장음표시 사용
91쪽
norum parietes, glandulas , & vascula contingunt, minimas paulatim obstructiones, simulque leviusculas cum atonia irritationes inducunt . Unde fit, ut quae nostris e corporibus perspirare deberent vel noκia, vel saltem inutilia corpuscula, magnam partem prohibeantur effluere cujus effectus signum evestigio est vitiatus in advenis co Ior, inductaque corporis lassitudo rursumque deteriora propter extraneorum admixtionem effecta, in sanguinem , in praecordia, atque in caetera viscera refundantur; quibus locis eo usque accrescunt, & cumulantur, donec, naturalibus solidorum , ac liquidorum viribus superatis, febrem accendant, reliquis comitatam symptomatis, quibus castrenses , ac pestiferae stipari solent. VII. Cum autem palustrem auram duplici noxa inaenam et pa- inficere memoraverimus , crassitie scilicet, & acritie, volumus id nobis dari ex priori quidem qua- i; '' Pommodilitate conflatur in solidis languor, & lassitudo; in sequantur. liquidis vero principium veluti seminale , quo totius sanguinis ad coagulationem proclivitas, exanthemata, sitis, linguae, fauci uinque asperitas , cOmato si affectus , parotides , aliique de cubitus, qui cum interni, tum externi per decursum febrium progignuntur: ex posteriori vero simile quoddam insolidorum fibris irritationis primordium stabilitur ;unde viscerum spasmi, vomitus, convulsiones , ac deliria, morbis ejusmodi valde familiaria , existunt, atque augentur . VIII. Hic vero universam seriem sin aulorum yyςisv llem lymptomatum, quae in Iebribus a paludibus Orti tradentur. animadvertuntur, evolvere, atque explicare superinsedemus , quod nobis in secundo libro per varias earundem febrium historias institutum est explana
92쪽
s 6 Dr NoxIIs PALUDUM MPLUVIIsre. Nam brevius per exempla, quam per praecepta ad veritatem iter paratum est.
C . A P. XVI. Multa Infecta paludibus innasci , atque sub
organicorum effluviorum forma per circum
HAcrauus eas particulas prosequuti sumus, quara variis , corruptisque intra paludes corporibus per vim aestus partim abscissae, partim emissae , spiritum , quem ducimus, inficiunt; nunc quae de verminoso ibidem seminio comperta habemus, haud ninita illa quidem, sed non parvo labore conquisita, perstringamus. Palude, insem, Illud in primis tanquam dicendorum fundas quid aliud,ma- mentum licet cap. Io. & II. obiter jam indicaveri-X Mς -buud uim in us praeterire non possumus, experimentis scilicet constare, paludes copiosum este insectorum seminarium; quorum non illa duntaxat easdem incolunt , quae passim observantur, videlicet busenes, whaebh 1. x Παγ li que a suJ Priscis memorata ; nimirum Mu. tiam 'AP h. ν, scae, Cantharides , Scarabaei, Tipulae , Allelabi, Iustrib. Auro a- Aracnoides, Squillae, Scrophulae, Hirudines, mul-- ώ-- - Mis laque ejusmodi ; sed potissimum molestum illud
Guris Ond Diff. chrysalidum genus, quod venit lub culicum no animai. e insectis mine, & Virgilius humoris alumnum , PolimiHis p vero fertilibus, ut Venus, ex aquis natum appellat. Nam locis apertis, atque etiam in cubiculis, ubi calidis tempestatibus stagnant aquae, Ocyssime so- ctificare : de autem, & similibus insectis
p p. ys. plura affert suis in Epistolis celeberrimus DbJ Lee-
93쪽
vvenhoekius , qui addit reperta quaedam in aquis
animalia adeo minuta , ut aliquot illorum centena mulsumpta crassum arena granum mole non aequent. III. Culicum copiam in paludibus mirum in , Cui ς ΡΠ 'ς n. modum augeriGraecis etiam historia S memoriae pro- bu, loeis.
ditum est. Legimus enim, scJ Maeandrum, limo- sum alioqui flumen , obturatis, advecto Iuto, fauia ' - ' Gaici cibus, quibus in mare devolvebatur, sensim juxta Myontem Urbem induxisse paludem, ex qua tanta culicum vis enata fuit, ut Myontii molestia, taedioque affecti, Civitatem , patriasque sedes relinquere , ac Miletum populariter migrare coacti fuerint ratque hinc sane inventum est conopaeum, & AEgyptiis militibus, utpote juxta paludes stativa castra facientibus , ab Horatio exprobratum . IV. Et quoniam latissimus philosophicae hic D- eulleum omieuriositatis campus se aperit disserendi de hujus in- & tranuelarma. secti ortu, ac metamorphosi, nonnulla scitu forth tione . non injucunda, breviter subnectemus. Culices sunt papiliones illorum vermium , qui per aestatem in aquis libero coelo quiescentibus masno numero , atque incredibili celeritate natare solent. Figuram hujus insecti, cum in aquis degit, pene anguillarem capite antennis adornato , thorace insuper ,
& cauda , videbis apud Io: Suvammerdamium. Sed plane miraberis feJ Plinio sine ullo Micro scopii seJ N.H. Lb.i t.
