장음표시 사용
161쪽
Rxou. EscRIPTIo accidentalis disserentias, quae separari l. Inoo possunt cotinet.) Descriptionem uocant dialecticii quae non differetiis, sed accidentalibus rem proposita explicat, quales sunt finitiones lapidu herbarum, arborum, animalium, apud Aristotelem dc Plinium. Vt ii quis philomelamauiculam dicat, magnitudine infra passerem, uentre cadido, caetera subcinericiam, uoce supra modum canora. Crebrum est hoc finiendi genus: quandoquidem illae quas essentiales uocant, non semper occurrunt propter disserentiarum penuriam. Quare in desimhendis personis, urbibus, populis, prouinciis,aegionibus,montibus,ssuminibus,sontibus, hoe D s. Utio. gζnus usurpabimus. A ROdolpho Agric. descriptio rectius
dici putatur oratio, non qua quid sit res , sed qualis , susus
oratorio, ac poetico more exponitur: ut quales Galli, quales scythae, qualis auarus, qualis assentator: quemadmo- dum ea,quam Graeci M uocant: est autem poetis Dequentissima in rerum& personarum cxelicatio bus per cir cuni tantias assumptis
si ad habitationem constitutam finem J A fine definitPM μ' Aristoteles primo libro de anima, sed obiter σωπασμα
Theatrum. N A M & theatra columnis aliqua parte s*stenta; . Theatrum aedificium publicum erat, in quo populus ludos spectabat , dictum a ea vi, quod est speculor & eontemptor. Aedificabatur tecto coneam erato A in sormam hemicycli composito, quod columina paribus interuallis in orbem posita sustentabant, qua de re uide Vitruvium libro Architecturae quarto.
H oc modo id quod est describimus.) Tractatur id apud Aristotelem libro quinto, aut ut nunc distincti sunt quarto primae philosophiae: Quod uero per se est, ab eo Aio dicitur,aliud σοι ἴ-r. D fudis. QVAM nonnulli definitionem non recte, Graecim υν
appellant.) Eil modus quidam definiendi seu indicandi potius , eum non sinitione, sed exemplo rem quid sit, ueluti digito ostendimus: ut si quid accidens sit quaeratur,respondeaturque, Accidens est, ut candor, nigredo. Solent autem Graeci ubi hoc genere utuntur, inserere clausulam, se ν
162쪽
aia: M , aut δε ἰω τυπτ υ - , ut Aristoteles in categoriis: -
est, uerbi gratia, ut homo, equus. Alii uertunt ut sit figuralia ter dicere. Hinc est quod Graeci illud definiendi genus τυπιν, uel autore Georgio Valla, cio G : Latinorum quidam, sed D statis onnimis dure, definitionem ut, quod ad uerbum sic e Graeco traductum est, ubi di ν sic accipi solet. quin & hoc loco opinor legendunt esse in Trapezuntio ad hunc modum. Quam definitionem, ut non recte, Graeci typon appellant. A Latin Eloquentibus exemplaris definitio dicitur. Traduntur praeter sormas has, quas quatuor Trapezuntius recensuit, pleraeque aliae. Quindecim enim secerunt, quas intellexisse Mar. TulliumVictorinus autor est in Topicis, quo loco sic dicit SHRx Dbsua; isci alia genera definitionum, sed ad huius libri institutum ill - EM ari.
