장음표시 사용
61쪽
paratione eo sistunt, ea uidelicet,'inter quae argumetu a pari sumere licet: ut ueditor,emptor:uxor,maritus,& quae simili intellectu dicuntur.Non ulla uero inaequali, ubi alte tu altero superius aut inserius eth ut pater filio, dominus seruo,doctor discipulo: inter quae argumenta sumuntur a maiori αminori. Altera diuisio: relativa aut uolutate, aut fortuita sitit: quib' si adiicias, alia arte,alia natura c6 summatur,perfect erit diuisio.Natura uero co flant, quae ex generatione coparantur,ut pares & proles. Cognatione etia,ut, auus,nuos, soror, frater, patruus. Ite assinitate, ut gener, socer, uitricus,& caetera. In his nominibus notandu est, sub masculino scemininu cotineri eiusde cognationis aut affinitatis,ueluti sub auo auia,nepote neptem Jub uitrico nouerca, priuigno pri uigna.Naturalis etiam relatio est in proportionibus, ueluti dupla, tripla,quadrupla. Volutate collam relativa, quae consensu fiut,ut amicus, nostis, dux, comes, miles, quatenus Ossicii nomina sunt,no dignitatis. Ite maritus, uxor,emptor,ueditor. Fortuna aute eis ciuntur huiusmodi, dominus, seruus,
re subditus, similis, dissimilis, aequalis, uicinus, superstes,
coterraneus , collega, magnu ;paruum, multum, paucu. Ex arte sunt, praeceptor, discipulus,& quae dicuntur similiter consultor, cosultus, gubernator, rector. In hoc prς dicamelo diligenter illud notandu est, non ulla esse relata, quorum tam relativo quam correlativo suu nome est ut dominus seruus, pater fili':na se reddit pater filii pater,& caetera.Aliquoties
ambob' uocabulu est comune, ut cognatus, assinis, amicus, socius. Sic enim dicimus, amicus amico amicus est. Aliquado uero alterius nullii est nome,aut no satis usitatu:ut iudex, cesor, rector, scientia, caput, remus:in quibus nomina finge da sunt, quo apte reseratur: Veluti iudex iudicati, remus remiti. OMNIA uero inter se conuerti ni anifestu est. Hoc Aristoteles in hunc modum extulit: πα μ α τα προρ τὶ meta Προτρεφοντα λε ται ,hoc est, ad conuertentia cuncta dicuntur, qu et sunt ad aliquid. Non enim satis est ex una parte alterum alteri reddere,sed mutuam redditionem esse oportet: hoc est,
si primum ad secundum, secundum ad primum reseratur, ut seruus domini est seruus, & dominus serui dominus. C A s v s sunt diligenter seruandi. Non redit semper se eundum ad primu in eodem obliquo, quo primu ad se cum dura
62쪽
'. dum exierat: ut ala alitis ala est, ales autem ala ales dicitur: Uentia sciti scientia, scitum uero scientia scitum. AD aliquid sunt. Quet ad alia reserutur, eoq; ipso aliud no LATO me accipi ut.Sed magna pars eoru , aut caret nominibus,aut . cu aliis comunia habet. Et sunt duo, relatiuu & correlatiuu. ALIORvMdiculur. Genitivo casu,ut seru'domini seruus. vει quomodolibet aliter.) Id est, alio quouis casu,ut scietia scibilis scietia,&scibile scietia scibile. Ite uiri', bene affecti animi uirtus:& animus bene affect uirtute bella affectus. sED oportet apte. In conuertendo sumenda suntpro- ria correlativa,ut ala,& alatum,auris Scauritum:quaen de- nt,fingenda sint nomina. DOCTRINA. Nomine relatiuum est, re qualitas : sicut uirtus & uitium.
