장음표시 사용
101쪽
REP vGNANTI A dicuntur.) Repugnantia sunt, quorum oppositum unius alterum consequitur, & conseques aliterius alteri opponitur.
PARTI Bus.)Id est, propositionibus simplicibus siue
categoricis. ADI E c T A. Vt si homo est, animal est. adde negationem,& dic, si homo est, animal non est. DEMPTA negatione.) Vt,s animal non est,homo non est. de me negati inem,& dic, si animal non est, homo est. s IvE negatione demamus.) Vt, si dies eli, nox non est. de me negatione,& dic, si dies est, nox est: uel adde alteri parti,si dies non est, nox non est, utraq; repugnans facta est. TOLO Tvκ.)T ollere,est in oppositum mutare: Pone
DIxIMus autem e contrariis.) Multis exemplis hune locum declarat. NISI uero aut ille dies. ) Dicit Gracchum e republica occisium,&tamen rempub. uulnerasse, quoniam e Republica occidi,& rempublicam uulnerare, non repugnant, cum Oppositum unius non sequatur necessario ad alterum. Noenim quicunque e Republica occiditur, Rempub.no uulnerat, sed occiduntur multi e Republica, qui eam uulnerant.Poteli igitur in tali propositione antecedens esse uerum sine consequente, quod est contra legem conditionalium. D V P L E x ergo negatiuae.ὶ Duplex est negativa conditionalis, legitima, quae ex uocibus cottariis costat: & in spe, ciem formata, citius partes non repugnant. Hac posteriori utimur in iudieado uitioso syllogismo hypothetico,hoc est, in propositione eius refellenda, ut uult Trapezuntius.
v r Erum hoc tertio ratiocinationis modo breuigime ines V strantur cicerone teste quae ad Herennium ipse con . traria appellat, Graeci ἐβυμ ala per excellentiam discuntinam cum omnissententia ἐνθυμκμα Graece dici possit,baec maxime quaesiunt acuti ima,nomen commune et aniquam propriu possederunt: qua ratione Aristoteles etiam motus omnem impe sectam ratiocinationem c si μυχα uo
cat: est enim tatb acutior absoluto distogismo simplex cothi
102쪽
DIALEcTIc A. ysciusto, quanto breuior. Verum entbγmemata rhetorum qiis acuti ima fuit, nescio qua ratione impulsus Boetiusteriij modi solam esse contendit propositionem n coma
meaturijs,quos super ciceronis Topica edidit, maxime cum cicero ex contrarib haec conclus dicat, ex ipse raα .lio nibit acutius dici ostenda quod in se uim rationis conatineat. Quare circuitu que Graece πιρίοδεμ appessumus vli,proprium oratoris maxime, multi dicunt. Quoniam is orationis uno contextu breui ac coacto, propositionis, rationis, ac conclusionis uim absolutior quidem ipsis uerabis continens .imperfectior costigit. Vt ergo circuitu marignam idcirco uim babet,quoniam argumentatione totam
breuius ex occultius, ct uno spiritu absoluit: sic entis mema quo riatores maxime laudamus, si ea facile ae coopiose ubi oportet, utantur rationo concludi credendum, quod er cicero innuit prelyius,ut pleras solet, cum dicat ex contrarijs concludi. Quare non erit syllogismi propori sitio,ut Boetivi sentit ,sed coclusio simul ac assumptio enia
sementa:quod ut apertius pateat, exempla latius enoderiturio vos cum plures essent,vicimus, eos pauciores timerimm Pugnitia haec sunt utriusis ratione: er quonia post rior pars praecedentis oppo tu consequitur: er quoniam praeceienti posterioris oppo tu annectitur:quiuis er verba ipse,plures,ac pauci,uincere,ac timere, eotraria sunt. nodum uero conclusionis hunc, tam in cotrariu quam in repugnantibus feri diximus. Quare Cr ent mema quod assumptione π conclusione constit,bulusimos est: Quos eum plures essent,uicimus,eos pauciores timemus 3 deinde Gumamus si eos crem plures essent, uicimus, eos ergo pauciores non timemus. Huius ratiocinationis asyumptio
