장음표시 사용
71쪽
er TRAPEZUNTII Et quoniam P sitera,primaeo abae, s uero fecundae inabori,prima propositio per accidens, secunda simpliciter primo uertentur. Deinde quoniam M quoin asscriptum est,altera in alterius locum transferenda est,sic:
pe Nullus homo lapis est,ri Quoddam animal homo est: ergoo. Quoddam animal lapis non est.
Iterum eadem conclustiρ istata per priamam in quarto modo est: buius reduactionis,quae per conuersionem fit, Proapriam est,eandem conclusiione quemada modum istius quae per i Vibile dicitur, alicuius contrais dictorium inferre. ueri in de ea post.Nunc alia exempla coageramus: camestres in celarent reducitur conuersione
simplicisecundae,quoniam L post uocale eeuntihllabae sequitur,cir transpositione propositionum, quoniam Μ, scriptum in dictione est:ut,
Ca Omnis homo animal est, Nullus lapis animal est, i tres. Nullus igitur lapis homo est./contendis non sequi, ias si aliquo itam quatuor quonia probatiores utit inferretur, nodis.ι res. Praeponas igitur secuniam conuersam simplicister, sic:
Ce Nullum animal lapis est,fa Omnis homo est animat: re. Nullus ergo homo lapis est.
Quae conclusio etiam si simpliciter conuertatur, eritivi e dem cui assentiri non poteris.
72쪽
Da Quicquid ridet,homo est. Quicquid ridet,animal est,pti. Quoddam ergo animal homo est. secunda vertatur per accidens, quouniam P postsecundaeβllabae uocalem conasequitur te:
Da Quicquid ridet,homo est, D Quoddam animal ridet, x. Quoddam ergo animal homo est.
Ac per conuersionem quidem reductio quo modo fiat, ex bis patet Per impo'bile uerosecundae figurae quatuor modisse reducuntur: Primum propositionem reducendisti logismi,primum coilocamus. infecundo loco contradici rium ponimuε conclusio nu,ex quibus infertur contradidioris ecundae propositionu,quae iam concessa ae data fiat. Ita coimpellitur is, quo cum disputamus, vel asserere duo
conredaictoria simulposse esse uera, quod est impo bile, uel priori conclumniassentire. Ηος igitur pacto primus
Nullus lapis homo est, Quicquid ridet,homo est: Nihil ergo quod ridet,lapis est. ' .
o Huic conclusioni tu non asenti erit ergo, contradictorium eius uerum: quare fit stilo-nsmus in quarto primα sic:
se Nullus lapis homo est, Aliquid quod ridet,lapis est: o. Aliquid ergo quod ridet,homo non est.
Dedisti autem quicquid ridet hominem esse: das ergo impossibiis, id est, duo contradictoria simul esse vera. Sic. 3 ibtur
73쪽
stur primas in quartum primae secundus in tertiuiti eratius in 'cundum,quartus in primum reducitur. Nam qxοαniam reducessibilogismi maior,id esst,prima etiam in eo rea linquenda in quem reducitur deinde oppositu conclusenis infecundo loco ponendum est, primam ollabam dictionis primae figurae sume eiusdem uocalis, Cr oppositum conclum senis secundae stilabae aptes diligentius, ex uidebis aperratisime in quem uti quises reduci debeat.Ex prima opposiatione igitur fecundae figurae, Cr opposito conclusionis per hanc reductionem oppositum fecundae iam datae proponationis in prima figura infertur. In tertia vero primo loco conclusionis oppositum collocamus: deinde ipsam secun dum propositionem secundo loco adbibemus,ex quibus βαquitur in prima Dura primae propositionis reducendi fuistogistini uel contradictorium vescontrarium. Quare prismo quanta π qualis sit contradictoria conclusionis conis sidera, ex uocali primae stilabae alicuius dictionis, quae in
prima figura stilis accommodaint secunda propositioρα
cundae syllabae conueniat. Ita reducitur Darapti in celiu. rent, Felapion in Barbara, D famis in celarent, Dati si in Ferio, Bocardo in Barbara, Fersonis Parii ioc modo primus insiecundum: .
Da Omnis homo rationalis r.. Omnis homo animal est: l . moddam igitur animal rationa-
cui si non assen erit id veram:
Nullum animal rationale est,ia ' At omnὶs Homo animal est: istit. Nullus ergo homo rationalis est.
74쪽
DIALEcTI CA; orsed omnem hominem esse rationalem, iam datum est: erunt ergo duo contraria simul uera,qμod est impUibile. Item quartus in quartum:
Omnis homo animal rationale. est, Aliquis homo albus est: Quoddam ergo Album, animal rationale est.
Nullum album, an mal rationale est, ti Aliquis homo albus est, y. Aliquis ergo homo animal rationale non est.
