장음표시 사용
81쪽
Fortassis hac ratione moti, quod huiusmodi ratiocinationes non instequentes sunt, ut apud Macrobium secunda commentariorum super Somnium Scipionis: Anima semper mouetur,
Quod semper mouetur,est immortale: Anima igitur est immortalis. Et apud Ciceronem quarto de finibus: Bonum omne laudabile est, Omne laudabile honestum: Igitur omne bonum honestum. Et alibi, Sapientes sunt sortes, Fortis non assicitur aegritudine: : In sapientem igitur non cadit aegritudo. Postremo apud Aristotele ipsum, & in c5mentariis Graecorum super eum,fere semper noc pacto colligitur. Nos hoc genus argumentationis etsi syllogismo proximum est, non tamen plane syllogismu, sed soriten, seu gradationem existimamus. nihil enim uetat cum sic incoeperis: Socrates est homo ,homo est animal, ad quartam uel quinta, uel sexta etiam propositionem peruenire, ut tamen genus argum etationis non mutetur, ut Socrates est homo, homo sensum habet, quod sensum habet animal est, animal uiuu corpus, corpus substatia: Socrates igitur substatia est. Quam argumentationem nemo recte syllogismu uocauerit, etsi Macrobius aceruum illum propositionu de anima ακυρωρ dixerit syllogi sinu. Omnis enim syllogi linus tribus enuntiationibus, nec pluribus perficitur. Rectius igitur cu Cicerone, ubi ad coclusione fradibus quibusdam peruenitur, Soriten, seu aceruum uoc .imus.Verum si syllogismum esse contendas, ubi ex duabustatum propositionibus gradatione colunctis, sui, homo est animal, omne animal est stubstatia in coclusionem collegeris,
nihil repugno, modo in huiusmodi syllogi simis minore primo loco, maiore se cudo meminerimus positam. Non enim semper ut Cicero admonet a propositione incipi eda est ratiocinatio: sed ab assiimptione aut conclusione etiam, quod
apud Aristotele non infrequens est. Nam in hoc stilogismo, Clodius insidiator est, Omnis insidiator iure occiditurr
Clodius igitur iure occisu. ςst; Α
82쪽
gui: sed maior secudo loco,& minor primo posita est. Quas si in suum ordinem redigas : ut, omnis insidiator iure caeditur, quae natura ipsa propositio est. Deinde assumptio sit, per quam id assumitur, quod ex propositione ad ostendendum pertinet: Clodius est insidiator, igitur iure occisius est: prima figuram agnosces. Haec prolixius ostendimus, quo admoneremus iuuentutem, ut si quando medius praedicatur in prima,& subiicitur in secunda, aut gradationem quandam esse, aut assumptionem propositionis, &propositionem assumptionis loco positam elle meminerit. v ERv M quoniam quatuor primi modi.) Superius meminimus secundae & tertiae figurae syllogisinos imperfectos haberi, quod non satis euidenter concludant. Quare ut necessaria quoque uideatur in his conclusio , omnes ad primae
figurae modos quatuor reducuntur. Est autem reductio duplex:una, quam ostensuam uocan trea fit couersione propositionum,& transpositione, ut scilicet maior minoris, & minor maioris loco ponatur. Caeterum ut sciatur quis modus
secundae & tertiet, ad quem modum primς figurae reducatur, notabis consonante dictionis initialem. Quae ii B est, siet reductio ad primum modum, scilicet, Barbara: si C, ad Cclaret: s D, ad Darii: si F, ad Ferio. Omnes enim ex his quatuor una habent initialem.Deinde tenendum est, si S, ponatur in dictione, debcre propositionem couerti simpliciter, quae notatur uocali, quam S, continuo sequitur: si P, per accidens.M, uero transpositionem propositionum significat:& si C in dictione reperitur praeterquam in principio, modum illum no posse hoc genere conuersionis ostencit. Verum ut quale sit quod dicimus clarius cernatur, uniuersam rem spectandam oculis subiecimus. Secundae figurae modi reducuntur ad modos primae, hoc pacto, ut sequitur: Primus quidem, cuius uocabulu est Cesare, ad secundu modu primae ngurq, cu quo prima litera conuenit, conuersa simpliciter maiore: sequitur
enim primam stilabam S. CESARE. CELARENT.
