장음표시 사용
241쪽
226 Idea Lunae, quod sit corpuS OpaCum, spatio viginti septem dierum & septem horarum,ab occasti versus ortum circa tellurem se moVens, est Vera. Consentit enim cum cursit& natura Lunae. Jam si ego hunc consensim perspicio, ejusque perspicientiae mihi conscius sum, quod scilicet Luna sic & non aliter se habeat r idea mea est certa. Propositior Planetae propria luce non gaudent, est vera. Suh-- - iectum enim ita se habet, ut praedicatum de eo negari debeat. f. aa s. Quodsi iam Planetarum indolem & naturam perspicio, propter quam propria lux ipsis denegari debet: Propositio illa etiam mihi certa est.
Incertitudo e contrario est talis perspicientia convenientiae idea- jrum , propositionum & ratiociniorum cum rebus ipsis, quae a for
midine oppositi liberata non est. lEx his sequentia sponte fluunt. l
242쪽
aa 2. Una eademque propositio alteri certa, alteri incerta' esse
Potest Ex historia litteraria . notum est, 'quod multae pnapositiones tempo- ribus antiquioribus incertae fue- rint eruditis ist 'uam temporum, quae eaedem propbetiones nunc tu ronibus fiunt certistimae.
g. 233. Qua igitur via pervenitur ad ria ad ce certitudinem φ Via ad certitudinem duplex est; altera Per eX- perientiam ; altera per legitima ratiocinia & demonstrationem nos ducit ad certitudinem. g. aao. Illa
dicitur Cognitio a posteriori ; haec
autem Cognitio a priori. 6. 23 . Experientia dicitur illa cognitio, quam aqUirimus attenti ad sensationes nostras. Experimur itaque omnia, quae Videmus, audimus, aangimus, gustamus & odoramur. Experientia igitur est initium cognitionis humanae. II.& acquiritur sensibus. S. 9.
243쪽
De Certitudine. g. 23 S. πνιον. Quidquid experimur, debemus ηρ' i is sentire: uuidquid sentiri potest, dens indiυμ het existere, quidquid existit , oni- ' μ' - ni modo debet esse determinatum,
adeoque individuum. Ergo Exper, entiae objecta non ni se individuassunt.
Quando igitur experior: ignis urit; proprie tantum id experior, quod iste ignis , quem sentio , urat. Quod autem quilibet ignis urat, id non experientiae debeo, sed ratiocinio ex experientia elicito, ubi individualem ignem urere sensi. Supra docuimus , quod hoc modo e propositionibus particul ribus fiant universialeS. S. I 8 I.
g. 236. orbo. Qui ergo ad experientiam pro-Uocat, casum aliquem singularem allegare debet.
Ex. gr. Dicit Masset: se expertum este, quod fulgur etiam in tellure
accendatur. Athegat etiam castam singularem, quo istud senserat. Una cum aliis erat in conclavi quodam vetustae arcis Fordi ovo in Italia. Ibi ab initio parvam eamdemque. cceruleam observaverat
244쪽
De Certitudine. flammam, quae subinde aucta subito cum ingenti fragore in altum sese tollebat & superiori arcis istuus parti damnum inserebat.
Patet etiam ex hoc exemplo, quando teneamur singulares allegare casus; nimirum quando sensatio talis est, quam non omnes &non semper habere queunt. Absumdum enim esset singulares allegare
castis in hujusmodi sensationibus, quas quilibet quotidie habet S habere potest ; ex. gr. Ignis urit; aqua ,
humectat. Sentimus non sbium ea, qUae evrea nos , sed&ea, qUae intra NOS Externa, contingunt. S. a. Animadvertimus
nimirum, quod ex. gr. ex felici aliquo casu voluptas, ex infelici vero taedium vel aversatio in nobis oriatur. Voluptas & aversatio in nobismetipsis sunt. Datur ergo etiam cognitio rerum, quae intra nos contingunt, & quam acquirimus attenti ad sensationes nostras. Haec
ducitur Experientia Interna , Ut diff-- .
stinguatur ab Externa, quae rebuS
245쪽
extra nos contingentibus occupata est.
g. 238. . Omnes opifices & rustici pereXperientiam norunt, quod ignis
arronialis: flammam suam sistentare & com tinuare sine libero aere nequeat.
