장음표시 사용
101쪽
tuique lymphae, sanguinis, ac spirituum nostrorum penitus hostilem, noxiumque infundant , admisceantque. VI. His positis ea nunc persequamur, quae prae Quot modῖs or-cipuum quaestionis sunt argumentum ι videlicet in ganica ejuvia quo proprie consistat deleteria vis animatorum e R 'ρ. ζώhi. ' ρ' fluviorum e paludibus exeuntium. Exploratum , quidem nobis videtur, organica, atque animatata
effluvia a paludibus prodeuntia triplici potissimum
modo nostrum corpus vitiare. I. per se ipsa irritando , vulnerandoque. II. quod forte deterius est, pravos suos succos cum nostris liquidis permiscendo. III. denique indigenas lumbricos nutriendo , saginandoque . VII. Et primo quidem de irritatione , & vulne- Insectorum vuIre nulli certe dubium esse potest, qui per aestatem nς ' momςntum
juxta paludes unicum diem egerit ι indC enim pro eis etauq iis .pter infensissimas culicum , & crabronum irritationes,' ac vulnera , cito coactus fuerit aufugere : irritationes vero, & vulnuscula , considerata etiam sejunctim a venefico principio , somnum, ac liquidorum cursum turbant, nervorumque compagem ita alterant in accolis, ut, dum in organicae adspirationes maligna sua effecta nostris in liquidis moliuntur , momenti aliquid, non plane aspernandum, possint adjungere. VIII. Hic tamen haeremus in salebra; scilicet Dubitatur an In- an in vulnusculis , quae ab insectis per superficiem secta dum cutem Corporis aperiuntur, ut salivalia eorum linuida , m Vbi saucia et,
1emper infunduntur, quae naturae nostrae non sunt omnino consona ; ita eorum quoque ova deponantur . Nam , cum ejusnodi animalcula ab ambiente aere in omnia foramina, quae habent ostiola paulo latiora, quam sint illorum moles, soleant irrumpe De Nox.Palud.ess. Lib. I. I re: Diqiligod by GO le
102쪽
66 DE Noxii s PALUDUΜ EFFLUVII sre r ubi tamen angustiora invenerint, fieri potest, ut cunei more, dissindendo , vulnerandoque, ampliora reddant, idonea nimirum excipiendis illorum ovulis. Probabilem vero ejusmodi conjecturam faciunt ea, quae nos ipsi contingere videmus apud illos palustrium locorum incolas, qui statim Paludum Ineolae atque nocens illud hospitium experiuntur, faciei vitium statim in colorem in deterius mutare, variisque pustulis, at-ς'' que exanthematibus foedari solent. Posse vero animata corpuscula extrinsectas intro sub cutim ferri, clare docent tum vermes, quos pelli celsi vulgo dicuntur in scabie per contagium inducta, crebro animadvertimus ; tum ea modo vera sint quae in rea mis V A Africa adultos homines fcJ Dracunculorum no- fchium demena , mineo & in Germania DdJ Crino num , pueros ado-- riuntur . Interim vero probabile videtur, minutartimριψ rhoe ar. haec animal la frequenti et tam morsu interna viscerarum Io. laedere, cima in fauces, ac praesertim in stomachum, atque intestina saepe saepius viva perveniant; simulque superficiem texturae minimarum illarum partium mechanico instrumento dissolvere quoquo modo valeant. Sed isthaec laesio, non tantum a veneno liquida nostra assiciente , quantum ab irritante , exedentique solido profecta dici debet, ut latius infra de indigenis lumbricis dicemus . Palusti a insecta IX. Deinde nulla certe apud Artis peritos no ιum succum controversia oriri potest de noxa, quam palustriarum vermes no- 1 mecta , pravos suos succos cum saliva succisiastro chylo pascu-que stomachico , & intestinalibus permiscendo , nobis inferunt . Nam , cum superius fuse probaverimus , eorum pro muscidem madere, ut & illorum omnia viscera scatere deleteriis liquidis , fieri non potest , quin devoluta cum cibis, & potibus, in stomachum, ibi quidem confundantur cum
