장음표시 사용
281쪽
266 De Probabilitate. morbis frequenter assici, aut prava ciorum consuetudine intransversum agi., S. 2 9. Ex his definitionibus luculem ter patent sequentia: 1. Quo plures rationes, tanquam Veritatis requisita, amsunt, eo probabilior est propositio; & vicissim: quo pauciores adsunt, eo improbubilior est propositio. 2. Omne probabile debet esse possibile; sed non omue possibile est etiam probabile.
Ex, gr. Possibile est, me fieri Centeis narium , sed non est probabile. Ad id ut aliquid sit possibile, nihil
amplius requiritur, quam ut nulla adsit contradictio; sed id nullam suppeditat rationem, cur res ita se habere debeat.
3. Propositio uni probabilis ab teri certa esse potest.
M. V. Propositio: Terra circa polos est depressior, quam circa aequatorem; potest nonnullis esse probabilis ; Physicis autem est certa, quoniam & experientiam & demonstra.
282쪽
o Probabilitate. ' avmonstrationem pro ea militare no
. Propositio nobis improbabilis alteri potest esse certa.
D. gr. Dantur duae lineae, quae subinde sibi met ipsis propius accedere possunt. Haec propositio M thematicis certa est, a quibus istae lineae adpellantur asymptota; plurimis haec propositio improbabilis videbitur.
Propositio nobis probabilis potest esse falsa.
EX. gr. Rusticus ita ratiocinature Quidquid pastor meus facit, illud est licitum; atqui pastor meus dat epulas in dedicatione Templi; Ergo Epulae tempore dedicationis templi sunt licitae. Malor rustico est probabilis , sed falsa. Dantur exempla, quae docent, quod pastores maniaesto mala patrent; anilla mala ea propter sint licita
6. Propositio ergo probabilis est mutabilis. Potest enim esse falsa; adeoque etiam fieri potest, ut ego salsitatem ejus cognoscam. Et tum non amplius est probabilis, adeoque mu- . tabilis. 7. De
283쪽
- 7. De Veritate moraliter certa dubitari nequit.
Quoniam enim nulla de ea dubitandi ratio adest, g. 246. abstardum es . set istam negare. Sed, inquis, nec per eXperientiam, nec per demonstrationem de ea certi possumus fieri. Ad id posset resiponderi, quod Cicero dixit in Orat. pro Arch. c. . . n. 8. Ridiculum es , ad ea , qua habemus , nihil dicere ;quarere qua habere non postumus. Impossibile est de omnibus rebus
per viam aut experientiae aut demonstΤationis acquirere Certitudi
g. asso. Propositio nondum sussicientiabus demonstrata rationibus , dicitur Opinio. Cujus quaedam tam tum , non autem sussicientes assi
sunt rationes, illud est probabile. . a 6. Quidquid ergo de propositionibus probabilibus dictum est,
s. a 9. id etiam valet de Opinione. Et quoniam plerumque homines suum praebent assensim propositionibus nondum sussicienter demonstratis,. Verum est istud adagb
284쪽
um , quo dicitur, Mundi regivinionibus
praedicatum quod in propositio- divisio ο-nibus probabilibus. Subjecto tribuitur est ' i
I. Vel aliquid quod olim factum
' est. a. Vel res aliqua, quae nunc fit . atque est , a nobiS autem non .sentitur.
3. Vel aliquid, quod demum est
g. Vel causa & modus, cur & quomodo aliquid fiat. s. Vel verus sensus Verborum , quibus' scriptor aliquis usus
Propositio probabilis Historica est, P res quaedam facta Subjecto ad- ,2 1 stast ibitur ob aliorum testimonium- η
285쪽
Εα gr. Caesiar viginti tribus in curia Romana Vulneribus est occisi1s.
Est propositio probabilis historica.
Testimonium enim multorum Scriptorum est fide dignum.
Quodsi mihi talis propositio fieri debeat probabilis, necesse est, ut illi assensum praebeam propter testimonium aliorum. Assensus, qui propositioni praebetur ob testia monium aliorum, dicitur storica, & quidem Humama. Ad Historicam probabilitatem ergo requiritur Historica Fides. Quoniam enim non omnia propriis percipere sensibus possum, etiam non ae omnibus per propriam experientiam certus fieri possum. Et
quoniam rintellectus meus omni-scius non est , ut omnium rerum
nexum perspicere & demonstrare valeret: nihil mihi relictum est in rebus jam factis, quas videre mihi ipsi non licuit, praeter testimonium aliorum. Fides salvifiea est assensus Evangelio datus propter test, monium spiritus sancti in anima. De
286쪽
De fide salvifica ergo hic sermo non est. moniam enim hicce spiritus & fallere & falli nescius est , etiam illius testimonium fabsum esse non potest, adeoque ce tum est; propositio itaque, cui propter hocce testimonium meum assensim praebeo, est certa, adeoque non 'probabilis tantum. g. 263.
