장음표시 사용
91쪽
LIBERTA s. Cap. III. potest, neque ei cui fit sponsio, deest potestas poenas exigendi, est facere amplius aliquid quam ad sui defensionem sit necesse ; significatque animum cupiendi non tam ut sibi bene, quam ut illi male sit. Iuramentum enim ex formula j randi , pertinet ad iram Dei provocandam, hoc est, omnipotentis in eos qui si-dem ideo violant, quia potentia sua poenam humanam effugere se possie sei t Iunt, & omniscit in eos qui fidem violare ideo solent, quia oculos hominum latere se posse sperant. CAPuae III. De legibus Natura reliquis.
I. Lex natura secunda. pactis standum. I I .F des eum omnibus servanda sine exceptio e . II I. Injuria quid. I v. In uria ei βli feri potest , quicum contrahimuε. v. Justitiae
distinctis in justitiam hominum se actionum. v I. Disinctio justitia in commutati- . vam is distributivam examinata. v I 1. senti non sit injuria. v I I I. Lex natura tertia , de ingratitudine. I X. Lex naturaq; ori , ut quisque se praestet commodum. X. Lex natura quinta , de misericordia. X r. Lex natura sexta, quod pinnae futurum tantum spectant. XLI. Lex notura septima , contra contumeliam . I I I. Lex natiara octava, contra Super', a M. DI v. Len na rura nona, de monet' '
92쪽
stia. X v. Lex naturae decima , de re qui tate , sue contra acceptionem personarum, XVI. Lex naturae undecima , de habendis incommuni. XVII. Lex naturae duodecima, de sorte dividendis. X v I I I. Lex natura decima tertia, de primogenitura &prima occupatione. XIX. Lex natura δε- cima quarta , de incolumitate mediatorum pacis. X X. Lex natura decima quin ta , de constituendo arbitro. Xx r. Lex natura decima sexta, neminem esse arbitrum caulae suae. XXII. Lex natura ι-
cima septimo, Arbitros debere esse sine spe praemii ab iis referendi quorum causa ju
catur. XX I.I Io Lex natura decima octa va , de testibus. XXIV. Lex natura decima nona, nullum cum arbitro pactam. fieri. X v. Lex natura vigesima , contra crapulam , & ea quae rationis usum impediunt. XXVI. Regula per quam statim
cognosci potest , an quod facturi sumus , sit
contra Diem natura, necne. XXVI I. Le
ges natura obligant in foro interno tantum. xxv III. Violantur leges natura quandoque, facto legibus consientaneo. XXIX. Leges na tura sunt immutabiles. XXX. taui leges natura conatur implere, jussim est. XXXI. Lex
naturalis eadem cum morali. XXXII. vnde fot, quod qua dicta sunt de lege naturali,
non sint eadem qua traduntur a Philosophucirca virtutes. X X X I I I . Lex naturalis non est, proprie loquendo , leta quatenus tria iur in scriptura sacra. a
1. I Egum naturalium derivatarum al- -- tera est, nicti standum esse, si ζ iis,
93쪽
LIBERTAS. Capa II. cunda, fidem observandam esse. Ostensum enim 'ctis est capite praecedente , Legem natura: μ' praecipere tamquam rem conciliandM Paci necessariam, unumquemque jura quaedam sua mutuo transferre , atque hoc vocari pactum , quoties futurum sit quod transfertur. HOC autem ad pacem conciliandam conducibile est, quatenus quae pariscimur facienda vel omittenda, ea reipsa facimus vel omittimus; frustraque essent pacta, nisi illis staretur. Quoniam ergo Pacrispare, sive fidem ser vare necessarium est ad pacem conciliandam, erit per articulum L. Cap. 2. Praeceptum legis naturalis. Πι, II. Neque personarum quibuscum pa- eum ο- ciscimur ulla datur hac in re exceptio, pu'm i M ta illi fidem cum aliis nec servent, nec servandam putent, aut aliud quodliber exeoptio- habeant Vitium. Nam qui paciscitur, eo M. quod paciscitur, frustraneam eam esse actionem negat. Et contra rationem est, scientem frustra facere. Idem si praestandum pactum non putet, eo quod sic putar, pactionem eandem frustraneam esse affirmat. Qui ergo paciscitur cum eo, qui cum fidem servare se teneri non putat, simul pactionem esse rem frustraneam, non frustraneam , quod est absurdum. Cum omni igitur homine , vel servanida