103쪽
nostris fermentis I ac proinde, sicuti ex alimentis insalubribus laedimur; ita juvari nullo modo poterimus ab esca tot impuris insectis contemerataia, quae, cum faeces etiam emittant, ultro vitiabunt
nostrum chylum, quem caeteroquin vero simile est ab iisdem viventibus vermiculis in proprium alimentum assum i; unde hac etiam ratione hominem Laedunt quoque offendent: pluries enim vidimus fructuum vermes labi rabendo bo- tenuissimos a pueris ingestos mole etiam majores '' 3μςς' 'per alvum excretos. Quamobrem conjicere possumus , palustria insecta incolarum corporibus permixtione quoque exitialium succorum , & subtractione utilium , quae in nobis sunt, plurimum obesse. X. Postremo eaedem bestiolae aegros non parum Minuta haeean;- Ioedere possunt, quia abeunt in alimentum lumbri-malia in lumbricorum. Ctun enim pisces pusilli a grandioribus;bru. Corum escam ceta minora a majoribus; minutae aves ab ingentibus, q*' '& rapacibus comedantur : similiter insecta iis, quae minora sunt, vesci solent, ut alias de vermiculis in aqua natantibus a nobis indicatum est: idcirco quae pravis succis redundant insecta pravos etiam ingenerabunt succos in iis, a quibus devorantur; proindeque fieri potest, ut lumbrici intestinorum indigenae in pestilentibus affectionibus ideo ferini tandem evadant, ac rabidi, non sollim quia febrili
aegrotantium aestu vexantur, verum etiam quod noxia tum ova, tum insecta edunt, quae a paludibus proficiscuntur. XI. Ubi autem multa insectis esca parata est , Quo facto in pa- ibi quidem primum saginantur, luxuriant, & multi. qu λςco
plicantur. Atque hinc foric ducenda est caula mi ei multiplieetur.
randae illius propagationis lumbricorum , quania passim cernimus apud paludum habitatores, quictim aquis , cibis , & aere, minimorum insectorum I a copia
104쪽
68 Dr Noxiis PALUDUM EFFLUUIIS copia refertis assidue utantur, facit θ fit, ut Iumbtiacis adeo fertilibus, ac foecundis scateant, qui postea ideo ad laedendum aegros sunt paratiores, quia ob loci angustias, febrilem calorem, succorum quae
acredinem, inter se ad rixam conciti arma sua contra intestinorum parietes convertunt: irritant enim, ac vulnerant majori quidem ob rabiem , deteriori vero ob pravos succos morsu. Quod , ut clare cognosci queat, animum admovere oportet ad ea ,
symptomata , quae apud practicos a lumbricis profecta memorantur : scilicet ad magnas febres , pectoris dolores, spurias pleuritides, convulsiones , ac deliria. HistorIaab Ηἐρ- XII. Pulchrior est historia ab se J Hippocrate
pocrato narrata descripta, quam ut hic praeteriri debeat. AEσrota- effectis. Nat , inquit , cum uxore sua ἔ furiosum quid in se ha-seJ .cpunti. 28. bebat; posea vero, ubiprodiisset ab ipso lumbricus su vim MN Wmmo erassus , Rasim fedatus es, ae dormivit. Decessit Comm ηιον. tamen aeger, quia mala tum a verme , tum a pravo humorum apparatu jam inducta id effecerunt; ut in eo videre contigerit quod passim accidit in vulneratis ; quorum e visceribus , tametsi ensis auferatur , adhuc tamen vulnus persistit, ac necat. LaurentII Bellini XIII. Ut vero Artis tyrones aetiologiam morbo
s 2: Ii.-s 2 rVm , lumbricis intestina corrodentibus ,
