장음표시 사용
91쪽
docetur quam uim argumenta ducta e locis probadi aut iiii probandi habeant: ut in loco finitionis, Cuicunq; definitio tribuitur, eidem & definitum:& cui desinitia negatur, eidem&definitio Ex cuius loci seu maxime ut hae coditionales ueret sunt, Si homo est, animal rationale est: aut si animal rationale est, homo est, & caetera. sed de his copiosius in enthymemate dicemus.
CopvLATru A uera est, si utraque pars uera est. Co-cρρμMti putatiuς propositionis ueritatem docet Gellius lib.xvj.Nouarum utri ctium Attic.Quod illi, inquit,ir uurλελών , nos uel coniun- - - etum uel copulatu dicimus, quod est eiusmodi: P. Scipio Pauli filius, & bis consul lait,& triumphauit, & censura functus est,& collega in censura L. Mumii. In omni autem coniuncto, si unum est me dacium, etiam si caetera uera sunt, totum mendacium sinquit Gellius) esse dicitur. N A M in aliis rebus co ficta disiunctio. Veluti, Aut curris, aut ambulas, aut bibis, aut catas: quod autore Gellio παμ ευγμων dicitur a Graecis. Possunt tamen huiuscemodi pronuntiata uera esse ex quadam conditione, non quidem naturae, sed casus seu suppositionis : propter antegressam quanda conditione dicentis, ueluti hoc, Aut tu me ambita. . uicisti: aut mihi dignitate praelatus es. quod utrunq; falsum. esta potest:sed si alteruter magistratus creatus sit, non plus ' ' uno veru est Ite quod praecipitur plures partes in disiuncti- Π μ' uisu eras esse no posse, intellige dum est in his, quae duabus tantum constant partibus .Enumerationes enim rhetoricet, quoniam pluribus constant, sub hanc legem non cadunt. s E D non semper pugnati a. Pugnatia sunt, quae simul ei. de competere no possunt, ut hominem quempia esse, & nor g esse animat: aut elidem hominem esse,& auem, amicum es se, & nocere: eodem tempo e Romae esse & Interamnae. QVANvIs uerum ex salso potest. Docet hoc Aristo teles libro undecimo πρανοι 'Dc I.
ET in repugnatibus si termini.) Dicuntur repugnantia in terminis aequalibus,cum ex duobus, quae inter se mutuo
consequuntur, alterum sumitur cum negatione, aut cum eo
quod habet negandi uin ut homo & intellectuale, nox &umbra terrae uirtus & honestum conuertuntur: horum si alterum sumatur cum negatione, aut cum eo quod negandi uim
92쪽
uimpossidet,repugnantia erunt ex terminis aequalibus. Ex his propositio disiunctiva semper est uera ac necessaria: ut,
homo est, aut intellectu caret. nox est, aut umbra terrae non est. virtus est,aut honestum non est. Repugnantes tormini
inaequales sunt, dum ille qui altero latior est aut angustior, cum negatione sumitur: ut hominem esse nec animat,iustitiam absq; uirtute mee solum tales, sed quicunque superiore membro non continentur.Huiusmodi uero Sc si pugnantia etiam sunt,non tamen disiunctivam ueram esciunt: ut homo est, aut animal no est: dies est,aut lux no est: animal est, aut uita caret.falsae sunt disiunctivae.
svo Net T disiunctiva omnis uel primam partem solam. Regula est, qua licebit fictas disiunctivas,& quae forma tantum imitatur, a ueris secernere.Legebatur autem in exemplaribus ueteribus coniunctam foeminino genere, id quod sensum huius periodi omnino turbabat. Quare sic intelliges, eam solii esse uera disiuctivam, cui primae partis orpositum per coniunctionem,si, apte consequenti coniungitur. Quo examine hanc falsam inuenies, aut dies est, aut lux non est. Sume hic primet partis oppositum, dies non est,co iunge consequenti sic ,si dies non est, lux non est: iam hanc falsam inuenis . aliunde enim lumen esse potest. Sic illud, aut homo
est, aut animal non est, examina iuxta praescriptum canone, si homo non est, animal non est,salsum etiam hoc est,quare& illud ,aut homo est, aut animal non est. ILL V D non est, in quo uerba omnia re tuuntur. Hac clausulam totam superesse existimo, quam si omittas, claruerit quod praecipitur.Videtur autem fuisse fragmentum cuiusdam interpretationis, primu in margine appositum, deinde a librario per inscitiam Trapeziitii uerbis interpositu. sy partim predicata diuersa uerba sunt, aut idem repetitum sit: ut, si currit,mouetur: si peperit,cum uiro concubuit. Praedicata in conditionalibus sunt duo,unum antecedentis,
alterii cosequentis .ut, si homo currit, mouetur. antecedet
tis praedicatum est currit, consequentis mouetur: Subiecta nanque intelliguntur in uerbis finitis, in quibus nominatiui intelliguntur. Haec autem diuersa sunt, igitur ea conditionalis, praedicatoria non sit, nisi alterutrum abiiciatur. Abieci mus etiam ex eadem periodo uerba haec,aut diuersa, quae ui
93쪽
tiose duplicabantur, ut in aliis locis nonnullis etia secimus.
