C. Iulii Caesaris Commentarii. Quae in hac habeantur editione, sequens pagina demonstrabit

181쪽

etis DE BELLO GALLI coin, eam rem se, suam, fidem interponere. Ille e

Cotta saucio communicat, si uideatur, pugna ut excedat, Cr eum Ambiorige uni colloquantur: siperare se ab eo suam,ae militum salutem impetrari pose. cotu se ad arismatum hostem iturum negat, in eo perstuerat. saribbissis,quos in praepntia tribunos militum circum se haribebat,eπ primorum ordium centuriones , se sequi iuribet, er cum propius Ambiorigem accesisset, issas amnis ab*cere, imperari facit, 'is , ut id saciant, imperat. gabini mora, Interim dum de eonditionibus inter se agunt, longior, consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim cirruieumuetra interficitur. Tum uero suo more uictoria conis clamant, atq; utilatu tollunt, impetust; in nostros facto, L. Cottκ ordines perturbant: ibi L. cotta pugnas interficitur cum maxima parte militum: reliqui se in eastra recipiunt, L. Petrosidii unde erant egre': ex quibus L. Petrosidius aquilifri . cum magna multitudine hostium premerctur, aquilam

intra uallum proiecit, ipse pro ea, is forti Rime pug- occidistur. Alq aegre ad noctem oppugnationem sustinet, noctu ad unum omnes, desperare salute, seipsi late ciunt. Pauci ex praelio elapsi, trucertis itineribus per olisuas ad T. Labienum legatum in byberna perueniunt, atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hae uictoriria sublatus Ambiorix, flat eu equiritu tin Aduaticos,

qui erant eius regno finitimi, proficiscitur, neque diem, neque noctem intermittit, peditaturus se subsequi iubet. AdMitu idemonstrari, Aduaticis concitatis, postero die in Nerulos pervenit,bortaturq; ne suisn perpetuam libe ' runci ue iaciscendi Rometras pro bis, accep risu,

182쪽

rint, iniurῆς occasionem dimittat. Interfidior esse legatatos duos, magnms partem exercitus interhye demon, strat, nihil esse negoti subito oppre,fam legionem, 3μα

eum cicerone bγemet, intersci: se ad eam rem pro ratus adiutorem . Facile hae oratione Nervijs persuadet. Nervior ins it sconfestim dimisis nuntq; ad centrones, Grudios, /li Levacos, Plemositos, Gordunos, qui omnes sub eoruo imperio sunt, quam maximas manus posiant, cog ,σde mprouiso ad ciceronis taberna aduolant, nonda ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque acclarit, quod fuit nec , ut nonulli milites, qui lignationis, munitionis, causa in ulvas discis Fent,repentino equi

tum aduentu interciperentur. His circumuentis magna manu Eburones, Aduatici, Nervii, ait horum omnium ocis, er clientes Iuronem oppugnare incipiunt: nostra pugnantur aeeleriter ad arma concurrunt, uallum conscendunt,aegre

is dies sustentatur,quod omnem stem hoster in celeritate ponebant, atque hanc adepti uictoriam, in perpetuum se fore uictores confidebant.Idittuntur ad caesarem conbis stima Cicerone literae magnis propositis pr-qi, βpertulissent, obsessis omnibus vijs mi' intercipiuntur.

Noctu ex ea materia, quam munitionis causa comportas uerant, turres cxx. excitatur incredibili celerime, qua

dese operi uidebantur,perficiuntur.Hostes postero die multo maioribus copijs coactis,castra oppugnant, Uam complent,a nostris eadem ratione,qua pridie, resistitur. Hoc idem deinceps reliquis sit diebus, nulla pars no cturni temporis ad laborem intermittitur,non aegris,nor

vlneratis facultas quietis daturi in cuns ad proximi 'h i diei

183쪽

tis DE BELLO GALLico diei oppugnationem op M sunt,noctu coparantur.