eorum moisbu, oriuntur, perspicuam habeant, exscribemus hie in- oriuntur. tegram paragraphum clarissimi Laurentii ffJ Belli-s0 ος 'b ρ ρο- ni , nostri, clim viveret, amicissimi: Vis, inquit, quidquam mali sub initium generati vermis produci intur di neque enim ullum es vitium in fanguine , aut eae teris humoribus : mox autem incipiat se movere vermis , incipiat vesci, alvum d icere ; haec etenim omnia a verme inci constant ex ous anatome ; instructi suntentasuis intesinulis, faecibus, ore, ano ; igitur is chr
105쪽
LIB. I. PARs I. CAp. XVIII. 6sis depascentur aliquid, quod esse poterit tale, ut ipsum
vitiet; faeces vermis c0lo permiscebuntur ; unde vitiabitur fortasse citiussed er punget admordendo meminbranas , vel easdem vellicabit allabendo , rependo
haerendo . Ab hoe filo sensu universi corporis perver fieri poterit, ct primo propter doloris sensum resuxus
mille nullo ordine , ac lege spirituum, ex quibus deliaria , laesa imaginatis, Iasa memoria non rite motis , sed per impetum refluxus quaquaversis dissilientibus spiritibus ; convul ones , ct convul vi motus eodem
de nomine ; deliquia, turbationes visus, auditus pmigilia Istridor dentium; constrictio labiorum; vomitus; clamor praeter occasionem motis earum partium violentius per refluxum musculis ; hine ira , binc vexatio corporis , hinc inconsantia pacate, aut cum impetu pro vehementia refluxus, ac moderatione. Et quae sequuntur digna etiam ut a doctissimis quibusvis iden.tidem legantur. XIV. Multo igitur gravior noxa erit a lumbricis illata; cum non solum irritando, mordendoque; sed pravos suos succos nostris liquidis infundendo, ac permiscendo noceant, quod in pestilentibus febribus ex palustri halitu ortis, est frequentissimum.
106쪽
C A P. XIX. An inter animata Paludum e fluvia sint aliqua taeteris minutiora , quae intra sanguianea et a deterius multiplicanda frantur; quae sit verae pessis , ac pestisentinzm morborum disserentia.
Doctorum viro- CCto non deesse inter docti silinos saJ Viros , quirum opinio d eausam pestis aeque, ac pestilentium morb-mibus, qui in va rum putant congeriem minutillimorum vermium, se sangui sera , cum sanguine quaquaversum per viscera debac-
'I'V. chantium, qui peculiari mole, figura ,& qualitate
in I sit Sertitia Insigniti extrinsecus in vala nidificatura penetrent ,
niostia. r. cap. 7. quique justissimae irae Dei administri perniciem huc 2 p. . . illuc per terrarum orbem importent. Sed quem-anim. eapit. 63. admodum inficiari non ausiin , ejusmodi hypo-Mangetui bi thesim locum habere posse in vera peste , quae Pro- pag. 21.e.. i. P g tur per solum contactum , aut vicinitatem po- L GIdneritis in rosorum corporum, quippe quae praefatis vermibus Dip. .ctro1ς infici possitnt, vel si salubri coelo , & victu lauda-co,tos.ωοrbori ι, bili utantur ἔ sine ulla videlicet communi causa , bobus. quemadmodum e. g. viperae homines, aut bruta invadere 4 ac necare solent; ita profecto probabilissimum ducimus , pestilentes morbos , qui peculiaribus unius provinciae locis, propter communem ibi causam, atque inquinatum praesertim ex paludibus aerem , epidem ice vagari solent, non vermibus , qui intr, sanguinem nidos sibi parent, sed noxiis halitibus , & organicis effluviis occasionem omnem, principiumque debere ; illis quidem in sanguinem, & usque etiam in nervos ; his vero
107쪽
non ultra nares , fauces, pulmones , v qntriculum,& intestina se se ingerentibus . II. Atque in hoc potissimum discrimen genui- Quae sit dIfferennae pestis a pestilenti, & castrensi febre positum esse tia genuinae pe- censemus, quod ipsius pestis seminium sint virulen o h ς ς 'tissimi vermes, qui de longinquis etiam regionibus
