Elementa philosophiae rationalis, sive Compendium logicae. In usum publicum Scholarum Wirtembergicarum adornatum

321쪽

Coroll.

Requisita

rum.

De Iudicanda ae disio. Verit.

mentem ipsbrum acu quasi tangant. Haud injustae ergo multorum Juri consultorum querelae esse. Videntur, quando in scholis tam frequenter Orationes Ciceronis explicari queruntur, cum pauciS-simi inter Doctores scholarum, &multo pauciores inter disicipulos, reperiantur, qui jurisprudentiam Romanam, & modum, quo suas tractare solebant causiaS , Cogno- Verint , sine quibus adminiculis

autem Ciceronis mentem reperire non detur.

. 289. Alterius libros ergo diiudicatu

rus ejusdem linguam calleat oportet. Dolenda igitur Exegetarum atque Pastorum Ecclesiis praesectorum2rs est, qui linguas sanctas, Grs cam &Εbraeam, non statis cognitas sibi reddiderunt. Capiant sibi, quae Dangius in praefat. ad Inter pretem suum, pro groitate rei, scripsit. g. 29O.

Libri Historici continent ΕΗerientias factorum. Requiritur e go in illis 1. Ve-

322쪽

I. meritas. Alias enim cum ipsis rebus non ConVeniunt. S. 227. Si autem cum rebus ipsis non conVeniunt, non simi Historiae , sed narrationeS, uti dicuntur, RomanenseS. a. ordo; ut scilicet ea,quae facta fiant, justo ordine temporis aliarumque circumstantiarum recenseant. Alias enim etiam cum rebus ipsis non con-Veniunt, adeoque hoc modo veri

3. Completa Narratio; ut scilicet e tamultaneis & siiccessivis nihil omi tat; quantum quidem scopus praefixus postulat; ut causas quoque allegent, cur & quomodo possibile

fuerit , ut res ita contigerint, &non aliter. Ita narratio aliqua so titur nomen Historiae Pragmaticae.

Voltatre scripsit vitam Caroli XILSi istam narrationem voluit esse completam, necessu fuit, ut parenteS , natiVitatem , educationem, Vitam, reS gestas, mortem recensuerit, austisque indicaverit,

qui fieri potuerit, ut Carolus XII.

tantaS res gerere potuerit, tandemque violenta morte decedere

debuerit. Haec omnia si praestitit, Historia illius est completa. Si tempus reliquasque circumstantio u ab as

323쪽

as ita observavit, ut omnia harecensuerit , uti reVera accide- . runt, sibique invicem successerunt, in ipsius Historia debitus

obtinet ordo. Denique si recensio ipsius cum rebus ipsis consentit, Historia ipsius etiam est Vera. g. 29Ι.

Completa Historiae narratio est

omnino magnae utilitatis. ReS maximae saepius e parvis vilibusque egressae sunt initiis. Livius L. VI.C. 3 . recenset, quod ambitio unius cujusdam mulieris patriciae, quae cum viro plebejo nupta fuerat Romae, prima fuerit occasio Consulatum transferendi in plebejus. Auctor Antimachiavedi narrat, quod par chirothecarum causi fuerit pacis inter Anglos atque Gallos factae Anno III a. Innumerabilia hujus generis exempla inveniuntur in Historia. Libri Historici continent EXPerientias factorum. s. 286. Haec a ciderunt

. 1. Aut

324쪽

Do Iudicanda ae disi. Verit. 3 I. Aut in ipsa natura; 2. . Aut inter Artisices ;3. Aut in Ecclesia; 4. Aut in regno politico sy. eruditos; 6. Aut in vita privata hujus vel illius hominis.

Hinc quoque sextuplex datur divisio Librorum Historicorum.

phaenomenorum notatu dignissi- ruralis. morum, quae in rebus creatis earumque natura animadvertuntur. Ita Plinius nobis Historiam Naturalem reliquit, magno sane Volumi- 'ne; in quod congessit omnia, quae notatu digna & in coelo & in terra, legerat atque audiVerat.

Historia Naturalis ergo

I. Sufficientes verum naturalium notaS recenseto, kut distinctam &eompletam de illis ideam acquirere liceat. a. Operationes atque effectus earum, quoad qualitatem aeque ac magni-i

tudinem adcurate annotato.

EX. gr. In Magnete, non solum quod serrum attrahat, sed di quantus

325쪽

3io De Pudicanda ae disi. Verit. ipse sit, quantum que ferri pondus' ipsi adhaerens. Pervinent huc Om-ues libri, in quibus Experimenta recensentur. Facit Historia Nat ratis , ut leves Vagabundi hominum animi fiant attentiores ad opera Dei in regno naturae.

q. 29 . Historia Artificialis est narratio de origine, incremento atque de

cremento artium. Ex. gr. Artis pingendi, Statuariete, conficiendi pulverem pyrium, organa pneVmatica &c.

Historia Artificialis ergo contineat

. I. Perinas, quae hanc Vel illam artem inVenerunt, aut inventam auXe-

Tunt.

a. Occasiones, quibus factum est, ut artes Vel inventae fuerint, Vel cre- Verint , Vel decreverint. ΕΣ. gr. Historia Typographiae, quoad ejus originem atque incrementa.