Quod si quis omnis facti mei rationem requirat, coserat uetera exemplaria quae in emendata fatis circunferuntur, cum nostro labore. pπμην sΑ D haec omnis connexa propositio duabus constat ca tegoricis. Indicat Trapezuntius quatuor esse formas conis ditionalium, quae omnes assirmativae dicuntur. Nam ea negativa tantum est, quae coniuctioni, si, praepositam negationem habet. Prima sorma, ubi ambae partes firmuntur absque negatione,ut, Si dies est, lux est. Secuda huic cotraria, Si lux non est, dies no est. Tertia ex priore assirmativa; reliqua negatiua: ut, si dies est, nox non est.Quarta quae huic cotraria: ut, si nox non est, dies est.' ' O R DIN E quodam naturς. Ordine naturae, quia natura ita cohaerent, ut ordinem peruertere non liceat. In caeteris autem licet. Drs rvNCTIVAE autem cum . Disiunctiva uera est, cuius altera pars tantum ueraest. falsa autem , cuius utraque
pars uera uel falsa est. Ex quo intelligitur, disiunctivam ueram, si certae ueritatis esse debeat, semper necessario inter contraria immediata esse, alioqui forma magis erit disiunetiva, quam quod uim eius obtinet. s I termini sunt aequales. Termini aequales sunt qui inter se conuertuntur, ut homo & rationale, qui repugnantes erunt si alteri negationem addas, uel oppositu eius sumas, ut homo & irrationale, loqui & non loqui. PONIT enim. Id est, sumit. CONDIT IONALEM fieri.) Si addatur conditionalis
particula, dc uerbum repetatur.
m o tertium conditionalium modum condunt: de bis nunc disseremus, si prius quae repugnantia dicantur,expora fuerimus. Repugnantia dicuntur quae ita inter se conberun
tur,ut quod unu contrariora costqvitur, reliquo cotrario coparatur:uel crem unius partis oppositu,alteram parte natura consequituar. Nam cri amicus crinimicus cotraria
sunt, quonia nocendi studiu inimicitias consequiturnsi quis
94쪽
DI ALEcτICA.ami studere ut noceat dicit, repugnantia ficit. Repua gnatis itaque psopositio est, quae repugnantibws terminis
aut partibus connectitur. Terminis categorica repugnat, categoria
' ut si dicas inimicum prodese inimico:partibus, conditiona ς ση sis: quae si duabus afrinatiuis coniungitur, adiecta, si ex duabus negatiust, dempta negatione posterioris partis dia per repugnans est. Sin ex altera parte affirmatia altera nega Para . tiua , constionalis composita est, siue negationem demarumvisue alteri quoque parti negationem apponamurirea pugnantia efficiuntur hoc pacto,si dies est,tAx non est baec. τ Utians propinitio est, quoniam pugnantibus constat partibvi nam lucem non es e noctem ege constequitur: nox
autem diei opposita est. Quare si pugnantia sunt, quoties
quod contrariorum alterum sequitur,alteri iungitur,diem esse ex lucem non esse,pugnantia sunt.Est autem repugnaς propositio, quae ex bis constituta est. Haec ergo , si dies est, lax non est,quae eas partes continet, repugnans est. Itenissanimal non est,homo non es:ex hac repugnans sit, si poste nori parti negatio dematur, atque ita dicatur: si animal non est,homo est Huius propositionis partes fiunt pugnan tes, quoniam oppositum unius alteri natura iungitur : est
enim animal si bomo est, si dies est,nox non est: quod si nos est dies, nox est In his ut diximus siue alteri quoque partinuationem ad cias, siue eam quae inest tostas, pugnantes sciesrutraque enim pugnans est,si dies est,nox est:Gr, dies non est:Cr,nox no est. Nam ex noctem que oppositum eius equitur, quod est diem esse. Sequitur enim, si dies non est, noctem esse: Cr noctem non esse, sidies est,sequitur: diem autem essiri opponitar quod est, diem nost esse: pugnant igitur partes ergo repugnantessunt Cr propositiones. sedo connexis propositionibus bactenus. Nunc debilogis
95쪽
yr TR APEΣVNTII Drm mi mo dicamus.vllogismi quos conditionales Latine uel pros R positiones appe ure possumus, tribus constant partibus, propositione,assumptione,coclusione. Florum septenisunt
modi, quorum tres e rationali, quatuor e disiunctiva erp ἱ-- copulativa oriuntur.Primns modus est,cum primum assis
modαι. mitur,ut annexum concludatu hoc modo: Si homo est, animal est, Atqui homo est: Animal igitur est. Item: Si animal non est, homo non est,
Non est autem animat: ' Non est igitur homo.
