Elementa philosophiae rationalis, sive Compendium logicae. In usum publicum Scholarum Wirtembergicarum adornatum

141쪽

depurati bene contrita misceo, illisque scnipulos duos cum dimidio Cinnabaris Antimonii praeparatae, adjicio: ita rem ipsam ejusque genesin definio. Duplex igitur discrimen datur definitionum; nimirum Des titio Nominalis dicitur, quae hujusmodi notas definiti continet, quae ad istud discernendum sussiciunt. De sinitio Realis autem seu Genetica est, quae genesin rei, f. modum, quo res fit,& pro re nata, materiam eX qua formatur vel oritur, indicat.

Ex. gr. Circulus est figura, cujus omnia puncta ab uno aliquo aequaliter distant: haec est Nominalis. Circulus describitur, quando linea recta altero extremo fixa manet, altero autem circumcirca mo- Vetur : haec definitio est Realis CGenetica.*- Ι 8. Veteribus definitio Nominalis longe alio Venerat sensu. Idem

142쪽

finitio autem Realis ipsis idem erat ac nobis Definitio Nominalis. Illa posset adpellari Definitio ' ministis Gramiuatica; haec autem Definitio Nominalis Logica. b' 6.1 9. Domitio es, minales sunt adi mori Mirariae. Definitiones Nominales continent notas ad rem aliquam sunt arbi- discernendam .suffcientes. 6'. I 7. possunt aUtem unius ejusdemque rei plures dari notae.. qVarum AUFelibet iussicit ad rem .discernendam ab .omnibus aliis, utI Per experientiam novimus. -Ρendet igitur ab ''' arbitrio nostro, , quaSnam in desse . . nitione tradenda adhibere Velimus.

Definitiones igitur Nominales sunt

EX. gr. Linea Recta est via brevisi1-- , .mae a puncto ad punctum s uri Euclides istam definivit. Vel: Li-

- nea Recta est , cujus extrema i' obumbrant omnia media, ut Pla

to dixit. ,:Vel et Linea Recta est, . cujus pars toti similis, uti Leib-' . . I Jaizius

143쪽

usus de

nitionis nominalis.

13o Definition dus. nigius eam definivit; vel: Cuius

dunt plagam. Ab arbitrio nostro pendet, quamnam ex his definitionibus, quae omnes fiant nominales, hic & nunc adlithere velimus; omnes enim notae, quas exhibent, ad lineam rectam dis. cernendam lassiciunt. Terminus, Linea Recti, in omnibus est ex

usti loquendi desiimius. inicidii

Vero quis hocce theorema, ita in 'i' terpretaretur, ut per istud cuivis liberum esset, cum quoVis termitano quamvis Conjungere ideam,' ille a mente nostra aberraret , ' atque Contra S. 'I3 . peCCaret.

Definitiones rigitur NominaleS. mum habent usum '.

I Ut Cum qumis terminor O . . . . Guhgatur idea determinata. ,

Ex. gr. Conscientia est judicium ani' mae mostrae Je . actionibus' nostiis utrum honae sint an malae degique: conformes , nec ne Θ Haec definitio facit, ut' audita voce', 'COn- - ' ' stientia, subinde' determinatam cum ea conjungam ideam. 7, i . ι a. Deinde

144쪽

α Definitionibus, I 3Iα. Deinde definitiones Nominales certum invincibile, principium demonstrandi propnsitiones suppeditant.

Ex. gr. E definitione modo allata sequens sponte fluit propositio: Ergo Homo conscientioliis intelligere debet actiones suas , utrum legi confirmes sint, nec

Definitionem Nominalem con

I. Ratione notarum , juxta ga' I o. Quosdam singulares' si- ibi proponat casuS, infuibus Definitum adhibetes. Omnis Clum nostra cognitio inciab experientia. II. & haec pendet a sensationibus casise um singularium M . 9. O. z. Notas singulas successive im daget. . . 3. Eslentiales ab accidentalibus bene distinguat. 6. Ioa. 4. Tot notas essentiales conjungat, quot ad discernenaum

definitum sufficiunt. I a ' s. Adeo-

145쪽

a 3 a De Desinitiantibus. s. Adeoque ex omnibus 'notisi Genus & differentiam specificam seligat. 6. Inventa 1ua juXtae' g. I 6.eXaminet. EX. gr. Quando mihi definienda esset Vis attractrix corporum, I. C sus quosdam singulares, eX. gr. Magnetis, qui ferrum attrahit; sticti Electri, quod frustula cha tat attrahit, mihi proponerem; . deinde a. notas singulas cindaga-

rem atque inquirerem. . . I. Suspendatur e fi- i. Electrum terarurio asus serrea. in linteo , vel panno. a. Magnes prope a. Frustula chartae ponatur Vel ru- prope ponantur spendatur. Vel suspenda

3. Magnes acuml3. Electrum stustu- nondum tangit. la chartae non dum tangit. 6. Acus movet se-lq. Charta movet se Versus magne- sese versus Ele

tem. - ctrum.