Ut Propositio Historica mihi fiat probabilis, testimonium debet esse fide dignum. Ut testimoniunt fide dignum sit, etiam testis ipse fide dignus esse debet. Testis me
dignus est, qui veritatem dicere non solum potest, sed & vult. Requisita igitur ipsius stant sequentia: I. Ratione intellectus debet esse Vir prudens atque intelligens ad dijudicandam Veritatem aptus atque idoneus. a. Ratione voluntatis careat
studio partium, nec propria utilitate aut honore ductus aliquid dicat. 3. Ra
287쪽
3. Ratione sensuum oportet , ut aut ip1e rem Viderit, aut ab
q. Ratione temporis & loci oportet eum illo tempore ac loco vixisse, quo tempore &loco res facta est , aut ab ejusmodi hominibus rem percepisse. - g. 26 . c. ba. Ex his requisitis Testis sequem, tia fluunt: I. Testimonium viri prudentis in rebus quae meditationem poscunt , probabilius. est, quam hominis rudis; in re-. bUS autem a solo sensuum , - usu pendentibus tantundem valet testimonium rudis, ac
prudentiS. - , '' ' EX. gr. Sermo Christi :.fringetlae boe-ce templum; pensitatione opus habebat. Quapropter homitium rudium , qui de friatione templi Hierosblymitant verba ista intelligebant , testimonium fide dignum non est. E contrario ad resurre-
288쪽
ctionem Lagari testandam opus xantummodo erat senstibus 8 qui illum videbant vivum, qui in se- . pulcro scutorem jam edebat . Hoc igitur in casti hominum maXime rudium infimaeque conditionis te-
stimonium. tantundem N aleto ac prudentissim0rum. . t i
a. Recensio facta ex studio partium tam fide digna non est, quam illa quae absque studio
partiumuest facta. Ex studio partium autem agere ille dicitur, qui vel amore vel 'odio alicujus sectae, nationis familia causae dcc. ductus aliquid recenset.' Ex. gr. Historia Maimburgi, Jesui-'' tae, de Reformatione; item Historia Episcopi Bossueti, de mutatio nibus inter Protestantes, fide dig
3. Testimonium testis oculati probabilius est, quam auriti.
Fama enim crςscit eundo. Iu hujusmodi ergo rebus semper ad priamum uSque recensionis auctorem est recurrendum.
q. Consentiens testimolitum multorum, qui eodem tem, pore ac loco ViXerunt, quois res
289쪽
27 Do Probasiliitate. res aliqua contigerat, plus valet , quam' testimonium unius, aut plurium , qui longe post , aut longius remoti vixerunt. Plus itaque valet Xenophontis Hi- storia Cyri, quam fabula Justini. - , Ille enim ipse in Persia, licet post
Nεον. Qiloniam omne probabile debet esse possibilς; g. a 9. n. 2 kr- η n s quitur quod narratio contradiectoria
non sit probabilis Quod enim com
tradictorium est, possiibile non est.
- ΕX. gr. Custodes, qui sepulium Chri- sti corpus custodire debebant, re- - Censent, quod disicipuli Jesu istum clam abstulissent, cum ipsit cust0: des dormivissent. Si quis dormit, ad illa, quae fiunt, attendere non pόtest. Id ergo animadvertere custodes non poterant ,& nihilominus dicebant , se id animadver- tisse . Contradictorium hoc est, ademve impossibile; ergo ne quidem Verum est, zaa. per con ' sequens etiam non probabile.
290쪽
g. 266. Narratio Poetica b oratoria tam probabilis non es, tum Historica.
Historicae enim recensiones natum rerum convenienter fiunt; Poetae autem & Oratores VenereS
dicendi fictasque circumstantias adhibent naturae rerum saepius non convenientes. Paucae igitur vel plane nullae adsunt rationeS, cur ipsis praebeamus fidem.
EX. gr. Qui Homeri narrationem de cibisse, Claudiani de Honorio legit, facile deprehendet, quam parum probabiles istae sint narrationeS.
Propositio Politice Probabilis est, cujus Subjecto propter Varia, quae in illo deprehendere licet, phaenomena, proprietas quaedam vel inclinatio animi tribuitur.' M. gr. Caser, cum in Hispania imaginem Alexandri adspexisset, flevis. dicitur, & quidem eam ob causiam quod aetate sua iam multum progressuS, nondum tamen ea peregisset, quae junior Alexander paucis ges isset annis. Propter hanCS a aliaS