nihil pertinent. Nos ea paucis exponemus, quo iuuentus diuersas definitionum formas , suis nominibus notet apposite. Prima igitur est rem ibit, id est, essentialis, de qua satis di- rximus. Secunda quae notio dici potest: ea eii cum a NMaiis. notis quibusdam res describitur: ut si Romanos gentem togatam dicamus: aut hominem, qui animantibus cunctis r tione & cosilio longe praestat. Tertia est Mina uo ρῆ, qua quic . quid ex circunstantus ad rem pertinet, latissime exponitur. 3Poetis crebra nec oratoribus infrequens est. Sunt aute causarum, negotiorum . personarum, locorum, temporu descriptiones: quarum sylvam & tractatum ti bes apud Erasinu in . libello de Copia reru. Est alia qui ατταλὲ dicitur,cu uocem uoce interpretamur, ut coticuere est tacuere is Mest animal, Αθμά homo. Ite aliud genus, cu quid inter res duas pluresue intersit docemus: ut odiu ab ira differt, quod haec brevis sit,illud inueteratu. H cGr ce κατα dicitur. Sexta dicitur, cuius meminit Cicero in Topi- έ ω transcis ut litus qua fluctus eludit. Adolescetia flos artatis est. Seta Milonemptima dicitur per contrariti, Gr cis m. αρείωιντ o,ut 7 Percon uirtus est uitiu fugere: Sapientia, stultitia caruisse. Octaua est των πρὸς άMi. io,id est, ex his quae ad se inuice sunt. Ea est relati a Peruo , ut uedere est emeti pretio aliquid tradere. Maritus di
ria pleat eiusde generis,ut deunx,cui deest uncia ut assit. Vn pse deci
163쪽
xi Perl-- decima, i θ' --om hoc est, per laudem: ut, lex est animus, dem mens consilium ciuitatis: & philosophia est ars artium αii secunda scientia scietiarum. Duodecima, ter analogiam dicitur cum a lotium. similitudine seu proportione desinimus: ut, sol oculus in udi x3 Ex cauν ἁνθωπ ,- M. a philosophis dicitur. Decimatertia est, sis. otiri rar, quae sit per causas
; : ut Aristoteles primo μετεώρων ν - ur,id est, noctem umbram terrae dicit Pari ratione diem in I opicis sinit, in re, inquit, ini Ia νηου r hoc est, dies est latio solis super terram. Has dei initiones Aristoteles existimat esse primae uirtutis, quod non solum quid res sint doceant,sed e quibus causis oriantur: quin etiam ip-tegram rationem subesse credit, si cui explicare eam libeat. Postrema, κατα inu λογίαν, est cum ex ui nominis quidpiam finitur, ut apud Ovidium: Focus,quod foueat omnia dictus.
Profuerit ad desini edi facultatem, si quid aliud, tum hoc in xime, adhibere ad definitionem singulos locos dialecticos: quomodo Rodolphus docet de diuisione. Nullus enim erit definitioni non idoneus inuentio uero facilis iuxta eandem rationem quam de diuisione docuit Siquidem eiusdem focultatis est diuidere ac delinire.
DE OBDIGATIONE. Bligationcm iuniores appellant, cum nec
necessaria, nec impo ibili re proposita m, ut propositionςm cuastodiant, quam Cr ob ruditatem in ei timquesordescere iam fecerunt,m ad nisul aptam ergo quaedam quam nos infinitionem in
164쪽
seribendo accida primo diligenter eaue, ne ra re quam iam proposuistisequitur,uel ea simul cum uno pluaribusue iam datis, noranter neges,ut si bominem dixeris, non negabis animust aut si hominem eloquentem, non nogabis prudentem: σβ haec,probum quoque uirum esse norepugnabis. contra uero si quis po tioni repugnat, aut i pluribusue indificeptando conregis, uel quouu modo infermone dati emper negandum est. Aliter enim nos ipsi
edusam nostram euerteremus, er ex aduersarij cause, non ex nostra diceremus Ita eloq*entem quem diseris, ineptunegabis. Nam uero Cr eloquentem,m impradentem, asseu
rere militiae est. Ad haec danda est opera,ne quid a mas,
quo alicuius rei,quam iam protulisti, oppositum eueniat: ut si quem insolentem appellaueis, eundem postea coli ab hominibus a Frines. Sequitur enim insoletiam arrogantiae,er hanc odium,quare ex insolentiam. Praeterea si quid ex ijs,quae iam concessi sunt, er oppositio eius quod abnust, uno pluribusue comitur:id uero si cum asseueratione naugis ast mandum est, ut si quoniam omnes bomines natura eloquentes credis, tisicio negabis eloquentesastud eonstater proferendum est,nulla te obstruatione ad eloquentiam tu uari. semper igitur quicquidbequirur ex ijs, quae aut stote,aut interrogati dedimus, aut etiam coacti conregimus, aut oppositis eorum quae repugnant, vel lonte concedendum: uel si perimendum ducimuη, θonte negabimus, inaterrogati non cedemus: nisi res plane sit necessaria, uel in inibilia sint ex ui consecutionis, Mi repugnantiae rem ii sedum.Deinde uero si ei modisiunt, quae iuniores imis pertinentia dicunt,ex qualitate rerum ipsarum, quae pro*ponuntur, restondendum:ac ut per st quod necessoriu est
nunquam negandum, ' impo ibile perse nunquam conui ceden
165쪽
ruer TRAPETUNT IIcedendum. m ob res ingenio ante totam rem quin acriter pe picere debet nus. ngula torum quae dicimus, ita consideranda,ne quicquid ex quacus re obequatur a tot. Verum quonia oratoris materis plerus ueri mus, raro necessaria ac uerisii nilia in utras p rte nonnunquatrabunt ridui habet ex altera quos parre aliqui nillaint i a qua uerisimilia sunt, quados opponi uidean tur: utimulti pecuniae quam oscij cupidiores sunt , cui op ponitur eruerisimiliter dicitur, quis est qui non oscibi quam pecunia cupidior sit: Quonia ergo itast res habent,
diligenter animaduertedum est, ne ut ignorates modo hoc, modo istud in eadem disceptatione dicere uideamur. inso
cum omnium discissimum in dicendo sit ouciliussi sint.
