Terentius, a M. Antonio Mureto, locis prope innumerabilibus emendatus. Eiusdem Mureti libellus annotationum in singulas comoedias, quibus tum correctionum, magna ex parte, ratio redditur, tum loci obscuriores explicantur

21쪽

ita artente memor en t nusquam non cauerit,aμtierit ea,quae obesse potuerunt: tum, quod mςm p atquepostremis ita nexuit , ut nihil 'ditu uariri ,1 aptum ex se totum, uno corpore ut eatur esse situm Hud quoque miratile in eo: primo , Oo 'lmiscet personas quatuor, ut obscura sit earum si nictio, item,quod nihil ad populum facit actor I ex tragoedia hq quodvitium Plautictequentistim M'en. illud etiam inter cetera eos laude dignum Nidetura quod locupletiora argumenta, ex duplicibus oth et legerit adscribendum:ηam,excepta Hecyra, in quassi bis Pamphili amorem, ceterae quinque binos adolasicu tutos habent. Illud uerὸ tenenda est post νεαν κι Μῶαν Latinos musta fulularum genera protulisse, ut To et a scenicis, atq; argumentis latinis; Traetextatas di vitate personarum, latina historia; intellanas a G uitate Campani ubi actitatae sunt plurima ; Minio'

cas ab actoris nomine; Ubernarias ab humilitate argumenti , ct ; Mimos ab diuturna imitatione riuum rerum,ct leuium personarumanter tragoediam autem, ct comoediam ctim mucta tum in primis hoc distat,quod in comoedia mediocres fortunae hominiἔ, parui impetu pericidaque, taxiq; sunt exitus actionummi in tragoedi omnia contraria nuntes personae, magnitimores, exi rus funesti habemui ct illic turbulenta prima, rariquitia ultima n t agoedia c trario orssine res aguntur:tum

quod in tragoedia, Gienda uita, in comoedia capessenda exprimitur: postremo quod omnis comoedia de filiis est argumcntis, tragae fa saepe de VIIorica fide petitur . .clina fabula primo a Liuis Ancto EcoAriptassunt ud

d xli

22쪽

ad cunctas res, etiam cum recensius iae poeta ct acto salutarumsuarumsuisset. Comoedia autem aut motor 2

sunt, inlatariae ut mixtae. moini tui basi laetata tiaria, qui tiores et mixtae , ex utroque actu consistentes-

Comoedia per quatuor partes diuiditur; oltatim, Pr ton, itam,Catastrophcn. Pi obrius m vestit prior tis quaedam fabilia, in quo sola licet praefer argumeri tum aliquid ad populum uel ex poetae , i et ex ipsius ambulae,uel ex actoris c modo loqui. Protasis primus est. actu initiumq; -ma tisipitasscincrementum,processusq; turbarum,ac totius, ut ita dixeris,nodus erroris. tacti opbe,comersio rerum cst ad iucundos exitus, patefacta cunctis cogniti egestorum. Comoedia en a bula diuosa instituta continens assectuum civilium, ac priuata in rerum : qua discitur, quid sit in uita utile, quid contra euitandum hanc Graeci sc d siniere:

περιοχὴ . Comoediam esse Cicero ait, imitarionem uitae, speculum ore fetudinis,imaginem ueritatis. Comstae autem a more antiquo diciis,quia in uicis huiusmodi carmina initio agebantur apud Graecos, ut in Italia compitaliciu ludicris admixto pronunciationis modulo quo, actus commata tur,populus doti bature aut αποτων κωφὸν , hoc est , is actu uitae hominam, qui in uncis habitabant ob mediocritatem fortuna G u in arans regiis,uisantpersons tra,cs.Com diauero,quia poem sub imitatione. uitae atque simittit dine compositum est,ingestu pr untiatione consi is etfiliam apud Graecos dubium es quis inuenerisprimus:apud Latinos; terrum es, O comsiliam togatam ct tritas Gam,p s' B a Liui

