장음표시 사용
231쪽
CHRISTOPHORI VARAE VICII Iverb ut quales idonei sint, intelligentia assequatur,eosdemque sibi fideles & jnceros reddat ; id potissimum spectet, ne hac una in re
erret aliquando vehementius, in qua semel lapsus,facile in reliquis etiam semper impingat. Etenim ut rivulis fontis insectis tota aqua corrumpitur ; sic consilio deprauato regis , reliqua etiam in admi nistratione publica des dantur.Hinc audimus, cuna una omni ivoce solet laudare populus principem,tum nimirum eam inde la dem potissimum exorditur, quod praestantes consiliarioshabet:&in his demtim,si quis adeo antecellit, tum ait: Hic aut ille, tali prῖ stat virtute, & hoc aut illo nomine populo satisfacit. Iam vero mox vicissim murmurat, &pessime contentus est, si defuerint; maxime autem, si bellum gerendum est,statim acclamant: Desunt
nobis boni consiliatij: hic & ille rex, tales habet ad tractationem pacis viros,& alias pactiones aut conditiones ineundas. Universus deniq; populus sibi metuit,& vociferatur: Nos,inqui decipiemur, & in discrimen rerum nostrarum veniemus ; quia nobis deest bonum consilium. Non est igitur dubitandu nos a recti cosiiij viribus& authoritate & omnia dependere. Quod recte aliquando regius Propheta intellexit, clim in bello,quod ei cum filio Absolon intercesserat, non alio nomine Deum Opt. Max. precabatur, quam ut consiliarium eius primarium excoecasset: nam magis sibi ab Achitosset, quod erat nomen consiliarij, metuebat consilio, quam ab armis, bellandique usu,&artibus omnium reliquorum. Habeat princeps consiliarios bonos, hi ut aliquando errent, non erit curis facile fidem faciat.Si autem secus fuerit,& res vel aliquando succe dant bene, tribuitur casui; & errore aut negligentia aduersario rum,praeter Omnem expectationem dicitur euenisse. Certissimul,
igitur est, a concilio & consiliarijs bonis,non solum prosperianar ru successum,& ipsum honorem ac fama principis proficisci,& tam quidem apud suos, quam & apud exteros ipsum magni fieri, & r
tinere ubique autoritatem; ut videlicet ament eum sui, &reuere antur exteri;& una omnium voce passim & ubiq; praedicetur. Qithre primum &praecipuum eligendo consiliario id princeps habeat;
ut meminerit & sepius seu consideret ea, quae hoc capitulo contianentur. Secunda sit admonitio, ut princeps etiam atque etiam
cogitet tali consiliario magis egere se, quam ipso, quem comedisi hoc tho maximot audire possit & admittere apud se ve- sitatem. Etenim vix est credibile,n udam veritatem,ad aures principis , propter adulatorum multitudinem, quibus undiquaque se per circumseptus est, peruenire. Audienda quippe ab uno quomi sine inscri
232쪽
DE CONCI L. ET CONSI L. CAP. IIII. 233sne distrinuite, veritate, admittendae autoritatis suae periculo non
caret; ut ad extremum tandem nihili & contemptui habeatur: neque expedit omnino , ut velint eius veritatis enunciandae concedere omnibus facultatem. Sed suos principem habere consilia rios necesse est ijs praesidijs,de quibus in alijs capitibus diximus,m- structos& locupletatos; qui & veritatem intelligere sciant,&suo loco & tempore velint eam pinserre:& istorum quidem id proprie. incumbet muneri; ut in omnibus, & per omnia observent & loquantur veritatem. Atque haec unica erit via illius audiendae, &assentatoriae cognoscendae, & penitus explodendae falsitatis, qua vix crediderim, meliorem aliam posse reperiri rationem. Tertia admonitio est, ut princeps, qui in multas habet partes dispartitum 4mperium, eligat ex omnibus & diuersis partibus, aut prouincijs sibi subiectis, consiliarios, non tantum ex Vna aut item altera. Cudus rei ergoecillus