transvecti absque ulla deinde universali causa, at que insonte penitus aere illius Ioci, in quem recens desaevire incipiunt,per corpus porosum,& villosum in corpus simile moventur, ut denique ad genus illud animalium perveniant, cujus succis, &sanguine potissimum gaudent, & nutriuntur : pestilentes vero epide micae febres oriantur a principio communi, scilicet vel ab aere, vel a cibis, vel Epotibus, vel simul ab omnibus ad perniciem vitiatis, quae sensim agunt, fluida primarum maxime vitarum inquinando ; & si quid verminosae labis iisdem inest inest vero semper palustribus in oris, ut superitis demonstravimus sanε suam perpetuo iustomacho, atque intestinis tragoediam pariter excitat. Quamobrem pestilentiales febres ab effluviis palustribus ortae, quas hic pertractamus , quemadmodum lumbricis assidue copulantur, ita tertiana rum typum ab initio plerunque servant: quia nimirum hypochondriorum fermenta male affecta cum Fur 'lares a p3 nato inde chylo ejusdem Indolis In Vasa tertio quo orti priueipioque die deterius influunt. Exinde vero luculentis- tertianae sint. sima ratio deducitur, cur in genuina peste inutilia , fere sint ad avertendam causam ea remedia, qua
purgando aeri adhibentur: haec enim si aliquid praestant est autem tenuissimum hoc faciunt,impediendo , n E incolarum corpora ad pestem suscipiendam magis disponantur. Contra vero populi utilissimum experiuntur consilium, quo omnis externae
108쪽
1 Dg Noxiis PALUDUM EppLUVIIS contagionis occasio interdicitur, ac prohibetur. In pestilenti vero febri, quae ab aeris labe proficiscitur, ea tant tim juvare solent, quae vel ad corrigendam atmosphaerae indolem , vel ad intercipiendum ejusdem motum, & influxum admoventur. DubItatur an in III. Porro vatem, non philosophum agerem , bu, hesme, sin si experimentis destitutus affirmare auderem, tria vineis vasis se castrensibus ejusmodi febribus vermes ad sangui- ις inst δ' ' nea quoque vasa penetrare, atque ascendere. Opo teret enim febri laborantibus ex palustri aere identidem sanguinem mittere, quod raro medica ratio
patitur; ac micro scopio ejusmodi insecta,si qua sint, ipso in cruore diligenter explorare,quod huc usque
nobis concessum minime fuit. Sed, quanquam vermes in educto sanguine conspicerentur, attamen in dubium adhuc veniret, an insecta illa consideranda essent tanquam malorum causa; an secus , quod probabilius putaremus , tanquam effecta dissolutae sui dorum compagis ; unde minutissima quae quio vula,sanguineis particulis prius obvoluta,in libertatem vindicarentur, aut ab externo ac re suggererentur . Nulla igitur instrum autopsia de pestileniatibus hisce insectis in sanguine sententiam ferro non possumus; sed ingenua potius nostrae ignorationis confessione contenti, illud fateri candidε de-
hemus , neque in abscessibus natura , vel arte apud aegros excitatis, qui e vicinis paludibus frequentissimi Romam veniunt, neque in cadaverum extis.
piciis, insecta aliis in visceribus, quam in stomacho atque intestinis ubi spatium, quietem,& alimentum facilius, quam alibi inveniunt, a nobis animadversa fuisse. Caeterlim per summum Divini Numinis beneficium nunquam curandae pesti adfuimus ; &Propterea hac etiam ratione a serendo certo judicio
109쪽
Liv. Ι. PARsΙ. CAP. XX. 73eio de pestiferis in sanguine vermibus, tanquam de re nobis penitus ignota libenter abstinemus CAP. XX.