in enseγmemate primo, ut debet, posita est. conclusio' g a vero
103쪽
sed cum interrogatione prolata est: tenet enim plerunque interrogatio negationis uim tu enthγmema huiusmodi adiimplicem conclustionem redire uidetur, quam ut dixi, mus Aristoteles ent mema voluit appellari. Disteri taumen ab ea no solvi acuitate ac uiribus, quas maiores posusidet hic modus sed etiam quoniam uis illationis apertii iama ibi occultior hic, ac ideo animum facilius elabitur de labefactat, quod omnium proprium ell, in quibus arti βαcium magis latet abditum. Hic autem ita recoditum est, ut non rudes olum sed etiam qui rhetorice profitentur ac docent,omnino fugiat, quos tame rectius quis 'tores quam etores appessauerit:qui noti magis grati, quam ruadesbunt,tamen quoniam cupimus haec omnibus esse notibusima, alia congeramim exempla: Q vise amicis inexorabilem praebet,is erit placabilis inimicis Haec oratio conatrarijs partibvi iuncta est, ex bac in tertio modo ratioucinatio fet , hoc pacto, Non qui ' amicis inexorabilem praebet, is erit placabilis inimicis. Sed is se amicis exoraubilem praebet. Non is igitur erit placabilis inimicis. Item
hoc metuere, alterum in metu non ponere. Hoc enim ita breuivi in Τopicis posuit cicero, nos latius atq; apertius avoluum M. Paucos interficere ciues metuis,totam Rema publicum interire non metuis. Hic similiter contraria, metuere, Cy non metuere. Omnia oppositu praeter relativa sepius contraria solent nominari. Fiat igitur ratiociis natio iis tertio , sic: Non Cr paucos interire ciues metuis, Cr totum Rempublicam interire noti Sea paucos interire ciues metuis,Totam ergo rempub. intςrire magis metuis. Magis, adiecimgs, ut ostenderemus crescere nono nunquam enthγmema, a maioris ac minoris uim acu us
104쪽
DIALEcTIc A. I Isubostendere. Non enim quemadmodum dialectici distinis citus ratiocinationis partibus positis dis simpliciuου ut in hoc opustulo docendi causa fecimus sic oratores separaatis atq; integris partibus argumentationem concludunt. Nam id ut docendi necessariumse ab eo qui dicit,alieni μmumines confusis nonnunquam partibus, plerunque alijs neglecti alijs mutatis, alijs mancis, pre ius quod uolunt Cr acrius complectuntur. Quod er princeps iste no sol mintelligendista etiam dicendi Aristotelis factitat. Verum Arijῖοι qui docet, nisi rem omnem ordine suo in lucem Uberat, uel quoniam ignorat, uel quoniam inuidia laborat, omnia steconfundit,ut auditores dediscant potius,quam distat:quod ita esse hoc signo maxime pesicies, quod cum multos
annos docuerint,neminem tamen doctum escerint. Ueruid ignoratia ita feri magis quam inuidia,id signi est, quod nihil unquam huiusmodi homines saltem gloria si piterni
nominis Ari erunt dignum. Nihil enim magis doctrinam hominis quanta si monstrat, quam multa recte scribere. Quemadmodum nihil magis ignorantem hominem prodit, quam nihil exst recte dicere , ad aliena semper confugere,
ac cum adsua redire cogitur, tibi ac concidere. Non enim memoriam ut pueri ostentaresed docere debemus. Q nam re nos,qui haec Cr docendo er Icribendo in lucem proferre
conamur aciemus,qui etsi fraude ignorantiae qua multa perpe' sumus uexati, tamen haec studia desiderantibus,
non grauabimur quale sit quod dictavi,e cicerone ostenadere, ut adstitatem diligentiam exemplo ac doctrina cetraros impellamus.