declarandae, exemplo, & quidem domestico, regis catholici Hispaniarum utemur. Inter alia plura ille dominatur Arragoniae, Castiliae, Siciliae, Neapoleos, regnis, Mediolano,&inseriorum prouinciarum , Burgundicar familiae possidet principatum. Debet igitur habere consiliarios, non solum Arragonenses, aut ex Castellat regno oriundos; sed etiam Siculos, Neapolitanos, Mediolanenses, & Burgundos. Et quae hoc loco de Hispaniarum rege diximus,hoc de omnibus principibus dictum esto generatim. Expedit quippe rebus,ut hac unica insistant via, si populos sitos recte gerere,& reddere sibi non infestos volunt: nam alioqui pessum eunt uniuersa, aegerrimeque a publicis gubernaculis gentes & nationes amoueri se patiuntur, & quasi in furorem aguntur, cum suae gentis vel agnationis vident in consilio neminem: existimant namque non sine causa id fieri, & aut a principe haberi despicatui se, aut seruorum instar, aut deniq; indignos quibus se concredat, arbitrantur. Ac primum quidem ingenerat odium: alterum quaerit& concupiscit libertatem,unde in principem coniurationes oriuntur, & externorum arma euocantur: postremum inflammat & obdurat corda subiectorum, ad quamuis proditionem in suum nat ratem principem prosequendam.Iam & illud perspicuum est,qubdillarum regionum, in quibus nati & educati sumus, omnes omnium mores, ingenia, desideria, virtutes, vitia me hominum, ac denique ipsas familias, ac earum merita, maculas, commoditates &difficultates,utilia deniq; & damnosa cuncta,rectius cognoscimus, quam externarum. Quo etiam magis,si ex omnibus,quae illi subi cent prouincijs, rex elegerit consiliarios, natos , inquam, & in ijs . i Gg educatos
233쪽
educatos, poterit rebus commodius prouidere. Et quidem ipsa duce ita est comparatum, ut nostros magis amemus semper, quam externos & alienigenas: multa namq; nos consociant & ob ligant nostris, sanguis, societas, amicitia, obsequia, merita, vicinitates. Ac quo maxime tenentur boni, sub ijsdem legibus esse na
tum atque educatum plurimum interest: earum enim rerum nulla cum externis nobis est communitas. consequensessio est in & e
tra consilium, citius & melius, & maiori cum diligentia, domestiacorum negotia tractari, quam externorum ; qui quando consequi aliquid nituntur, oportet eos sudare guttas sanguinis, se inino i bore ut ita dicam brachiorum contentione parant omni uitvero quod boni mercatores facere solent, numeratis pecunijsemunt quae concupiscunt. O quam autem infelix est illa prouincia, quae in principis sui consilio, ne unum quidem suae nationis constaharium intuetur.Iam vero & princeps ipse,qui ex una tantam gemte eligit sibi consiliarios, ut mihi quidem videtur maxime animi laborat impotentia, & partium sectarumque se ostendit amatorem. Etenim cum nationi uni tribuuntur omnia, aut saltem maxima,ne- .cessario illa tande insolescit: quod clim aliae indignius ferant,infl matur lade inuidia,& in ipsos principes iaciunt maledicta,& deniq; perditos eos cupiunt, & varias concitant in eos seditiones, unde postea ad bella & tumultus deuenitur. Iam & quaelibet sua vitia virtutes habet prouincia, habet bonos & malos, doctos &indo- .ctos; fidos & infidos: quam ad rem non multis mihi opus est verbis : qui potest me intelligat, ego quidem satis me ipsum intelligo. Princeps pro se quisq; publica iuris ipsius ratione persona est: nolit ergo contra rationem partium ostendere se fautorem: est omnium ciuitatum suarum & regionum ciuis, nolit esse alienigena &externus: est pater omnium, non expedit ut vitrici loco habeatur. At breuiter, cum consilium principis omnes ipsius debeat regore prouincias, ex omnibus hs consiliarios operaepretium ad illud erit quaesuisse. Quarta est admonitio, ut princeps eligendo consis rio,non modo eorum numero,quos in aula sua habet,aut aliquat
