferendo minuere , quam arcendo augere.
Tunc Caletenses omni ope destituti appellabant clementiam Eduardi; quam ille durissimus pernegat , iubetque ciues deliberata omnium necesine conditione vili te dedere ; quod iam mensem undecimum sua arma suasque victorias retardarent. Ad eas voces duces & Tribuni, veriti ne Francus eandem saeuitiam in se aliquando conuerreret, adeo precibus apud Regem suum contendunt, ut ille venia caeteris indulta, sex duntaxat e primoribus tradi petierit, quorum supplicio litaretur victoriae , metusque irae regiae propagaretur in alios. Itaque conuocatis in forum Cale tunsibi is Viennius palam conditionem proponit; omniumqtie suffragio sex eligendos, qui publicae victimae necarentur pro ciuibus. Aderat promiscua hominum turba, viri, mulieres , seniores ,& pueri; sinuitque ad hanc tristissimam vocem, erumpit maestissimus omnium gcmitu S, Clamorque deplorantium calamitalcm , qtiasi iam in urbem hostis pervasisset , omniaque ferro , & flammis pcrderet. Lamentabantur id praxmum fdei, ct fortitudinis fore , ut qui iis virtutibm fuissent principes , caderent ferro hostili , dignis praemissoli deputarentur ad paenam. An non praestabilius fuisset, prodere patriam , eiurare Regem, quam tot incommoda pertulisse , quando virtutem poena assequitur Z Qiid Anglus clementia specie sanissemam crudelitatem
492쪽
ex uel Z Omnes occidat , singulosperimat, nempe unius crimims cinctoi reos, ta uti rhυς sdelitatis adiιersm Principem. Qua illa λusitata barbarier , ciMei cog re νος lysi v Lissius. meritissimo; de patria populares , ut Unes , ut progenitores de medio tollaAt ;nam qhid aliud designare sex viros , quam ad cruciatm ct mortem rapere ' Nos eos consediemus se 1ragiis , quos debuimus obiectu eorporum tegere Τ proscribemus ad necem , quorum caris , vigiliisque hactenus omnium salus petis i Veniat ipse tyrannus dirismus , grassetur sn omnium capita, necabit infantes , nusio adhuc parricidii crimine misiatos. Eius generis voces dum sparguntur , passimque catis Uium fbrima omnium lamentis & eiulatibus personat ; exurgit Eustachius a senuu/e. Sancto Petro, opulentissimus clarimusque ciuium , & prae reuerentia tumultu sopito , ita concionem alloquitur. Conquiescite Cives , lachrymarum,s querelarum desinite; quam vocatis eradelitatem hostium , elementia est , orsatum quod in tot hominum mistia grassari poterat, intra sex capita reuocatum, beneficium est, nonsupplicium. Nee vos conturbet instituendus delectus , auedocuitas designata, ad necem, quos vectris foragiis ad magistratuum purpuram designastis, erunt qui vestros calculos eam 1n rem ambient ; qui prehensabunt vos , qui pristinam dignitatem tanto honora eumulatam velint. Et vero qua dignitas maior, qua Delicitas optatior, quam Mimam pro salute ciuium ponere, mori pro Patria , ct ad seruandam tot insontium vitam occum- obere ' Quis e nobis nuper, dum urgebat hostis , dum urgebamus , bellique munera suscipiebamus tam Irrenue , quis felicitati non adscriberet mori, ct suo sanguine mMroram hunc ambitum , hancque riuitatem ab incursu honium regere 'Et reputamus esuitarem in muris, non in ciuibu positam I ptaris esse Iigni , saxorumque congeriem, quam patrum , coniugum , liberorum , atque Unitim animi ; in iisque seruandis parci cruoris erimus , quem toties profudimus ad defendendum fossa, aggeripveperexiguum Jatium. Hanc Superi mentem, hanc auertant infamiam. Et vero ne quis exinimet, me contra id quod sentiam loqui; ecce me primum omnium designo, qui Eduaria ad vestram salutem obiiciar ; θ lis , si uno meo capite pro celeris plectam. Quanquam haud dubito quin plu-νes alij Patriae gratia , hanc mortem