Actio est,qua cum quicquid agit, in eo quod ubJcitur,
agere dicitur. Actioni sex partes subiDiutur: Generaα Actis.
re,corruper augere, diminuere,alterare,loco mollere. Ho
etu singulis θecies ubiectae cr indiuidua bomine uerbi cau
sa,vel buc homine generare ut corrupere. ementi veroer diminutionis 1pecies uni in longublatum,Cr profundu. Indiuidua bae longitudine, uel latitudine, vel altitudine id ' facere. Alterationis, calefacere, asse facere, caeteras bu is modi Extremi generis,aliqua Occie fecundu locu motus
movere,utfursum,deorsum. Actio actioni nonnxnqrea conarraria, ut, incendere, extinguere: quare magis ac minus
suscipit,sed istud praecipue actionis,ut in motu sit. Omnis
enim actio in motu est,et omnis motus in actione feruatur. Pasio est actionis effectus. Eius partessunt,generari,cora Passio. rumpi: caeterae quae actionis ese dicebatur,non ut Qui, sed ut patiuntur. Vbi est, que a loci circtifcriptione proce, V. est corporis Iocutiomo est enim ide locvi ubi: na lacus est in eo quod capit ubivero in eo quod circubcribitur. Hsiccategoriae nihil est contrariu, quemadmodum nec loco. Et steries eius, locis ecies uni, no ut locantis ,sed ut locati. Quan
63쪽
εο TRAPEZUNTII Quando. Quando est,quae relinquitur ex tempore rerum allectio.tis diuiditur in praeteritum,instans, futurum quamuis nibit horum sit.Num cu haec tria tempora sint, quando tempus: non Used allectio rei qui fuse,vel esse,urifutura dicitur. V Situs,e1l partiti quaedam positio ac ordinatio, qua stititia, sedentia, era aeuia, huiusnodi dicuntur. Eius Oecies sunt accubitus desius,uperum etiam ex Due, non ut tactu iudicantur, Fed ut positione quadam partium interse conars '' stituuntio . positio nonfusicipit magis Cy minu , quamobrenec contrarium:nec enim flare aut sedere contraria funt,ne
uni plura contraria sint. Et quoniam de quocunq dicitur naue. . t num contrariorum,CI aIteru. Nam stare de nonnullis diis citur,de quibus sidere recte non dicitur. Habere dicuntur circa quae aliquid adiacet baberi uero,ea ipsa quaeadiacet. Huius peries, armatum esse, annulatu esse. Suscipit autem
habere magis T minus, quia etiam contrariumssion ut M. bitumsed ut priuationem,ut armatim,inermis. Et cum mulimbis. Ita tu modis dicatur,quos Aristoteles enumerat, se utit. Η modis die,- bere qualitatem,ut disciplinam: quantitatem, ut proceriatatem: quae circa corpus uel corporis partem fiunt, ut vostem,annulu: membru,ut manu babere aut in Muste ut mactus habet triticum post senem, ut domum: aut etia uxos rem,s uxor utrum habere dicitur:qui modus omnium alieni simin et sibilenim aliud quam simul babitare,ostendere videtur: e quibus omnibus tertius solam modus huius est 27''- opponi aliud alij quatuor modis dicitur: ut ad aliquis, quomodo duplum, dimidium: ut contraria, sticut album, nigrum, uirtus, uitium: ut babitus σpria Contra sis. Vatio, sicut liisus, caecitas: auditus,surditus: molin, quies: ut negatio cr affirmatio, ut sedet, non stetit. contraria
sunt , qux in eodem genere posita, plurimum distant.
64쪽
DIALEcΤIc A. Grum alia mediuta,esia immediata. Mediata diculur,quorum uidelicet alterutrum nou est necesse sis tibilibus inesse, ut album uel nigra esse corpus quodlibet, nec e none' poterit enim rufum uel favum esse. Sanu verὐ i Marue se nece e est animal, quare sanum cr aegrum immediata
sunt'. Priuari uero diculur,quaecunq; ea re caret, qμα clim prisatis.