quo peruenturi vings,mente complectamur, Cr quicquid dicimus,eo dirigamus. verion ne quis p tet haec praecep . quae breuiter exposivimus,no tantopere utilia esse, no gruo, uabor uel ad doctrina tuam, uel ad rhetorum comendatioαnem ex lorum loco ea dicere, quae multis o Gr multituis
dinis iudicio docti constater asserunt. Q s suidebituo
alijs uoluminibus nominatim redarguemus, ut eorum memoris no ut ipsi putant,cum scientis laude, sed cum in rantis culpa,Cr quidem quousque lingua Latina addam er i
Graeca niterit,posteris tradatur. solent ergo multi rheatorieae artis ignari nobis detrahere, cum eloquentiae prino ceps M. Tullius multa uolumina ea de re nobis reliquerit, quo neminem unquam melius rhetorica docuisse a*erunt.
Deinde ui obliti sim longius in sermone proceserint, M. Tulilium aiunt aliter atq; aliter eade de rescripsise , ac iudiuersis uoluminibus diuersus opiniones tenuisse: ex quo rudes er agrestes homines confici non uidet, consitasse ipsum rhetoricum,non doctisse.Non dico haecquod mihi etia M. Tulliu
166쪽
rius confudisse omnia uideatur H quod ex verbis conis pquatur dcirco magis mihiscribendumsuisse,quod cicero tot opiniones ut ipsit scut fecutim sit, quot libros edidit. . QMid quod Agasioscripsit Turpe est,inquit, Latinis a Graeco homine. Deinde cum multa uelit ostendere a maioribus nostris relicta de facultate dicendi uolumina, Aristotelem, Hermogen Demosthene,ac Isocraticam bolum in messi adduxit: qui omnes quoniam Graecifuerunt, non dubito, quin uideas irretitum uerbis uis teneri aduersarium. Η ad cere placuit, non ut ignorantiam alicuius detegerem
neminem enim nominaui)βed ut intelligas praecepta bH obligationissemper in omni fermone ac disceptatione, ac mulio nimis in Acribendo construanda. Nunqaam enim diricere cum asseueratione poteris quod cicero admonet nisi quae Ecta sunt, faciliora tibi exercitatione Irceris. Nant qui negligunt, eos uideo alioqui doctos, ea ignorantia sua scripta connectere,ut no pudore allici non oleam,quando eum huiusmodi hominibus remo babetur. Quos si quis reis vocare ab erratis uellet, non ut uel doctrinae ipsius gratia sed intolerabili quadam arrogantia id eum facere puteret Quare putrescant hi quidem sua institia, quando doctis o
innibus ais peritis dedecori fiunt, cum inter eos numerantur. Tu uero da operum,ut non haecHIM,uerum ut multo maiora plura consequam: ut ratione dicendi recte Misbitu, maiorum sicientia rerum noa abiecta, vere doctus
Oscro ετ io NεM iuniores appellant. Obligatus di. N ξ o M A Ricitur quispiam n0uato u0cabulo,cum thenistis de quo in utranque partem disseri potest, unam partem desen enda sumpserit,c-iusmodi sunt altercationes scholasticae, quae ingenii mercendi gratia fiunt, aut dispqtationes seti:ς, ubit a pro
167쪽
pro uero discernitur: ut sunt Ciceronis pleraeq; de Finibus, item in Tusculanis. Fit etiam absq; aduersario oratione perpetua,ueluti sunt Ciceronis παροδεἱα,de Deo, de diuinatione.Est autem fructus totius artis dialecticae,huiusmodi de re aliqua in utram nq; partem disputare.
