Elementa philosophiae rationalis, sive Compendium logicae. In usum publicum Scholarum Wirtembergicarum adornatum

221쪽

' tur, facile est videre, quod illa propositio : nec ratio unquam sine hominis figura, sit falsa. - f. 22o.

Dem.,st 2 tenantur, ut conclusio primi novo demonstretur Syllogismo, adpellatur Probatio. Sando duo, treS, quatuor, quinque Syllogismi eo uSque concatenantur, ut tandem praemisis ultimi Syllogismi sint propositiones indemonstrabiles, iramon stratio.

Ex. gr. Si demonstreturTheorema sequens: Duo anguli contigui X& O eidem lineae

rectae insistentes aequales sunt duobus ectis: demonstratio ita est insti tuenda: Quicunque anguli aequales sent18o', isti etiam duobus tectis aequales sunt. Atqui anguli contigui X &O aequales sunt 'I8OQ. . . , ' Erbo anguli contigui X&O aequa-Ies sunt duobus rectis. Propositio major e definitione anguli recti derivatur tanquam Axioma. Propin

222쪽

De. Raliseimatione. a Propositio Minor probanda est. Quicimque anguli pro , mensiira habent semicirculum, illi iaequales fiant. Anyti contigui X & O pro mentiara habent semicirculum; Ergo anguli contingui X & Oaequales fiant Igo .

Hoc Syllogismo, cujuS conclusio est Minor primi Syllogismi, probatur Minor prioris Syllogis

mi,ea propter adpellatur Prosyllogismus, quemadmodum primus adpellatur Episyllogismus, quoniam illius praemissarum aliqua fit comelusio alterius Syllogismi. Et ita habemus Probationem. Quodsi ad Demonstrationem usque res esset urgenda, Minor Prosyllogismi novo probanda esset Syllogismo. Ma-j0r enim tanquam Axioma e definitione semicirculi fluit.

Quicunque anguli pro mensiara habent duos arcus, eidem lineae remeinsistentes, in qua centrum eorum habetur, illi semicirculum habent

Atqui anguli contigui X & O promensura habent duos arcus AD& D E, eidem lineae rectae Α Ε in sistentes, in qua centrum eorum, habetur. O Ergo

223쪽

a1o De Ratiocinatione.

Εrgo anguli contigui X & O promensura habent semicirculum. Propositio Major est immediata Consequentia ex Axiomate r inquavis linea recta semicirculius deis scribi potest. Propositio Minor per experientiam . patet. Ergo in praemissis omniat sunt indemonstrabilia. S. 182. ergo adest Demonstratio.

D f Fieri potest, ut Syllogismi con-Gr μιμε is catenentur, & nihilominus nihil 7 2. demonstretur. Ex. gr. Quod post

mortem corporiS Vivum manet,

est immortale. Anima post mortem corporis Viva manet; ergo anima est immortalis. Propositio Minor novo probatur Syllogismo :

Dod immortale est , illud post

mortem corporis ViVum manet; Anima est 'immortalis; ergo anima post mortem corporis manet

Fiva. Quando propositio aliqua per Syllogismum demonstratur, cujus praemissarum aliqua demonstranda est propossitione prima, adpellatio Circulus in demonstran

a in

224쪽

d0. Quoniam vero propositio aliqua non potest demonstrari per semet ipsam : per Circulum in demonstrando autem propositio aliqua per semet ipsam demonstratur; patet, quod per Circulum in demonstrando nihil demonstretur.

SECUNDA PARS

LOGICAE.

Caput Primum.

De Objecto Logicae.

Sectio Prima.

Veritate Errore.

0glae est docere, qua ratione Df. regulis, quas intellessiis nO- ster in cogitando sequitur,' in cognoscenda veritate utendum sit. I. Ante omnia igitur necesse

225쪽

at, De Veritate ν Errore.

est, ut sciam , quid sit Veritas.

Jam vero terminus , Veritas, mus

tiplici sensu adhibetur:

I. Quaeritur eX. gr. utrum fulgens aliquod metallum Verum sit aurum; i. e. utrum Omnes proprietates, quas in . illo deprehendimus , ad id consentiant, ut sit aurum, eX. gr. gravitas, color, solid, tas Haec veritas dicitur Metaphysica. a. Quaeritur, utrum quis cum veritate loquatur, i. e. utrum verba ipsius cum animo Consentiant 8 Haec veritas adpellatur Moralis. 3. Quaeritur, utrum notiones& judicia sint vera, i. e. utrum cum rebus ipsis & inter se consentiant Z Haec veritas adpellatur Logica, de qua nunc sermo est. q. aa 3. Veritas Logica ergo est consensus idearum & judiciorum cum rebus ipsis, quas cogitamus. i i s a a

226쪽

DA Veritate re Errare. 2I3 g. 224. Vera igitur idea est talis reprae- DU. sentatio rei, quae cum re ipsa cbn M AE,1entit. Ex. gr. Idea fide1 salvificae vera est, quando fidem mihi repraesento ut Consensum Evangelio datum propter testimonium spiritus sancit in

anima.

Falsa igitur idea est talis repra

sentatio rei alicujus, quae cum reipsa non consentit. EX. gr. Doctus L eruditus est, qui multos legit libros; est idea falsa,

quoniam non virum eruditum re- Praesentat, sed aliquem, qui multos legit libros. Ergo non constemtit cum he. g. zas.