do eos vidit, vel de ijs audiuit, & ut vel ipsa re idonei reperiantur, sit contentus ; sed ut adeo etiam omni via & ratione, quoad eius fieri maxime potest, de ijs perquirat, suisque praesectis, vel prout clarum mandet rectoribus; ut omni adhibita solicitudine & cura diligenter pervestigent, qui ad hoc consiliarij munus, plus vel munus apti videantur. Quorum trium aut quatuor nomina mitti d
bent: & ille ad se proficiscentibus viatico non desit, si ut cognosca' turiu
234쪽
DE CONCi L. ET CONSI L. CAP. IIII. 23stur in aulam euocarentur. Vix autem percenseri tot ac tanta commoda possunt, quae ex hac una admonitione ii recte obseruaretur, proficiscerentur. Interim lassiciat sciuisse, inter complures aptos, quam inter paucos facilius inueniri excellentissimum, & populos gaudere,magisque amare principem,cum paterna cura illum assici
omniu,& aeque procurare commoda & ornamenta omni u depre-
hendunt. Iam & homines nobiles magis inuigilabunt artibus, gubernationis addiscendis, & ut bene scienterq; inter alios vivant,citra omnem infamiam seu reprehensionem leuitatis. Hinc missa facient vitia, persequentur virtutes, sugient scandala, & alia quaeque
turpiora; ut tantum nomen sibi concilient,& in eum numerum re-
serri possint aliquando. Haec eadem postremo in suis prouinciis via cognoscet princeps suos exactius,quales, & quanti sint, & quid pro se quisque ipsorum mereatur. Atque ita pro re & occasione, pro diuersis periculis, negoths ,& muneribus publicis, quo loco
quid promere poterit & debebit, non eum praeteribit. In numero quidem ipsorum,qui apti esse censebuntur, unus tandem aut alterreitabit: verum non restet princeps ipse consolari sua affabilitate cunctos, laudando illorum mores,atq; adeo vitae ipsius institutum, in quo & perseuerare, & cursum gloriae continuare velint,spe praemiorum proposita eos hortetur,& tandem aut in aula seruabit sibi aliquos, aut publicis praeficiet muneribus,aut domu reuerti patietur. Et hac nimirum ratione pro uniuscuiusq; meritis & autoritate dicetur recth omnes tractauisse,& reddet liai d dubie contentos,&ipli consilio optim E prouidebit. Quinta est admonitio,vt in elige lownsiliario princeps celeritate no utatur nimia rationi &diligentis mimica;sed sensim &pedetentim ad eos,qui nominati fuerint mu' neri consiliarij prsficiendos,progrediaturi&interim detur facultas omnibus omniu vitiorum,tam scripto quam voce proserendorum candidati,eiusq; rei commodius exequendς gratia,immunes accusatores sunto; sed tamen ita,ut via obsepiatur falsitati: quod fiet, si talionis, quae dicitur lex omni seueritate animaduersionis suu effectum sortietur, incurrentq; indignationem principes, qui tales suerint. Iam& illud grauibus poenis cauendum est, ne quis ea, quae de ipso principi reserri debebunt, tam per se quam per alium, ullo
modo impediat. Hinc enim tam vitia, quam virtutes candidatorum magis erunt exploratae,& portae calumnijs obstruentur, & qui idonei fuerint,concilio subministrabuntur: qui vero minus idonei erunt,saltem non audebunt esse petaces,ne cum infamia repellantur. Hoc idem aliquando in eligendis magistratibus obseruaba-Gg χ tur ROMA
235쪽
etur Romae, poenis & praemijs in utramque partem propositis, quae
executioni strictissime mandabantur. Quae,quoad durauit consuetudo, floruit semper Roma: ut desita est obseruari,eo tandem quo
videmus res deuenit. Sexta admonitio est, ut attente & alacriter tam accusationes, quam contarindatiiones omnes candidati prin-