Est ergo Experientia Vulgaris, quam omnes homines & quotidie facili negotio habere possunt. Quod autem ignis sine omni aere
plane extinguatur, id experimur tum demum , quando campanae pex Antliam Pneumaticam ab aere evacuatae ignem subdimus. Experientiae igitur , quas acquirimuS, quando res naturales ope machinarum variorumque artificiorum in eum redigimus statum, ut earum Occultas vires & qualitates sentire queamus, dicuntur EXperimenta , vel Experientiae Arti=
g. 239. κρομμ' Cum ergo experientias acquira-δευεν m. muS Per sensationes; rerum autem extem um sensationes mutationem
246쪽
nem inducant organis sensoriis in corpore ; & mens etiam sibi conscia sit illius mutationis: necesse est omnino , organa sensoria ita
esse comparata, ut mutatio requisita in iis contingere queat, si quidem sensationes adeoque in etiam experientia certa esse debeant. Requiritur ergo I. Ut organa nullo laborent vitio. Oculus lippus , lingua febricitantis
in eo statu non sunt, ut mutatio, nes ad videndum & gustandum, necessariae in ipsis contingere queant. Hanc ob causare Myopes utuntur conspicillis, & qui defectu quodam aurium laborant, tu- hos adhibent acusticos, aut ' auriculas 'distendunt.
a. Ut organorum di objectorum sit justa distantia.
Nonnulli longe remota , nonnulli propiora melius vident. Justa distantia, quae in plerisque deprehenditur hominibus , & in qua etiam res parVas, ex. gr. typos minores legere possunt, est distantia octo digitorum.
3. Ut objectum tot fensibus subj
247쪽
De Certitudine. EX. gr. Ut Cognoscam, utrum liquor aliquis sit vinum nec ne ξ gustus' '& olfactus est adhibendus; naruhus ergo utor atque lingua. Qua do igitur vitrum, aqua Colorata repletum, pro vino habeo , ise Cam1a erroris sim, quoniam oculis tantum, non autem naribuS quoque atque lingua, usias sum ad hanc sensiationem.
Si quis per vitrum coeruleum Videt, omnia ipsi apparebunt CCerulea. Quando aer vaporibus crass1s est repletus, radii per istum pe- . nςtranteS alias necessario mutationes emciunt , quam si aer fuisset
g. 2 Ο. His rite observatis sensationes, quaS habemus , sunt Cerae. Objecta externa mutationem imi ducunt organis sensoriis talem, quae ipsorum naturae & qualitati Conveniens est. Ergo etiam re. praesentatio facta in mente conve
niens est objectis. Utrumque hoc in Psychologia demonstratur. Re
248쪽
De Certitudine. α3 3 praesentationes objectorum, quarum quis sibiaeonscius est , adpellantur sensationes. Sensationes ergo naturae & qualitati objectorum comenientes , adeoque Verse sunt. S. 22 6. a I. Sensus ergo non erronee Objecta ora. . repraesentant, h. e. non fallunt. Antiqua & a Cartesianis maxime Ventilata quaestio est in philosb-phia, ad quam hodie facili nego
Saepius autem fieri solet, ut ra- v.f. tiocinium ab experientia quadam elicitum pro ipsa venditetur ex
perientia. Ex. gr. Videt quis , quod appropinquante Magnete ferrum sese Ver sus illum moveat eique firmiter adhaereat. Imaginatio ex aliis occasionibus propositionem hanc In mentem reproducit: Quod ad alterum appropinquat,eique sese adjungit , illud attrahitur. Exinde fit conclusi : Magnes ferrum a trahit. Quodsi haec conclusio pro ipsa venditatur experientia, en committitur in ratiocinando.
249쪽
234M Certitudine. Hocce vitium, quo id pro experientia Venditatur, quod tan-xummodo ratiocinium est, ab e perientia elicitum, adpellatur M.tit ni Subreptionis. Quoniam scilicet hoc modo propositiones subrepunt, quae nondum fuerunt demonstratae. Ex. gr. Videmm ascendere Vaporest eX aqua , quando ilis radii in aquam incidunt. Exinde fit conclusior Sol attrahit aquam. Plurimi homines id pro experientia
venditantes summopere contenis
, dunt, quod ipsi id viderint. Haeci itaque propositio si1brepsisse di
cerae. Propositio autem subreptilia non illico est Diba; potest esse vera, licet sufficienter demonstrata
non sit. EX. gr. Video, quando aer ib campana Aniliae Pneumaticae in cyli drum ab aere vacuum intromi titur , quod discus, & campana arcte firmiterque cohaereant. Ides , quod experior. Si jam exinde
panam premit versus discum, ut ei
250쪽
De Certitudine. 23 rei firmiter adhaereat; atque hanc propositionem me expertum esse Contenderem ,subrepsisset haec propositio; sed ea propter falsa non est ; tantummodo legitime demonstrata non est.
g. 2Α . Propositio , cujus praedicatum Subjecto inesse vel non inesse per experientiam cognoscitur,um latuitivurit adpellatur.
EX. gr. Luna spatio viginti novem dierum cum semisse circa tellurem se movet ; estjudicium intuitivum, quoniam praedicatum Subjecto in- , esse per experientiam novi.
Propositio autem, cuius praedicatum cum Subjecto per ratiocinium conjungitur, Iudicium Dif- . cursvum adpellatur.
Ita f. anteced. propositio et Aer externus Campanam premit Versiis
g. a s. Per experientiam cognosco, quod praedicatum in Subjecto de- ρλωι ριν prehendatur. Praedicatum ergo est nota Subjecti. Notae autem sunt Vel