Hine Proposito Vera est, in qua L . . praedicatum cum Subiecto consen ' tit, i. e. in cujus Subiecto aliquidd rehenditur, cur praedicatum de illo vel universaliter vel particul riter affirmari vel negari debeat.

EX. gr. Ignis urit; est Vera propositio , quoniam Miquid in igne d Prehenditur, cur ustio de eo prae

dicari debeat. Propositio fama est, 'ustis D 3 quando

227쪽

ι14 De Veritate F Errore. quando praedicatum cum Subjecto non consentit. ΕX. gr. Anima est mortalis, est prbpositio falsia; quoniam iri subjecto aliquid continetur: propter quod praedicatum de eo non assirmari potest, sed potius

negari debet. ' .

S. 226. Ratiocinium verum est , cujus praemista sunt versse, 6.aas. & ex quibus conclusio legitime sequi

EX. gr. Quod res circumstantes facit visibiles, est lux ; Luna reS Circumstantes facit visibiles; ergo' luna est lux. Hoc ratiocinium est Verum, nam praemissae ipsius sunt verae; g. aas. Cohclusio etiam ex praemissis legitime sequitur; s.2οψ. Verum ergo est hocce Ratiocinium ratione formae & materia.

Ratiocinium falsum autem est, lcujus praemisiae sunt falsae, g. aas. aut e cujus praemissis conclusio non legitime sequitur.

Ex. gr. Quod res circumstantes faciti visibiles, propria luce gaudet; Lunares Circumstantes facit visibiles; ergo luna luce propria gaudet. lHoc

228쪽

De Veritate. Errorie. , Irr Hoc Ratiocinium est falsum ratio ne materiae. Major enim proposi-

tio est falsa. Porro, si quis ita ratiocinaretur: Omnis scortatio est vitanda ; furtum non est shortatio; ergo furtum non est vitandum; praemissae quidem essent Verae,

. adeoque ratiocinium verum ratione materiae; sed consequentia e praemissis est falsa, adeoque ratio ciuium est falsium ratione formae. Reducatur modo juxta g. aos. &quaeratur ratio conclusi is; Curiurium 'non est vitandum Θ quia non est scortatio. Reductum itaque Ratiocinium ita se haberet: Quod non est scortatio, id non est vitandum ; atqui furtum non est scortatio; Ergo furtum Ebn est

vitandum. Quis autem non Videt Maiorem esse falsiam , adeoque ratiocinium ratione materiae nunc esse falsum , cum ratione formae sit verum. Falsia hujusmodi Ratiocinia, quorum falsitas adeo occulta non est, ut non facile pateat , adpelIantur PKralogismi; quando autem falsitas eorum Occultior est, quam ut statim pateat, - , adpellantur Sophismata. EX. gr. Davides erat vir ex Voluntate Dei; . Davides erat adulter 3 ergo omnis, O adulter

229쪽

Def.

a14 De Veritate F Errore. quando praedicatum cum Subjecto

non consentit. ΕX. gr. Anima est

mortalis, est propositio falsa; quoniam in subjecto aliquid continetur. propter quod praedicatum de eo non assirmari potest, sed potius negari debet. S. 226. Ratiocinium verum est, cujus

praemissae sunt verae, 6.aas. & ex quibus conclusio legitime sequi

EX. gr. Quod res circumstantes facit visibiles, est lux ; Luna reS Circumstantes facit visibiles; ergo luna est lux. Hoc ratiocinium est Verum, nam praemissae ipsius sunt Verae; g. aas. Conclusio etiam ex praemissis legitime sequitur; s.2O4. Verum ergo est hocce Ratiocinuum ratione formae &materia.

Ratiocinium falsum autem est, cujus praemissis sunt falsae, S. aas. aut e cujus praemissis conclusio non legitime sequitur.

ΕΣ. gr. Quod res circumstantes faciti visibiles, propria luce gaudet; Lunares Circumstantes facit visibiles; ergo luna luce propria gaudet. Hoc

230쪽

De Veritate es JErrore. , Ir

Ηoc Ratiocinium est falsiam ratione materiae. Major enim propositio est falsa. Porro, si quis ita ratiocinaretur e Omnis scortatio est vitanda; furtum non est scortatio; ergo furtum non est vitandum; praemissae quidem essent Verae,

. adeoque ratiocinium verum ratione materiae ; sed consequentia epraemissis est falsa, adeoque ratio ciuium est falsum ratione formae. Reducatur modo' juxta f. aos. &quaeratur ratio conclusionis; Curiurium 'non est vitandum Θ quia non est scortatio. Reductum itaque Ratiocinium ita sie haberet: Quod non est scortatio, id non est vitandum ; atqui furtum non est scortatio; Ergo furtum rion est

vitandum. Quis autem non Videt Maiorem esse falsiam , 'adeoque ratiocinium ratione materiae nunc esse falsum , cum ratione formae sit verum. Falsia hujusmodi Ratiocinia, quorum falsitas adeo occulta non est , ut non facile pateat, adpellantur PKralogismi:

quando autem falsitas eorum Occultior est, quam ut statim pateat, , adpellantur Sophismata. EX. gr. Davides erat vir ex Voluntate Dei; Davides erat adulter; ergo omnis - . , O adulter