장음표시 사용
111쪽
ae mixtura extranearum particularum variari soleant, nemo philosophantium non intelliget a paludum effluviis vitiari sensim in atmosphaera primo
pondus, cum aqueae moleculae acriis graviores sint: esse autem graviorem spiritum prope paludes perspicue etiam ex barometris , nudisque sensibus patet: secundo elaterem , quoniam eaedem aqueae interjectae particulae, cum sint incompressiles , contiguis , ac resilientibus aeris spirulis obnituntur , easque proinde maxime implicant, dc enervant: deianique crasim, & consistentiam turbari, quippe quae crassior evadit, ac sexcentis admixtis qua organicis , qua in organicis corporibus contemeratur. VI. Finge modo corpus hominis cum in solidis , tum in fluidis optime constitutum, ad palustre tamen coelum per aestatem, vel sub autumnum se conferre ; ibique unum diem moram trahere; quis non statim suos ante oculos proponet ab aere illo propter enervatum elaterem fluida, ac solida debere in hospite enervari, Ide impressis motu multum remittere 3 Quis non cognoscet propter adauctum in palustri atmosphaera pondus, crassioremque redis ditam consistentiam , spiracula cutis , Oris, pulmo num , caeterarumque superficierum , quae ab eadem eontinguntur, validius premi, atque obstrui, quod perinde est , ac liberam transpirationem ibido in repulsam pati Quis animo non reputabit, propter varium perniciosorum illi acri intermixtorum corporum concursum, vias, cavitates, vasique pene omnia conspurcari ξ Unde necessum sit apud advenam labefactari intestinum liquidorum motum, dia minui fluxilitatem , atque inquinari temperiem, ac mixturam ; simul etiam oppilari cutis porulos , enervarique circumpellentium viscerum facultae Κ a tem,
Quo pacto haec tria palastribiis
ferat valetudini palustre coelum . t. Fluidorum ac solidorum motu retardar. a. obstruit cor poris meatus, de perspirationen praepedit . 3. Vasa eoii tir-cat, & inquinae
112쪽
. SanguinIs te Peratura vitiatur.
Symplomata quae ab Inquina tis liquidis proficiscuntur.
tem, uno verbo universum corpus labascere, atque in deterrimum morbum incidere, quem perniciosam, castrensem, ac pestilentem febrem appellamus. Nam volatilior sanguinis pars, quae naturaliter dulcis , oleo -balsamica , summaeque pernicitatis esse debet,quaeque vitae ubi solidorum structura respondet non comes duntaxat, sed fere auctor haberi solet, acris, pungens , atque erodens evadit; quamobrem ubique locorum excitat irritationes , ac pro diverso partium usu, officioque diversa quoque symptomata cietr in primis vero inducit praeternaturalem sanguinis fermentationem, invicem conspirantibus tum iis corpusculis , quae , cute non perspirante, repelluntur, tum iis, quae ab acre , &cibis omninb extranea, atque hostilia cum chylo ,
lympha, bile, aliisque hypochondriorum succis jain
vitiatis in vasa infunduntur. VII. Neque interim de singulis meminero symptomatibus, quae ab inquinatis irritantibus liquidis, hic aut illic interceptis, fusis vel coactis proficiscuntur, ad quod genus referri possunt in lingua,& faucibus asperitas , & nigror; in cute papulae; in stomacho nausea,& vomitus; in intestinis di arrhoeae; in abdomine tensiones ; in artubus jectigationes, rigores, & convulsi vi motus ; in praecordiis anxietas ; omniaque pulsuum, ac respirationis phaeno mena; in cerebro deliria, & sopores ; in parotidibus tumores; milleque alia, quae, ubi peculiariter de hujusmodi febribus agemus, fuse recensebimus; ea tantum hoc loco nostris lectoribus sedulo retractanda proponimus, quae cap. 18. jam perscripsimus: scilicet palustria insecta,quareum cibis, potibus, a que aere ingeruntur, multis modis obesse, sed p tissimum indigenarum lumbricorum multiplicatio
113쪽
nem, & feritatem promovendo, a quibus vulnuscula in ipsis intestinis inferuntur, quae statim venefi- eis succis adspersa, non sollim dysenteriam indu- eunt , sed etiam gangraenam contrahunt, mortemque aegrotis accelerant: ut in Romana epidemia latius docebimus.