ambiant , velintqμe mecum gloriosissimam . . . Dium oppetere , cui utinam unus solusque addicerer. Vix ea dixerat , cum' in xx. I x. alter ciuis , cui nomen Ioatines Aerius , diroque fratres Iacobus & Petrua Visant ij, aliique duo, quorum nomina posteritati haud satis gratae essiu-xerunt, ultro ad generosam mortem se offerunt ,& statim a Viennio inter suorum gratulationes,lachrymas,laudes,& lamenta, Maunyo Anglo ad urbis portam traditiatur,enarrata constantia,& obeundae mortis consilio. Ab eo ad Edilardum sistuntur, nudi caput & pedes, reste de collo pendente,cla itesque urbis tandem oblaturi. Rex haud quaquam eo spectaculo mollior, accersiri carnificem iubet, qui deditorum capita truncaret. Tunc Principes, Procere tie, tantae virtutis admiratione, Regem apprecantur, ut calamitosis indulgeat, narrant factum, & merito clarissimum laude exaggerant. Ille iracundiae tenacissimus nusquam inflectitur; Legati Pontificii qui adstabant urgent, adhibentque sanctissimas ad misericordiam preces : induratur periticacia animi, quasi preces suis , noua erigerent munimenta , claretur conceptam iram in Caletenses effundere. Cum Regina comperto, '
493쪽
quid in tabernaculo Regis gereretur, ad eius genua procidit supplex , precaturque per Dei misericordiam , per amorem mutuum , per charillima thalami pignora , per foetum quem gestabat utero, ut sibi viros illos miseros condonaret. His precibus fracta est Eduardi durities , datique coniugi praeclarissimi ciues. Et forsitan ea clementiae merces diuinitus cessit, quod Anglis postmodum a tota Francia pulsis, Calatum benignitatis trophaeum fleti t incolume ; vixque iis post ducentos annos creptum est, cum iam liaeresis antiquae gratiae corrupisset memoriam. Regina Cives donatos praeter libertatem vestibus & pecunia dimittit; Rex Caletum ingreditur, Ciucsque omnes urbe dcturbar, Euocatis Alastis qui obtinerent coloniam ; ratus frustra expugnari urbium moenia, nisi & animi ciuium expugnentur. Ad eani calamitatem accellerat in Britannia clades , qua Carolus Ble sensis eum duobus liberis , Ioanne & Guidone ad Rupem Eriensem, a Monfortia capti sunt,& cum multis Britonibus Normannisque Proceribus captiui in Angliam transportati.
Capto Caleto faciliorem Eduardus se legatis Pontificiis praebuit. Ij a Ge-
monte V I. ad abrumpendum bellum submissi, cum ab animis emeratis impetrare pacem haud possent, inducias obtinent: quibus aliquando belli furor sopitur in speciem, at reipsa vires instaurat, ad exurgendum validius. Eae deinceps ad tertium annum productae , nunc contractae recens asperrimo Martis insultu interiunguntur. Godostedus Carnius Praeficius Sancti Audo- mari inscio Rege cum Atmerico Ticinensi, Caleti Praesecto consilia agitat clandestina, de Caleto tradendo, aureorum vicenis millibus dandis in pretium. Res non clam adeo fuit, quin innotesceret Eduardo; ille Almericum in Angliam vocat, & praesenti aperta consilia, proditionem retectam, modumque impetrandae vcniae monstrat, si Carnium prodat, & ruentem ultro reti inuoluat. Almericus data fide Caletum reuertitur, sin ira Eduardi confidentia , qui bis fidem fallenti fidem haberet) diemque Carnio ad tradendam urbem indicit. Subeam diem utrimque ad fallendum duces se comparant; Eduardus occulte ex Anglia cum trecentis equitibus, &sexcentis Sagittariis Caletum appulsus, in arce delitet; Carnius cum quadringentis uitibus Audomaro profectus, noctu ad urbem aduenit,Ticinctilem appellat,aureos numerat, simulque arce admittitur Odoartus Rentius cum equitibus centum,qui eam obtineat. Illicd erecto sublicio ponte in admissbs Angli inuadunt, & ad deditionem impares adigunt; nulla mora Eduardus