ixpraeustae sudes, magniri muralium pilorum numerus inbituitur,turres combulantur: pinnae oricaes ex cratiabus attexuntur . Ipse Cicero, cum tenuis a ualetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem reis linquebat,ut ultro militum cocursu, ac uocibus bi parcere cogeretur. Tunc Ducis , Principes Nerviorum, qui aliquem sermonis aditum,eau ams amicitis cum cia cerone habebant,colloqui s. se uelle dicut. Facta potesta,re,eadem,quae Ambiorix cum Titurio egerat,commemotrant: omnem esse in armis Galliam , Germanos Rhenum transme, caesaris , reliquorumq; taberna oppugnari. ' Addunt etiam de Subini morte, Ambiorigem ostentant

fidei faciundae causa: errare eos dicunt, si quicquam ab

his praesidij sperent, qui suis rebus diffidant: sese tamen

. scire hoc epe in ciceronem, populum, Romanum animmo, ut nihil nis taberna recusent,atshanc iuueterascea re consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex tabernis discedere, Cr in quascutis paritis uelint;

ne metu proficisci. cicero ad haec unum modo respondit. non esse conbuetudinem populi Rom. ueam accipere ab hoste armato conditionem:β ab armis disecedere uelint,se adiutore utantur,legato; sad caesarem mittant,sperare se pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repus Nervij, uasto pedum xi. Crfosa pedum x v. h berna cingunt. Haec ex superioru annoru cosuetudi ne a nost re cognouerit, er quosda de exercitu nacti captianos,ab his docebatur. Sed nulla his seramentoru copia,q ubet ad hunc um idonea, gladi s cestites circunis

184쪽

L I B E R V. 31seuertinianibus, sagulis i terram exhaurire cogebantur. Qua quidem ex re homilium multitudo cognosci potuit: nun mutus horis tribus decem militum passuum in ciriscuitu munitionem perfecerunt: reliquis, diebus turres id altitudui ualli alces,testudiness, quas ijdem c triui docuerant, parare, ac facere coeperunt. Septimo ρppugnationis die , maximo coorto uento,struentes sua, sex argilla glandes fundis, O feruefacta iacula in ea, sis,quae more Gallico strumetis erant tectae acAre coeptarunt. Hae celeriter ignem compraebederunt, Cr uentim

gnitudine irn omnem castror- locum distulerunt. Hoastes maximo clamore irrisecuti quasi parta iam,vis e plorata uictoria,turres,testudiness Utre, er scalis uatilum ascendere coeperunt. At tanta militum uirtus,atque

ea praesentia animi fuit, ut cum undis flamma torrere tu maxima, telor in multitudine premerentur, sua, omnia impedimcnta, atq; omneis fortunas conflagrare intelligerent: non modo demigrandi causa de uallo deis cederet nemo, sed pene ne relicere quidem quisquam, ac tum omnes acerrime, stristae, petitarent. Hic

dies nostris longe grauisimus Izit: sed tamen hune haisbuit euentum, ut eo die maximus numerus hostium muneraretur,ats interficeretur, ut se sub ipso uasio conflia pauerant, recessumi primis ultimi non dabant. Paullum quidem intermissa flamma, er quodam loco turri

adacta, Cr contingente uallum,tertiae cohortis centurio

nes,ex eo, quo stabant loco, recesserunt, suos s omncis remouerMnt, nutu, uocibusque hostes si introire Messent, vocare coiciunt, qμoram progredi ausus est hemo:rum . . pra

185쪽

α- DE BELLO GALLI coex omni parte lapidibu3 coniectis deturbat turrisj suciscensa est. Erant in ea legione fortisimi uiri centuri

IPulfio nes, qui iam primis ordinibus appropinquarent, T. Priso, Cr L. Varenus. Ii perpetuas inter se controuersos habebant, uter alteri anteferretur, omnibvis annis Lloco summis finiatibus contendebant. Ex ijs Pulf

cum acerrime ad munitioes pugnaretur, Quid dubitat, inquit, Varene saut quem locum probandae uirtutis tus

expectas s His dies, hic dies de nostris controuersi si dicabit. Hec dum dixisse procedit extra munitiones: σquae pars hostium constrifima visa est, is eam erumpit: ne Varenus quidem tum uallo sesie continet, sed om nium ueritus existimationem, subsequitur, mediocris tio relicto. Pulfo pilam in hosteis mittit, atque unum ex misitudine procurrentem tra cit, quo percusso, erexanimato, hunc scutis protegunt hostes, er hi illum Mnuersii tela coni ciunt, neq; dant regrediendi faculi tem. Transfigitur scutum Pulsioni, erueratum iri baiateo defigitur.Auertit bis casin uaginam, er gladiu ed

cere conantis dextram moratur manum, impeditum, hostes curemsistunt. Succurrit inimicus illi Varenus, erlaboranti subuenit: ad hunc se connim a Prisone omisnis multitudo eonucrtit. Illum uerulo transmum a bitrantur. renus gladio comminus rem gerit, ais uno

intersteto,reliquos paulum propellit: dum cupidius inis stat, in locum inferiorem deiectus concidit. Huic rursim circumuento fert subsidium Pulso, atque ambo incolarimes compluribus interstctis summa eum laude sese intra munitiones recipiant. Sic fortuna in contentione, σ