C A P. XXI. Cur iuxta paludes noctu praesertim indormientes magis quam etigilantes Ddantur . NEMO, arbitror, de facti veritate dubitabit, qui
diu Medicae Arti operam dederit. Nos certe Romana No comia per aestatem,& autumnum plena videmus miseris agrorum colonis ; ac per Urbem saepe dolemus incautos venatores, ac peregrinos, quamquam non longo tempore palustria loca in coluerint ; quia tamen brevem in innum prope lacu nas ceperunt; malignis febribus afflictari. Labem autem hanc ex somno praesertim contrahi animadvertit quoque M. A. D. J Severinus, qui ubi mortem deflet egregii Iuvenis Io. Martini Brendetii, scribit ad Michaelem Rupertum Bes Ierum in haec verba : Sed nihilominus accusandur, quod rei Medicae, ae discriminis peregrinantium peritus, ultro aeris in- elementia , morbosque contagionis aleae se supposueriti ac quod majus es, periculum auxerit pernoctatu nocturno suspicio spirationis ad lacu ria Romana plaga , sub qua ct alii complures peracuto morbo periere. De quo sanε periculo Roma secedentes ad salubriora loca serio admonuit Io. Baptista fbJ Donius; nε scilicet medio itinere in locis gravibus, noxiisque moram trahant , praecipuEque nὸ dormiant. Subdit enim: atque inde accidere puto, ut multi asais
crebriores morbos creant, prae
114쪽
asate Florentiam petentes intereant; multoque plures
qui Neapolim prosiciscuntur. II. Opportunus porro hic se aperit campus ad monendi eos , qui palustres plagas suspectis temporibus adeunt ό ut eo majori studio a quiete , ac somno iis locis se abstineant, quo magis palustris aer cum crassior sit, & sanguini lentorem inferat vegetis etiam, ac vivacibus spiritibus compedes solet injicere, atque ad soporem comparare; id quod primus nos admonuit disertissimus in Re Chirurgica , mihique olim in Anatomica Praeceptor Gulielmus Riva; qui, cum saepe per agrum Romanum digrederetur, ac semper vim sibi factam ad dormiendum superasset, semel tandem per Autumnum Anni 1676. post venatum sub arbore juxta coenotan terram somniculosus incaute consedit , atque ad Urbem mox reversus ex pestifera febridiem suum ante septimum Obivit. III. Sed quandoque accidit, ut etiam non dormientibus prope paludes febris , vitaeque periculum obtingat: secus atque vulgus opinatur , quod totam noxii aeris labem somno assignat. Nam, si quis longam iis in locis moram trahat, si aquis , fructibus , oleribus sub eodem coelo natis utatur ;si denique imprudens Baccho, Venerique litet; potissimum vero si malo corporis habitu antea laboraverit ; aeria lue, quamvis non oscitans, nec dormitans , corripitur. Etenim cunctatio, malusquo victus vim pestilentis acris adauget; dum mala valetudo , atque Otium cum vitiis conjunctum, vires
nostras in vigilia imbecilliores ad repugnandum reddit. IV. Ratio autem , propter quam qui coenosis sinuosisque locis indormiunt, citius , ac promptius
115쪽
acris noxam solent contrahere , petenda est, partim a nostris corporibus, quae in somno ad labem suscipienda in proniora fiunt, partim etiam ab ipsis effluviis , quae per noctem praecipue deteriora evadunt. Et quidem , quod spectat ad dormientium corpora, certum est in somno sanguinem len- inodi ius moveri , cum solis tunc temporis urgeatur ies eqpelli pose praecordiorum musculis I destituatur vero ea la- sint pestiseri tra-
certorum in artubus pressione , quae vigilanti- ii R bus subsidio venit sanguini , ut celeritis ad cavam recurrat. Quod intellexisse videtur scJ Hip- - - . . . . pocrates, ubi agens de viribus sanguinis ad pru-n. o.