in Carnium irrumpit, & tanta mutatione perculsum armis aggreditur. Cariatu spes desecit non animus; iubet suos equis cursu iam defossis exscendere, S: quando necessario pereudum esset,pe riret, sed sortiter,&more Francico.Tunc certanae graue conseritur,qi Iod in primam lucem extractu est; Eduardo accerrime& iam pro salute vitae dimicante. Etenim cum in Eustachium Ribomontium incidisset, bellatorem fortissimum, ipse pugnatoriircina issimus, tota nocte consumpta praelio , ter aduersarii viribus in genua procubucrar; donee die illucescente, eum Ribo montius sesios omnes, caesos aut captos animaduerterer, regi quem haud nouerat ense proiecto se captiuum tradit: Fu Itque illa Eduardo victoria omnium gratissima,quq non Regem, ised sorti tudinem suam
494쪽
coronaret. Carnium caetero ite captos humanissime habuit, ipsos eo die in coenam suae mensae admouit, Principe Valliae praeministrante ; ac Ribomontio praeter laudem eximiam reportatae pridiano certamine gloriae, donauit precariam ex margaritis corollam, eumque libertati restituit; vera fortitudine hostem complectente, a quo potissimum habet ut Drtis sit. Per id belli facinus steterunt induciae , utque nocte patratum est, ita silentio tectum ; Philippo non auso conqueri de Praesecto capto , cuius culpa poenam incurrerat; Eduardo similiter haud expostulante , cuius beneficio iummaeque gloriae res tota cesserat. Inter ea Philippi insertunia,duas Prouincias contractu Ciuili lucrata est Francia ; vi dum bello defloresceret gloria , aliunde sarciretur iactura. Iacobus Aragonius Balearium Rex , a Maiorica expulsias , subditis,inopsque pecuniae,Philippo Ruscinonem, urbemque Monspelium vendidit, centum ac viginti aureorum millibus; iustaqtie fuit non pignoratilia emptio. Eo contractu Pyrenaei dati limites Franciae; altero & commodiore ii prorogati sunt Alpium tenus. Humber- Del hisMMIus eo nomine secundus, Delphinus Vietinensis , t unde Delphini vox
mihi incertum est, nisi placet, quod probatur Chorerio , Scripsori tam 'eleganti quam accurato Delphinatus Historiae , Guigoni placui illa Delphini insigne, in pugnis & hastiludiis, picti in clypeo ,& in caeteris ornamentis militaribus o partem Allobrogum qui ad Isaram iacent cum Valentinis, de Diensibus obtinebat, sedemque imperi, Viennae fixerat. Is pertaesiis diuturni belli, quod Sabaudus Comes inferebat, ut se ac subditos iis aeruri nis semel vindicaret, iam ante Delphinatum Philippo quibusdam conditionibus dederat: postea dolore oppressus, quod unicum filium per
imprudentiam necauerat, mundum abdicauit, seque sacrae Dolnini cano- Anno I 3 3.
rum semiliae Lugduni addixit. Admisit renuntiantem Pontifex Clemens, Vnoque die per plures ordines Sacerdotem inunxit, ut prauae poenitudini modum abrumperet. Porrh ante Monachi vestem quam induisset, Delphi natiun quibusdam conditionibus Philippo donauerat ; ut donatae prouinciae immunitates suae integrae serent atque illibatae , ut ea in perpetuum in Coronam Francicam insereretur nunquam auellenda ; & ut Regum Princeps natu filius, futurus regni heres, Delphini nomen & genti litium Scurum assii meret, haberetque Delphinatum peςulium suum. Ob eam rem
Rege acceperat quadrasinta aureorum millia, & in annuos reditus floren
rum decem millia. Deinceps placuit Delphinorum appellatio ; Ritqtie Principibus spes certa & praeiudicium regni. Accensere an iis prosperis
debeam nouum Regis connubium haereo ; 1ane ut laeta & iucunda primordia , ita luctuosus exitus, i thalamo ad seretrum breui interuallo. Ioannam
Philippi coniugem pestis rapuerat; quae lues ab Asia in Europam saeuissim