23쪽

I vii Andronici a reperisse: O qui ait , comoediam. esse quotidianae uitaespeculum: nec iniuria: nam ut i lentispeculo , veritatis Eneamenta facile per imagines

colligimus,lta lectione comoediae imitationem uita, cohsuetudinisq; non aegerrime animaduertimus. huius auteoriginis ratio ab exteris ciuitatibus, moribusque prou nit thenisses nanque Atticam custodietes elegantia, cum uellent male uiuentes notare, in lucos o compita

ex omnibus locis uti, alacresque Neniebant, ibiq; cum nominibus sngulorum uitam publicabant,unde nomeu

compositum ut comoedia uocaretur. haec autem carmina

primitus in pratis mollibus agebantuar: nec deerant praemia,quibus adscribendum doctorum pro carentur ingenia sed O actoribus munera osse rebarim: quo libentius iucudo uocis flexu ad dulcedine n commendationes NYVenitur: caper nanque pro dono his data tur, qida uitibus noxium animal habebatur, ὰ quo etiam tragoedia. Nomen exortum nulli autem ex amurca olei fece, quae in humor aquatilis, tragoeditam illici, uocarique mari erunt. qui ludi cum per artifices in honorem Liberi patris agerentur, etiam ipsi comoediimrum , tragoedia rumq; scrip*res huius dei uelantpraesens numen colere uenerariq; coeperunt. cuius rei 'probabilis ratio extitit rita enim carmena inchoata praeferebantur, ut per ea laudes eius, ct factatorios celebrari, proferrique constaret. tum paulatim fama huius artis increbuit. Thespis autem primus haec scipia in omnium notitiam protulit. pstea Aesta sus secutus exemplum publicauit. de quibus ita Horatius in arte poetica loquitur. Ignomm trag/ωάem; men se camarus

24쪽

ci caneren agerentq; perunctificibus ora Ton humc person pallaeq; repertor honesta Aesch las ct modicis inistrauispusspita tignis, Et docuit magnumq; loqui,nitiq; cothurno. Successi vetus his comoedi non sine multa Laude sed in uitium libertas excidi O vim Dignam lege remex en accepta,chorusq; Turpiter obticuit sublato iure nocendi. 2 il intentatum noriri liquere poetae: c minimu- me ruere decus, erilia graeca usi deserere, celebrare domestica faeta, Ves qui praetexta vel qui docuere togatas. Fabida generale nomen est eius duae pumae partes Di,

tragoedia, comoeria si latina argumentatio si praetextata dicitur. Comaedia autem multas spccies habet : aut enim Tulliatam, aut Togata ut Tiarmariabam. teliana, aut Minus, aut My tonica, aut Planipedia. Planipedia autem dicta ob humilitatem argumeti eius. ac vilitatem actorum:qui non cotharno, aut socco νtun

tur inscena utpulpito, sed ano pede:vel ideo, qu)d

n ea negotia continet,quae personarum in turribus aut

in coenaci lis habitantium μηt sed in plano O humili loco. 'sonati primi egise dicuntur comoediam Cincius

o Faliscus: tragoediam Minhrius o Prothonius. Ommum autem comoediai umscripta ex quatuor rebus omnino sumuntur, nomine, loco, facto, eu tu: nomine, e Thormio, Hecyra, Cumculio, Epidicus: loco, At .an Bia, Leucadia, Brundusina :facto, ut Eunuchus, OU-nta is, Captiuis euentu , H Commorientcs , Crimen, 6. B3 Hear

25쪽

Neautomimor e t. Comoediarum D sunt tres: 'Palliataegraecum habitum referentes;quas nonnulli ra- hernarias vocant : Togatae,iuxta formam personarum habilium togarum desiderantes e Attennae ,salibus Oiscis compositae;quae in se non babent nis uenusto et Mutiam . Comoedia autem diuiditur in quatuor partes, Trologum, Protas , Epitam, Cata Pophea. Prolo nis est prima dict/o a Graecis dicta di ολον,, d estaure cedens veram fibul e compostionem elocutio.eiusD

fles quatuor sunt. συς ατικος commeneaticius; quo fabula uti poeta commendaturae ναφορικης. relativus; alit