seeundis secundus est,cum annexum in assumptione tollitur,ut id πρ -- quoque quod antecedit tostatu hoc pacto:
Si homo est, animal est, Atqui animal non est: Nec homo igitur. Item: Homo non est,si animal non est, a Atqui homo est, Isitur animal est. Item: . . Si dies est, nox non est, Sed est hoc: Non illud igitur. Item: et
Si sanus non est,aegrotat, Atqui non aegrotat: Sanus igitur est.
b Tertim Tertius ni modus, cum proposition9 negatiuae condis
mο- . tionalis,que repugnantibus aut contrari s constat partiabasantecedens a matur, ut annexu tollatu hoc modo:
Non si homo est,animal non est, Atqui homo est, i , , . Animal igitur est. Item: Non si repudiata est, uxor est, Sed repudiata est: Uxor igitur non est.
signi cant autem huiusmodi negatiuae propositiones,
96쪽
D r A L E c T 1 c A. s 3 imp ibile omnino esse, si antecedens est, quod consequens sit,unde oe' conclusionem necessario semper in erra demonstrant. Diximus autem e contrarijs uel repug nantibus
eo tire partibus hxius tertij modi propositiones, quoniam quae aliter sie babent ,62ogiscium nutim constituunt, neu que imposibile significant, posito antecedente non ese consequens. Quare ora simum inde nullum facimus, sed
qui contra fieri poset, eum destruimu3,ut pro Milone cis Cicero nocero. Nisi uero aut ira dies, in quo alaberius Graccbus -ἰ--- est caesus, aut ira in quo catus,aut in quo arma Saturnini, non ii e republica oppressa sunt, rempublicam tamen non vulnerauerunt. Nam cumposent aduersaris Milonis diacere, si e republica fuit caedes clodij, rempublicam non vulnerauitiuulnerauit autem rempublicam, quoniam adaversus eam facta est, ut sienatin decreuit, non fuit igitur erepublica, ut Milonis de insiores innuere uidentur. cicearo,non si e republica fuit caedes cladis, rempublicam ta men non uulnerauit, opponit: cuius siensius est, ut diximus,
antecedente dato, non siequiesse uel non esse quod anno xm Wh id, probat tribus exemplis, quorum primum ut in Jrmum suum separatim redigatus id est,non si e repua
bliea laberius Graccbus oppressus est,ille dies in quo Masus est,rempublicam non uulnerauit. Alterum,non ιὶ cuius e republica oppressus est,ille dies in quo caesin est,rempublicam non uulnerauit. Tertium,non si arma Saturnini in illo die quo caesus est, e republica oppressa sunt, rempublicum tamen non uulnerauerunt: quod si baec itast habent, potest Publius cladius e republica caesus eise, ex rempua Micam tamen uulnerasse,cum nulla sit uis in liber iusta, te inter ciues suscepta non contra rempublicam. Haec disiuinin latius,ut ille locus, qui subob curior est cum multu in unum contorta oratione confundat recte intelligatur,uel
97쪽
ν TRAPETUNT II ut ex hoc etia intelligas, quam rudes,quamq; ignorantes illi sint,qui sine artificio praeclaros oratores scripsi se cotendunt: quare si quis artificij expertes eos intelligere uelit sad nuclea cum nullo pacto peruenire poctit, quasi in unus
Rout n. contemnenduε esse uideatur.Duplex ergo negatiuae huiusce tu mutis modi conditionalis sensus est: Vnus, ex quo tertium codicto - pl ' mi βllogismorum modum costituimu3:alter,ex quo nμl
lum facimus ipsiusβllogismu, sed aut factum diluimus,aut ne fiat providemus. Prioris exemplum, non si dies est, lux non est: id est, non sequitur, si dies est, quin lux sit. Postea
rioris, non si dies non est, lux non est: id est, non sequitur non esse lucem, si dies non est. Item, non si homo est, albus est: non enim Aequitur album esse, silomo est. Ita primus sensus in i , quae ex contrari s uel repugnantibus constit, tulter in reliquis habetur.