propagata, in Graecia maxime atque Italia , spississima funera cumulans, in Francia prima diu capita demetebat; cum Philippus sitabitum amorem concipit. Erat Blanca, Philippi Nauarri Regis filia, Caroli soror, dotibus ani mi, formaque corporis tam insignis, ut vulgo Palchra Sapientia diceretur. Ea Ioanni Duci Normanniae sponsa, postquam in Franciam ducta est, ac spectata, tam vehementi igne Rex inflammatus est, ut quam desponderat
495쪽
filio uxorem suam fecerit; atque ad eb in tanto aeratis discrimine, conque rente filio sed in sinii, Virginem tenero aetatis flore iam sciator duxit Mors pcr eas nuptias ad ipuim irrepsit, ac mense septimo thalamo raptum tumulo intulit ; frequentiori ut scribitur connubis usii ; cum etiam licitorum si intemperantia,& calorVirginis senile frigus extitis uar. Blanca paulo post luci Puellam dedit;& ipsa toto vitae cursu vidua perstitit,magna castitatis& temperantiae laude; dicere solita, Francia nunqtiam bis nubere ; innuens credo, indecorum cile & turpe stminae a prima dignitate amore tori decedere.. Philippus extinctus est anno vitae quinquagesimo sep timo , calamitatibus clarus, si quis alius Regum ; quibus videbatur & foederatos sitos inficero, qirasque cum Regno ad haeredes seros transilai sit. Quanquam eas non meruisse est visus , in Deum pius , liberalis in hominus , in periculis sortis, domi grauis atque mansuctus , ut paucas c Re sum dotibus desideraret. Attamen ob tributa grauia quae Francis imposuit, sitorum amore passim exciderat, primulque traditur Salarium vecti-
al instituis te, quod Gabellam vocant , i unde Eduardi iocus Regem Saleuma citantis Philippum in quo sal unum solis atque maris opus pretio
distrahitur , venitque beneficium naturae in rapinae commercium. Praeterea suspicionibus nimis obnoxius , vindi istae cupidior , & clim iram admisisset, sui parum compos : sane ingrati in Arte sum animi, & obstinatae contumaciae poenas, magno Franciae damno , propagauit in seros posteros. Et Francorum intemperantissimi mores, quibus procacitas, libido, luxus, proximusque luxus tatus auaritia , corruperant procerum plebisque animos, tot in Ertunia, ut vitiorum poenas, prouocabant; nam vicissim videlicta Regum luit plebecula, ob noxas populi Reges plectuntur; reciproco membra inter caputque , mali atque poenae contagio. Et vero Philippus nihil pietatis in Deum omisit, unde prosperitatem eliceret, nisi aliorum culpae benefici j sentem obstruxillent. Litteras & litteratos odisse dicitur;& si eas non iiiiiiderit filio , quem accurate erudiri voluit atque institui; credo conscius sibi quantum malum esset ignorantia Principis. Ioannes Philippi filius capessit Regnum, secundo post quadragesimum aetatis anno decurso,iam ante in regiminis partem ad milliis, expeditionibus belli plurimis obitis, susceptaque ex Bona coniuge prole multiplici, praeter
indolem ad suauitatem dc probitatem morum Con rmatam , magna omnium spe,vectus in solium. Veliam haeres saterni insor tunij,temeritate quadam praecipiti tot bona perdidit,claro documento, si desit prudentia, virtutes omnes in extrema vitia flectere. Perfuctis inunctionis ceremoniis malo. omine Regnum a sanguine auspicatus est , & quidem clarissimo. Rodul-phus Comes Guinentis & Comestabilis Franciae , quem ab Eduardo captum dixi , Cadomo expugnato , tandem ab Anglb libertatem redemerat, octoginta nummorum millibus, quos si minus repraesentaret , Guinam ut bem Eduardo traderet. Ea altera pacti conditio clam caeteris erat, ne abitque Rodulphus a se initam; sed iam antea suspectus, & Ioanni haud dubie minus gratus , in carcerem mittitur , tertioque post die nulla iudieij sotm1 eodem in carcere capite plectitur, prostionis cogitatae reus, .