Nulla arbor est Nullum animal animal, est arbor,
Omnis homo Versa simpl. Omnis homo est/ est ani
83쪽
est animal ergo animal ergo Nullus homo Nullus homo est arbor. est arbor. Secundus uero ad secundum primae,minore & conclusione conuersis simpliciter,&transpositis praemissis: M, enim in dictione postum est: CAMESTRES. Omnis homo est animal, Nulla arbor est animat: ergo Nulla arbor est homo.
arbor, omnis homo est nimal ergo
Nullus homo est arbor. Tertius in quarum maiore conuersa simpliciter:
Nulla arbor est animal, Aliquis homo est animal ergo Aliquis homo non est arbor.
uersa simpl. FERIO. Nullum animal est arbor, Aliquis homo est animal ergo Aliquit homo non est
arbor. Modus quartus Baroco hac ratione no reducitur:sed alia,
de qua paulo post, atque ob id in dictioni C , positum est.
Caeterum primus modus tertiae figurae ad tertium primae, minore conuersa per accidens.
Omnis homo est substantia Ergo quaedam substantia est animal. DARII. Omnis homo est animal. Versper accid. Quaedam substantia est homo: Ergo quaeda substantia est animal. Secundus tertiae in quartum primae,minore conuersa per accidens.
FEL APTON FERIO. Nullus homo Nullus homo est
Omnis homo Versper accid. Quoddam animal est ani
84쪽
est animat: est homo: Ergo quoddam animal Ergo quoddam animal
non est arbor. non est arbor. Tertius in tertium primae, maiore & conclusione uera
simpliciter, & transpositis praemissis. DI S A MI S DARII. Quidam homo
est animal, Omnis homo est substantia: Ergo Aliqua substantia est animal.
Ver. simpl. Quartu in tertium minore uersa simpliciter: DATI si romnis homo est omnis homo est substantia, Quodam animal est homo: Ergo Quodam animal est substantia. animal. idam homo est substantia: Ergo quaedam sub- stantia est animal. Ver.simp. DARII. Omnis homo est animal, Quaedam siubstanotia est homo: Ergo quaeda substantia est animal. Quintus hae reductione no ostenditur. Sextus uero ad quartum primae figurae, minore conuersa simplicitur.
Quidam homo est animal Ergo Quoddam animal non est arbor. Ver.simp. FERIO. Nullus homo est
Quoddam animal est homo: Ergo Quoddam animal
pax impossibile uero.) Ad impossibile ducimus, cum Redum, ad salsum ostendimus, quod sequit ex contradice te illius quod probare uolumus, ac proinde ipsam c5tradice te esse falsiam. Docet enim dialectici inquit Cicer. si ea quae rem quampia sequuntur falsa sunt, salsam esse illam ipsam quam siequatur. Ut,peccata non sunt paria. Hoc si uelimus per impossibile probare, accipiemus illius cotradice te, quae est, peccata sunt Argunic'tatio paria. Deinde sic, si hoc veru esset,dicemus,omnia aequaliter num. λ
85쪽
punirentur .Hoc auis falsum esse docent leges, quae graui sparricidam quam adulterum puniunt. Igitur falsum est illud, ex quo sequitur,nimiru peccata esse paria. Et si hoc salsium, illud uerum est,peccata non sunt paria. Crebrum hoc genus argumentandi Aristoteli, nec rarum Ciceroni,praesertim de Finibus & in Tuscul. quaestionibus:inueniuntur & apud Euaclidem multae amI De eiusdem sormae. Quare puer huius redictionis non erit rudis. In syllogismis uero reduce dis aut probadis uidetur enim magis noua esse probatio, quam necessariae collectionis examen )sic adhibebitur. In secuda figit ra si syllogismus factus fuerit, sumetur conclusionis illius cotradicens loco minoris, syllogismi suturi cu maiore, ex quibus fiet syllogistinus in prima figura, cuius conclusio erit contradices illi minori, quam aduersarius in priore syllogisno concesserat. Quare cogitur priori conclusioni assentire, aut id negare quod ante datum est atque concessum, ut hic:
sa Omnes Germani sunt sortes. m. . 're Ergo Germani nulli sunt avari. Admittit ille cum quo agis propositionem& assumptio nem , sed negat cclusione. Credat igitur necesse est quosdaGermanos esse auaros.Hanc silmam minorem cum maloxesuperiorit syllogismi, in hunc modum, FERIO. Te Nulli auari sunt sortes,
ri Quidam Germani sunt avari:Ergoo. Quidam Germani non sunt sortes. Iam sc age. Atqui in priori syllogi limo concessum suit,
omnes Germanos .esse fortes: quate priori coclusioni, uelis: nolis, cogeris assentire , aut duas contradicentes esse simul ueras, quod fieri non potest.