VE R v M hoc tertio ratiocinationis modo. Ciceronis NEOMA. uerba in Topicis sic habent: Ex hoc de tertio modo conclusionis loquens sunt illa rhetorum ex contrariis conclusa, quae ipsi enthymemata appellant:non quod no omnis
105쪽
sententia enthymema dicatur, sed ut Homerus propter e cellentiam commune poetarum nome efficit apud Graecos suum sic cum omnis sententia enthymema dicatur, quia uidetur ea, quae ex contrariis conficitur acutissima, sola proprie commune possidet. Qv A E ad Herennium ipse contraria appellat. Locus est apud Ciceronem si modo ipse horum librorum autor est libro quarto, ubi definit hoc modo: Contrarium est quod ex rebus diuersis duabus altera breuiter & facile co firmat hoc pacto:Nam qui suis rationibus inimicus fuerit semper, eum quomodo alienis rebus amicum fore speres λ Et alibi: Nam
quod scis prodest, nihil igitur quod nescis obest. In his si diacendi uis animaduertatur, est syllogi simi coditionalis assumptio cum coclusione in tertio modo collecta omissa propositione .Hare enim tertii modi propositio est. Nos quoci seis prodest, quod nescis non obest. Ex eo assumatur affirmati-ue in tertio modo antecedes hoc pacto: id autem quod scis prodest, concluso,Nihil igitur quod nescis obest. Item,Non si uitam Clodii nolitis iudices, mortem ulcisci debetis. Vitam autem nolitis, assumptio est Conclusio uero haec, Moriatis igitur non eritis ultores. Quam argumentationem Cicero elocutionis uenustate ac dice di fulgore ita obruit, ut qui non paulo altius inspiciat, nudam expositionem putabit. Sie enim ait: Eius igitur mortis sedetis ultores iudices, cuius uitam si putetis peruos restitui posse, nolitis. NEs G1o qua ratione impulsus Boetius tertii modi solam esse contendit propositionem.) in huiusmodi enthymematis Boetius elocutionem solam attendit, ac ob id non ratiocinationes, sed propositiones tantu asserit esse tertii modi, eo quidem intelligendi modo no male. Sic enim quinto libro Commentarioru in Topic. Ciceronis scribit: Sed quia non totus ut supra posuimus)in his argumetationibus ponitur styllogismus, sed propositio, cuius assumptio & conclusio notae sunt,& idcirco dicitur enthymema, quas breuis animi conceptio. Haec ille. ARE circuitu quem Graece περί Are appellamus. Cicero in Oratore υε Meν transfert ambitum, circuitum, compraehensionem.Item continuationem &circunscriptior ein. Fabius libro nono, circunductum,&conclusionem,&
106쪽
lausulam appellat. Habet autem πέι γ duplicem intellectum: unum,quos Donato teste) significamus omnem orationis cotextum, in quo integer est sensus, cuius partes sunt κῶλα &--,,ut, O M. Druse tu dicere solebas, sacram esse Rem p. quicuque eam uiolassent, ab omnibus esse ei poenas perilutas. Alterum uero, quo certa cuiusda elocutionis sorma intelligitur, qua Aristoteles tertio Rhetoricorum libro sic finit: λέγω i νελ-ίυ αλίω καθ'
πίω Ῥιμε προ est, circuitum uoco compositione, qua ipla per ipsam principiti habet & finem, magnitudinemq; mediocrem: hoc est, circuitus constat partibus mutuo a se dependentibus, quarum nulla extra contextum sententiam absoluit: quale illud est pro Milone: Postremo nisi
eum dii immortales in eam mentem impulissent, ut homo effoeminatus fortissimum inrum conaretur occidere , hodie nullam Rempub. haberetis. Hoc tribus membris ita connexum est, ut nullum per se sententiam absolvat. Est autem Ab Iutis. huic contraria quae dicitur absolutio, cum unumquodq; orationis membrum absolutam sententiam continet, ut illud Ciceronis, pro lege Manilia: Dicendum est de Cn.Pompeii singulari eximiaq; uirtute: huius autem orationis dissicilius est exitum, quam principium inuenire: Ita mihi non tam copia, quam modus indicendo quaerendus est. Sed quod ad
hunc locum attinet,ait Trapezuntius rhetorum enthymemata ita efferri, ut partes non ita distincte animaduertatur, quomodo in argumentationibus dialecticis, sed ita plerun que latere,ut uideatur oratio expositioni, quam argumentationi similior Probat in similitudine sumpta a cosuetudine oratorum, apud quos laudabatur ambitus, quod in his continui spiritus pronuntiatio usq; ad finem requiratur: ita quoque in huiusmodi enthymematis c5clusio & assumptio sunt, etiam si lateant elocutionis artificio. ΡvGNANTIA haec sunt utriusque ratione. Superius uide repugnantia dupliciter definita. Haec autem utraq; ratione pugnantia sunt,& quod posterior pars, Timere pauciores, antecedentis oppositum, quod est uincere plures, sequatur & posterioris oppositum: scilicet, pauciores no timere, antecedenti cohaerere possit. Memineris autems quod &Cicero admonet huiusmodi propositionibus ut uerae fiant,
107쪽
adiiciendam esse negationem, aut ut plurimum interrogatione, in qua negandi uis ell, esse proferendas. QIAN vrs uerba ipsa plures ac pauci uincere ac timere repugnant.)Si pro uerbo repugnat, contraria su ni legas,&quod sequitur hoc pacto: Modu uero conclusionis hunc, tam in contrariis quam in repugnantibus fieri diximus, sensui & praeceptioni quadrabit, alioqui nullus erit sensiis. si TA enthymemata huiusmodi ad simplicem conclusionem.) Trapezutius hoc dicit, huiusmodi enthymemata, quae
ex contrariis constant,hactenus conuenire cu smyl: ci conclusione, quam enthymema uulgo vocamus, quod quemadmodum maiore aut minore semper constat cu conclusione,ica enthymema ex contrariis, aliumptione & conclusione. Quos tame rectius foetores quam rhetores.) Agnominatio seu dammtisa est ex comutatione Irincipii dictiois.