muhili., τ H ε ue i s ergo quαdan , quam nos infinitionem, &αὶ π Th.M. Dividunt quaestionςm rhetores in A, & ὐπιθωω. Prius il- lud a Cicerone infinitum & propositum, & consultatio dicitur, a Trapezuntio infinitio. Est autςm Kou uniuersalis quaestio, non noxata cerris circunstantiis loci, temporis aut per sonae, ut, Sintne erudiendi liberi,sitne ducenda uxor. in hii iusnodi thematis uult Aristoteles ad rhetorum copiam in inris. utranq; partem, ut ornatius & uberius dici possit, iuuenes, diligentissime exerceri. δε me quaestio est certis personis, locis aut temporibus finita, a Latinis causa dicitur, ut, sitne Catoni ducenda uxor, uel an sint erudiendi Scipionis liberi, an tyranni, an pacis,an belli tempore.Hanc autem oratoris materiam dicunt, superiorem philosophorum. Non uideo autem qua ratione Trapezuntius existimet in thesi solum esse obseruanda haec praecepta, cum &hypothesi aeque necessarium sit haee cauere, nin sorte dic mus thesin proprium
esse dialecticorum,alioqui has dicendi regulas in omni genere disputationis atq; adeo orationis culto dire oportet. ad rem praecepta etiam quaedam asserunt rhetores. Huius rei praece uia passim traduntur: ut de artificio in terrogandi, obiiciendi, respondendi, consutandi, quem adia
modum est apud Aristotelem in octauo Topicorum, & in Libr.ε. eap. s. Elenchi ,item apud Fabium de altercatione, & apud recen- tiores de disputando. PRIMO diligenter cave, ne quod ex re quam iam proposuisti. Disputanti diligenter cauendum est , ne in eorum
quae uel probationis loco adiunxit, uel aduersario urgente coactus, aut sua sponte etiam concessit, obliuionem ueniat:
alioqui fieri posset ut disputationis progressu sirperioribus diuersum aliquid excidat. A , et si holpinem eloquentem, non negabis prudente,& si hare. Nam Opalpr ut a Marco Catone definitur)est uir bonus dicendi peritus. Vide Fabium libro duodecimo, capite primo,& Ciceronem de Oratore libro primo.
168쪽
ros' τ A eloquentem quem dixeris ineptum negabis. Ineptus quis dicatur, ostendit Crassus apud Ciceronem libro . secundo de Oratore his uerbis: Quem enim nos ineptum ' P vocamus,is mihi uidetur ab hoc nomen habere ductu, quod ' 'non sit aptus , idq; in sermonis nostri consuetudine perlatὰ patet. Nam qui aut tempus quid postulet, non uidet, aut plura loquitur, aut se ostentat,aut eorum quibus cum est uel dignitatis,uel comodi rationem non habet, aut densq; in aliquo genere aut in cocinnus, aut multus est, is ineptus dicit fur si quoniam omnes homines natura eloquentes creis
dis. Naturam ad discendum plurimum ualere docet apud Ciceronem Crassus libro de Oratore. - v E L sponte concedendum: uel si perimendu ducimus. Nam extorta concessio caetera omnia, & quae dicta stat, &quae dicuntur suspecta reddit, putabitq; aduersarius esse uictoriae aliquam partem, si urgens quidpiam extorserit. 1NTERROGATI non cedemus.) Si interrogabimur quidpia,cuius aut difficilis est responsio, aut no secus quam secundum aduersiatii sententiam dari potest, nos contra interrogatione simili urgebimus consilio Fabii. Alioqui si res
aperte necessaria aut impossibilis sit, non grauatim aut negabimus, aut asseremus pro rerum qualitate. Caeterum Trapezuntii uerba quae in hunc modum habent: Vel impossibilia sint, exui consecutionis, aut rςpugnantile respondendu: nullum sensum efficiunt. Quare sicne legendum sit, vide: Si impossibilia si iit, uel necessaria,ex ui consecutionis, aut repu nantiae respondendum: uel ut uetus lectio habet, omisso in
si eiusmodi sunt quae iuniores impertinentia gicunt.) Impertive .
Impertinentia a iunioribus nouato uocabulo dicuntur, quae Graeci ἄτοπα, id est,intemeestiua, quae ita a re proposita abhorrent, ut siue uera sint, siue fassa, nullam rationem habene
probanὸi improbandiue eius rei qua de disse litur: ut sit qαaesito, Mors ne malum est,qucraturq; deinde mundus sitne noctus, seu sitne Sol in Cancro . . A s ob res ingenio ante totam rem & quidem acriter perspicere debemus. Eandem Fabius sententia de altercatione habet: Valecitiquit, in altercatione plurimum acumen, quod sine dubio ex arte non uenit. Natura enim non
169쪽
docetur, arte tamen adiuuatur, in qua illud praecipuum est, semper id in oculis habere de quo quaeritur, dc quod uolumus efficere.