aduersaris Maledicta, aut gratiar popAlo referuntur e

υποδετικὸς argumentati s abutiargumentum expo-δἰcns ζ υικτος, Mixtu omnia lascis se connnens. inter

prolog m, prologium quida hoc interesse uoluerunt:

quia prologus e I νbi pocta excusamr, aut fabula com- endatur : prologium autem est , cum tantum dea Du- Mento dicitur. Protasiis eLI primus actus fabulae, quo parsa umenti explicatur,pars reticetur ad populi expecta nem tenendam. vitiasiis imiolutio argumenti, cuius elegantia connectitur. Cata trophe estplicatio fa-fuia , per quam euentus eius approbatur. In plerisque fabulis ipsamm nomina priora ponebantur, quam po

rarum eis nonnullis poetarum, quam fabularum. cuius Goris diuersitatem antiquitas probat.nam cum primum aliqui fabulas ederent, ipsarum nomina pronunciata tur ante, quam poeta pronunciarentur,neat Mimia

dia a scribendo deterreri possentaeum autem per editi Mem multarum poetaeiam essetauctoritasacquisita, rursi priora poetarum nomi proferebantur,utpertu

26쪽

ν- vocabula Llulis attentio acquireretur . iactata E-ties; ladis manifestum vi inscribi. nam ludorum qua tuorsunt species,quos curules aediles munere publico curant: Megalenso, magnis diis consecrati, quos Graeci μεγάλουσιπιους appellant: nebres,ad retinedum popu-

m in tituti,dum pompa funeri decreta in honorem patrici uiri plenὸ intuitus: Plebei,qui pro salute plebis

eduntur: ollinames, ollini consecratian scena duae arae poni solebant, dextera Liberi , sinistra eius dei, cui ludi fiebant. de Terentiis in Andria ait, Ex ara hinc sume νerbenas. se multa desunt.

hinc Vst sem passiatum semper inducunt: e Dydas quando insimam simulauit, quo tempore tectum se esse

voluit,ne agnitus cogeretur in bella prodire: seu ob μ-gularem sapientiam, qua te ius, munitusque plurimum sociis prof, huius enim virtutis erat,animi semper decipientis ingenium. nonnulli ithacae incolas,sicut Locros,palciatos fuisse commemorant. Achillis, eoptolem perfora diademata halent, quamuis regalia sceptra nunquam tenuerisi. cuius argumenti probatis talis inducitur, quod nunquam cum reliqua Graecia iuuentute ad gerenda cum Troianis bella sacramenta coniurationis in erunt,nec unquam sub Agamemnonis imperio fuerunLComicis senibus candidus uesitus induc tur,quod is antiquissimus fuisse memoratur. adolesce tibus discolor attribuitur. serui comici amictu exiguo conteguntur,paupertatis antiqua gratia, νel quo experitiores agant. parasiti cum intortis palliu eueniunt. laeto uestitus candidus, aerumnoo obsoletus, purpureuscuhil periplaeniceus datur, militi chlamyspur -

27쪽

rea, puella habitus peregrinus inductim.leno palliori, coloris utitur. meretrici ob avaritiam luteum datur. ormata dictasunt ab eo, quod trabuntur: quae res a scenica luxuria instituta est. eadem in luctuoses personis incuriamsui per negligentiam significant. --φι que in scena in terra sternimur, quodpictus ornatus erat ex Attalica regra I 'mam ν ueperlatus: 'o quibus sparia aetas potuerior accepit. eIt ratem minutum v lum , quod populo ob sinit, dum fabularum adius commutantur . Diuerbia histriones pronuncialant. Cantica vero temperabantur modis,non a poeta, sed a perito artis musii factismeque enim omnia ijsdem modis in uno camico agebantur, sed me mutatis, ut significant quirrcs numeris in comoedi s ponunt: qui tres continent mutatos modos colici issius.qui huiusmodi modos faciebant,nomen in principio fabula Oscriptoris, adioris superponebant. huiusmodi adeo carmina ad tibias fi bant,ut his auditis multi ex populo ante discerent,quam fabulam acturisceηici essent, quam o mino spectatoribus ipsis antecedens titulus pronunciai etur. Agebantur autem tibijs paribus, aut imparibus ; dextris, aut seni ris. dexterae autem tibia sua grauitate seriam comtauia dictionem praenunciabant: si H serrana acuminis leuitate iocum in comoedia oriendebant. tibi autem dextra snistra acta fabula inflaribebatur,mixtiminis arastitates denunciabantur.