ceps audiat; sed interim tamen facile sdem habeat nemini, si mes accusationes erunt,cogitet& veras & falsas esse posse,&quam multi malitiosi inuidi,ignari, animo impotentes, reperiantur. Neque vero dicat: hoc mihi dux aut episcopus ille, sacerdos, doctor, pater sanctus, aut denique hic vel ille narrauit: nam vel inter ipsas cruces, quod dicitur, diabolus est medius vel nonnunquam: hoc autem est,quod omnes homines sumus,& fallere atque falli possumus. Qua de causa princeps non facile alicui credat, antequam recto iudicio & inquisitioni sui tribunalis id commiserit, atque eodem etiam modo,si vel in fauorem candidati,inulta sortiatur testia monia, ne ijs quidem habeat perfacile fidem: non enim sussicit dixisse talis cardinalis, talis marchio, talis miles, talis religiosus, bonus & sanctus,hoc vel illud mihi confirmauit.Equidem nos omnes homines esse memini, qui aut alios circumscribimus, aut ci cumscribimur metipsi. Atque unum illud tandem est certissimum, qui de his rebus testimonia dant, nunc recte, nunc sinistre multa referre quamplurimos ; & interdum partim cupiditate moueri alia qua , partim inuidentia, partim commodorum spe, partim etiam vanitate. Quae ut omnia non subito dignoscantur, est quod latent
sub quodam seu integumento studij erga principem, & desiderio
ipsius dignitatis; & sunt tanquam bolus quidam medicorum inaurati, in quo exterius non apparet,quae intus recondita est amaritudo. Credere interim facile, quod experientia magistra, num ita se vel secus habeat possis scire, nunquam fuit sapientis. Velim igitur principem cum S. Thoma loqui, & non nisi ea credere, quae aut
oculis cernere, aut manibus potuerit ipse palpare. π sima admonitio est, ut nullo modo,non praecedente examine,consiliarius
eligatur , quod si dignus vel secus suerit , possit constare. Memina probe, quid superioribus diebus eligendo pistore regis Hi anila rum dulciario acciderit, res haud dubὰ eo deducta est ; ut is potisi simum eligeretur, qui quibusdam consectis exsacham , sciebat sibi
melius conciliare fautores. Iam & illud in mentem venit, quod alia quando Cardinalem Ludovicum Borbonium, clim ex regno Galliarum ab eo postulans discedendi facultatem alloquerer, clim ad arma virini spectarent res, anno a Christo nato supra mille quin-
236쪽
DE CONCIL. ET CONSI L. CAP. IIII. mgentos primo & quinquagesimo,cuidam,qui canes venaticos volebat ipsi donare memini dixisse: Fac, inquit, ut venandi periculum primum ijs laciam: tum si mihi usui secusve fuerint acilius iudicabo. Hoc quidem, ut rude hoc loco adduci argumentumvideatur, certissimum tamen est, nec pistores dulciarios sine examiune, neque canes sine venandi exercitatione, posse spectari. Ex men autem erit illud, ut princeps semel atque iterum, sedulo inquam dc accurate perquirat, an candidatus habeat adiumenta it. la, quae ego in secundo & tertio capitulo annotaui, & ut eo modo' quo ego monui cuncta peruestiget: nam qui illis adiumentis carebit, prorsus erit inutilis ; qui cuncta habebit, erit haud dubia persectissimus & qui plus vel minus, eodem modo plus vel minus idoneus erit existimatus. Vt igitur haec omnia adiumenta metiatur princeps, Vnam ulnam quindecim palmarii, hoc est quindecim adiumentorum animum concernentium, & quinque palma rum alteram,hoc est quinq; adiumentorum,quae corpus spectant, adhibebit. Qui omnes, aut saltem habebit plures, is postpositis alijs,ad consiliarij munus rectissime eligetur; ita quidem,Vt si unus habuerit decem,alter vero octo aut nouem,ille qui habet dec emeunctis praeponatur, nec ullum sit in hominibus discrimen, siue