inesse nata est, si cum inesse potest, non inest: nec enim uel catulus usu, uel puer dentibus, antequam babere polyst, priuatus esse dicitur Prius Cr posterilis q atuor modis dis striis
clitur: Natura, tempor ordine, dignitate. Natura id prius est, a quo uerti no potest cosequetia, ut i currit,mouetur: quia no retro fit, si mouetur, currit: mouere enim quam curre prius est. Tepore aute,ut Romulus ante, quam crisimillus fuit. Ordine, ut exordium in oratione, narratione prius. Dignitate,ut homo bruti consul praetoremis quinet in diatus accedit apud Aristotelem,quem etiam natura cons le- cament re opinatur. Is est cum eoru quae mutuo se costequutur, unualterius causa est, ut si homo es uera est qua bominem esse
aserimus,oratio. Item homo Crristbιle,pa ter filius. Si,m:ιl duobus modis, tempore ac natura dicitur. Tempore sim.ι simul siunt, quorum generatio ac corruptio in eodem elltempore. Natura, quaecunque mutuost constequuntur,cam neutrum alterius causa sit, ut duplum, dimidium. Et queacunque genus aliquod diuidunt, ut gre sibile, uolatile antismal diuidunt. Motus species sunt siex, generatio, corruα Μοι- si ptis,crementum, diminutio iteratio, loci mutatio. Et ge-θς neratio corruptioni, Cr crementum diminutioni opponio tur, Cr quies in loco , mutationi quae per locum inest, cui etiam opponitur in contrarium locum mutatis, ut que ad
inferiora est, ei quae ad superiora est. Alterationi similiter in qualitate quies motui opponitur,qui uel ex eadem qualita
65쪽
te in Oppositam qualitatem est, ut n albedine quies re
albed ne,vel in nigredine motui opponitur. Verrem de praedicamentis satis.Nunc de Hilogismo dicendum.
' A Ctio est, qua cum quicquid agitur. in Definit actionem
Poretanus,interprete Hermolao, his uerbis:Actio seu , factio est forma per quam in materiam subiecta denomin mur uel agere uel facere. ReQuirit enim omnis actio subiectum in quod tendit, atque io pati dicitur: ut qui secat, in eo quod secat, dicitur secare. Ae Tio actioni contraria est. Actiones quae ex contrariis nascuntur qualitatibus, inter se quoque contraria sunt, ut ex calore calefacere,& fri ore in frigidare est.
p Ass Io est actionis enectus.) Actio omnis passionem yri '' esseit,quare effectum actionis pastionem esse oportet Caeterum hoc loco ambigere quis posset, ad qua categoria spectent ea uerba, quoru actio intra se cosumitur: ut ambulare. proficisci, saltare,uociserare, loqui,currere, natare, uolare. In his enim manifestus est motus: quare aut actione,aut passion iaci nem significabunt. Aperta huius rei erit dissolutio, si modo Q iderim v, unde haec uis mouendi oriatur: & anima esse quae πιέ - μα moti eat eorpus uero impelli & agi. Ita in huiusmodi uerbis ΡΝ '' action E passioni coniungendam esse clarii est. Sic in arboribus crescere,in rebus sardis cadere, ascendere, pati est de agere. Ea quoq; uerba quae ad sensum reserutur, audire, gustare, uidere, actionis uoce passionem significant. Commendent etiam pueri memoriae nomina quae grammatici uerbalia uocant, quoniam modo activam, modo passivam habet signia ficationem, ad utranti bet categoriam pertinere. v A i est,quq a loci circu scriptione procedit. Ex hoc prae Vbi. dicamelo ea es denominatio, qua dicitur quippia alicubi fieri,esse, isse, aut sore: ut fuit Caesar in Gallia,Vticae se interemit Cato,bellu geritur in Pannonia. Vet,ut rudius dicatur, quodcuq; respondemus interrogati,ubi res sit,aut geratur. QI A N o o est quae relinquitur ex tepore. Id est, denominatio,quq a te proe critur,ut, ante fuit Homerus, qua Hesiodus,& prius uer quam qstas:ante ouum fuit gallina: sic, obite Olympiade quarta, anno ab urbe codita cetesimo,& ut C bri
ibani loquimur, anno a Christo nato millesimo quingent et smo
66쪽
simo tricesimo secundo.. si T v s est partium quaeda positio. Situs est totius eor- si .poris uel partium in corpore dispositio. Hic in animalibus
uarius e Te potest: rebus inanimatis unus tantum est, ut iacet terra, seu pendet potius : stant montes,cautes, saxa, scopuli, arboresa pendet aer,ignis, astra. Et in artificialibus, stant turres, domus, templa, iacent areae, lacunaria pendent. In animalibus plures situs sunt, ueluti nunc stant, sedent, iacent, curua,recta,prona, supina. Singulis etia partibus suus est situs, ut uultus humi deIaxus: facies ad coelum uersa, brachia expansa aut coluncta, pedes compositi aut diducti. In summa, tota corporis modulatio huc reserenda est, a qua poeta: p
Obstupui, steteruntque comae, vox faucibus haesit. Et: Tendebat brachia supplex. Item: Tendens ad sy dera palmas. Huc etiam reser gestum, quem in Oratore suo Cicero & Fabius uolunt, ut sunt status erectus, celsas,& caetera. H AB L R E dicuntur circa aliquid quae adiacent. Haberesgnificat in praesentia uestibus aut armis aut ornamento aliquo cinctum esse, ut cinctus gladio, munitus thorace,galea, serro, toga,annulo, torque. Vocabula huius praedicameli primogenia non admodu multa simi: ipsa enim uestium aut armorum uocabula ad qualitatis praedicamentum spectant. Hie uero se fingimus bracchatum,togatum, armatum, tor-Cuatum , quae concreta sunt: abstracta uero forent huiuGodi, bracchatura, cinctura,&caetera.