94쪽
Cap. III. L I B E R T A Lest fides, vel non paciscendum, hoc est, vel declaratum bellum, vel certa & fida habenda est Pax. III. Pacti violatio ,sicut & dati repeti- injuriatio, quae semper sita est in aliqua actio- Τμ ιne, vel omissione ) vocatur INJURIA. A- ' etio autem illa vel omissio , injussa dicitur ; ut idem significent injuria, & actio , vel omissio injusta, atque utraque idem quod pacti vel fidei vio atio. Videturque injuriae nomen inde actioni vel omissio
ni tribui, quia sne jure est, utpote quod
ab eo qui agit vel omittit translatum antea in alium fuerat. Et est similitudo, quaedam inter id,quod in vita communi vocatur injuria; & id ,quod in scholis solet appellari Absurdum. Quemadmodum enim is qui argumentis cogitur ad negationem assertionis quam prius susti-huerar, dicitur redigi ad absurdum; eodem modo is qui prae animi impotentia facit vel omittit id, quod se non facturum , vel non omissurum pantosuo ante promiserat, injuriam facit; neque m nus in contradictionem incidit, quam qui in scholis reducitur ad absurdum. Nam futuram actionem Paciscendo se vult fieri; non faciendo , vult noΨfieri:
quod est velle fieri & non fieri idem e dei temPore, quae contradictio est. Est
95쪽
s LIBERTAS. Cap. IIuiraque injuria , absurditas quaedam iaconversatione, sicut absurditas injuria quaedam est in dii putatione. Injuria I Ex his sequitur, injuriam ') ne - mini fieri posse, nisi ei quicum initur pa-μ ipq -, sive cui aliquid dono datum est, u Ebu ves cui pacto aliquid est promisitim. Id-rrahi. eoque damnum dc influria saepissime dis- με- junguntur. Nam si dominus servo, qui obedientiam sibi pactin e st, imperet ut
pecuniam tertio numeret,vel beneficium
conserat,is si non faciat damnum quidem rertio,injuriam autem domino soli facit. Sic quoque in civitate, si quis alicui noceat, quicum nihil pactus est,iamnum ei infert cui malum; inyuriam soli illi, qui totius civitatis potestatem habet .Etenim si is qui damnum recipit injuriam eXpo'stularet, is qui secit sic diceret, quid tu mihi8quare sacerem ego tuo potiuS quam meo libitu , siquidem , quin tu tuo non meo arbitratu facias , non impedio in
qua oratione , ubi nulla intercesserunt
pacta, non video,quid sit quod possit reprehendi. An - Injuriam nemini, dec. J In iustitia noratis. mensignificat relative ad legem , I uris, tum ad legem, tum ad Persionam certam.
Mami usum omnibus injustum est; ImDria vero pos est esse,nec tamen mihi veligi,
96쪽
illi Ied alii , se qua naeoque nemini priva
to, sed civitati tantum; etiam nec homini cuiquam nec civitati, sed soli Deo. Nam pacto, se juris translatione sis, ut iniuria in hunc vel litam fieri dicatur. Hinc est quod in omni civitate fieri videmus o qua privati homines interse verbo vel scripto contrahunt, exigi vel remitti arbitrio obligantis. Damna vero quae inferuntur contra leges civitatis, ut
furtum, homicidium fi similia, non ad
voluntatem ejus cui damMum est. iEatum, sed arbitrio civitatis, id est, juxta leges constitutas vindicari. Itaque injuria in hunc, nisi post juris in hunc translationem ex ere non potest.
Via Nomina haec Iustum,& Injustum, /UVsicut & Iustitia dc Injustitia , aequivoca
sunt: aliud enim significant cum Perso' .ugi nis, aliud cum Actionibus tribuuntur. tiam ho Cum actionibus tribuuntur, idem signi- minum,fς t Iustum, quod jure factum; & Inju- sit' s*m, quod I uria. Ille autem qui secit '' 'Iustum aliquid ,ideo Infons non Iustus dicitur : eum autem qui secit aliquid Injustum, Ron ideo' injustum, sed sentem dicimus . Quando vero de personis usur
pantur, esse justum significat idem quod juste faciendo delectari, justitiae studere.