496쪽
quam eum consessima, ad minuendam necis tam subitae inuidiam, Consi- Io Assis.liarij Regis afficinabant. At Reges inter petitabant induciae saltem in speciem , nam in Santonibus & in Britannia se Praefecti mutub lacessebant; nuperque Nessius Mares callus in Santonibus captus , idemque post in De Nesse. Britannia caesis cum tribus hominum millibus fuerat; cimi ipse Eduardus Guinam occupat, in Bononiensi Comitatu urbem Caleto haud procul. Fraudem sine dubio eam in rem impendit; siue Praefecti fidem auro mercatus; siue captiui Angli proditione, qui popularibus, suis viam commodam fecit ue urbs noctu in uasa atque direpta; & Franci clim eam tenta Ient recipere, male multati repulsi sunt. Appellas 'b violatas inducias Eduardus, excusauit se Philippi exemplo Carean tentantis ; praeterea Guinam redemptionis pretium esse , promistuma Comestabile; senon delinquere , qui in suum inuaderet. Hoc doli successit Eduardus ille- stus, eandem artem urbibus ancti Audomari & Nannetensium frustra adhibuit 1 inad ad Αudomarum Emericus ille Papiensis famosus proditora Carnio captus est, & iuste in supplicium vocatus. Inter haec relurgentis belli praeludia, nouus Franciae hostis & quidem permolestus exoritur, Carolus Nauarrae Rex cum Philippo fratre. Hic natus ex Philippo Ebroicensi Comite & Ioanna Hutini filia, ita e regio utrinque sanguine , Regis praeterea gener ; idemque ob morum improbitatem & peruersitatem Malus dictus ; iam omni vitio deprauatis Procerum atque Nobilium ani- vGM. nais ; sibi Franciae regnum affirmabat deberi, Salicam legem quae excludat feminas nullam elle ; natum se ex Ioanna ; amouendam stirpem Valesiam , quae patrimonium alienum inuaderet. In id consilium iam plurimis conspirantibus, immiserat in Regem sicarios, a quibus nefarie confoderetur; sed retectum consilium stustra fuit; imo in salutem Principiscessit ; qui eam ob rem stipatores corporis &custodes Praetorii, tum equites tum pedites sibi adhibuit. Prohibitus eo scelere Carolus, aliud nouum aggressus est; Comestabilem Regi carissimum de medio tollere. Is erat Carolus Hispanicus , Alphon si filius, Ferdinandi nepos , qui cum Ioanne CL,il ,
puero educatus, praeclarisque ornatus virtutibus, sibi unice beneuolen- d Elpagne. tiam Principis conciliauerat, dictus post Rodulphi morae in Comestabilis, Enculisnensi Comitatu donatus, Regiaeque victoritatis Minister unius &na Mister. Collimabat in eum unum Nauarri inuidia, tum quod Regi chari minus foret, tum quod unus praua consilia fide & sedulitate auerteret, tum quod olim Enculisma penes Nauarrum fui flet. Concepto facinore dum
executioni intendit, versaturque in Normannia in conspirantium coetu,
audit Comestabilem Aquilae iii oppido proximo agere ; eo missi ina, sibi - vi inuigilet suisque consiliis ; nihilque cunctatus , siccum raptis sicariis, 1 meat. sub auroram Aquilam ingressus, iacentem in lectulo Conaeliabilem con- Anno iss fodit, patratoque flagitio Ebroicas , naox Meduntum fugit. Rex audito scelere, quatriduum solus prae dolore delituit , augebatque aegritudinem quod reo scelus impune foret ; nam is erat conspirantium numerus eaque dignitas , ut vocari in poenam haud possent, nec dcberent, ne in maius flagitium impellerentur. I, erant Harcuri j fiat CS,NOmaamli Proceres Hateoei.
497쪽
IOAN, i, propemodon , & ex ipsa Aula haud pauci, qui s urgerentur, Angliam ex circiat, Sc ad Lutetiae portas admouerent. .are Rex dissimulata vitione ad Nauarrum mittit Cardinalem Bononiensem , aliosque Proceres, qui infractam concordiam utcunque sarcirent. Ille quasi innoxius praemium criminis impetrat, nec ad Regem pergit, nisi Comite Andesaucia si altero Regis filio in obsidem dato. Sic abstersis metu coram Rege iistitur , & ad qiuandam iudicii simulationein excusata nece , quam patratam ob itastas causas diceret, non ut Regi molastiam ullam facesseret ; Iacobus Borbonius in perempti locum Corneliabilis dictus, in eum manum leuiter iniicit,
ac Reginae , Ioann Pulchri uxor, & Blanca Philippi vidua deprecantes ad
genua Regis, ven4ra eo exorant,poena in pecuniariam mulctam convcrsa,