PRIMAM syllabam dictionis primae figurae. In aliis exemplaribus legebatur absque ullo sensu in nunc modum: Primam syllaba primae syllabae sumes eiusdem uocalis , &c Restitui autem ex eo quod sequitur, ubi hoc ipsum docet in tertia figura. Estq; hic sensus: Si cognoscere ueli. quis modus secundae figurae, ad quem modum primae figurae reducatur: accommodabis maiorem syllogismi reducendi alicui prima:
86쪽
sill ab dictionis in prima figura, deinde oppositum conclu euntur ad motionis secundae syllanae, ut maior propositio in Cesare qua- dos ' ima Ddrat cum Celarent, uel cum Ferio, sed oppositum concluso, et 'nis in Caesare est particularis assirmativa. Haec aute secundae Hllabar respondet in Ferio, non in Celaret: quare primus secundae figurae modus, in quartu primae reduci cognoscitur, Camestres ad Darii, Festino ad Celaret, Baroco ad Barbara In tertia figura scitur similiter, nisi quod hic contradictoriuconelusionis syllogismi reducedi, respodere debet prime syllabat dictionis in prima figura,& minor syllabae secundae, ut in Ferison c5clusionis co tradictori u est uniuersalis assirmativa: haec quadrat primae syllabae in Barbara uel Darii, sed minor in Ferison tantu accomodatur secundae syllabae in Darii. : N O N ignoro duos quoque postremos primae in analyticis. Philosophia est uniuersalium, ob id modi particulares primae figuret reducuncad modos uniuersales secudς figure,&hinc rursum facta reductione ad moduuniuersale primae figurae: Darii em ad Camestres,& Ferio ad Cesare o imponsibile quide si sumas contradictoriit coclusionis eii maiore. ὁ 'ruib'insertur oppositu minoris in secuda figura. Deinde rei cadprimet figurae secudum o duco uersione. ac traspositio e ppositionu. Docet hoc Arist. in fi. primae resolutiois prioris. NECESSARI O.) Id est, necestitate consequentiae, L A τ o M.
Ex tribus terminis.) Duo sunt ex quaestione, & abeunt in conclusionem. Tertius extra sumitur per aliquem locum inuentionis,&ducitur ex ipsa quaestione. Et hie est medius in syllogismo, qui conectit partes quaestionis in propositio- ' nibus, ut itidem coniungi possint in conclusione. Qv A RE patet sempe onclus. Conclusio semper de teriorem propositionum imitatur, ut si qua propositionum fuerit negatiua uel particularis,& conclusio talis erit.
Ontitionalis propositio est,quae plurium cas
tegoricarum iunctione conficitur. Oratio ea
triplex est: quae Scrationali particula, quaeve siunctiva, quae copulatiua Et, aut pars a tibus
87쪽
s TRAPEZVNTII. tibus consimilibus iungitur. Omnis conditionalis duabus .