Eou. D EPUGNANTI A dicuntur,quq ita inter se conseruiiud: I Repugnantia sunt, teste Cicerone, quae cohaerere nora possunt, ut si quis dicat homine no esse animal, auarum esse pium, sapientes infelices. In his praedicati oppositu subiecto uere iungitur, ut sapies est felix, auarus est impius, homo est animal. Quae propositiones si praedicatoriae sunt, repugnant terminis ui est, subiecto & praedicato: sin coditionales, partibus, id est, antecedente & consequente. sYLLOGIs MI quos c5ditionalesLatine. Syllogismos coditionales asserit propositiones etiam dies.sorte ob hanc
ratione, ut propositio syllogitat steste Martiano) plenu argumentu,&plenia id de quo quaestio est, cotinet: sue in tam assumptio qua conclusio nihil enim extrinsecus sumitur in propositione cotineantur, & n5 raro sola propositio pro integro syllogismo sumitur. Quanquam etia hic locus deprauatus tarderi possit, & sic legendus: syllogismi Hypothetici, quos coditio ales appellare possumus, tribus costat partib'. ivrimm PRIMVS modus est, cum primum assumitur.) Appellantis Oii. inquit Cicero, dialectici eam conclusionem argumenti, in
98쪽
qua cum primum sumpseris, consequitur id quod annexum
est, primum conclusionis modu. Exempla sunt: Si dies est, lux est. Est autem dies : antecedens hic assiimitur: sequitur, igitur lux est Item, si non est lux, dies quoque non est, colligere eodem modo, No est autem lux, igitur nec dies. Quod si secundum assumpseris,aut antecedens sustuletis, non fiet syllogi L mus, nisi in terminis et qualibus, id e i , qui se mutuo cosequuntur, ut, si nox est, umbra terrae est: ubi si secundam sumpseras,l rimum sequitur, aut si hoc sustuleris, secundum quoque toletur.In aliis uero non eodem pacto se habet. Ho Mo non est, si animal no est. Ponitur hic conseques priore loco, antecedens uero polleriore: quod infra fieri posse admonuimus. Significant autem uerba tollere & ponere, no idem quod negare dc asserere . Est enim tollere, oppositu Lqς ς' antecedentis uel consequentis adhibere, id est, si negata erat pars aliqua in propositione, negatione tollere: sin absq; negatione, illi negationem accommodare, ut si lux no est, dies non est tollitur consequens, sic:Est autem dies:&antecedes potire.. quoque,igitur est lux. Ponere uero, est immutatum relinquere. Vocatur hic modus Ciceroni a consequentibus, quemad modum superior ab antecedentibus. TERTIus modus est, cum proposition. A repugnantibus hic dicitur, quod propositionem pugnantibus partibus
constare oportet, ut si homo est, animal non est, cui ut uera efficiatur, negatio additur, qua significatur omnino fieri nopos e ut consequens sit, si antecedens est ueluti,no si homo est, animal non est: hoc est, impossibile e ii non esse animal,si sit homo. Fit uero modi huius ratiocinatio, quando antecedes affirmatur,id est,cu negatio quς coniunctioni pr posita
est, abiicitur, deinde tollatur annexum, ut, non si lux non est, dies est: sic astum es. Lux autem non est: consequens tollendum est sic, dies igitur non est. DIXI Mus autem e contrariis uel repugnantibus.) Si tales sunt partes quae nec pugnant, nec necellario cohaeret, ut hominem esse & iustum,& doctum quempiam esse, ac eundem bonum: in huiusmodi, conditionalis negativa tantum significat non esse necessarium,id est, posse esse aut non esse
conseq uens, si sit antecedens: ut, no si ad illum ueniebat haeres, idcirco ab co occisus est: No si tu me dignitate superasti
99쪽
ego te ambitu uici Non si homo est,iustus est. Harum propositionum usus est,quando ostendere uolumus aduersarii argumentu es le ad rem probandam parum escax,nec posse
sequi ex eo id quod intendit, ut in coniecturalibusIn sylva homine sepeliuisse uisus es, occidisti igitur: sic negabit, Non quicunque alterum in sylvis sepelit, eundem occidit. potest enim id e secere pietas. Talibus autε propositioibus in hoc modo nihil colligimus, sed tantum obsistimus aduersatio. v τ pro Milone Cicero. Vt locus hic rectὸ intelligatur,