NOMINAT l redarguemus. Suspicor hanc crimin tionem esse aduersus Ioannem episcopum Aleriensem ac Theodorum Gazam, cu quibus Trapeaeuntius inimicas habuit contetiones. De AIeriensis quidem simultate satis constat ex ea epistola quam Straboni olim excuso praefixit. Gazae tiero in uita scriptoris meminimus, cuius quoque inuidia 'aduersus Trapezuntium ipse satis declarauit in opere Grammatico, ubi cum προ OAndri quod meretrices alentem mnat, nominat. Vide ea quae superius annotauimus,cum secundo hunc libellum praelo praepararem. sotvNT ergo multi rhetoricae artis ignari nobis de- apezum trahere.) Scripsit Trapezuntius quinque libros de Rhetotis de νheto rica, qui ab eruditis non improbantur. Eos illius aemuli, siue rica libri. hi, quos nunc dixi, siue alii tanqua se peruacaneos, nulliusq; utilitatis censebant. Rationem adiecerunt huiusmodi, quὁd homo Graecus Romano sermone de Rhetorica scriberet,ac quidem post Ciceronem, apud quem multa uolumina sunt eiusdem argumenti, ut quae ad Herennium s si modo illius
sunt quae de inueniendo, quae ad M. filium, & tria illa de Oratore, & ille qui Orator inscribitur: hoc igitur sit ueliati
thesis, Trapezuntii laborem superuacaneu esse .Ratio, quo niam optimus eloquentiae magister satis multa de ea arte
scripta reliquit. Iam uide quam apte cum ratione hac quadret, quod sequitur. ngrNDE sui obliti cum longius in sermonem proces serint.) Vitiosa digressio: contra tertium enim praeceptum assumpta est haec oratio,praecipitur nanque non esse aliquid adducendum ex quo quippia repugnans sequi posset. Quod uero ab his dicitur, Marcu Tullium confiidisse rhetoricam, hoc esscit, opera pretium esse luculentius ac distinctius scribere quempiam rhetoricam, quod aduersus thesin est, qua dicebatur non esse scribendum post Ciceronem.
M. TvLO VM aiunt aliter atque aliter eadem de rescripsisse.) Testis est ipse de se Cicero in primo de Oratore, xhetorica praecepta quae de Inuentione nunc vocamus sibi admodum adolescenti excidisse. In aliis uero libris no quid
170쪽
ipse sentiat, sed quali .Crassi & M. Antonii de re rhetorica olim sententia fuit,dialogismo recenset. Quam rem ait sibi Fabius scribendi post Ciceronem causam Mile,libro tertio, capite primo. Qio quod Agaso scripsit.) Videtur Trapezuntius ad Gazae nomen pland alludere, quem per contemptum A asonem dicit. TvRPE est, inquit, Latinis a Graeco homine. )αυ-
σιωπησου est, sermo nimirum παροι-r, ut illud poetae, Quos ego.seu ironia per sermonis eclipsim. Sic uero hic intelliges turpe esse Graecae nationis hominem Latinam eloquentiam uelle tradere Romanis, ἱ quoru maioribus satis multa sunt de dicendi arte relicta uolumina. ARIsTOTELEM, Hermogenem, Demosthenem ae Isocraticam scholam in medium adducit.) Horum omnium opera extat. Docuit autem Isocrates primus domi siuae rhetoricam , quale schola lsocratica a Trapezuntio dicitur. QIOD Cicero admonet.) Et id in exordio ad Herenanium,&aliis in locis complusculis. ψ
O B LIG AT IONEM iuniores appellat. Obligatio cest totius orationis constantia, qua & inter se omnia quae dicuntur,&ad propositam quaestionem cogruunt.Dicta oblia gatio , quod qui disputandam quaestionem ingreditur, hac lege obligatus sit, ut ne quid quod contrarium aut alienum sita proposito, dicat, alioqui inconstans & a seipso dissentire uideatur: ut contra Caecinnam Ebutnas,cum negat iuris lieritis credendum esse,& alio in loco fatetur, se ex C. Aqui- ii sententia actionem instituisse: & Caelii accusatores, Clodiam aurum commodasse Caelio, quod magnae familiarita tis signum est,& uenenum sibi a Caelio paratum fuisse, quod magni odii argumentum.
Verum disiunctivae partium repugnat lium & copulatiuae affirmativae, Sc negatiis uae formae, quae subuciutur,necessariae sunti