Anteeedens. partibus constat, antectacte er consequete. Antecedes est
Cο-- quo posito,alivdsiequatur necesse est. consequens siquq esse necesse est,si i cuius consequens est, praecesserit quod
etiam annexum appellatur. Hae igitur partes, in rationum ii quidem quam Cr proprie conditionalem appellant ora dine quodam naturae inter se referuntur,atque ideo se nobis descriptae unt. In copulativa er disiunctiva non natuara,sed rivi qui dicit iudicio dilonuntur. Rationalis, Deconditionalis propries negativa est uerane ansulsa si ex afrinatione, remota negatione cui omnes conditionales cognoscitur. Non si tu es homo, tu es asinus: haec uera est, Ne=atiua quoniam Urinatio falsa. Est aute negativa Dpothetica, HI''thoi quaecunq; negandi adverbium conditionis particulaestitimo m , praepo tum babet. A matiua uera est sconsequentis oppositum antecedenti repugnat: falsa uero, si non repua gnat:uis bonio est,animal est: non enim potest homo esse, cum animal non sit. Id praeceptum iam dictum ad omnes, quas iuniores consequentius,cicero simplices conclusiones,
o Graece ἐνθυμ μέα appellant,examinandus, rectene cona. h g Istquantur an non, plurimu ualet. Est tamen Galla ratio,
da ara meta- qua uerane sit an non rationalis, perliciamus, er coma munis ei cum conclusione simplici, locorum uidelicet uis ais natura,qua genus Jeciem sequitur, ellectus causam, adiunctum id cui assiungitu caetera quae aut se inuicem,
aut una ex parte consequuntur: Quae omnia rationis nota in conditionali adiecta, ipsarum rerum nonsolam ui, uesrumetium ordine antecedunt, consequuntur. Quare ut altius res haec tota, Iuras alia recte intelligantur,omnes locoru,uis,ordo,dilyrentia percipienda. Haec de rationalsi.copulatiua uera ea est,si utraque pars vera.Falsa uero, . 2 si cr
88쪽
ua autem,cum uarietas in eo consistat, uisemper pars a tera vera falsa uesti, cis ambae non possunt uerae simul esse uel falsae, necessario eas resfemper continet, quarum alteram ese necesse est:ut esse,non esse: ies,nox: aegrotus, sanus praeterea uiuere,mori: uigilare, dormire in animaulibus,caeteraq- butu'odi, inter quae tertium dari non potest nam in alijs rebus conficta distinctio forma tantum disiunctivae,non vim polyidet. Quare distinctiua uera, siema per necessaria est, ex uel contraria immediata continet, a vel pugnantiased non semper pugnantia ueram di unctiis nam constituunt.Haec enim falsa est, Aut homo est, aut danimal non est equitur enim ex ea, quicquid homo non est, id animal non esse,quod falsium est. Falsium autem ex vera rosequi non potest, quatiuis uerum exsulfo potest quare in contrari s immediatu appellamus autem contraria,opposita omnia praeter relatius in bis igitur disiunctiva fera per uera est,tπ in repugnantibus, si termini fiunt aequales. In terminis uero inaequalibus videtur quidem ,sed non est quod ut facilius dijudices, quid ponit attende. Ponit enim cauda d. dys. disiunctiva omnis uel primam p rtem sola, uel primae par iunctis. iudiatis oppositum per rationalem notam constequenti conivnti μνέω ictum:uerbi causa,aut dies est,aut lux non est baec ponit uel
esse dum, uel si dies non est, lucem quoque non esse: quod eum fallium sit disiunctiva quoque falsa est. Istud praeterea tenendum est,e praedicatorijs ac simplicibus propositionis
bus,quarum uters terminus nomen continet, conditionari
lem fieri.Et omnem rationalem, quae uerbo esse repetito constat, plicem ac categoricam, si quis binc uerbu auferat quod illi accesiit, stinationalem particulam ut,Ηo mo est animal, Si homo est,animal est. Sed nec categoriu
89쪽
86 - TRAPEZvNTI reas in conditionales transire,in quibus uerbum olum prae dicatur,ut homo est homo legit, homo disputat nec condi tion alas ad categoricarum simplicitatem peruenire,f partim praedicata diuersa,aut si idem repetitum sit: ut, si currit,mouetur:si peperit,cum uiro cocubuit:praeterea, iboumo uiuit,animal uiuit:nam si dies est,Iux est, simplex fieri Quatuor potest,Cr omnes eiusmodi similes. Ad haec, omnis connexa -δε ς ' i propasitio duibus constat categoricis,uel astismatiuis ues negatiMMVel altera dfirmativa, uel altera negativa, qua m. ex re quatuor fiunt connexarum species, hoc pacto: si dies lux nec illsi nec hoc: Si dies est, nox non obsinon illuchoc igitur.
