Elementa philosophiae rationalis, sive Compendium logicae. In usum publicum Scholarum Wirtembergicarum adornatum

171쪽

1 s 8 De Pudieiis de propositionum Q. materia &evidentia. EX. gr. De propositionibus: Deus est omniscius; item: Exeat ex hula, qui velit esse pius; quaerere, positam: I. An solummodo praedicatum aliquod Subjecti indicant Z. a. Aut indicant, quod Subjectum hoc vel illud faciat P3. An neXus inter Subjectum &praedicatum ita clarus est . per se, ut demonstratione non egeat p4. An vero ita comparatus est, ut demonstratione viteriore opus habeat ZPrimo cassi habetur Propositio Theo- retica ; secundo tractica ; tertio Per se clara L Iudemonstrabilis ;quarto Demonserabilis. ΕΣ. gr. r. Jugum Christi lene est &man

suetum.

a. Abneget se met ipsum, qui Christi discipulus esse Cupit.

3. Deus mentiri nequit. . . Non dantur. actioneS , quae . nec bonae sunt , nec malae.

Haec propositionum divisio apud M,

thema

172쪽

atque Propositionibus. Ithematicos maxime est in usu; inde postmodum in philosophiam quo

que translata. .

6. I 83. Propositio per se clara theoretica solet adpellari Axioma ; ab αξιοω, dignor.e.g. Totum aequke est omnibus sitis partibus simul sumtis. Propositio per se clara practica dicitur Postulatum. Potest scilicet ab homine quovis ratione praedito jure postulari, ut istam propositionem absque ulteriore demonstratione admittat. ΕX. gr. Qui doctus evadere cupit, diligentiam ad- hibeat necesse est. Qui intelligit, quid sit doctum esse, quid diligentia, is absque demonstratione propositionem admittet. . 6. I 8 . Propositio theoretica demon- Daef. strabilis dicitur Theomna; speculor. EX. gr. Groitas aeris per . riginta duos pedes ascendere fa-CIt aquam. Globus aequalis est

duabus tertiisCylindri eandem balin& altitudinem habentis. TheO-

. . . . remata

173쪽

xiso Pudiciis remata igitur duas habent partes; 'I. Propo sitionem ς a. Demonstrationem. Propositio practica demonstrabilis adpellatur Probisma, anet ροβαψω , projicio. EX. gr. Describere quadratum datis tribus aliis

aequale. Problema ergo tres habet parteS.I. Propositonem ς Resolutionem , quae indicat, quid faciendum sit, ut praedicatum de Subjecto enunciari queat. Demon strationem, quae indicat, quod factis iis, quae 1esiolutio facienda praescrinsit, praedicatum recte de Subjecio enui cietur. Veteres Mathematici in fine demonstratorum theorema- tum ponere selebant haec verba; o τεe PstξM ; recentiores Q E. D. i. e. quod erat demonstra dum; in fine autem demonstratorum Problematum ponebant haec verba: οπερ ἐω ξι ποιῆσαι. in E. F. quod erat faciendum. g. Ι 85 .

D f. Propositio, quae vel eX theore- vel alia quadam proposititine, sequitur immediate, ita ut demonstratione non amplius egeat, dicit a Corollarium. Corolla-

174쪽

, atque Propositionibus. 16r

Corollarium , cinyectarium, Pori a. . 'EX. gr. E propositione : Affectus irrequietos reddunt homines, im mediate sequitur : Ergo ira irrequietos reddit homines. S. I 86.

Propositio , quae ad opticatio-'nem vel qualemclinque illustrationem aliarum propositionum alia quid facit , Scholion adpellatur.

EX. gr. Dato Axiomater Nihil est sine ratione si1fficiente; tanquam SchOlion addi posset, quod Archimedes aequilibrium explicaturus isto Axiomate usus siti. Omnia eXem pia, similitudines , testimonia &alia, quomodocunque ad rem facientia huc referri possunt. RhetOrici haec talia adpellant argume ta illustrantia. g. I 87.

Propositio,quae ex aliis scientiis ad n . ' demanstrandam aliquam proposi-

tionem mutuatur, Lemma dicitur. Lemma dicitur a λαμβανω , sumo; Ex. gr. Si in disciplina Morali dei monstranda esset haec propositior Homo iracundus se met ipsum reddit infelicem, possem e Psy- Chologia mutuare hanc propositioin nem : assechis impediunt, quo- '

175쪽

De Pudiciis

Isa minus homines ad praescriptum rationis actiones laas instituere valeant.

g. I 88. Paratalisna Quando duas propositiones in prustis' comparo, & ad relationem,

invicem quam erga se imicem habent , at

tendo, id deprehendo :I. Vel quod sibi opponantur, ita

ut una affirmet, quod altera negat ;a. Vel quod una in alteram pos sit converti; 3. Vel quod terminis quidem sint diveris, sensu autem Cae

s. I 89. Def. Propositiones, quarum una uni- , , eis, Versaliter affirmat, quod altera uniuer . Versaliter negat, dicuntur Contra-

LX. gr. Omnes planetae sunt corpora opaca; Nullus planeta est corpus

opaCumis Propositionis ri contrariarum utraque

potes est fama, sed non utraque potes

tist e vera.