qua pro necati antia institutae preces & sacrificia: magno Regis dolore, quando nihil acerbius, quam cui iuste poenam debeas, iniuste parcere. XVII. Carolus poena solutus , & metu, quod in facinoroso deterius, prosectius in Nauaream, Rebellionis instrumenta colligit, pecuniam de militem ;instructus duo Nauarrorum millia nauigiis imposita in Normanniam ducit, & Chereburgum appulsus, foede loca vicina diripit. Erat in Normannia Carolus Regis primogenitus, quem deinceps Delphinum appellabo , idemque dictus Normanniae Dux ; qui iam animi selertia praeditus, qua deinde Principum clarissimus euast, Nauarrum ira prudentia flexit atque mitigauit, ut ad Regem deduxerit, impetrata rursum petenti venia. Nec is erat prouocandus hostis, finitis induciis, & bellum Anglo instaurante ferocius. Quippe Eduardus Valliae princeps, qui Burdegatae commorabatur , vastabat Occitaniam , & Naroonem visi e , & Carcassi nem praedas impune abegerat, Francisque ducibus inter se discordibus, intactus per
eorum copias recesserat in Aquitaniam. Rex Eduardus similiter Caleto in Morinos populationem intulerat, & post tentatum Hesdinum , Ioanne frustra in duellum aut praelium prouocante, praedae plenus se Caletum receperat. Ergo Ioannes utrimque appetitus, ut potemissime vim tandem retunderet , euocat Regni Comitia, & belli necessitate ostensa , pecuniam in necellarios filmptus efflagitat. Franci in tergeminum diuisi ordinem , ' omnia benigne Sc liberaliter spondent: oratores pro Cleri ordine , Ioannes Cranensis Rhemorum Antistes , pro Nobilitate Briennius Athenarum Dux, pro Populo Marcellus Parisiis Mercatorum Praepositus ; omnium facultates, atque ipsas adeo animas ad Regni salutem & tutelam deferunt, statimque in tributum consentiunt, quo triginta hominum millia alerentur. Dum id exigitur, & pendentibus singulis paulo grauius est , quod
promittentibus cunctis videbatur leue , Nauarrus occasione usus repetebat
prima consilia , & rebellionem suboffensis animis inspirabat. God , inquiebat , deliramentum , exsugi ab hirudinibvi Aulicis , ct auaritia patere
praedantium , ne nos Araim diripiat ' Anom si irruat, muris urbium, mimimen-- tis, machinis, armis , viriousque nostris repellitur , ct plerumque prada est dum
praedatur ; at Regi per publicanos ct redemptores suos Iehienti, penetranti in munitissimas urbes impune, in omnium tecta st penitissima. arcus inuademi, quisolstiterit Z nune pabun esse, tam Ioannem quam Edandum in regnum Francia ut
498쪽
ῶn alienum irruere e qui diripiant proxincias atque popalentur ; alter palam σVerto besto , clam alter Erpacis secie ; ut hinc inde calamirosum imperium disraiahm in diuersa , verum legitimumque Principem vocet. Eum se esse, ad quem iure sanguinis or hereditatis pertineret Francia ; qui si regno iam antea potiretur , auertisset calamitates quibm id obruitur ἱ nee Ednardus tot Francis ais Creses ictim ess Caletum occupasset; nec Ioannes tributi nomine pauperiem omnibus
fecist: se tamen quanquam assectum iuiuria , publicas curas h iud deposuisse; paratAm se ad sanciendam populi libertatem ; si qui seruari ae defendi vellent, ad
Jς confugerent , experturi patria patrem, quem inise Regem repMIissent. Iis scr-rironibus cum Normanniam atque Picardiam ab Rege plurimum abaliena-rct , Delphinus ad eum prosechus, singulari virum deuincit industria, multaqtie pollicitus deducit Rhotomagum , ut de conditionibus pacis conuenirent. Tunc Rex a Delphino admonitus , simulata venatione Rhotomagum aduolat improuisus , admi fluiquc pseudothyro in castrum , Nauarrtim
deprehendit cum Delphino prandentem, & socios conspirationis. Simul omnes captos in custodiam mittit; & quibusdam ipso die , plaustro vectis