iule diues, siue pauper suerit, siue paruus, siue magnus, siue ignotus, siue familiaris. Nam si potens dux, aut nobilis praedives, aut intimus aliquis familiaris, simul & semel ambiret consiliarij munus, cum eo qui nec principatu, neque diuitijs, neque gratia ipsius principis comparandus ijs esset , superior duntaxat illis de quibus diximus adiumentis euaderet, citra ullam dubitationem prae faeteris eligendus, reliqui omnes essent repudiandi. Et quidem hoc intelligitur, de sis, qui elucent clara aliqua & illustri virtute. Munera quippὸ publica debentur virtuti potissimum, & non aut be- neuolentiae gratia, aut praestitorum obsequiorum causa,aut etiam diuitiarum ergo sunt distribuenda. Interim certum etiam illud definitumque esse, & fauorem, & diuitias, &obsequia tum haud dubie valere, cum in utramque partem virtutis, paria sunt adiumenta. Exempli gratia: si competitores duo aequa lance ponderandi essent, tum princeps suae in aliquem tribuere posset aliquid voluntati,& obsequiorum ipsius recordari, concedere etiam non nihil potentiae,& non obliuisci pus antium in Rempub. meritorum, auisuae regali maiestati praestitorum. Etenim certissima haec est regula, munera non nisi ex his causis tribus, unius causae concedisratia,videlicet, aut propter merita aut propter fauorem, aut
237쪽
propter potentiam. Primus modus, ut ita dicam est ipsius virtutis, postremus abusus, intermedius ut etiam abusus sit, postremo i men non potest comparari. Vt ut autem habet se res, illa quidem
boni principis & tyranni est nota, quod princeps virtuti tribuit,
quae tribuenda sunt omnia,honores & maSistratus: tyrannus propter fauorem N potentiam largitur uniuersa, qui quidem in tertiuam generationem vix suum tuebitur principatum. Praetereo mutitas alias & graues rationes, quae hoc loco commode adduci pos sent & deberent: eo tantum finem facio, identidemque moneo, examen ut diligentissimum adhibeatur, N is prae caeteris eligatur,
qui praescriptis regulis, secundi & tertij capituli accedet quam proxime semper, & denique ut illud examen ipsum ab illo principe, & non a quopiam fiat alio ullo modo aliquando. Octaua a L monitio est, ut posteaquam examen factum & subsecutum ea ratium quam proximo praescripsimus capite fuerit, sine ulla vel minima priorum praeceptionum, aut inlianc veI miliain partem inter pretatione, cum demum duobus tribusue diebus post, vocet ad se princeps eundem conssiliarium, & praesentibus audientibusq; ai Iae suae cunctis, portis apertis, breuibus verbis ei demonstret quomodo sit electus virtutis & meritorum suorum causa consiliarius, pro ea spe & opinione, quam Omnes de ipse conceperunt.
Videret igitur,ut virtute, integritate, & morum vitaeque constantia in omnibus eam opinionem tueatur : demum principatumnium & omnia ipsius commoda & ornamenta diligenter ei commendabit; eo etiam adiuncto, ut pro re & occasione, cum ea qua
par est modestia, libere eum hortetur & dehortetur, & suggerat cuncta, quae ad ipsum pertinere maximE iudicabit. Ac nimirum dicet,ut nulla no animaduersionis grauitate,in eum usurum se esse, si quid cotra ossiciu recerit: sic rursus & libenter opibus&honoribus eum aucturum,si de se semel expectatione excitatam virtute &1ndustria sartam tectamq; coseruauerit. Haec tali & tam necessaria admonitione in effectu deducenda, princeps sibi devinctos reddit populos, ad virtutem & gloriam accenduntur boni, terror & d speratio iniicitur malis: consiliarius postremo ipse non solum immitis esse sui ; sed adeo etiam ipsam expectationem de se semel e
citatam in dies Vincere, quam maxime poterit semper contendet.
