장음표시 사용
141쪽
In primis commemoranda est ejus censura, quae aliorum scripta cognoscebat. Haec Super quam dici, aut eredi potest, fuit acerrima, ut Severixior fortasse Aristarchus numquam extiterit.
Nihil' erat, quod ejus aciem sugeret, quod solertia praeteriret, quod elabi impune pateretur, nihil denique nisi emendatissimum, & castigatissimum ejus 'subtilissimo judicio probabatur. Quam exquisitam in scribendo diligentiam adhibebat ipse, hanc ab aliis requirebat. Quicum. ue is esset .qui et Sua scripta cognoscenda tra.deret, perinde in ea inquirebat, acisi scriptorei prorsus esset ignotus, & nulla opinione doctrinae commendaretur . Ajebat enim p conceptam. doctrinae opinionem pervertere censoris
judicium, & saepe essicerei, ut quaedam minus recte scripta, probarentur, quae docti viri ante
probassent. Itaque non movebatur, quod ea, quae sibi cognoscenda tradebantur, ab idoneis censoribus fuissent cognita. De horum p judicio non laborabat , .immo vero in ea acrius inquirens intendebat ante oculos , quo singula ac rius inspiceret, ' solertiusque discuteret, & semper sere non pauca deprehendebat4aboaliisOnon
animadversa, quae, merita censura bassicerentur. Hoc modo se gessit cum duobus doctis sane viris , qui tunc in Collegio Romano magna inhumanioribus litteris existimatione florebant,
142쪽
quos valde aetate provectos ipse admodum adolescens perculit, di quidem ita, ut multa, velis lent, nollent, corrigere, atque emendare debuerint. Quae resimirum in modum egregii Juvj. nis, quam de se in hisce studiis commorat expectationem, mirum in modum auxit, & con
CXU. Et vero, quantumvis minima fgo), aeprope nullius essent momenti, quae interdum m. prehenderet, & quae fortasse posses ' defendere. hujusmodi tamen erant, ut abs te scripta nolles,& si dabatur facultas, ac non . dum in lucem
emissa erant, omnino corrigere velles. Tamin quam apes, quarum spicula caecareinquiunt, ut est apud Poetam, cardum ipse etiam in caeco vulnere relinquebat aculeum, qui te dies, noctesque . angeret, eoque non Vulso quieScere nequaquam ' . Posses. Talis cum esset, qui nemini parceret, erant, qui eum nimis acrem, ac .subtilem in notando criminarentur, ab ejus Censura maximopere refugerent , assirmarentque, quae ipse animadverteret, neminem fuisse animadversurum.
Male ii quidem, ac perverse. Aliud est enim aliquid, privato studio, scripto mandare, aliud quod amisi legant, aliud. , quod posteritati te. hgendum tractes, cujus judicium quo liberius est,& incorruptius, eo sermidandum est magis L Hoc - doctissimus quisque spectavit maxime, nequa-
143쪽
tium assensu contentus . Quare magna cuiquam
haberi debet gratia , qui te emendet, & meli rem efficiat. Contra illi , de quibus dixi, plane inofficiosi, neu propria: istimationis solliciti , id ei vitio dabant, quod laudi vertendum erat,& hominis bene de se mereri Volentis, parum liberaliter, ne dicam humaniter, officium reis
spuebant . . CXVI. Hanc ego censuram, ut de medicam, . numquam refugi, ex qua utinam tantum prose.
icissem, quantum & potuissem , & debuissenrqCum primum Roma discendens Florentiam adole. Scens veni, mecum litteras a Carolo Rosci, docto. re in Rhetoricis meo, scriptas, retuli quibus me, quem humaniorum litterarum studio incensum norat, enixe illi commendabat. Ille vero, ut amico gratificaretur, quae ad eam diem sive prosa, Si-
e versu scripseram , non tam patienter Iegit, quam Peramanter cognovit . Nec vero more suti censurae pepercit; quare severissimam exereuit , di singula notans, nihil abire sivit impune . Haec censura tam aeris, & severa fateor me ad desperationem adegisset, nisi ipse me eorum Virorum,. quos supra indicavi, & simili affectos censura
non ignorabam exemplo, utcumque sustentaSSem. CXVII: Certe non dubito, quin. de tanta, actam aeris censurae acerbitate non parum remisis-
144쪽
Ν . . . I Iset, ne juveni ad laudem in humanioribus litteria