altius quaedam repete da sunt. Cicero in oratione ea longε pulcherrima, qua Miloni quod Clodium insidiantem in uia Appia occidisset patrocinatus est. statim post exordium, aut ut Fabio placet) in ipso exordio tres aduersariorum obiectiones, quibus tota defensio inualida reddebatur, consutauit. Quarum praecipua suit reliquas enim ex ipso Cicerone cognosceὶ ea praesudicatio, oua Senatus caede in uia Appia factam cotra rempublicam esse decreuit.Quo senatusco sulto ipsum quoque occisorem Milonem praeiudicio damnatum fuisse, eius aduersarii dicebant. Ressitat id Cicero uera interpretatione sententiae, qua docet senatum iudicasse per caedera illam uulneratam quidem efferem publicam, n0r tamen per eum qui secit: ostendens exemplis & iudicatisicrimen quidem aliquando improbari, ut tamen autor eius absoluatur, qui uoluntatem peccandi remquir. Falsam igitur esse hanc conditionalem orator ostendir. Si e republica suis set eaedes Clodii, id est, si iure caesiis esset Clodius, respublica non esset uulnerata. Ex qua propositione si colligas in secundo modo quemadmodum Clodiani faciebant no ualebit syllogismus: ut,
Si Clodius iure eamus esset, ea caedes non
uulnerasset Rempub. Vulnera it autem rempublicam: Igitur non est iure occisius. simile enim est ac si sic colligas: ': Si doctus est, improbus non est: - Est autem improbus: Igitur non est doctus.
Caeterum Ciceronis uerba sic habent: Cur igitur incendium curiae, oppugnationem aedium M.Lepidi, caedem hanc
100쪽
ipsam cotra rempub. Senatus facta esse decreuitὶ Quia nulla uis unquam e it in libera ciuitate siuscepta inter ciues, non cotra rempublicam. Non enim ulla est defensio cotrauim unquam optanda, sed nonnunquae it necessaria. Nisi uero aut ille dies , in quo Tyberius Gracchus est caesus, aut ille, quo Caius, aut quo arma Saturnini opprella sunt,etia si e repub. rempub. tamen non uulnerauerunt. Legit autem Trapezuntius pro dictione etiamsi,n6 s: quod quanquam huic praeceptioni magis co gruat, habet tamen eunde senium ea lectio, qua nos modo citauimus. Na negatio illa, qua tres coditionales negantur apud Cicerone, latet in particula nisi, quam hoc loco accipies pro eo quod eli,no si. Erit itaq; hic sensus, si e republica suerunt caesi T yberius & frater eius, & Saturnini arma oppressa, rempub. non uulnerauerunt: ita quoque fieri potuit, ut Pub. Clodius iure caesus sit a Milone. & tamerespublica per caedem uulnerata sit Omnis enim uis est contra rempublicam, quam qui a Quibus,aut liberis, aut suo capite arcet,iure id facit,& quidem permissu lepis. Nisi uero aut ille dies, in quo Tyberius Gracchus.)De morte horum fratrum uid c Plutarchum in uita Gracchorum,& de Saturnino apud eunde in uita Marii,& Appianum libro primo de bellis ciuilibus. N O N si e Republica fuit caedes Clodii.) Legebatur hoc absq; negatione, cui repugnat quod dicitur, opponit: hoc est, obsistit aduersario ea propositione negatiua: Non si e re
publica caesus est Clodius, rempublicam non uulnerauit. Cuius propositionis sensus est, non este necessarium, si sit ante
cedens, esse consequens. Caeterum orator cam oratione no
expressit, sed in tribus illis exemplis, e quibus sequitur ut similitudinis, intellexit. Anu Ens ARI et Milonis.) Fuerunt hi, T. Munatius, Q ompeius C. Sallullius .Patroni uero, Cicero,Hortesius, Marcus Cato,& nonnulli alis, autor Asconius. poetzsτ & P. Clodius e republica caesus esse,&rempublica tame uulneraste. In ueteribus excplaribus legebacnsgatio ante uerbialia uulnera illi,ex quo totius hie locus obscurus,&praeceptis repusnas reddebat , nos abiiciemus ea. T E R TIv M conditionalium. Quoniam anteceden-LA T O M. tium sunt,& consequentium,& repugnantium.