Nona & extrema est admonitio; ut his omnibus, quae antea dicta
Usis in i cti seleone a ronsiliario iusiurandum princeps exῖ-
gat ipse, in quo Deo opta Max. bonum N fidelem conmiami m se eius suturum esse, & commoda dignitatem* principatus diligen-- tissimὸ
238쪽
que bonorum, aut utilitatis alicuius spe, vel ratione a iustitia de aequitate, se dimoueri patietur: Exacto ad eum modum iuramento,
non est quod adhibeat ipsum alijs negotijs. Dici autem vix potest,
quantum inde proueniet commodorum. Etenim,si tum forte ossi cio & iuramento suo consiliarius non satisfecerit, princeps in ipsum iustam habiturus causam indignationis , tanquam in eum, qui fidei & conscientiae suae obliuisceretur. Ipse vero consiliarius magis reddetur circumspectus, ne ossicio dc functione iua abutatur: iis etiam, qui contra ius dc aequitatem ab eo precibus. obtinere volent, sanguinis Ze necessitudinis colore alicuius,facilius, de cu maiori aequitate se excusabit. Populus deniq; rebus iniustis postulan .dis,erit moderatior, de assuescet honesta a consilbriis regiis postulare; dc si quid in contrarium secerint, fidentius eos deferret dc accusabitirentia septem, in omnibus dc per omnia, in munere dc administrotione tota, in ministris, in mandatis, oc authoritate, expediat ordinare. Est denique illud etiam ostensum, quid sit de dicatur consili arius, qui, ut ad eb aptus de idoneus habeatur, adiumenta viginti
eum habere oportere, quindecim ratione animi, corporis duntaxat quinque. Iam de principi notas εἰ admonitiones nouem,quomodo de quando eligere consiliarium debeat suggessi. Hoc quidem est totum, quod apud animum proposueram meum, Sc quod vel initio istius libri me facturum esse promiseram. Quam Psam ad rem diuinae de humanae induxerunt me leges, quibus, ut quo ocquando maxime potest, unus alterum iuuet, obligamur ; praesertim in rebus, quae ad publicam maxime spectant lalutem dc utilitatem. Quales concilium 8c consiliarij ipsius sunt principis. Quod si in me esset sormare, quale fieri expediret concilium, sicuti quia dem scripto est comprehensum, prius boni concilij proponerem exemplum, quiun illud stilo adumbrarem: sed quando unum non Dbrorum dixisse libro occurrebat,in quem materiai de concilio de consiliario principis debet inferri. O C illud est totum, quod in hoc primo octo tra Iam vero satis superque quid sit concilium,est de- claratum. Et quomodo pro se quemque princiaci pem si alias bene gubernare cupit concilia disse-
239쪽
datur, praestemus saltem illud, quod nostrae est potestatis. Illis incumbet reliquoru perficiendorum cura, qui ad voluntatem asse re pariter poterunt facultate, quo 'ofecto & maioris quietis suae causa, & tam honoris,quam utilitatis gratia debent praestare. Ego interim,quoad vixero, duo illa diuinitus precabor: Unum,ut principum aperiat oculos, ut quid eorum conciliis & consiliariis desit videant: aut ut tandem aliquando serio secum, quomodo his tot ac tantis malis occurri possit recognoscant: dimidium certe itineris confectum iudicarem, si vel saltem an bonum vel malum eis est consilium cogitarent: Nulla quippe infirmitas, quam ea,quae non cognoscitur, maior habetur. Alterum est, viij, qui sunt consilio- rum apud principes directores, omnibus perturbationibus animi semotis, salutaribus monitis, viam demum patefaciant,& Reipti.