Hoc enim ita breuius in Topsicis posuit Cicero. Ciceronis exempla hunc habent, no hoc, potestq; Boetio teste ad Lentulum & Cethegum referri.
MA G Is adiecimus.) Sunt enthymemata, quae etsi ex uariis constant, tamen a maiore aut minore uerius ducta uideri possunt. Quale est illud, Perdere an postum rogas 3 se uare potui. Vide Rhodolphuro libro primo de Comparatis. NoN enim quemadmodum dialectici ) Docet id Cicero etiam in Rhetoricis, his uerbis: Variare autem orationem
magnopere oportebit. Nam omnibus in rebus similitudo est satietatis mater. Id fieri poterit, si non similiter semper ingrediamur in argumentationem. Et paulo poli: Deinde, inquit, in ipsa argumentatione non semper a propositione incipere, nec semper quinque partibus abuti. Meminit Ahuius rei Fabius, de usu argumentorum libro quinto. Exemplorum apud eruditos scriptores satis magna copia est. Qv o D & princeps ille non solum intelligendi, sea etiam dicendi Aristoteles. Hinc facile liquet Aristotelem in dicendo ualuisse plurimum, quod nec facultas nec studiu uiro defuit. Diligentiam enim & curam in dicendo,& si non alia, satis tamen declarat illa cum Isocrate aemulatio,& cum eodein dicendo certamen .Deinde quod arti oratoriae plura attulit adiumenta teste Cicerone) quam rhetores iris. Ingcnio
uero tam inclyto ac diuino quid deesset, quo minus posseti
108쪽
Cui si reliqui spectentur scriptores) acrimonia fuit aut Gla,
aut summa. Huius rei no ignarus sapientissimus regum Philippus, aureu illud orationis flumen fundens ut Ciceronis utar uerbis fi io suo Alexandro accivit, ut ab eo non agendi modo, sed & dicendi praecepta acciperet. - t et si fraude ignorantiae, qua multa perpessi sumus.ὶ Pro etsi, nisi, legebatur: dictione, tamen, adiecimus propter sensium. Quod si minus placet, habes quod sequaris: nobis absque hac mutatione parum plena periodus uidebatur, nec integer sensus. Cum autem hunc locum se cudo legissem, ut praelo libellus redderetur, commodum incidimus in exemplar quoddam scriptum, quo Trapezuntii commentariis liber aphorismorum Ptolemati de astrorum significationibus
enarratus est, nobis antea nunquam uisum: quod dum cursim perlegerem, reperi locum uot Trapezutius apotelelmata astrologorum uera asserere nititur experientia, atq; adeo suae ipsius uitae & fortunae expositione: ubi ea, quae sibi in uita accidissent, docet conuenire cum horoscopo, dum ipse nasceretur a parentibus obseruato. Venit autem ut ipse scribit e Creta insula, quam patriam habuit, in Italiam, una euconiuge & liberis. Quod ob id appositi, quia uulgatum est,
eum Trapezunte in ciuitate Asiae natum fuisse, quem errorem & ego in uita eius exponenda secutus eram. Deinde in Italicis academias aliquandiu pro sessum, Romam postea uenisse , ubi propter librorum a se scriptorum contentionem, magnas inimicitias habuit cum P oggio ac aliis plerisque. Historiam si quis requirat, propediem erit cognoscendi copia:dabitur enim scriptum Oreui excudendum: continet cc te summam retum coelestium cognitionem. G R AS C I enthymemata.) Vide locum repugnantium L A τ ΟΜ in Topicis. NE scio qua ratione. Male repraehenditur Boetius, quoniam enthymemata sunt propositiones tertii modi, iucuim totius argum etationis continent: quod fit in omnibus syllogismis, unde saepe maior propositio sola loco totius argumentationis ponitur. A C v I T TE. Pro acumine dixit, parum Latinia. ITEM hoc metuere. Haec argumentatio uerbis contra iis constat, sed re eit ex minori.