properanti nervos quodammodo, ili cursum reis tardaret . si ei meum perspectum fuisset ingenium ad dissidendum desperandumque proclive . Sed cum me ejus patientem censurae animadveristeret, ex eaque fortasse aliquid proficientem vi. Heret, opportunum, mihique utile futurum judi. cavit non aliter Se mecum gerere, quam quo Segessit modo. Quare ego ei hoc nomine summam habeo gratiam &, ut par est, habebo semper. Verum hac ipsa censura tantopsre expetenda, . cum ejus maxime indiguissem , destitutus sum. Illo enim tempore me defecit, quo, quae latine scripseram , edere Sum aggressus. Nihil enim emanare is vulgus suissem passus, quod ipse antea non cognovisset. Sed ejus occupationes, quae in dies magis ac magis augebantur, & vergens in senium aetas, cui moleuiam creare Sum veritus, tantam mihi opportunitatem eripuerunt. Si con, tra accidisset, certe quod edidi, castigatius, emendatiusque prodiivet . ' . . CXVIII. Praeter acrem in notando, reprehendendoque censuram, ej in inquirendo, indagandoque singularis enituit Sagacitas. Ita se . commentationi dabat, ita rςm, qua de agebatur, animo ambibat totam, perVadebatque penitus, ut fere, quod volebat, extenderet. Hujus sagacitatis documento exempla sunt, quae sqPra at
145쪽
limus de Iulio Pogiano, de Gabriele Faerno, de
Epistola S. Theresiae. Sed nullum certius. hujus ipsius sagacitatis documentum edidit, quam illud, de quo extat impressa ad Facciolatum Epistola
a me in editorum operum recensione omissa Plura in exordio Pisonianae Oratianis desiderari nemo ignorat, eamque aeephalam esse , ut hoc vocabulo utar minus latino, sed jam communi usurpatione satis trito, ac vulgato, Tulliani enarratores consentiunt. Nam, quod ex abrupto, ut aiunt , ordiam Cicero , inepta opinio est, mCritoque rejecta. Iam quantum desit, divinare quis poterit λ Divinavit, immo vero acutissime conjecit, & certissime deprehendit subtilissimus
indagator noster. Asconio Pardiano usus, cele-herrimo , vetustissimo Cieeronis enarratore, ab
illo ingeniosissime, quantum deesset elicuit, eo usque in indagando progressus, ut certum linearum quae desiderantur, numerum definire potuerit. Extat hac de re, ut dixi, inscripta Iacobo 'Facciorato Epistola, in qua de hoc invento praeceteris pIacere sibi visus est, nec vero cohibere se potuit, quin ipse sibi plauderet, Sc gratularetur illa graece in exordio iterans: Εορι- Emκα. CXIX. Nec vero non componendi implicatissimas controversias, summa dissidentium gratia, mira quadam, ac prope incredibili dexteritate valuit. Hoc jam notavimus, cum scripsimus de
146쪽
controversia Inter Rei marium. & Μamjum exorata, & ab eo felicissime explicata : Aliud hoe do. cumpntum ἰ ne longum faciam, ab ejus in M. gianum enarrationibus Volumine II, pag. I7, p. titum afferam . Agebatur de quodam plagio irere litteraria valde vituperando. Causa erat anis ceps , aliis aliud sentientibus, & gravissimas in utramque partem conjecturas afferentibus. Causam hane judiciario propemodum more tractandam suscepit. Μulta subtiliter, copioseque disputavit, omnia , quae utrique parti faverent, aeque fideliter , ac luculenter exposuit. Ac demum, re multum perpensa , 3e solerter examinata , quod dimeillimum erat, disjunctissima inter se, ac
Prope contraria miro artificio componens , controversiam diremit, , sententiamque his verbis interposuit suam. Ita Reus defensoribus nobis eum dignitate , accusator sine ignominia , Lector veluti quidam iudex bensenus atque misericors ab hoc tamquam judicio, quod bactenus commis.
Ium est, atque exercitum , cum voluptars esse
det. Alia hujus generis, quae singulare fuS aeu men , solertiamque declarant, passim occurrunt in his ipsis, quas saepe citavi enarrationibus. quae quivis legere per se potest. Loca afferrem, nisi prolixa nimis essent, & definito nostii hujus Commentarii modo excluderentur. CXX. Hae cum esset acri censura , hae prae-
147쪽
144. stantis ingenii solertia, . invidiam, & imultates aliquas, quae fere doctis viris communes suhi, non evasit. De his inviti supra diximus, quantum. Hoc tantum addo, ita semper sibimet suisisse moderatum, ut communem' caulam. a privata diremerit, ac separa Uerit' guod summopere Iaudandum est. Carpsit auctorem Noctium Sarmais pisarum , Sed Virum ex eodem ordine doctissi.