praesidio non modo culleis in Chrysalidem mutati cap. . figuram ; verum etiam singularum partium textuis ram dictu minorem innotuisse; ut non dubitaverit asserere, hujus inlaeti telum, tametsi propter exilitatem cerni non possit, ita tamen a natura concinnatum fuisse , ut fodiendo acuminatum pariter ,
sorbendoque I anguini si ulosum esset.
U. Caeterum hujusmodi animalcula mira g u' diit, mirabilis: De Nox.Palud. eo. Lib. I. Id dent Disit iroo by Cc oste
94쪽
38 DE Noxiis PALUDUM EFFLUVIIS dent foecunditate ; nam cum, ruptis exuviis , ex plicatisque alis , in papiliones transierint, rursus in desides aquas proprio tanquam in nidulo ova deponunt , quae propriis oculis vidit Petrus Sangat Ius, descripsitque in Epistola ad Franciscum Redium . Ex eo autem, quod intra cubiculum , & in exigua plerunque phiala contingit, gradus fieri potest ad incredibilem illam insectorum multitudinem cognoscendam in aperto aere, ac maximis paludum si nubus, quibus praeter consuetam foeturam, multitudo illa ovulorum accedit, quae ex matutino rore , pluviisque defertur. Auctoris obser- VI. Neque hoc super argumento nostras silen-vationes. tio committere libet observationes , quippe quae plurimum tam ad insectorum historiam , quam ad hunc de Noxiis Paludum effluviis locupletandum tractatum conferre possunt. Nam de culicum ortu, transmutatione, aliisque proprietatibus multa com
Eκ Nue ε=;na , VII, Et primo si media aestate duae Nueerinaequa eulices na- aquae moles totidem in phialis excipiantur; qua- scutur si aῆri ex-rum una libero acri exponatur ἔ altera e contrario
hermetico , ut ajunt, sigillo ab ambientis contactu liberetur; illam quidem observabimus brevi vermiculis inquinari, qui ad aquae superficiem delati,
rupto cortice , miranda metamorphosi in stridulos culices vertuntur: hanc vero quam nunc et ianta, hujus veritatis testem servamus ad multa lustra ab omni vermium contagione penitus vindicatam conaspicimus. Adeb verum est, culices per aera volitantes ova sua in stagnantibus lymphis,ut innuimus, tanquam in propriis nidulis, collocare . VIII. Neque vero hic dissimulandum est, aquam aqua pluvia exo- pluviam per aestatem , si aperto in vase detineatur ,
95쪽
LI3. I. PARs I. CAP. XVI. 3 seu licibus longe citi iis, &copiositis quam quaevis
alia foedari. Nimirum quia ejusmodi insectorum ovula propter urentis vim solis tabo absumpta , ac levissima reddita, minimo negotio ventis obediunt; unde a pluviis deIabentibus rursus in terram comportantur .
IX. Secundo vidimus una cum Illustrissimo Fiee, a eulleum Blancirino in aqua, culicum vermibus referta, ad vermibus in aqua phialae fundum decidisse corpuscula quaedam subia ζgςstae rotunda obscuri coloris , quae aliis nostrorum sodalium ovula, aliis terrae granula visa fuerunt; sed re vera nihil aliud deprehensa sunt, quam faeces ab ejusmodi insectis egestae , quae alioqui cum in paludibus ab immenso animalculorum populo copiosissime dejiciantur; indE foetidum , crassumque coenum existit, & cumulatur.