distinguo in his ea quae sunt Essentialia ab accidentalibus. Illa liunt, in quibus uterque casus est similis ; haec autem sunt ea, in quibus uterque casus est dissimilis. - quodis

146쪽

De Definitionibus. I 334 quodsi itaque tot notas essentiales sumo, quot ad discernen dam vim attractricem ab omni alia Vi sufficiunt, illisque genus , Vires sc. adjungo , sequentem reperio definitionem et Vis attra-ctrix est vis corporum, qua fit, Τ ut alia corpora, ante quam priora attingunt, versus ipsis sese moveant. Si hanc definitionem ex minare plac et juxta I 46. haberem aliquid, quod in Lo cis

esset id, quod Proha est in Ar1thmeticis. Hujusmodi eXamen ata, pellamn etiam Analysis definitionum ; quemadmodum ipsa definitionum consectio adpellatur Synthesis definitionum. g. ISΣ.

Definitio Realis indicat origi

nem rei, qua ratione orta sit vel generata, vel qualicunque modo L0nfecta. g. 10. Definitio igitur Realis L. Genetica contineat I. Elementa generantia. a. Modum generationis, ut adeo ostendat, quid quodque eorum ad geneHn rei contribuat. /

Ι a Velut

147쪽

134 . De Definitiontibus.

Velut in exemplo I 43. allato punctum fixum & linea recta scine elementa generantia ; motus lineae Circa punctum est modus generationiS.

6. Iy3. Ex his liquet I. Qiaod Definitio Realis Dei

non detur ; Deus enim nullam habet originem. a. Qiiod definitio Realis eorum,

quorum causaS nescimus, etiam non detur, utut suam habeant originem. Ita Philosephi Definitiones Reales

Vis attraoricis, Gravitatis ali Tumque rerum, dare, hactenus non potuerunt, quoniam earum rerum causas ignorant.: g. IS . Quomodo itaque conficiturDefinitio Realis P e S. Is a. patet quod I. Inquirendum sit in Elementa

generantia.

a. Sod indagandum sit, quid

quodque eorum ad genesin rei contribuat. 3.Quod

148쪽

De Definitionibus.

3. Quod deinde haec omnia juxta g. 1 f. terminis claris ex usu loquendi desumtis enumcianda sint.. Tx. gr. Si danda esset Definitio Rea. . lis seu Genetica tempestatis testivae calidioris attendendum I. eL. set ad elementa generantia , quae sunt solis radii majorem caloris gradum ob propiorem accessum ad perpendiculum ericientes , &evaporationes stulphureae. 2.) A tendendum esset , quod Calor radiorum itarium in causa sit, Cur evaporationes sulphureae ascendant; quod evaporationes hae Propter gravitatem suam altius ascendere nequeant, adeoque in infima regione aerea haereant,

quam eo ipi reddant calidiorem, , quam quidem seli ilares radii istam essicere potuissent. Definitio genetica ergo haec est : Tempestas aestiva calidior Oritur , quando mi terram radiis perquam calentibus collustrat, ita ut sulphureae ascendant eVaporationeS, quae ob gravitatem suam in inferiore regione aerea haerentes calO-xem adaugent.

149쪽

ras De Desinitionisus. S. IS . Secundum has f. anteced. datas regulas etiam examinanda est

D finitio Reriis s. Genetica.

EX. gr. CartesiuS ait et quando cum pulvere vel partibus 'terrestribus in aere pendentibus partes ole se vel sulphureae commisceantur&'accendantur, oriri Brontiam.

Adsiunt igitur T. Partes terrestres, Oleoste , sul phureae, tanquam elementa Brontiam generantia. a. Commixtio earum & accensio , tanquam moduS , quo Brontia generetur. Unico igitur temporis momento hu

jusmodi lapis generari nequit; id quod e physicis, specia

tim e generatione lapidum pluribus demonstrari potest. Ex his vero etiam intelligitur, quod examinaturus Desinitionem aliquam Realem pli,' losophiae gnarus esse debeat.

g. IS . Recensio notarum aliquot tam ternarum quam internarum in

150쪽

De Desinitionsitis.

37 dividui alicujus , adpellatur Descriptio.

Ex. pr. Hieroselyma Judere Metro-- polis, Regum e tribu Juda sedes, quatuor montibus superinstructa, quae ambitu suo plus quam milliare comprehendit & triplici circumdata est muro, multis exoris nato turribus , &c. Quadrat haec Descriptio tantummodo, quando sermo est de antiqua Hierosolyma, & quidem certo & dete minato tempore Considerata. Definito itaque non semper competit, & eam ob causam pro definitione haberi nequii Descriptinus objectum sunt tan- Grassitummodo Individua. Exhibeat it

nas, temporis, loci, magnitudinis, figurae, qualitatis, & quascunque alias, quae in individuis deprehendi possunt.

EX. gr. Si dicerem et Cicero est consul Romanus ; id plane non sufficit ad eum dignoscendum & diς cernendum ab aliis conssilibus Romanis. Necesse esset, ut & p rentes ipsius, rhajores, tempuS,