suiq; principis,quam suae priuatae seruianx potius dignitati: neque salsis perturbationibus, album pro nigro, & nigrum pro albo ei obtrudant. Etenim illi sunt, qui perditum volunt & faciunt principem. Illi,inquam,bonis & virtute praestantibus crura succidunt, ne ulterius altiusve progrediantur: Illi oculis principis tenebras offundunt densissimas. De malis quidem, non de bonis,hoc loco loquor. De bonis satis persuasum mihi fuerit, quod hoc eiusmodi opusculum semper probabunt; non quod meum si, qui minusquam mediocris sum, sed quod proculdubio re ipsa est salutare. At quid iam porro non clamabunt mali P Assirmabit quidem iste, ut princeps in tam subtili consiliarij electione tantopere laboret, non expedire. Cui ego respondeo, non esse hunc laborem, sed i horis potius allevamentum: Nam eo minus bello & pace habiturus est occupationum. Mox dicet ille, principem esse liberum, &eius arbitratu distribuendas functiones. Iam & huic vicissim hoc responsum dabo: Libertatem principis, expertem rationis no esse libertatem: Nam tum demdm abusus est, & nescio quid eiusmodi instaripsius seruitutis. Et ille vere est Rex, qui recte facit; S liber qui moderate utitur libertate: Nam aliter, qui tyrannus non habeatur, concedere autem id principi,ut pro libito distribuat magistratus , est exagitare ipsum risu publico, & tyranni loco habere Erit praeterea non nemo, qui viros nobiles , praemiis & digni-.tatibus, ratione antiquitatis, & splendoris familiae, praestantiumq; in Rempub. meritorum assiciendos iudicabit: & hoc quidem ego: etiam sentio: verum non unum & idem est, aliquem aliquoi prae lmio vel honore an imare dignum, & pati esse consiliarium Nam,
non desunt quidem viae praemiis assiciendi multos, consiliarij licte
240쪽
DE CONCI L. ET CONSI L. CAP. IIII. a Ino euaserint qua plurimos. Quid vero est,qubd & eos postremo videas,qui,quales volumus, cosiliarios in orbe terrarum reperiri nus-qua,non dubitabui affirmare. Quibus ego sic respondeo,quod etiam multos,& idoneos,&spectatos in omnibus partibus reperiri. Sed unum illud deesse,ut virtutis cause,non beneuolentiae,aut potentiggratia, princeps eos eligat, & ut maximE desiderarentur, praestare illos velit pro eo ac debet.Ex lapidibus homines excitabit Cum est princepsyoeta omnes versus pangimus: cum est musicus, omnes cantamus & choreas ducimus: cum est bellator, tractamus arma: cum est assentatorum amicus, omnes lepidis delectamur: cum studet astrologiae, circa sphaeras versamur, & id genus alia instru- aneta.Si vero talium conliliariorum quales depinxi estfautor,caput
mihi amputari patiar,si intra quadriennium,praecipui quique proceru ad haec munera idonei non reperientur.Serio haec tantum aggrediatur princeps, & semel reipsa quod consului prsstet, tum demum opinione celerius,' aulam, & totum principatu su um immutatum experietur;mutatum dico,imo etiam Podammodo nouum
essectum. Omne hoc tempus, quod datur otio, aleae, blasphemiae, adultersis, & alijs mille viiijs,dabitur virtuti & honestati, & ijs artibus,qus sunt erutq; maxime Reipub. necessariBaula postremo virtutis &sapientis reddetur officitia .Ali saute interim qusstiunculis, nec libet quidem respondere, cum sint plenissimε vanitatis.Redeo ergo ad ipsos principes, & illis hoc confirmo: si hoc, quo praescripsi, suos consiliarios eligent modo, quoad viuent, sortituros eos rietem & voluptatem maximam; & non solum defensuros, vem etiam aucturos esse principatum. Pacis denique & belli tem pore erunt semperdomini,amabuntur a suis subiectis,timebun tur ab aduersarijs,& ab omnibus euadet laudati atq; celebrati. Posteris etiam suis, firmum & diuturnum relinquent imperium, & magnorum bonorumque principum nomen vel ab ipsa morte omni tuo sortientur.