. Sed datum est omnem bominem ella unimal rationale: dantur ergo duo contradictoria simul uera, quod impositabile est.Non ignoro duos quos postremos primae v Ana AisisAtho laticis in duos priores conuerti,ueru idipsum deicilius est, rum libro Cr p m adpropositum no bru dcirco negligemus. Et haec priρrsi praquae de reductione dirimis magis ad excitanda ingenia, quam quod addicendu multum pertineas dicta sunt.Haec de praedicatorio ollagi Osufficiant. Ναra si quis uelit,ex inureo fonte bauriati Aristotelis uolumina euoluat nos ut instituimus ad conditionales praeceptionem transeamus.
DE syllogismo praedicatorio. Absoluta ea parte que elementa artis cotinet,alia tradit TrapeZutius,qua Graeci --mnos iudicii parte dicimus, in qua argumetatio doce-.tur.Ea est oratio, quaiubatione rei pbadae accomodamus pnecessaria coclusione, ius quatuor species Deit Aristot.Syllogi inu, Industione, Exemplum & Euthymema: inter quae principatu obtinst syllogismus,ad que reliquae ueluti ad c put fontis referutur.Dicitur aute syllogismus a Graecors M, quod computare, colligere & ratiocinari significat. set ocis Mus est oratio. Posita,id est,tata, cocene 4 sa,ac
75쪽
sa, ae admissa.Est enim apud Aristotelem mis irae, mis, id est, ad uerbum, quibusdam politis: Gellius uertit, consensis decocessis.Vt enim τ ασθαι apud Gracos, sic Latinis positu proco cesso ac dato usurpatur: sic Cicer. lib. de Finib. iij. Quo posito & omni u co sensu approbato. Et paulo post: His, inquit, ita positis, sequitur magna cotentio. Est igitur syllogismus,cu ex duobus pro nutiatis cocessis, tertiu necessario colligit: ut, omnes stulti insaniunt. Auari omnes stat stulti. Haec duos admissieris,sequitur, uelis, nolis, auaros omnes insanire. Ratiocima' etvr si tribus enuntiationibus absoluitur.) Cicero lib. j. tio quoq*r de Inuentione. perfectam ratiocinationem contedit quinq;r4- ωsς partibus eonstare.Propositionem enim atq; eius confirmationem duas partes facit, simili modo assumptiobe ae illius rationem. Quintam deinde, quam complexionem uocat.Fabius autem in tripartito manet.Vide utrunq; latius Tr pezuntium libro tertio Rhetorices.
s I uero duabus, imperfectus.) Impersectum sylloginmum Aristoteles uocat, cuius conclusio per se non satis est euidens, ut sunt omnes, qui in secunda & tertia figura collia guntur, quoru coclusiones si cu protervo altercatore agas, per syllogismos primae figurae sunt confirmandae. Trapezuntius imperfectum ait se uocare, qui nec completus nec abiis
Iutus est, id est, cum altera propositionum desideratur: persectum uero, in quo duae propositiones& conclusio sunt. Ste& Aristoteles enthymema imperfectum uocat syllogismum. quod propositione constet & consequente. sYL LOG Is Mus perfectus tribus constat. Maresa
syllogismi sunt tres termini, qui singuli bis sumi debent,ut
propositiones totidem fiat, quot termini. Est uer δ terminus unus, qui medius dicitur: hic sumitur ante concluso ne bis,semel in prima propositione,& semel in secunda. Ob id etiam
communis uocatur,& causa c5clusionis, lubd per eum sciatur quomodo maior terminus cum minore conueniat aut
discrepet.Maior terminus est, qui cum medio sumitur in ptima,ppositione.Minor , qui cu medio in secuda sumis, & qui in eo clusione si directe concluditur,maiori subiicitur: ut hie. Omne animal habet sensum, Mundus est animat: .:
76쪽
Medius seu comunis terminus, est animal bis enim sumitur ante conclusione. Habere sensium maior:Mudus, minor.
et Nutiri Ario NuM quibus syllogis inus cost/x Pro m i,i,iij, ε . nuntiatoru quibus siyllogi simus componitur,no sunt eo ςm re cis et apud omnes nomina. Nam primu alii propositionem, ut Cicero : Alii intentionem. Rodolphus expositionem appellat. ESecundam assumptionem, cocorditer uocat. Vtranq; Artiloteles πρλα , sed prima maiore , quod maior terminus in ea sumatur: secunda minore, a minori quoq; termino. Ultimam uero ο κ ου- , Cicero complexionem, Fabius connexionem uocat. Propositionem sic finit Cicero: Est, inquit, Propositio. propositio,per qua breuiter locus is exponit ex quo omnis uis oportet emanet ratiocinationis. Estq; ueluti locus comunis & Amr quaedam: id est, generalis sententia, a qua Fabius etiam argumentationis initiu esse uult. ut Tyrannos omnes licet impune occidere. Omnis loquacitas odiosa est. Artes .