ν certa

186쪽

LIBER V. 11 m vneutros uersavit, ut alter alteri inimicin auxiasios luti, est, dJudicari posset, uter utri uirtua

te ante isendus videretur. Quanto erat in direrrauior, qt 3 4erior oppugnatio, er in me,qubd magna parate militum confecta uulneribus, res ad paucitatem dorti, sorum peruenerat:tato crebriores litera, nuntij, ad caesarem mittebantur, quoru pars depraebensa in constectu nostrorum militum eum cruciatu necabatur. Erat unus. intus N: uita nomine vertico, loco natus honesto, sidi prima obsidione ad cicerone profugerat, suam, eis, dem praestiterat:hic seruo ste libertatis,magnis persuadet praemi1s,ut literas ad caesarem destra. vis ille in Macido illigam efert,er Gallus inter Gallos, sine ulla μαspitione uersatus,ad caesarem peruenit: ab eo de peric lo ciceronis,legionis, cognoscit. caesar acceptis literis circiter hora x i. diei, statim nuntium in Beaovacos ad M. crafium quaestorem mittit, cuius bγberna aberant ab eo millia passuum xxv. iubet media nocte legionem οβ ischeeleriter, ad se uenire:exili cum nuntio crassus: alterum ad c. Fabium legatum mitist , ut ira Atreis batium Mes legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat.scribit Labieno β Reipu. commodo secere posset, cum legione ad fines Nerviorum ueniat, reliquam partem exercitus,quod paulo aberat longius, non pudit expectandam: equites circiter quadringentos ex proaximis Dbernis cogit . Hora circiter tertia ab antecurso, ribus de cra' aduentu certior est factus. Eo die mi iapa uum xx. progreditur. crasum Samarobrinae praeascit, reboam, ei attribuit: quod ibi impedimenri

187쪽

Hx DE BELLO GALLI coexerci M,Obsides ciuitatu,literas publicu, frument oomne,quod eo tolerandae Demis causi deuexerat, retiamquebat. Fabius, ut imperatrum erat,no in musta momor tis in itinere cum legione occurrit. Labienis interitu Sari bini, eν caede cohortiam cognici, cim omnes ad eu Trebanisorum copia Mnissent, ueritus, si ex Bbcrnis fugae si milem princtionem fecisset, ut hostium impetinui in re non posset,praeserim quos recenti uictoria e reri scia. ret, liter scaesari remittit, quanto cum periculo legione

ex hγbernis educturia esset,regesta in Eburonibws pcra scribit, docet omneses pedicitus, equitam, copias Treri uirorum tria millia passuum longe ab sun castris conseridisse. Caesar consilio eius probato, eis opinione trium terigishum deiectus ad duM redierat: tamen unum commuis

nis salutis auxiliu in celeritate ponebat: uenit magnis itia neribus in Nerviorum fines: ibi ex captiuis cognoscit, quae apud ciceronem gerantur,quantos in periculo res fluum cuida ex equitibus Gailis magnis praemijs persutei I: .is,ta' cicero'em epistola destrat. Hanc Graecis conta seripia. scripta literis mittit, ne intercepta epistola, nostra ab MAstibus consilia cognoscantur: udire non posit, monet, er tragulam cum epistola ad amentu deligata, untra in nitiones castrortor ab riat. ln Elcris scribit se cum legi novi princtum,celeriter affore: hortatur,ut pristinam

virtutem retineat. Gallus periculum veritus,ut erat praeruceptu, tragulam mittit, haec casu ad turrim adhaesit,nes ab nostris biduo animaducrsa, tertio die a quodam mirilite coisicitur: dempta,ad ciceronem destrior:isse peralelim is conuentu militum recitat, maxima, omneis σε lati