Nistoria Artificialis monstrat hominibus

I. Quam parum gloriae ex inventionereium sibi vindicare queat intellectus humanus ; cum plurimae maXimaeque res fortuito casia, fuerint inventae 3 i. e. per Dei providen

326쪽

videntiam, varia inter sese conjungentem, inchoatae, ordinatae, per-

tectae. Quam ob rem Rottin, in libro suo, quem inscripsit: Manierellansigner les bellas lettres, T. IV.

p. 29 I. monet, ut in docenda Antiquitate iuvenibus quoque osten datur, quaS artes quaeque instrumenta ignoraverint tempora antiquiora. a. Utilis etiam est Historia Artificialis ad id, ut omnes occasiones bene observare, iisque deinde recte uti discamus,partim ut Artibus caveamus a decrementis, partim ut majora ipsis addamus incrementa. Dantur interdum homines morosi ac pertinaces , qui artem suam sibi non siruperstitem nec cum aliis communi- Catam , Verum una seeum sepultam malunt.

Historia Gessastica est narratio

e0rum, quae contigerunt in Ec- eis inca.

elesia Dei. Cum vero Ecclesia sit coetus hominum a Deo Vocatorum ad vitam aeternam , atque consistat e doctoribus & auditoribus : necesse est ut Historia Ecclesiastica contineat: u 4 1. Vb

327쪽

I. Vitas illorum doctorum , quibus tanquam instrumentis in Ecclesia plantanda atque conservanda uis est Deus.

Modos & adminicula, quibus &Deus & ipsius servi in Ecclesia usissint ad homines convertendos & in fide confirmandos. Huc etiam reserendus est nexus, qui inter imperia atque regna politica obtinet, si tus rei litterariae &c. Magnam inpius in imperiis atque regniS mut tionem contigisse animadvertimus, tantummodo ut regno Christi eo amplior concedi potuerit locus. Impedimenta atque dissicultates;

quibus Satanas & ejus servi incrementa regni Christi impedire studuerunt. Contineat etiam modos a

que adminicula, quibus dissiculi tes istas superare licuit. Observamus accidisse sterius, ut, quando Satanas Schismate vel Haeresi aliqua Ecclesiam turbare

conatus est, Deus externaS Persecutiones coetui stio immiserit, ut pii homines eo arctius in am re & concordia unirentur. Talis

narratio.

328쪽

Doctoribus Ecclesiae adminicula iuppeditat, quibus scopus Ecclesiae Christi obtineri, id est, hominum aeterna saluSpromoveri, diabolique artificia atque fraudes irritae reddi queunt. Et id est Vera Hudentia Theologica.

, ' S. 296. Historia Politica s. Civilis est nar- D . ratio rerum notatu dignissimarum, qua . contigerunt in regnis & im 'periis politicis. Quoniam vero Reg-nwn vel Imperium est societas inter imperantes & subditos , ad promovendam salutem publicam: necesse est, ut Historia Politica comtineat:

I. Exactam narrationem Vlt Lam, rerum gestarum, bellorum, foederum Sc. illorum qui clavum Imperii tenuerunt. Haec si luculenter tradantur, ut distincte capi queant, necesse est, ut tempus & locus adcurate Ob serventur. Hinc Chronologia dc Geographia duo Historiae oculi di

cuntur.

a. Adminicula , vias, modos ae occasD ones internarum regni constitutionum & ordinationum, quibus regnum siquod partim ad tantam Ma

329쪽

testatem atque magnitudinem fuerit elevatum, partim rursus ab ea deturbatum. Hac in re etiam adincurate annotandus est neXus, Ha monia dc Disharmonia, uti dicitur, quae inter regnum politicum atque. religionem subinde intercesserunt. EX. gr. Tota constitutio hodierna regni Anglici originem suam traxit a religione, quam Jacobus II. mutare molitus est, eo autem molimine suam amisit coronam

Talis Historia utilis est

1. Viro Politico, ut ex sedula illius le- , ctione & consideratione discat, quibus adminiculis, modis , tirtificiis&c. Commoda regni alicujus promoveri queant, & caveri damna. Et id appellatur Prudentia Politica. a. Cuilibet alii, ut justitiam Dei in remunerandis virtutibus & puniendis vitiis cognoscat ex Historia reg

norum.

6. 297. 'o rasoria Litteraria est narratio de scientiarum origine, incrementis oc decrementis. Illi, quorum labor versatur in scientiis , appellantur Docti. Adminicula, quorum

330쪽

o Pudicanda.diso. Verit. 3Is Ope docentur , ac promoventur scientiae. praecipua sunt Lil, i. H floria Litteraria igitur contineat

I. Di inctam narrationem de Vitis Doctorum, de modis eorum atque Viis, quibus ad eruditionem sitam pervenerunt, & spociatim, qua ratione hanc vel illam peculiarem scientiam sibi compararunt. 32. Luculentam Descriptionem librorum materiarumque , quaS Ghibent, stili, ordinis, fatorum, optimarum Editionum, &c. 3. Adminicuti, causti molimina , quibus Variae scientiae Sc dogmatassint inventa, emendata, eX una regione in alteram tranStata, propagata , aut rursus in decrementum

deducta vel plane deperdita stat dc

amissa. Hinc factum est, ut multorum Dogmatum , Hypothesium . peculi riumque doctrinarum Origo atque fata peculiari tractatione fuerint tradita. Ex. gr. Oporinus in IIbstoria Critica doctrinae de immo talitate mortalium. 173 F. 8. Ri- bovius in Dissertatione Historico- Philosophica de Animabus bruto

ruma