97쪽
vel conari facere in omni re id quod justum est. Et esse Injustum, est negligere justitiam, vel eam non pacto suo , sed
praesenti commodo mensurandam existimare. Ita ut alia sit animi, instituti, sive hominis , alia unius actionis vel o
missionis justitia & in ustitia; possint
que hominisjussi actiones innumerae inde injusti justa e fle.. Iustiu autem homo dicendus est,qui justa facit propter Praeceptum Legis; injusta non nisi per infirmitatem qui justa facit pro Pter poenam legi adjunctam; injusta per
Distin- VI. Iustitia actionum distingui vulgo solet in duas species, commutativamflui ' L distributivam ; quarum priorem si
rativam xδm prae uni in Proportione Arithme-ir cf. tica, Posteriorem in Geometrica. Ιl-rributi- tamque versari in permutatione , Ven vom ditione, emtione , mutuatione, mu
rui redditione , locatione , conductione, Caeterisque, si qui sunt, actibus inter se contrahentium ; ubi si aequale pro aequali reddatur , nasci inquiunt justitiam
commutativam. Hanc vero circa dignitatem, & merita hominum, ita ut si cuique tribuatur 1-α τί. ἀξί- , majus ei
qui dignior, minus ei qui minus dignus, idque proportionate, oriaturjustitia dif
98쪽
Cap. III. LIBERTAS. ν tributiva. Agnosco hic distinctionem quandam aequalitatis , nempe ut una sit aequalitas simpliciter , veluti quando Comparantur inter se duae res aequalis metii, ut libra argenti, cum I 2 unciis ejusdem argenti; altera aequalitas secundum quid, ut cum centum hominibus distribuendae sint mille librae , sexcentaadentur sexaginta hominibus , & quadringentae quadraginta ; ubi non est sequalitas inter 6oo dc qcio. sed cum eandem contingit aequalitatem esse inter numerum eorum quibus distribuuntur , unusquisque eorum aequalem par- rem auferer; unde dicitur aequalis disetributio. Talis aurem aequalitas eadem res est cum proportione Geometrica .
Sed quid haec ad Justitiam ρ nam neques res nostras vendamus quanti possumus , injuria ulla fit emtori qui id voluit , & petiit; neque si de meo distri buero plus merenti minus , modo id dedero quod pactus sum , neutri fit injuria. Id quod testatur ipse Servator noster Christus Deus in Evangelio . Non igitur est ea justitiae distinctio, sed aequalitatis . Negari tamen sorte non potest quin justitia sit aequalitas aliqua; nimirum quae in eo tantum sita sit, ut cum aequales natura omnes simus, alter non arroget
99쪽
LIBER ΤΑ s. Cap. III. arroget sibi plus juris, quam alteri concedat, nisi id Iuris sibi pactis acquisi. tum sit. Atque haec contra distinctionem illam jusitia, quamquam ab omnibus pene receptam , dicta sint : ne quisi uriam aliud esse putet, quam fidei, sive pactorum violationem; prout supra desinitum eae Volemi V II. Vetus est, volenti non sit inqu-ηρη si ria. Veritatem tamen dicti liceat ex ' ' p incipiis nostris derivare. Factum enim sit id, quod quis injurium sibi putet volenti ergo , volente eo , fit id quod per pactum non licuit. Sed volente eo fieri, id quod pacto non licebat pactum ipsum
.. per articulum I s. capitis praecedentis)fit irritum;jus ergo faciendi redit fit igitur jure; quare i uria non e sto. Lex na- VIII. Legis naturalis praeceptum t te rertium e st , Ne eum qui fiducia tui tibitis ', bonefeeerint, eam ob rem, deteriore ruine. condition esse pati ru, sive ne accipiat
quisquam beneficium, nisi animo nitendine dantem dati merito paeniteat. Nam absque hoc , contra rationem fecerit, si quis quod periturum videt beneficium, prior contulerit; atque eo modo omnis sublata erit inter homines beneficentia de fiducia , unaque omnis benevolentia neque esset inter eos quidquam mutuae
100쪽
Cap. III. LIBERTAS sopis, nec ullum gratiae conciliandae initium. Ex quo status belli necessario mansurus est, contra Legem natura fundamentalem. Quoniam vero Legis hujus violatici,non est fidei sive pactorum violatio: su pponitur enim nulla inter eos
intercessisse pacta: ideo neque injuria nominari solet; sed quia respiciunt se
mutuo beneficium'gratia, INGRATi-TUDO appellatur.
I X. Quartum praeceptum naturae Ox na- est, ut unt qucquesecateris commodum ' praset. Quod ut recte intelligatur animadvertere oportet, esse in hominibus ad seprast.ι
societatem ineundam diversitatem inge-έρ-uo niorum ortam a diversitate affectuum, 'haud dissimilem illi quae reperitur in lapidibus ad aedificandum Comportatis a diversi rate materiae & figurae. Nam ut lapis qui prae figura aspera & angulosa , plus loci caeteris aufert quam ipse implet, neque prae materiae duritie comprimi vel secari facile potest, nec compaginari aedificium sinit, tanquam incommodus abjicitur ; ita homo qui prae ingenii asperitate , retentis super-miis sibi , necessaria aliis adimit, neque
prae affectuum contumacia corrigi potest , Caeteris incommodus molestusque