dentiam, ait: auum somnus corpus invaserit . I anguis frigesit; a natura enim fomno frigefaciendi hoc est miniis movendi vis en . Infrigidato autem fav-guine , languidiores fiunt ejus meatur. Hoc autel*ν languore efficitur, ut, irrumpentibus unde quaque malignis effluviis, patentiores sint aditus , &propulsandi facultas imbecillior. V. Quod vero attinet ad effluviorum pravita Quamobrem no. tem , certe eadem post solis occasum perniciosior elu palustria es- est. Quidquid enim per vim solis attenuari, dissi- h. Dς ' parique contingit, eo recedente, concretione gravius efficitur, terraeque rursus incumbit, & dormientes infestitis adoritur . Enimvero atmosphaera, cum advesperascit, ob solis recessum, coelesti igne, ac luce movente destituitur: unde variae particulae, quae divisae, ac mobiliores commercio vividioris aetheris altius, & quaquaversum movebantur, densari , ac mutuo quasi adhaerere incipiunt; quare corpusculis duntaxat aqueis dilutae in nebulam, rorem , humoremquc, non amplius pneumaticum , sed tactilem , in eam terraquei orbis regionem descendunt, a qua per vim solis evectae fuerant; ac proin-Diuitiaco by Corale
116쪽
8o Dg Noxns PALUDUM EFFLUvIIs proinde dormientium corporibus incubant , qua majorem illorum copiam & perniciem facilius imbibunt . Quod quidem adeo per se luculentum via detur , ut pluribus explicare supervacaneum censeamus.
VI. Neque vero solum dormientibus noxiux est per noctem palustris aer; sed etiam iis, qui vigilantes per coenosa Ioca iter faciunt.Qua de re monitos vellem quotquot vel Neapoli Romam,vel Roma Neapolim contendunt, ut diurnos potitis aestus subeant, quam nocturni frigoris voluptate decepti contemeratam ambientis acris vim excipiant; ita tamen, ut meridianos aestivi temporis ardores sedulo vitandos intelligant; vel si qua expediti itineris urgeat necessitas, compositis pro tempor umbraculis; immo etiam per viam saepe sepius jugi aqua madefactis,ferventiores solis radios repellant, ac temperent. Quod quidem aperitis, & sapientibus viris feliciter factitatum accepimus.
117쪽
De palorium essu viorum remediis in genere.
N U ΤIL E plane , atque importunum fuisset ostendere quod huc usque fecimus Hesu paludum adspirationes no- ζζ' xias esse, nisi proximE demonstraremus tum quibus praesidiis eaedem vel omnino tolli, vel saltem tempe rari , minui, aut quominlis noceant, intercipi possint; tum quibus auxiliis accolae , incolaeque tuendi , ac conservandi sint: peculiaribus ideirco Capitibus remedia, nunc cautionesque perstringemus , quibus non modo paludum noxa, ubi fieri potest, penitus antevertatur; verum etiam ab hominum corporibus pro virili parte repellatur : Praestat siquidem non aegrotare, quam aegrotantibus mederi ι potissim tim cum caeteros plerosque morbos, quoniam vel a subitis , vel non semper praevisis causis oriuntur, tunc persequi tantum datum sit, cum illati jam sunt: epidemica vero a desidibus , corruptisque aquis inducta lues , nisi praevideris , nὸ accidat praenoscitur enim facile De Nox. Palud. eo. Lib. I. L c um
118쪽
8 1 DE Noxiis PALUDUM FLUUIIS cum evenerit, ut plurimum sua seu consilia, seu pharmaca inutiliter exquirit Medicus, aut implorata
C A P. I. Paludes, ubi datur, tum ad Terrae fertilitatem , aeririque salubritatem inducendam , tum potissimum ad acuenda , fovendaque ingenia
sunt exiccandue .ETsi paludes omnes natura quidem , atque hominum viribus exhauriri possint; sunt tamen Quenam paludes nonnullae, quae partim immenso prope riparum cir- dissiciliter exic- cuitu, partim profundiori gurgite, quam sit proxium polithi ' ' ini, aut fluminis , aut maris superficies , tum Artificum industriam, operamque, tum Principum Afrarium deterrent, ac spem omnem eripiunt, si minustentandi, ac perficiendi, certe conservandi operis. Hujus sane generis sunt in Latio Pomptinae paludes, PomptInae palu- quarum exiccationem licet feliciter pertentaverint des mistra toties invictissimi olim Romanorum Imperatores , hinc