NεoMA. NDIT IONALIs propositio est. De propositioni- bus& syllogismis hypotheticis , ut in praesentia hypo- Haesim accipimus, Aristoteles in iis qui de libris , qui extant, nihil scriptum reliquit. Cicero in Topicis modos quosdam
praeter institutu indicauit, quos post eum Boetius nomo in philosophia peracutus, in commentariis super Topica Ciceronis latius explicauit: cuius praeceptionibus Trapezuntium adiutum esse satis apparebit illi, qui quartum & quintu com- .f mentariorum librum cum hac parte contulerit. Accipitur au. tem μολπιυν seu conditionale, pro quouis pro nutiato connexo, id est, ex duobus simplicibus composito: ut, neq; bonum est uoluptas, neque malum. Si prudentia est, uirtus est, di dies est,& lux est. Quod quidem satis quadrat, ubi colunctione, si, duae simplices propositiones con i unctae sunt. In M. Iiis hoc nomen uidetur parum congruere, nisi in his coditio aliqua dicatur latere: ueluti uir est aut mulier, intelligitur si homo est. Sanum aut aegrum est,sed non nisi animal fuerit. Copulativa autem no uidetur conditionis egere, ut coelum mouetur,& terra quiescit. Sin autem perfecta fuerit copulativa, implicitam quoq; habebit conditionem : ut dies est, Alux est: nam sic intelligitur, si dies est, lux est.. CONSEMENS est quod necesse est.) Haec uerba in omnibus exemplaribus, quae quidem nobis uidere contigit, desiderabantur, sine quibus hunc lo cum mutilum esse, quis
90쪽
non uidet 3 Quod autε a Traper utio ita ut nos restituimus scriptum sit, satis docet ea Boetii finitio cosequetis, quae est lib. iiij. Commetariorum super Top. Cic. ex quo Trapezuntius ea sere desumpsit, quae docet de coditionali propositione.Est autem sensus sinitionis id uocari c5seques, qd antece dente posito necessario cosequitur. Nec retari priore ne an posteriore loco ponatur: ut, dies non est , nisi sol supra terrast. Posterior pars huius antecedens est, prior conseques. Vocatur etia cosequens Ciceroni annexu, quo loco sic ait: cum id quod annexum est,negaris,ut id quoq; cui fuerit annexu negandu sit, secudus appellatur concludendi modus. A A E igitur partes in rationali quidem. Has finitiones antecessentis & cosequentis ostedit rectius competere patra' tibus propositionia, quae proprio nomine conditionales dicuntur, hoc est, quarum partes connexae sunt conditione Si. In his enim antecedens dicitur, non quidem quod priore loco ponatur,sed quod naturali ratione alterum sequatur: ut hominem animal, ratio, sermo, risus,& caetera: quoru respectu homo antecedens dicitur. Ita in hoc genere propositionum,partium ordo necessarius est. In reliquis autem copulatiuis & disiunctivis, id antecedes quod priore loco ,hoc con sequens, quod posteriore positum est, dicitur. RATIONALIs siue conditionalis propriό. Conditionales affirmativae sunt, qua lo colunctioni qua principalem copula uocat, ut sunt, aut,&,&c. eiusde generis,no achaeret a fronte negatio, alioqui nihil prohibet negatione una, aut duas etia propositioni adiunctas esse, ut tame affirmativa dicatur:ueluti si anima non est, homo non est: si sanu non est aegru est. aut homo est, aut ratione no babet. Negatiua uero quado coiuctioni prςponi cnegatio, ut, nsi aut bonii aut malu est uoluptas mos homo est; doctus est: no &beatus est&miser. quc ueret ne an falsae sint detracta negatione uidebit'.
ArriRMAT Iu A uera est. Ex hoc canone manifestum s. est, non sumi veritatem in connexis propositio uibus, e par tatiuina ueritate aut falsitate .Hqc enim uera est, si mundus non dubrio 'est creatus, fuit ab aeterno:partes autem falsae sunt, frictori. Loco Ru M uidelicet uis atque natura. Ea cis usino dist, animaduertitur ex maximis illis, quas Boetius in singu
ris locis dialecticis tradidit. Hi sunt κριυλιηλιανme, quibus