svs cIPIT autem habere magis & minus. comparari possunt uocabula huius categori , ut armatior eques pedite,& ueluti cataphractus, & uestitior Sarmata quam Indus, di cui pallium quam cui lacerna. Qv I modus omnium alienissimus est.) Per iocum ab Aristotele uidetur dictum hunc esse alienissimum habendi modum, ut si quis non coniugem, sed dominam habeat,aut parum fidam: ueluti Martialis in Candidum ludit: Omnia solus habes, hoc me puto uelle negare. Uxor em sed habes, Candide, cum populo. Et cuidam obiectum quod illum haberet scortum: interpretatio tamen Aristotelis nullum iocum tespit.
67쪽
op p o Net aliud alii quatuor modis dicitur.) Oppositio hic pro rerum simplicium pugnantia accipitur, quam sic de
finiunt: Oppositio pugnantia est duorum no permittentium se in eodem respectu eiusde . Huiusmodi Cicero cotraria uo- 'cat,& qui in scnolis contraria diculur,ipse aduersa appellat. TEMPORE simul sunt.) Corruptionem addere nihil est necesse, nec addidit Aristoteles. Simul enim dicimus esse geminos. Item aliquando simul dicuntur suisse aut esse, quorum nec ortus, nee interitus in eodem tempore est: ut simul fuere Cicero & Hortensius, Virgilius & Horatius. Loc I mutatio. Huic speciei proprie motus uocabulum competit,reliquis mutatio magis. Nam e bono malum,seu uiuente mortuum factum,non motum, sed mutatu dicimus.
L et o M. AC T IO.) Est motus agentis, qui in subiecto explicatur. Passio,qui in subiectu recipitur.Haec sex ultima praedica- meta ad natura relatio is pertinet, sed separatur: quia quς ad aliquid sunt, nascutur ex substati aru, quantitatu,& qualitatuco paratione: haec aute ex motu, loco,& tepore, quς accidui . corporalib' lubstat iis. Vnde &extrinsecus uenieti adiculur. OPP o Ni aliud. Haec uocantur postpraedicam eta, quod natura posteriora sint, & praedicamentis accidant, quare etiam posterius cognoscenda.
DE SYLLOGISMO.Υllogismus est oratio,in qua ex Vs,quae post tu sunt,aliud necessario consequitur. DDagimorum quidam praedicatori , quidam cotidi ditionales. Praedicatoriu3 est, qui propost, tionibus constit praedicatorijs:qui si tribus enuntiationsebus ab Auitur, perfectus est: si uero duabus, imperfectus
τὸ mini in est, Cr enthFmem . Hic perfectum completum Cr absola, Bllui'. tum: imperfectum, incompletum ac inabsolutum idem inistePlinius. Sγllogi us perfectin tribus constit enuntiatiotanibus cir tribus terminis. Terminorum, unum minorem: alterum,maiorem: tertium, medium appellamus. Hos in
stilogistino bis sumi necesse est: nam aliter e tribM te im
68쪽
DIALEcTIc A. Gnst tres conficere enutiationes no possumus. Medias ergo est,qui ei in bu ante conclusioneinsumatur, in ea tertio repeti no potest. Maior uero is est, qui in conclusione praedi, Prvositisnescatur. Minor vero qui in coclusione subibitur. Enutiatio, BRuis', num quou ozogimus constit, unam maiore propositionem Itera minore,tertiam conclusione nuncupamus. Maior propositio est yuae ex maiore er medio termino costit. Nitior est,quae ex minore omedio termino constit. conclusio ηιροι praemi is duabus propositionibus, maiore ais minore, necessario consequitur: in ea cum recte infertur, maior terminM: chn non recte,minor praedicatur, qgod quilis modis primae solummodo accidit. vllogisimoru tres14μω:Prima est,in qua medius terminus ubi estur in mais k g serrim in minore praedicatur,quat tuis contra fieri leat erpo it. Sexunda est,in qua medius reminus fimperpres turi Tertia est. qua medius terminus emper ubiscitur, Quos ob s patet figura nihil aliud esse, niseremianorum ordium.Modus in osso fimo,propositionum eries est,σμηt omnes decem Cr noue: nouem primae, quatuor fecundae sex tertiae figurae.In hiscera verba ponamin,quaer uulgo feruntur,er totam banc rem prae oculis ponunt. Nam etsi barbariem quandam resonare uident inpertius tamen vis breuius omnia tibi subjcient.
