Elementa philosophiae rationalis, sive Compendium logicae. In usum publicum Scholarum Wirtembergicarum adornatum

291쪽

Phaenomena cum animi indole necessario conneXa majorem

gignunt probabilitatem, quam

illa , quae per accidens tantummodo sunt conneXa.'. EX. gr. Flebat Caesar, cum resectum caput inimici sui Pompeji aspiceret; si quis exinde concluderet, quod Pompsum dilexerit, illius ratiocinium probabile non esset.. Aliae enim cauta lachrymarum subesse potuerunt. Si in adples Cente aliquo ' obsierVamus , quod semper hilaritati. jocis, atque prodigalitati .se det, tempusque nihil agendo confirmat ; majori jure exinde posset concludi, illum

esse voluptuosium. Illa enini phaenomena cum Voluptate sempersunt Connexa. Hujusmodi in li- nationes animi, quaS e phaenom ius Concludimus, adpellantur characteres, ad quos inveniendos nocesse est, ut animi humani nat ram penitus habeamus perspectam. Pertinent autem haec ad

disciplinam moralem.

292쪽

De Probabilitate. x7 f. 269.

Propositio praeitice Probabilis

cujus Subjecto aliquid futuri prO- ias 'aa pter phaenomena in eo animadversa adicribitUr. -- LX. gr. Judaei, qui circumcisioni I

hannis aderant, propter inBlen- . - tia Phaenomena ibi animadversa concludebant, quod inians iste alia quando praeclarus & praestans vir sit evasurus. Haec conclusiis practice probabilis erat. Ita Po- fitici ex circumstantiis loci, tem- , poris, personarum &c. de exitu belli iudicant. Ita Medici, ex phae- 'nomenis aegroti,defutura VelmO . te vel convalescentia iudicant. Ita doctores & Magistri e capacitat diligentia actionibusque discipuli,' argumentum ducunz de futura ipsius eruditione. i. ' g. 27O.

Propositiones politice N practice

probabiles nituntur argumento ab analogia desumto. Ratio, cur in Propositionibus practice & politi ce probabilibus praedicatum Suo-jecto tribuitur, hac continetur pro

positione : Quod cum hoe Subjecto

293쪽

contigerat, illud etiam eum simili subjecto connexum est, in simili

casu pariter contingit. Hoc argu- lmentum dicitur ab Analogia de- silmium. Ergo propositiones politice & practice pro habiles nituntur argumento ab analogia desumto. Vid. g. 2I8.

Haec expectatio casuum similium ho- . minibus adeo naturaliS, &, qu0niam meditatione noti multum eget, adeo commoda est, ut plerorumque judicia atque actiones V ab ea pendeant. Vid. lCrous gLOg. T. II. p. Ii 6. seqq. -

eas musita. qua causa effectuum naturalium e pluribus quidem, sed non plane iusticientibus . experientiis allegatur. ' , iEX. gr. Materia quaedam fluida e Ma- gnete egredienS in causa est, quare ferrum Magneti adhaereat. f. a a.

cmst. In propositioitibus physice probabilibus

I. Phaenomena , e quibus causa allegatur, , debent esse certa.

294쪽

De Probabilitare. 279ΕX. gr. Lou Vilius se expertum esse Contendit, quod in Eclipsi Qtari fulgura extiterint in Luna. Alii

autem hanc eXperientiam Vocandin dubium.

2. Phaenomeni causae possibiles omnes sunt indaganda . 'EX. gr. Accessus & recessus maris causa esse etiam potest motus Te rae circa Axem suum.

3. Causarum possibilium maxime probabilis illa est , quae cum Phaenomenis optime

convenit. Ex. gr. De Accessu & recessu maris no- , bis notum est ra. Quod spatio Viginti quinque horarum mare his intumescat; a. Luna -nastente Vehementius , quam alio tempore intumescat; 3. Iis in locis intumescat, qui supra se lunam habent, & in meridiano, opposito. Ex his experientiis Cartesius foncludebat, quod pres- sio Lunae in terram causa sit a cessiis es recessus maris. - Id autem cum phaenomenis non conVenit. Ita enim iis in locis, qui su- pra se lunam habent, recessus uia

ris esse deberet, cum tamen a -- cessus

295쪽

et o De Probabilit, te.

cessus in iis animadvertatur. Κe'. lerus atque Neuton causam accessus & recessus maris , in Vi ata ctrice, quae lunae atque loli inest, deprehendi ajunt. ' Et id cum experientiis melius convenit. Nam in novilunio Iuna atque sel Ἀο-dem in loco comparent ; dc ibi. maXimus animadVertitur maris accessus.. 6-z73. Propositio hermeneutice Probab, lis est, in qtia verbis alterius cujuS-dam , ' quae tanqualm subjectum nunc considerantur,) talis potestas, qu e praedicati vicem subit,) ni-buitur, quae propter multas causas pro sensu auctoris haberi potest.