188쪽

L I B E R V. latitu ascit. Tin uini incendiorum procul videbatur:

quae res omnem dubitationem aduentus legionum expurisit. Galli re cognita per exploratores, obsidionem retiaviquunt:ad caesarem omnibus copijs contendunt. Eae erant armatoru circiter millia L x. cicero data facultate, Grilum ab eodem verticone, quem supra demonstrauimus, repetit, qui literas ad caesare deferat: hunc admonet,iter

c ute, diligeters faciat: perscribit in literis hostes absediscesse, omnemi ad eum multitudine couertfe: quia

bias litem circiter medium noctem caesar ullatis, suos uacit certiores,eos, ad dimicanda animo c5firmat, Post ro die prima luce mouet caltisa, er circiter millia paseu quatuor progressus trans uallem magnam,m riuum boastium multitudinem conspicatur. Erat magni periculi res, eum tantis copijs iniquo loco dimicare. Tamen, quoniam liberatum obfidione ciceronem sciebat, aequo animo reae mittendum de celeritate existimabat: consedit, eν quam aequisono loco potest, castra communit: atq; haec, etsi erant exigua per se uix hominum missi septem, prae. sertim nullis cum impedimentis: tamen anguliijs uiarum quam maxime poteli contrahit eo consilio, ut in sint,mam contemptionem hostibus utinat. inter in speculatoriribus ut omneu partes dimisis explorat, quo comodisia me itinere uallem transsire poset. Eo die paruulis equeastribus praelijs ad aquam factis utris sese suo loco conti,nent: Galli quod ampliores copias, quae nondum conueanerant, expectabant: Caesar si forte timoris simulatione hosteis in sum locum Hicere posset citra uadem, ut pro

castris praelio contenderet di id licere non posset; ut

explo

189쪽

x- DE BELLO GALLI coexploratis itineribus, minore cum pericvlo vallem, riis uum, transiret. Prima luce hostium equitatin ud castra

. . acccci prili scum nostris equitibus committit. Cosar consultb equites cedoe, in cast a recipere tuisbet: mi ex omnibus partibus castra altiore uallo muniri:porta j obstrui, atque in bis administrandis rebulis quam maxime concursari,s c insimul tione agi simois Neritii Caesa risiubet. Qikbm omnibus rebus hostes inuitati, copias traducunt,aciem. iniquo loco constituunt, nostris uero etiam de uallo deductis propius accedunt, er tela intra munitionem ex omnibus partibus coniiciunt, praeconi

bus, circummisis,pronuntiari iubent: seu quis Gallus,seu Romanus uelit ante horam tertiam ad se transire,

ne periculo licere, post id tempus non stre potest tem , ac c nostros contmpserunt, ut obstructis in hociem portis Angulis ordinibu3 cubitum,qu)d ei no posse iror pere uidebantur, alis uarin manu scindere, alijs Lucopellere inciperet.Tum caesar omiabus pomniorum futa 'πιπμptione facta, equitatxj emiso, celeriter horis dat in jugum , sic, ut omnino piignundi causa re deret

nemo,magnis, ex his numerum occidit, atque omnea armis exuit. Longiu3 prosequi ueritus,qu)d uiuae,pau-dcis intercedebant, neque etiam paruulo detrimento illorum locii relinqui uidebat, omnibu3 suis incolumibus

copiis,eodem die ad Ciceronem peruenit. In litutds iura

190쪽

LIBER V. 11 mrnanitae. Ciceronem pro ecra merito, legionemj eoulaudat, centuriones sigillatim tribunosq; militum appetitit, quorum egregiam fui e uirtutem testimonio cicearonis cognouerat. De easu Sabm, e Cottae certim ex

eaptiuis cognoscit. Postero die concione habita rem grastam proponit,milites consolatur,et confirmat:quὸd deis trinentum culpa er temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet,quod bineficio Deorum

mmortalit , er virtute eorum expiato incommodo,

neque hostibus diutina laetitia, neque ipsis longior dolor - relinquatur. Interim ad Labienum per Rhemos incrediabili celeritate de uictoria Caesaris fama perfertur, ut clari ab Dbernis Ciceronis mitia paguum qumquagintiabaesset, eoj post horam nonam diei caesar peruenisset,

ante mediam noctem adportas castrorum clamor orireatur: quo clamore sigmβc tio victoris, gratulatis ab Rhemis Labieno feret. Hae fama ad Treuiros perlata induciomarus , qui postero die eastra Labiem oppu, gnare decreuerat, noctu pro Uit, copusq; omneis mTreuiror reducit. Caesar Fabium cum legione in sua remittit Dberna, ipse cum tribra legionibus circum D marobrinam trinis hγbernis Demare constituit: em . quod tanti motus Galliae extiterant, totam Demem ipse ad exercitum manere deerauit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato, omnes fere Galliae ciuitates de belisse confutabant: nuntios, legationes, in omnes partes dimittebant,m quid reliqui consilii caperent, atque unis de initium belliferet, explorabunt, nocturnas is locis desertis concilia habebant, neque ullum strὶ totius Deo mis