In bst ut uides uerbis quatuor vocales reperiuntur,quarum Auniuersitem 4 matiuam significat , E uniuersalam negatiuam,I particularem affirmativum, o parseu, 'ν 'tirem negati m.mare barbara primum modum primae Barbara.
69쪽
signi omnlc. signi Nullus. signi Aliquis. signi Aliquis nom
T R a P E Z V N T II figurae e duabus affirmativis uniuersalibus eius em quasi tutis ex quantitatis conclusionem in is re signiscat:ut,
Bar Omne animal est substantia, bis Omnis homo est animal Ergo, ra. Omnis homo est substantia. ubstantia, Aanimal, Homo.
Nola Resupinatoc modo indirecte colligere signif-cant. Eodem pacto in caeteris omnibus, ubi recte illata conclusio est. Praeterquam in quinque postremis primae inis directe,in quibus minor terminus de maiore praeduatiar incones ione:uerbi gratia,baraliptori
. t Omne animal est substantia, o l Oa,ὰ Omnis homo est animal :Ergo, luton Quaedam substantia est homo.
cesare significut in primo fecundaefigurae
mo,ex prima uniuersali negativa, ecuda affirmatiua unita versali legatiuam uniuersalem inseria oc pacto Risibilis.
Nullus asinus est risibilis, Omnis homo est risii bilis.Ergo, Nullus homo est asinus.
In tertia figura per Darapti ex duabus afrinatiust uniuersalibus particulare abyrinatiuam inseri hoc pacto:
O , o Da Quilibet homo ratione uti potest. ra Omnis homo animal est: Ergo, pti'Quoddam animal ratione uti potest. . Homo.
70쪽
Ex bis pala est,nihil ex duabia negatiuis uel particularibus euenire:Cr quatuor conclastonu genera, primis quo tuor modis inferri,quora etia duosecuti uo tertia figuraeoncludit cista dupliciter negativa, haec similiter particulare dupliciter. Quare patet=emper conclusione deteriori propο ὶtiouu inhaerere. sed figuras er modos bologismorufacile intellectos iri non dubito. Verum q otium quatuor Resimo siti primi modi primae figurae, principatu inter alios obtinet, timori 'alioru modoru omnium diligens ad eos solet feri reductio.
Ea fit duobus modis. Per conuersione ac comutatione proapositionu,n5nunqui Cr per imposiibile id est,cu ad contradictionem alicuius concessae,is qui cum disputamus, cope itum. ac per conversione quide quo pacto fiat reductio,cosionantibus quae in uerbis id scriptis sunt, breuiter percipere possumus.Nam cri quatuor primae dictiones ab Β, c, Da, incipia quaecus ab B,incipiunt Aerba,ad primu : quae ab Acunditi.quae ab D,ad tertiu:quae ab riud quartu modum primae figurae reducendum se significant. Praeterea ubicus s,literascripta est,propositione ostendit, q*ς μο A ii a riebeati signatur,eam quide quae immediate praecolit, conuem cendi filo stenda esse simpliciter:riuer) litera per accidis: M,autem mM. propositiones,quas praemissu appellantsc immutadas stiguificat,ut prima Fecundae,fecunda primae locum occupet:
quae omnia vi apertius pateat, ex se uti no alienum est. Fupefimo ad Ferio reducitur,cum ab eadem litera utraque
dictio incipiat. Fiat ergo stilogismus in Fapesino sic,
Animal,Homo,Lapis. Fa Omnis homo animal est, pes Nullus lapis homo cit:Ergo, mo Aliquod animal lapis non est. e a