discuntur exercitatione. Assumptio est per quam id quod ex propositione ad ostendendum pertinet, assumitur. ut Sophistica est loquacitas. Dialectrca est ars. Coplexio, & ut uulgo conclusio, est, perquam id quod conficitur propositione&assumptione breuiter subiicitur, ut, Dialectica igitur exercitatione discitur. Sophistica odiosa est. SYLLOGISMOR v M tres figurae.) Figurarum uarietas ex eo nascitur, quod medius terminus nuc in utroq; subiicitur, nunc praedicatur,Duc in uno praedicatur, in altero subiicitur. Quare figura nihil aliud est, quam medii termini legi- Figur ima de artificialis dispositio. Prima est quando medius terminus in prima subiicitur, & in secunda praedicatur, aut ore Aristotele:quod nisi fiat, erit ubi ex Spositionibus ueris,fal- .fiam colligas nit in secundo modo primae figurae, hoc pacto, lNulla auaritia est e Tisio. Omnis est isto est uitium: Igitur nullum uitium est auaritia. Qv Α M v I s contra fieri soleat &possit.) Saepe incides in syllogismos ubi terminus medius in prima propositione praedicatur, & subiicitur in secunda, quales omnes illi apud Macrobium lib. secundo Somnii Scipionis, quibus probatur animae immortalitas. ut, Anima seipsam mouet,
77쪽
Quod se ipsum mouet est immortale: Anima igitur est immortalis. Et apud Ciceronem quinto de Finibus: Bonum omne laudabile est,
Laudabile honestum est: . i. iIgitur bonum honestum em . Propter hoc genus syllogismi quidam quartam figura mn ciunt, de qua quid censendum sit, paulo post dicemus. B Λ R B A R A, Celarent,&c. His uocabulis ais syllogisti- ea exprimitur, quas excogitauit primus Graece Alexander Aphrodi ensis in singulis figuris, ut γραψιπια γραρ H. Vide eius commentaria in primum priorum. Latet in his uocibus tota ratiocinandi peritia in omnibus figuris .Primae Ggurae seruiunt dictiones, quae duobus prioribus uersibus co tinetur: sed quatuor tantia primae legitimos ac usitatos m dos faciunt Est autem harum dictionum usus efficere in sinealis modis legitima ratiocinationem, cui rei seruiunt uocales quatuor, A,E,I, O, quaru in singulis syllabis una reperic': Quare si in prima syllaba sit A, significat maiorem syllogi simi fore uniuerialem assirmativa: si E, uniuersalem negativam:I, particularem assirmativa: O, particularem negatiuam .Pari ratione secunda hulabam dictionis secundae seu minori propositioni accomodabis,& tertiam conclusioni: si plures fuerint syllabae quam tres, hae otiola sunt. Vocabulum igitur Barbara, primum modum primae iisurae significat . in quo syl Iogismus fit E maiore, minore,&coclusione uniuersalianirmativa.Nam quaevis syllaba habet uocalem A. A u C Bar Omne honestum est laudabile, ba Omne bonumtest honestum :rgo, ra. Omne bonum est laudabile. schematu uero quae apposita sunt hic intellemis est, silent enim in his se pueri torquere. Si figura rotundis lineis costat,&triplici uertice, prim' uertex seu cornu ma- , ri Vβxς mim locus erit, secudus medii,tertius minoris . li
n ii u To spatiis primu maiore,ppositione, secundu, h my0 xς, texitu quod utruq; continet, coclusione. Estq; T. . , ς hζm tantum primae figurae: Si tria gli species
uius basis sepina iacet, uertex si premus mediu terminii significat,inferioru unus maiore terminu, alier miuorem: la-
78쪽
aria propositiones possident. Estq; id schema secundae figurae. Triangulus superiori cotrarius infimo angulo mediu terminum signifieat,reliquis maiore & minore : quemadmodu Αsignauimus & elemetis quoru A maiore terminii, B mediu,
C minorem: & numeris ex quibus 1 propositionis, a assum. Aptionis, 3 conclusionis locum significat. Secudus modus pri i in sigurς & reliqui omnes, cuiusmodi propositionibus con. ἀ--- Dari
uniuersalis uideri. stabunt ipsae dictiones satis docenNob id exempla tantu apponemus , quibus breuitatis gratia Trapezutius supersedit.
CELARENT.Ce Nullum honestum est turpe,
la Virtus omnis honesta est: ergo, rent. Nulla uirtus est turpis. Tertius modus & quartus conclusionem essiciunt particularem:Prior affirmatiuam,posterior uero negativam: uocabula sunt Darii &Ferio.