Θnopsis eorum , quae vel sparsim hactenus diaeta sunt, mel adbuc explicanda supersunt
de pernicie utriusque generis effluviorum , quo pacto caserenses febres inducant.
TAMarsi cap. IS. & I8. separatim egerimus de In euritione ea. modo , quo inorganica pariter, & organicata, strensium febriueffluvia incolarum corporibus noxam afferunt: nia conjunctim earuhilominus de utrisque nunc communiter dis Ierere randae sunt. haud inutile futurum arbitramur; praesertim cum ad inducendas castrenses febres, non seorsum , ac simpliciter , sed simul conjunctimque tum nudae adspirationes , tum multa, variaque insedia labem corporibus nostris inferant, atque importente neque vero Medicus, cum ejusmodi aegros curaturus est, separare aut potest, aut debet diversas causa rur naturas, atque illatarum affectionum ideas . II. Ut autem recte intelligamus utrumque Iaria Vit' est motus dendi modum repetendum est eX physiologicis,lio & iquid ierkominum vitam , ac valetudinem nihil aliud ess , tum per organa Quam perennem placidumque fluxum, ac refluxum malori usu ,qui aeris , sanguinis , & Iiquidi nervorum per sua quae tuo aestantia sintque vasa , & organa majoris, ut dicunt, usus, quae oportet. tamen probe constituta , & mutuo, atque alterndagitata, & agitantia sint oportet. Hoc sanE ma
gnus saJ Hippocrates paucis quidem , sed disertis
verbis expressit , dum in hominibus tria contem- 7 36:imundi. planda nobis exhibuit, scilicet, contenta, O quae cum impetu moventur.
110쪽
servationem necessaria. I. cor pora quae motum imprimunt. 2.quae excipiunt N
conservant. 3. quae eundem mo derantur,de Pro
pagaut . Horologii exemplo res clarius exponitur . PrImi motores sunt aeris Natheris particulae , quae pulmonum vesiculas ,& eerebri membranas premunt a
III. Porro ad perfectorum animalium, atque ad hominis praesertim vitam constituendam, conservandamque opus est. I. quidem iis corporibus, quae motum imprimunt , & communicant. II. multis , quae communicatum excipiunt, & conservant. III. pluribus, quae impresso motui resistunt, eumque moderando quaquaversum communicant: ita tamen, ut alia aliis ea lege respondeant, ac subserviant, ut in singulis certa sit moles, figura, & consistentia , certusque sit modus, ac mensura vigoris ;quemadmodum accidit in horologio, in quo vis ponderis, aut elateris, quae motum imprimit, neque nimium excedere, neque infra renixum rotarum, ac sufflaminis posita sit oportet, sed moincnto renisuum ita temperari debet, ut alterum ab altero magno vicissim excelsu minime superetur: hinc enim rotae, ac postremo index modo rite constructa sint omnia per aequales gradus blande moventur, vitaque quodammodo ipsius horologii servatur incolumis . IV. Sunt enimvero nostris in corporibus primi motores particular acris, atque aetheris , quae pulmonum vesiculas extrorsum,cerebrique membranas introrsum prementes contenta Iiquida ad motum agunt, iisdemque sensim admixta, fluiditatem, atque elasticam vim conciliant ; quam ob causam viIli, fibrae ac lacerti tenduntur, seu tonicum robur acquirunt , eoque secundum varias muscuIarium partium texturas adaucto , acceptum motum acri ,& liquidis per vasa discurrentibus vicissim reddunt, atque restituunt. V. Cum vero in aere, quo circumfundimur, tria potissimum ad nostrum argumentum conside
randa sese offerant, scilicet pondus, elater, Mconsistentia , cuinque ejusmodi res ex varia crasi ,