28쪽

IN ANDRIAM

Terentij Praefatio.

O M OB DIA Andria,cum illivia sit delaco nomen accepit, ὰ Menandro prius, nunc ab ipso Terentio: qui cum de chrasis loqueretur,sic ais: . . Hei vereo ne quid Andria adportet maleto hoc commune vocatulum est in graeca, ct in lativa singua. haec maiori ex parte motoria 6ὶ, continetque Mus amatorum adolescentium, O patrum piorum. diserat,anuta ancillae,seueri senes,adolescentuli λberalescin hac primae partes senis Simonis sunt,secunda Pani , tertiae Chremetis, O deinceps reliquorum . pro si 's in hac acer inducitur, O in aduersarios non m Mocriter exasperatur: sed tamen id subtiliter, ut omnia licessitus facere videatur ac dicere. hic protasis subtilis, epitastis tumultuosa, catastrophe pene tragica: tamen repentὴ ex his turbis in tranquillum peruenit . hac prima adia est ludis Megalensibus, M. Fuluio ct M. Gl brisne Aedilibus curulibus: egerunt. L. Attilius Lati-ηn Praenestinus, ct L.Ambivius Turpior modos fecit Flaccus Claubi' tibiis paribus dextris viris: O eunt agraeca, edita M. Marcello C. Sulpicio Consulia 34:pronunciataque est Andria Terentij ob incognitum si buc nomen poetae, o minoris apud populum auctoria

29쪽

β ccessu spectata profiperia ortametopoetasH ad

alias conscribendas. initium autem προ ατικον προσω-

ωονδε eis aduenticiampersonam recepit Sosi propter suendam argumenti obscuritatem. persona autem prolatica ea intelligitur,quae semel inducta in principio subhu,in nullis deinceps fabulamnibus adhibetur. notatam san puellarum liberalium nullam orationem in pro licenio induci in comgdia palliata , praetre inuoca

tionem Iunonis Luctae: qus ipsa quoqueptat si vim feri Alet .

30쪽

Uussieni argumentum in eandemia.

σ-H α rad E.s Atius, pater Fasibula oeta , cum ex his duabus se Pasib is perdidisse falso crederet, relicta r i tbenis, nec uom postea multo tempore, tanquam νημα cum sibi putabat Philumenam, quam Charinua ado D iescens Atheniess adamabat unice, oesbi petebat uxoo rem sed pater eam Pamphilo cuidam Simonis filio ν tro desponderat . qui Pamphilus contra sororem Chrysedis ac peregrinam tum creditam Pasibulam supra dictam,a teram Chremetis filiam,sub nomine Glyceri laterer scamaui xt ex ea filium suscepisset inscio patre. qua re intellecta,commotus Simopater Pamphili,dum per falsas nuptias tentat an imum Pamplasi,multis dolis a Dauo ipse deluditur seruo, periculoque Charini OTamphili motus error in fabula: qui usque ad eum sinem dudius en, dum Atlenas ueniens Andrius quida crito rem aperiat, coe nodum fabula solvat: pervcmagnita Pa bula recipitur a pareti sintraditur Pamphilo amanti:PhiluUenia uero Charino despondetur, O traditur exoptanti. Terspecto argumento , scire lebramus hanc esse uirtutem poeticam, ut a nouismis argumenti rebκs incipiens,initium futilae ct originem narrative reddat alatoribus,auectoremq; praesentem sibi exhibeat,ubi finis effabula.bunc enim ordinem ocirculum poeticae actis , vel virtutis non modo secuti sint tragiincomitiq; auctores,sed Homerus etiam O Virgilius tenuerunt. Diuisonem actuum in latinis fabulis in

i oscere docile s.causam iam dudum demonstra μ