Malum omne fugiendum est, 'Quaedam uoluptates malae sunt:ergo Voluptates quaedam sunt fugiendae. . . .. FER Ibin Nemo sapiens animi aegritudine assicitur. Fortis sapiens est: In sortem igitur aegritudo cadere non potest. His adiiciutur quinque mod quibus indirecte seu praepo nossi indisestere.concluditur, uidelicet dum maior terminus in concturi ctim eo: ulusione minori subiicitur:ut, dotes. Omne animal est substantia, Omnis homo est adimat: E quibus inserendum erat sic: ... tIgitur omnis homo est substantia. Pro qua ea subiicitur .quae ex hac sequitur per accidens sacta c6uersione, Quaeda substantia est nomo. Horum primus est,quado ex maiore & minore unitaersali assiimatiua, coli gitur particularis assirmativa:uocabulum est Baralipto Secundus,qui significatur Perdictionem Celantes: sic colligit, Ce Nulla temperantia est uitium lan Omnis frugalitas est temperantia . . tes. Igitur nullum uitium est frugalitav.
79쪽
In qua eonclusione minor terminus, qui cum medio in ar. sum otione sumebatur, de maiore praedicatur. Reducitur hiemocius ad lecunda primae figurae, conclusione uersa simpliciter. Nam ex quibuscunciue praemissis, leu e quocunque antecedente concluso quaepiam sequitur, ex iisdem conuersa insRetula co- serri poteti. Veluti ex quibus hoc sequitur: Nullum honestu Aequemia. eii turpe, ex iisdem &illud: Nullum turpe est honestum. Ca- non Dialecticorum ell, quod ratae alicuius argumentationis sequitur consequens ,sequitur ex eiusdem antecedente.Por- . io hie colligendi modus admodum rarus est. In directam uero conclusionem & illam opinamur recte uocari, quae uerae conclusioni proxima est siue quet ex ea sequitur, non quidem conuersione, sed assinitate ueri: ut, Omne bonum est expetendum. Omnis uirtus est bonum. Manifesta conclusio est: Omnis uirtus est expetenda. Pro qua illam subiicere licet: Virtus non est fugienda: aut, uirtus eli colenda. Meminit huius Cicero lib. t. Inuentionis de argumentatione. Martianus Capella hanc conclusionem ait uocari , quod est confinis conclusio. Verum Aristoteles ea uoce pro qualibet conclusione utitur. Tr reliqui modi indirecte concludentes, cuiuiscidi sint docenthae uoces: Dabitis, Fapesimo, Frisessimorum. Secudae figuraequatuor sint modi omnes negatiui: nihil enim in hac figura ex duabus assirmativis, aut maiori particulari, necessariosequitur. Vocabula sunt, Cesare, Camestres, Festino, Ba-
Nulla auaritia laudabilis est, .: Omnis par simonia laudabilis: Ergo nulla parsimonia est auaritia. CAM EST RES. Omnis improbus miser est, Nemo sapiens miser est: nstres. Ergo nemo sapiens est improbus. i. FESTINO. Nullus tyrannus Remp.recte administrat, Augialius Rempublicam bene administrauit: Igitur Augustus non scit tyrannus. Ce
80쪽
BAROCO. a Qui ex Deo sunt, uerba dei audiunt. to Iudaei Christi uerba audire noluerunt: eo. Iudaei igitur ex Deo non sunt. Tertia figura sex modos habet, quibus illud propriu est,
conclusionem semper efficere particularem,& minorem anfirmativam habere.Vocabula Iunt,Darapti,Felapion,Disa-mis, Datisi, Bocardo,Ferison.
Da Cinnis uirtus labore paratur, ra omnis uirtus honesta est: pti. Igitur honesta quaedam labore parantur.
Fe Nemo Craeeorum Barbarus est, lap Omnes Graeci mendaces sunt: ton. Ergo quidam mendaces non sunt Barbari.
Di Quidam Cermani sunt series.sa Omnes .Germani sunt ebriosi: mis. Ergo quidam sontes sunt ebriosi. DATIS I. Da omnis uoluptas delectat, ti Nonnullae uoluptates sunt perniciosae: s. Ergo quaedam perniciosa delectant. B OC ARDO. Bo Non omne bellum fugiendum est, car Omne bellum calamitosum est, do. Ergo quaedam calamitosa non sunt fugienda. F ERIS O N. Fe Nulla uirtus nocet. ri Est uirtus quae in dando consistit: son. Ergo dare aliquid nihil nocet. Quicunque pr ter dictos modos finguntur, omnes A Sunt qui tribus praedictis quartam figuram adiiciunt, an qua medius terminus praedicatur in maiore, & subiicitur