ΕΣ. gr. Omnes docti sunt pii ; Nullus

176쪽

atque Propositionibus. lus doctus est pius 3 utraque est falsa. S. I9O. b.

Propositiones, quarum una dedoclem bub)ecto particulariter aD su firmat, quod altera particulariter negat; dicuntur Subcontrariae.

. EX. gr. Quidam Disicipuli sunt diligentes; quidam discipuIi non sunt diligentCS.

Propogitisnama subcontrariare mxtraque potest esse vera, sed utraque non potest elensa. Propositiones, in quibus de feodem Subjecto idem praedica- nes sontratum affirmatur & negatur, tradi ctoriae dicuntur.

EX. gr. HomineS sint corrupti; homines non sunt corrupti.

Propositionum Contradictoriarum P of eonistina necessario vera, altera necessa

rio falsa est. Impossibile enim est, 'ut aliquid simul sit & non sit.

Propositio autem, cujus Subjectum ita comparatum est,' Ut praedicatum ipsi competere nequeat , dicitur Contradict.ria. ,

177쪽

ΕX. gr. Deus non amat homines.

Bilineum rectilineum. Alias dicitur adesse contradictio in adjecto.

. g. I92.M,ρι Haec propositionum diversitas optime perspici potest in uno ejusdem argumenti eXemplo I. Contrariae: Omnes homines sunt peccatores; Nullus homo est peccator. a. Subcontrariae ; Quidam ho- mines sunt peccatorest Quidam homines non sunt Pec

3. Contradictoriae: Hominςs sunt peccatores; homines non sunt

peccatoreS.

DU. Propositiones , quarum bub et ps is ctum fieri potest praedicatum, &6 quarum praedicatum fieri potest εωπευε. Subjectum, salva ubique veritate propositionum, adpellantur Convertibiles; altera earum dicitur

conUersa. EX. gr. Omnia tri*ngula aequilatera int aequiangula. Haec propositio est convertibilis , quoniam salva

se . Veritate

178쪽

Veritate ex praedicato fieri potest Subiectum r, Omnia triangula sequiangula fiant aequilatera. Haec propositio dicitur conversa.

S. I9 Propositiones, quae eundem ha- DU.hent sensum, verbis autem sunt

G1Ver1se, incuntur aequipollentes. υ- Ex. gr. Impius Deum amare non potest ; vel: Homo malus e Deo voluptatem capere nullam potest.

S. I9S. Quemadmodum in prima Men- I. tis operatione de IdeiS, Cap. 2. Sect. g. actum est etiam de Vocibus seu Terminis, quibus ideae exprimuntur: ita nunc etiam agi , posset de Expressione propositio- . .

num per orationem & de signis distinguendi.

Fundamentum omne iterstinctionum in stilo adhibendarum ex hoc sonis te petendum est; simulque distincte monstratur, qua ratione & quo ordine interstinctiones, Commai ta, Cola, Puncta, sint ponendae. Haec autem non pertinent ad Lo

gicam.

L, Primae

179쪽

DU. Bllogismus. Def. Realis ripiam .

Primae Partis

Caput Quartum.

Ratiocinatione.

q. I96 RAtiocinatio est tertia Mentis operatio. S. 6 .

Si Ratiocinatio verbis exprimitur, a Graecis dicitur Syllogismus, a; latinis etiam dicitur argumentatio. Quatenus tantum in mente formatur, Graecis dicit ἐδτανοια, latinis Ratiocinium.

S. I97. Leges cogitandi ipse Deus animis hominum indidit. S. so. Quilibet itaque tantummodo ad se metipsum attendere debet, quando originem ratiociniorum nosse cUpit. I. Primo intellectus sibi aliquid repraesentat, quod in aliqua re aut deprehenditur, aut non deprehenditur. Ex. gr. Titius est tristis; Sempronius non est

180쪽

De Ratiocinatione. I 67

a. Imaginatio in mentem inducit aliam quandam propositionem, quae communem cum priore habet ideam. Ex. gr. Qui tristis est, dolorem aliquem passus est. Qui non est pius, non est Christianus. Tristem esse, non pium esse, sunt ideae, quae jam adfuerunt in prioribus propositionibus. Propositiones duae Posteriores homini certe in mentem non Venirent, . nisi Deus omnibus hominib*s Imaginationem,& imaginationi legem dedisset, ut quotieSCunque in re aliqua praesente '

aliquid deprehendatur, quod& in alia quadam re jam jam

absente , fuerat, imaginatio statim quoque hanc absentem reproduceret.

3. Intellectus deinde vel conjungit, vel disjungit reliquas duas a se diversas ideas duarum . propositionum illarum. Ex. gr. ' Titius dolorem aliquem pas- 'L sus