in apertum campum , truncata sunt capita, Comiti Harcurio , Grata illae , Alam buxo, & Donab leto : i ulla quidem poena, sed praecoce, ut euen lupa ruit, & animos auertente potius quam terrente. At Nauarii frater , in candem caueam impingendus, ad nocendi facultatem liber, itira gentium violata conqueritur, Regi per pacis speciem vim illatam 3, dc inde re lilios coniuratos c uocat, atque Angli opem c magitat. Ita repente bellum exardescit. Franci instant, & municipia Nauarro eripiunt; primum Ebroicas, urbem iniseram , ferrum toties & flammas perpellam λ & impugnabant Pont lium polii eiu de maritimum; cum Dux Lancastrius adductis quatuor Anglorum millibus , mei. eos vicissim ad receptum cogit. At is ingruente cum exercitu Rcge , retrocedit, quaeritquc est ut ium ; cum repente Rex in Aquitaniam euocatur, &in nouum hostem imo calamitatem nouam abripitur. Eduardus Valliae Princeps, post laetas Occitaniae populationes, in alzz- XVIII. ram Franciae partem conuersus, Arvernos atque Bituriges diripicbat ; iamque praedas abegerat ad Avarici moenia ; dcleuerat crocciatos cquites , quos aι prinam in cum Cranensis& Boucicautus conuertcrant, & in Bles enses dc flectens Pta ηiὶsem. . Romorantium urbem & strum expuo nauerat machinis ; cum audito Rc-gCm cum exercitu aduentare, praedam crens magnis itineribus per Pictones ἰ''' 'in Aquitaniam redit. Etenim Ioannes contractis copiis , Procerum atque Nobilium magna frequentia aduolabat ad Ligerim , cupidus praedatorcs intercipiendi , & exigendae ob tot rapinas vindictae'. Tanta celeritate Ligerim ac Vigennam transmittit, ut properantem Eduardum uno die antecellerit, & ipse Eduardus de consillio Regis certior factus, circumspiciensque conclusum ex tum, nisi victoria faccret, Iegreditur versus Pictauium , & nailliati ab urbe tertio locum sicligit commodum , cui nomen Isai perinis , in quo castra ponit, teque communit situ loci atque industria. Surgebat tumulus, bis mille passius complaxus ambitu ; dumeta circum liorreliant, sepesque densissimae hinc silua caedua, inde vineta intricata sarmeniis ; via Paulo demissior ad immum tumulum deducibat,
499쪽
sed ita angusta, vi tres duntaxat homines umiit admitteret, & hine inde dumo altissimo texebatur. Eo in tumulo collocat milites Eduardus ; si qua spatia minus sepe spii Iantur, curribus implicat , tollam circumducit, in fronte Sagittarios disponit, de qua media via incedebat; iubetque equites ad summum tumulum praestolari, pedibus quidem, sed apparatis ad manum
equis, quos in omnem euentum conscenderent. Ribo tuontius ad explorandum hostem a Ioanne milliis , obseruata sedulo omnia Regi renuntiat, ac rogatus sentetitiam, quid agendum foret ; censet , amouendos equos,
equitem pedibus deducendum ad pugnam , praelongas lanceas decurtandas ad quintum pedem ; quoniam , affirmabat, densi inter virgulta longa hastilia magis detrimento cilint quam usui. Ribomontio ab Eduardi sub Ca- letum pugna erat fama ingens, & cclcberrima gloria ; quamquam hoc consilio sat demonstrauerit, quantum ducem inter & pugnatorem intersir. Aliquot alii suadebant abstinendum a praelio , circumcludendum hostem, pabula & cibaria detrahenda ; necessario intra diem tertium confecturam famem nullo periculo , quod nunc alea dubii tentaretur. Ad peiorem sententiam Rex accessit, & quadrato agmine ad Maupertusium contendit.V rum clim aciem ad praelium expediret, aduolat Talerandus Petrocorius Cardinalis , ab Innocentio V I. Pontifice ad conciliandam pacem Legatus; ac tametsi ab Rege saepius ante reiectus, nunc primis signis sese obiiciens, Regem per Deum orat,ne pugnatum eat in eos qui se cupiant dedere, nullo periculo suam victoriam fore, leges tantum dicat. AEgerrime ad haec verbas Ioannes suosque continuit , diemque Cardinali permisit, ut hostem ad
deditionem adduceret. Porro Eduardus in eas venerat conditiones; ut iuratus septennio ab armis in Franciam abstineret, praedam captitios atque vrbes restitueret; demdm Burdegalam abiret via quae Regi placeret. Eae conditiones ab Rege repulsae ; nullaque placuit, nisi ut Eduardus cum centum selectis Equitibus se captiuum omnino tradcret. Erat Regi indubitata victoria , & incendebant militarem animum , vindicta iam flagrantem , tum Ribo montius, tum Cauuaeus Catalaunensis Episcopus, in glorium& ignomiitiosum affirlinans, s Rex ipse , tota Nobilitas, tantiisque exercitus , nihil aliud praeter aequalem pacem conficiant. Ita Cardinalis repulses,& quidem cum erobro, quasi in Anglos propensior , lugens & calamitatem praesagiens, leccisit Pictavium. Iamque illucebat funestissiariis Fran-