im Summis, & vero justis laudibus aflecit. Alium, de quo plura conquesti supra suimus, ab eo, graviter lacessitus reprehendit, sed ejas ordinem. uti decebat se reveritus , quos ex ipso
ordine laude dignos judicavit, meritis laudibus
prosequutus e t. Immo vero occasionem nactris honorifica ab eodem ordine edere monumenta
non praetermisit, maximopere . laetatus, quod pro illatis contumeliis hanc illi rependeret gratiam. Legatur in hanc rem, citatis ad Ρogianum adis, notationibus, adnotatio XI, pag. I. s. Hac m
deratione usus est Lagomarsinus , nec temere , quos separare Opartuit confundens, & coacer-u,ns 'delectum adhibuit, atque discrimen. CXXI. Atque hunc ego delectu,& discrimen pervellem . adhibuisset nobilis scriptor, & Histoxicus, cui quidem quondam plurimum savi, & perhonorificam de eo in Primo Electricorum me inrum libro mentionem seci. Amavi tunc in illo eruditionem, cum singulari modestia conjunstam,
148쪽
quae modestia me primum Loepit, cum eum Rhetor in .collegio Ramam auditorem habui . Sed nescio quomodo obiecta quaedam impunitatis species hominem ad ea , a quibus ingenio suo abhorruisset, audenda procliviorem reddidit. Certe, quod sciam , nullam illi Societas Iesu causam
praebuit, quare Minus benevolum erga eam ani- mum expromeret. Ab importata vero Societati vulgatissima calamitate, cui antea pepercerat, aut certe cautior in ἔcribendo extiterat, animavi . versum est in illam aliquantum exacuisse stylum,sc confidentius aceessiSse ad vellendam bactam Doni. . . . Adjunctum consulto praetermitto, tum quia notum est, tum quia definiri non potest, utrum hic leo adhuc vivat, an sit prorsus extinctus, sed Deus viderit, cujus causa agitur.
CXXIL Iam in hoc scriptore primum condem no , quod licentiam sibi dari vult libere, quae velit, enunciandi. Dolendum , inquit, porro nos
jamdudum orbatos esse rura quorumdam temporuis
felieitate, u i s videtur rectius fuisse foribendumquἰbus j sentiνe quae. velles, oe quin sentires , inisere d cere licuit. At rogo, quae, aut quando felicia illa extiterunt tempora, quibus tanta impunitas, & dicendi, & sentiendi, licentia tanta, tamque immoderata fuerit concessa, ut propteire dolendum sit, eam nunc fuisse nobis iςreptam ZAtqui omni tempore, & in dicendo, dicis seu
149쪽
riendo adhibenda moderatio fuit. Parcendum serna per caritati, nee temere maxime a Christiano scriptore violanda. Historico ipsi , eui major videtur indulta facultas , , certi. quidam praestitati sunt fines, ultra quos progreri sine piaculo non liceat. Ei quoque multa dissimulanda sunt, multa silentio premenda, nec omnia libere, ac perperam expromenda.
CXXIII. Itaque hae, quam sibi dari maximet. pere cupit, libertate usus, sive potius abusus, nonnullos societatis scriptores, & nominatim Joannem Baptistam Riceiolium, insignem Μωtrimaticum, quem plurimi faciunt praestantissimi Philosophi . olfius, & Μuschembroechius , nulla habita ratione temporis, quo floruit, parunt de. core, atque adeo contemptim appellavit, perinde quasi in facultate nova in dies incrementa capiente , quae postea inventa sunt ,' divinare deis huisset , sed hare cursim , & extra propositum .
Quod ad propositum attinet, illud est, quod
illiberali, ae sordida usus comparatione , Iesultas omnes ad immundissimorum animalium conditio. mem abjecit, assirmans: Uno laeso vetati sues inis gruera uniυersos is Miror hominem ingenue natum,& liberalifer educatum sese ad tantam turpitudi. nem demisisse, dc non tam Iesultas, quam seipsum contaminasse. Antimadvertere enim debuit,ae Jesultarum celebrasse gymnasia , eorumquc
150쪽
suisse discipulum, & nominatim meum, nisi foris
tunc, ut est in Veteri proverbio, sus M nerυ4m. CXXIV. Verum. ne statim ab ' hac corriparatione discedam, quid in hoc est, 'quod nptabatur, reprehensione dignum, nisi una comparatio, qua insignis injuria Iesultis irrogatur. universis immo vero, quid est, quod laudari non debeat propter mutuam animorum conjuninonem , atque concordiam λ praeterquam quo jure , quod omnibus commune est sodalitatibus . uni fit Soci rati
proprium, & singulare t Caedo mihi sodalitatem.
in qua uno e sodalibus laeso reliqui se laesos non arbitrentve, ω si quidem possint, non ingruant uniυers; . Male igitur uni obi itur socieatati, uni probro vertitur, quod non tam ' cui Ιἀmune est omnibus. , quam naturae ipsi, quae nos inter nos colligat atque adstringit, eonsentiens,& maximopere laudandum a CXXV. Quamquam in Iesultis est ratio quae dam peculiaris, cur ita se gerant, ut invicem defendant. Sic enim hanc Societatem a reliquis abstraxit ac separavit calumnia , nihil ut in ea privatum esse velit, 'sed omnia contendat esseeommunia , quo anocius saevire, & . debachari in
universam pos it. jus quidem rei vetusta documenta. quaerenda non runt , cum praesentia traneamus. Ignoscendues igitur Iesultis, si , sibi quisque timeat. & se periclitari in singulis M.