- EX. gr. Verba Catonis apud Cic. de div. II. 24. init. Cato mirari fe0ebat, quod non rideret haruspex , haruspicem cum vidisset ; si hunc habeant sensiam ; Cato omiaeS c Temonias Romani Cultus divini deridiculo habuit; propositio pro- habilis non est ; verum haec: Cato Ceremonias Haruspicum deridiculo habuit; est propositio pr0- habilis , Augures enim, qualis Cato erat, invidia semper prosequebantur Haruspices. Θ.274.

296쪽

Potestas , quae vocibus scriptoris alicujus tribuitur , cum sensu scriptoris conveniat. inare I. Interpretatio auctoris ex lingua originali eruatur.

Εx. gr. λογιμή λατ ρια. Rom. XII. I. non significat cultum rationalem; . sed ex indole linguae graecae idem est , ac λ*γου , cultus ad verbum Dei accommodatus.

2. Interpretatio congruat cum auctoris notionibus atque

principiis domesticis; i. e. ciam illius opinionibus, affe- ctibus , circumstantiis. Vid. supra S.I3 8. ideam Dei quam

Seneca habet. . '3. Interpretatio. cum antec

dentibus & consequentibus, item cum locis parat telis conveniat.

. Inter plures interpretationes possibiles benignor' est prae- serenda. Naturalis id post lat aequitas. Quidquid tibi vis fieri, alteri etiam feceris.

, S s Partis

297쪽

Partis Secundae

Caput Secundum.

Invenienda Veritate;

stu De Meditatione legi-

. time instituenda.

g. 27ς. Hactenus de Veritate, Certita.dine atque Probabilitate actum est. Sequitur jam, ut agamus de modo instituendi atque dirigendi cogitationes nostras, 'legibus cogitandi ab ipso Deo intellectui nostro concessis atque praescriptis Conformitea, ut veritatem distincte cognoscamus , atque ade0 de ea certi fiamus. Meditatio eogo est applicatio cogitationum nostrariam, ad cognoscendam Veritatem, legibus cogitandi, ab ipso Deo intellectui nostro inditis,

convenienter.

298쪽

De Invenienda Veritate. 283

Feliciter ergo meditaturus.

'I. Debet ese attentus. Clarae enim atque distinctae idear , adeoque Retiam cognitio distincta ope atte tionis acquiritur. 8 7s. 83. JuniOres litterarum studiosi, ab uno ob)ecto in alterum transilire seliti' hanc ipsam ob causiam tam difficulter ad meditationem legitime is instituendam adiguntur , quia attentionis tam sint impatientes. x prjudiciis liber. Praejudicia enim sunt falsiae propositiones , equibus falsa proveniunt ratiocinia. a3o. Impedimento itaque sunt, quo minus cogitationes ita dirigi Leant, ut VeritaS cognoscatur. epr cipias certissidicitus. Nam absque principiis cerxis ad cognitionem Veritatis nemo pervenire Potest. ' i

. Experientias , Desinitiones γ' possiones indemonstrabiles quarat. Ηte enim sint principia certa. S a47. 248. s. Ope demon strationis ε principiis certis Thectremata ae Probi aia c. emat. Nam ope demonstrationis acquiritur certitudo. I. a7'.

299쪽

α84 De Invenienda Veritate.

gitationes instituendae & dirigen dae sunt, ut definitiones inveniri queant' Hoc Problema jam supra

IS . & a s. resolutum est. Id nunc addimus, quod ad meditationem legitime instituendam requiratur, ut & notarum in aliqua definitione deprehensarum novas definitiones quaeramuS.

Ex. gr. Affectus est Vehementior gra-' ' dus appetitias sensitivi & aversiationis sensitivae. Quid est appetitus sensitivus Z Nisus erga rem, quae tanquam bona,sed confuse nobis est repraesentata. Quid est aversatio sensitiva Z Nisus contra rem aliquam, quae tanquam mala, sed confuse nobis est repraestentata. Longius adhuc possumus proe dere, quaerendo: Quid est bonum: Quid malum Z Quid repraesentacu confusia Z

Quomodo igitur ex hujusmodi definitionibus conficiuntur Axio matae Resp.

300쪽

De Invenienda Heritate. agr. I. Abiciendo partem aliquam desi- nitionis. 1. Omnes asse has mi aut appetitus aut aVersationeS. a. Affectus sunt sensitivi, s. pe dent a sensibus. 3. Affectus oriuntur ex repraesem

a. Convertendo ; i. e. pradicatura in locum Subjecti ponendo. I. Omnes appetitus sensitivi fimi affectus. a. Ubi appetitus sensitivi regnant,

ibi regnant affectus. Propositiones a mati s muto . . do tu negativas requipollentes. in

I. Quidquid non est appetitus se sitivus aut aversatio sensitiva, non est affectus. ' a. Qui confusa repraesentatione caret . ille caret affectibus

postulata eodem modo confici- qntur , & praecipue e definitionbbus realibus facili negotio deri

vantur. ST. gr. Ira est vehemens aversatio, quae oritur ex iniuria alter ius,

quam nobis illum intulisse credi-