. ciae dies, decimus nonus Septembris, cum utrinque ad pugnam instruuntur excrcitus. In Francico omnia,ad amplitudinem,ad pompam, fallum tumidum, & ad victoriae speciem comparata; quinquaginta hominum millia, centum & viginti vexilla,ipse Rex,cius quatuor filii, Proceres,ac totius pene regni Nobilitas; arma speciosa , aurum, gemmae, purpura; quae per lata camporum aequora, iucundissimum oculis praeberctit spectaculi im. Contra in Anglico, octo hominum millia , virgulta inter se pusque latentium , sed
tumore nullo , paratis in omnem c uentum animis. Protinus ex Ribomont ij sentcntia, equites relictis equis, abicctisque calcaribus , cum pedite iii tria agmina diuiduntur: primum ducebat Dux Aureliancnsis Regis frater , alterum Delphinus, in quo tres eius fratres; tertium ipse Rex, sielecti
500쪽
ecuites trecenti, quos Marescalli ante peditatum educerent. Rex adeo ui- . tans ordines , Insinuabat, iam hostem , quem ipsi toties isto ct de e-rio praecepissent , festari coram praedatorci isios , qui Amsio iusto nilo , nugaruam acie tu ta contenderent ; sed vilem plebeculam duιexarent , fortes in timidos, in fortes ignasi; iam retrusas in latibulum suo vu*eculas , haud egre extrahi ac deleri posse e meminerint Usse pugnare sub Regis oculos ; qui non exigeret , quini e praestaret. Nec Eduardus rem obibat in lirenue. Sagittariis ad vim repellendam compositis, egregius animi & militaris roboris iuuenis, pugnam Crcssiacam lingulis memorans , duces & milites inflammabat verbis. Iam praeiudicari victoriam, quod irruerent Franci, nec se obsidione ad extrema adigerent; quid fortibus optatius quam pugnare, ct a dextra victoriam nona ventre conficere ' Non pertemeantur ho imm mmero , eosdem esse qηi ad Cressa- cum immensa multitudine proslati essent, palma memoriam nondum fluxisse,
quamplurimos sub signit esse qui vicissent I iuum se reportasse vi toriam , σ si
ex praeteritis futura colligimus , deprehendere in animo ea vietoria signa , qua tunc percepisset. Spectarent aurum, purpuram , gemmas , or inaurata quibu/ Franci collucerent arma , ea sibi concessa I folia ἱ σει Franciatu hostilia castra consuxisse ut diriperentur ν uno pratio , pradam , gloriam , GTsalutem referrent atque arbitrarentur sibi vel honestam mortem obeundam , veι invitam reliquam immensas disitias, laudem incomparabilem , ct honestum otium comparandum.
Delibata primum p cr Francos pugna est , iussique trecenti equites se in xl xviam qua patebat tumulus abdele , & ad superna per obstantem hostem irrumpere. Hinc prima mali causa , totiusque fons cladis. Angli Sagittarii P. ιma pia iis utroque latere dumis tecti, praegrandes sag sttas, & aculeis a speias in ob- ure v. lectos equos eiaculantur nam equites sat arma grauia protegebant) eo Lque transadigunt : Sauci, equi doloris impaticialia agmen omne confundunt; alii in posteriorcs pcdus se erigunt , alii retro cum impetu vertunt, quidam occumbunt a filictis humi selibribus, plerique in proximam aciem rapiuntur, pedites proterunt , locoque submouent. Ita impcditum primum agmen , dum retro cedit, spatiumque ad restituendos ordines quan it, in sic cundum infunditur, illudque pari modo permiscet ac turbat Tunc erumpentes extra vallum Angli, qua equites, qua fagittarit , haud aegre perturbatas acies aggressi pcr latera , fundunt atque disiiciunt. Et vero metast & consternario ; e Francis plurimi in proximos equos insiliunt, seque stragi proripiunt: ipsi Regis adolus centes , Delphinus & fratres, Praeiactis educationi ducentibus, inscensis equis abducuntur a praelio; unus Philippus natu mininuis, vixdum pubes,ad patrem instauraturus pugnam recellit; ita discestu Principum acies reliqua profligatur , unumque Ligar sttidium
suferest. Contemplabatur e sumimo tumulo Eduardus, ad quem eo mo-mcnto conuersus Ioannes Chandosius, dux militari peritia clarus; - Chindoiamsu, inquit , mi Princeps , nunc vistoria tempus est, ea nos vocat; Re em Francia aggrediamur , capietur haud dubie , noui animi m viri , nunquam
erga vertet. Eduardus continuo cum selectis ducibus , & grauiori equitatu , in confusa agmina impetum facit; iisqtie nullo negotio dii Iectis & fusis, tertium c tiamnum integrum aggreditur. Enimvero piae-buta