X. Tertio animadvertimus quoque vermicu- D1- Alos, qui aperta in phiala mirabili agilitate moUe antea movebaniabantur, quique se invicem piscium instar comedeiatur, obturata abant; mox eadem diligentissime per ceram , quam ' ς ' dicunt Hispanicam , clausa brevi motum amisisse. Eo usque patet ab atmosphaera aliquam vitali ut motionum causam cunctis animantibus advenire .XI. Quarib vero ne cui dubium oboriatur , Uermium ovula quin hujusmodi ovula tum in paludibus deponan- a ventis deseratur , tum flantibus auris obsecundent, sequens exta x r; idqtie e Pe
peramentum a nobis etiam tentatum adducimus . stratur plane n
Sumatur per aestatem, vel autumnum panni lanei , v aut gossipini longitudo palmorum , e. g. 2 o. cujus pars cerato linteo contegatur, compliceturque; altera vero explicata libero aeri ad regionem , ii quam ex palude ventus spirat, vel saltem adverso oriente exponatur: deinde sequenti die utraque panni pars a palustri loco amota tela obvolvatur in H a angu- Diqitiam by Corale
96쪽
co Da Noxns PALUDUM EppLUVIIS angulo domus per hebdomadem servanda . Tanisdem aperiat quis , & evolvat utrumque panni segmentum: videbit porro, & mirabitur, si suos
praesertim oculos instruat micro scopio , partem il-Iam , quae explicata paludis halitus libere excepit, plenam vermibus diversarum figurarum , atque etiam minutissimis ovulis cinerei praecipue coloris instar lendium , quorum sane alia uno latere turbinatam , alia pene sphaericam, alia denique Ovalem figuram referunt: ex iis vero, quae turbinata sunt,& cochlearum ovilla referunt, vermes, rupto cortice, in papiliones abire animadvertet . Contra vero portionem panni, quam tela cerata palustribus effluviis inquinari prohibuit, nullis prorsus foedatam vermibus ς vel ovulis deprehendet. Argumento , ut arbitror, certissimo, ex palude quaquaversum , & ad eam maxime regionem, ad quam ventus movetur, nobis etiam non videntibus , inscctorum ovula cum caeteris effluviis dispergi, &quo patet aditus, in corpora praesertim villosa, viscosa , porosaque subito illabi, arctitisque implicstri; ubi sine paulatim illorum pulli modo necessaria humiditas non desit veluti in nidulo foventur,
excluduntur, & augentur. Sunt enimvero cunctorum insectorum ovula in aere, aut in tellure, quemadmodum ranarum, & busenum ova, quae tam t- si arido in pulvere tabo veluti confecta, & consc- pulta videantur, cum tamen improviso a pluviae guttulis madefiunt, sectus emittunt, quos exilire
XII. Itaque constat experimentis minima insecta paludibus innasci, & ut caetera in anima effluvia,
in aerem insilire, & quaquavcrsum dispergi, quod
97쪽
L18. I. rilis L CAP. XVII. CAP. XVII. Organica, atque Animata paludum e sumi
in eas nostri corporis cavitates admitti , quae cum aere, tMm ambiente , tum insuente
CUM liber, ac promptus sit excursus organico oseantea enurum effluviorum a palude in aerem , liber vis eum aere in quoque, promptusque erit eorundem ingressus eorpus penetrit. proxime , vel remoth in eas humani corporis cavitates , quae, tametsi internae, cum eXterno tamen aere subeunte continuae sunt; unde ipsae quoque externas superficies habere dicuntur, lic Et sint paratium internarum. II. Proxime quidem cum aereo fluido, quod . . Per aerIs In- alterne inspirantes per Os , ac nares , in fauces, & spirationem sub pulmones ducimus . Nam, quanquam per ipsius ς 'cutis porulos, nisi vulnere aperto, nec vermes , nec ovula admitti posse videntur; nihil tamen est,
quod obsistat ingressui ejusmodi corpusculorum perforamina, quae diametros suapte natura multo latiores habent, quam sint moleculae discurrentium per aera ovulorum . Quamobrem non raro panis micae, atque etiam ossicula , quae majora sunt quo- vis aerio insecto , in Iaryngem, & tracheam inter comedendum illabuntur. III. Remoth vero cum potibus & cibis multo es. Cum elbi, ad evidentius hujusmodi animata effluvia in ventricu- mixta in ventritum detrudi solent. Etenim superiori capite de- eulum detruduna monstravimus, culices , aliaque insecta per aestata '' 'tem in aquis nidificare . Facile itaque cst intellige
98쪽
61 DA Noxus PALUDUM EppLUVIIS re prope paludes , ubi tot sunt illorum genera, &unde eorundem multitudo per ambientem aerem dispergitur, aquas etiam, quibus incolae in potum utuntur, iisdem animalculis infici. IV. Postremo patet aditus vermibus, eorumque ovulis cum cibis assiimptis. Etenim confertiora semper insectorum agmina , dulcedine pabuli illecta, ad quamlibet escam convolare, atque in iis subsistere , nidumque suis ovulis seligere deprehendimus. Ita profecto fructus , lac , panis, carnes , & quodvis aliud edulii genus, maximε circa paludes, vermibus contem erantur; ut propterea exploratum sit, cibaria quoque magno ejusmodi animalium satellitio stipata , nostrum corpus necessario subire.
An, quando, in quomodo animata paludum e uita bumanis corporibus noceant.