Sterilisque diu palus , aptaque remis, . Vicinas Urbes alit, ct gravesentit aratrum . Ac postremo etiam Xystus V. inter Pontifices Maximus e nihilo tamen miniis, quia continua , sedulaque ars, atque impensa ad eandem conse vandam esset necessaria, quibus de rebus Benedictus Castellus in dissertatione de hoc argumento ,
Italice scripta, sigillatim agit ideo juges aquae ex
finitimorum fluminum alveis in amplum illum telluris sinum, ad paludem etiam nunc pertinaciter Perpetuandam , evomuntur. Sed quibus locis stagna,
119쪽
& paludes absumi possunt, id certe tam ut augeaatur annona , quam ut tollatur circumfusi aeris insalubritas , diligenter praestandum , tuendum que est. II. Primum vero interest Reipublicae, ut solum
illud, quod diu palustre infrugiferum fuit, fertilissimum in posterum evadat. Terra enim , quae ab- Ις L. palustra ssumptis aquis detegitur, ubertate frugum aliis om- ς λςko m nibus propter haerentem coeno pinguitudinem facile antecellit. Unde proverbium apud Graecos m Q ut palude, sienavit , Paludes emere oportet et eademque ratione earint publieis Principes non tantum laudare, sed immunes quo- onerib is exim
que ab oneribus illos reddere consueverunt , qui zi. ἀμφ hς φ paludes exiccaverint; ut faJ Jac. Cujacius animadvertit ex Codice Iustiniani. Nam, cum loca hare χParatisi. I. 7. sint omnino sterilia,& squallida, si semel a possessoribus proprio sumptu , operaque fertilia fiant, jure ac merito nec a Fisco vendi, nec a Principe donari, nec tributis onerari statim solent. Hanc porro immunitatem mereri videtur is, qui agrum palustrem, & inutilem exiccavit, exaravit, excoluit. Plura autem huc afferre possem exhaustarum paludum ad foecuncitatem inducendam monita atque
exempla : sit tamen pro cunctis illud D b J Augusti, si v qui, victis M. Antonio, & Cleopatra , cum Res gyp Vs ς tum ob Nili inundationem accessu dissicilem, ac paludibus penitus inviam offendisset, fossas multo limo jam clausas labore militum ita patefecit, ut
copiosiorem Urbis annonam effecerit. III. At enimvero longe utilissima est paludum exic. catio ad illam aeris labem funditus abstergendam, Longe utilior pa-
quam a desidibus , corruptisque laticibus specie
veneficorum corporum, tum organicorum , tum vendos.
120쪽
8 DE Noxiis PALUDUM E rLUVIIS vari per singula fere capita prioris partis hujus Iibri demonstrare conati sumus . Etenim sublati, quae alicubi residet, aqua , statim tollitur menstruum, ut Chymici loquuntur , quo exotici sales, aliaeque particulae ex terra , spirituque eliciuntur,& quo maligna insecta foventur, ac nutriuntur.
Quamobrem gravissimus, & pestilentissimus, qui
circiim paludem movetur, aer purus ac salubris evadit, laetilisque proinde, ac securitis imposterum respirant homines . Et quidem nequeo mihi temperare , quin, rejectis tot tantisque Priscorum mo-seJ De febr. ρε- numentorum exemplis, huc traducam perspicuam pH. eap. ao. pag. clarissimi Petri feJ Salii, tametsi alio loco repeti- 30- tam observationem de exiccatis fossis, quae prope moenia Patriae illius stagnatione aquarum math olebant, unde cives a pestilentibus febribus, quibus quotannis circa Anem aestatis vexabantur, feliciter vindiacati fuerunt. ΙU. Neque vero fertilitas ipsis tantum agris , tum e5set, 'ho aerique salubritas , sed accolarum etiam ingeniis
minum ingeniis. robur , ac foecunditas exiccatis paludibus accedit.
Nam hominum mens divinae particeps aurae, ubi quis crasso , nebuloso, palustrique acre utitur , non nisi erassos, ac nebulosos spiritus elicit, per quos trajecta vcluti per opacum vitrum objectorum simulacra ideasque subobscurε solum videt, tardὰ cognoscit, ac negligenter expendit: quare intelligendi modus non nisi obscurus, inchoatus, ru-- dis , atque hebes potest evadere . Unde Boeoti, quod crassio te coelo uterentur , stupidi, atque hebetes audiebant ; id quod in proverbium abiit. Boeoticum ingenium . Quapro pter Horatius Epistol- L. a. Ep. a. ubi Alexandri carpit inscitiam, quod