109쪽
ss Ic oratores. Vide Cicer. de Inuent.&rab.lib. F.ea. est. VERUM qui docet. Inuehitur in imperitos dialecticos.
. , T N libris ergo de Diuinatione ita scriptum reliquit ciceo talis Iro: si sunt ante declarant hominibus,quaefutuom: ra sunt,aut no diligunt homineς,aut quid futurusit igno'runt,aut existimant nihil interesse bominum scire quid sit futuru,aut non censent maiestatissuae esse, praesigniscare
hominibus quae fiunt futura,aut ea ne ipsi quide dij signi f.
care possunt. At neq; non diligunt nos sunt enim benefici, generis hominum amici lies ignorunt ea quae ab ipsis costituta er designata sunt, neque nosti a nibit interest scire ea quae euetura sunt erimus enim cautiores friemin ieraque hoc aliena sicut a maiestae sua. Nihil enim est beneficetia praestantius. Neq; no possunt futura praeno ceme:Nouitur sunt diuenes signi cat. sui aut e dij signiscat ergo. Et si no significat,Nullas uias dat nobis ad significationis scientia .Frustra enim significarent.Nec si dilutasNon est
diuinatio. Est igitur diuinatio. FLee cicero. Nos uideammquae uis,quae ratiocinationes huic insint orationLVis inest loci, qui ab antecedentibus dicitur, er eius qui a partibus est. Principat is ille loeus, a partibusantecedit. Argumen lationes quatuor. Ab enumeratioe partire una,qua probatur annexu istu nes ante declarant bominibus quid euenturusit. QNibus partibus enumeratis,ais infirmati re linquitur,si sunt dijsutura ab hominibus declarari. Quam ccclusione intuli propositione ipsi repetita,quo semperstre factitat,cu oratio necessitate reru longioriquam por*lpicuitas patitur, i confecta est. Propositione igitur ipsis
ressumpta, integram ratiocinatione in hoc tertio modo sic
constituit Non igitur sunt dij,nes significat futi ira Nam filsum iram esse qua posivi enumeratione demostrauit. Si
enim allita istarum quinq; paruuboluseri possentietur,
110쪽
ne dij futura significent,quibus minime fieri posse, omniu
infirmatione demonst tu est,repugnas hoc esse probatur, si punt dij,no significat futura. Huiusmodi aute propositiones no repugnantes esse no possunt quare et oppositu ei sintulit negatione adiecta, uel ut uerti inferat , uel ut terti' modi propositione utatur, uel ut o ledat repugnante asprmatine asuperioribus sequi. Non igitur siunt dij:neq; enim signiscunt futura sed sunt, significat ergo. Hac deinde conclusioe antecedetis loco accepta aliam repugnante negat.
Repugnas haec eis: Si e Iutura significat, nullas dant uias ad significationissicientiam: hoc enim oppositu praecedetis insequiturrina recte inbertum Sin5 significant, nullas dare nobis uias ad significationi scientiam. 'Est ergo repugnansas manua quam negavit, ut ex ea integruβllogistinus cialiquem intel lexit hoc modo: Et si non siemscant,nullas uias dant nobis ad significationis cientia. significat aute, igitur dant uiis ad significationis scientia. Hanc conclarasionem tertio similiter,ut Crauperiore infecuroostogismo antecedens facit repugnantis buivi, dant uias adsigni
cationis scientia,no est diuinasio.Qua negat itini ex vera propositione uera instratur in tertio modo, k:Nec sidunt vias, no est diuinatiora mptionem lictori docto relinquit nullius enim sibi curae indocti sunt atqui daret ui s. Hinc concludi ergo est diuinatio. Vides,mi Petre, quo artisicio lacus bis praeclaro illi uiro Cr oratori est absolutus, quem libenter interposivimus,ut Cr quod docemus,apertius fac
remus, Cr uno ipsius loco tam ex caeteros eloquentiae β:ια di os, quam docentes, admoneamm, maiore cura quam faciunt, opera ciceronis exponere, ne indoctiores reddant auditores quam acceperunt, neque nudos animos ipso
rum, sua ignorantia, ineptiores ab bona fluctu efficiunt. Verum de primis tribus, quos oratori cum dialectico