AnImata e fluviano nulli sibi persuadent animata encum cibis N po- fluvia, quae cum cibis , ac potibus ingeruncent eorporibus , tur , demitti quidem in stomachum , sectaequali facilitate per secessiim emitti, nulla interim vel fibris , vel succis illata pernicie; propterea demonstrandum suscipimus, tametsi eadem per hyemem, Ucrnumque tempus , aut etiam longh a pali dibus innoxia esse possint ; per aestatem tamen, &. autumnum eos, qui paIustria Ioca incolunt, maxi- eluciEm sebelei laedere . Quod ut rite valeam explanare, duo diserimina pro haec Ob Oculos ponam . locis, ae tempo- U. Et quidem sedulo primum consideranda deranda. Iuni discrimina, quae inter eadem unius speciei am-
99쪽
malia , pro diversitate regionum , & temporum, saepe saepius intercedere animadvertimus.
III. Nemo Italorum non novit, Araneos non - . .. a.
ubique locorum , ted in Apulia praesertim morbum tantum noxii sin inducere , quem vocant choream S. Viti. Canes ho- gularem morbum inum fidos custodes, non quavis anni tempesta- 'ἔς vox te , sed per summum aut aestu in , aut algorem in rabiem agi. Angues, & Stelliones, referente faJPli-saJ N. H. lib. 8.nio, lethi feros in Graecia morsus inferre, planeque π 3 innoxios in Sicilia serpere. Crabrones item , qui plerunque innocua impingunt vulnera, tempore pestis esse nocentissimos, qua de re celebris narratur historia apud A. DbJ Κircherum cujusdam , qui sbJIoe. eis. fect a. in peste Neapolitana , nescio quid ad fenes ram ob r-ς γ' puvabat, ecce autem crabro advolans naso , O promu-
fidis Diculo eidem in o tumorem quemdam effecit, quo sensim crescente, ac intra viscera serpente veneno , intra biduum contracta pese extinctus fuit. &Κirchero prius retulit Mercurialis , muscas, pesis tempore in morum, O cadaverum fucco faturatas , mox in alias domos vicinas transmigrantes umbrH-bus suis comesibilia insiciunt, hominibus iis vescentibus contagium attulisse. IV. Quemadmodum igitur secundum varias Crabrones aepascuorum , aquarum , coelique differentias, varia muscae pestis te- pecudum, volucrum,fructuum, herbarumque gene- pQ ςpς nisi si
ra, sapida magis, salubria, aut insalubria, immo noxia etiam sunt, & venefica; ita profecto insecta pro earundem rerum discriminibus magis , aut miniis nobis nocentia evadunt. Scilicet quia illorum aculeis , ac visceribus haerent, inque nostra vasa immittuntur liquida iis particulis referta , quae ab insalubribus, noxiisque alimentis,& aere proficiscuntur. Insecta itaque in paludibus per aestatem orta,
100쪽
omnis generis V. Secundo, diligenter perpendendum omnis venuna vim no generis venena, quae ab animalibus, insectisque nu-pheulliit Iule. Oculo obviiS in vasa nostra infunduntur , vim sitam. totam in peculiari fluido positam haberer morsus autem, & vulnera viam duntaxat aperire, per quam Venenata anima toxico cum sanguine pateat commercium. Ita Vi- .uinese''sed Λ perinus dens, nisi lethali suo tabo maderet, inno- fuso per vulnus X ius esset. Contra vero acicuta , cujus vulnus fere
Vς ς tico liquido semper innocuum est, si ejus cuspidem vipereo veneno ut olim Scythica tela succo let histro illinias ; perinde quasi mordens vipera occidit: ut propterea soli fluido vel saltem corpori inorganico universa fere in venenatis ictibus laedendi facultas
videatur tribuenda . Haec cum ita sint, pronum est intelligere, omnia animalium venena, quatenus ictu laedunt, non denti, aut pro muscidi, sed peculiari succo vim omnem , atque energiam acceptam referre. Itaque videri paradoxon minime 'debet, si statuamus, insecta, atque animalia venefica , quae non nisi microscopio cerni possunt , non morsu , non vulnere interficere , sed infuso per morsum , vulnusve in tubulos nostros venefico fluido, quod inorganicam quidem substantiam, licet in corpore organico elaboratam , arbitramur. Idcirco, cum in paludibus ostenderimus, ex varia congerie putrescentium corporum per aestatem mole culas evehi omnino exitiales ; sequitur, ut eaedem sive in auras, hoc est in effluvia in organica cum atmosphaera dispersae, in nostra cor. pora proxime influant, sive ab ipsismet insectis advehantur in accolas, uno semper, eodemque modo necem inferant ; quod scilicet liquorem crasi, mo