장음표시 사용
121쪽
LI3. I. PARs. II. CΛΡ. I. 8s cumulasset , haec cecinit quod si Iudicium subtile videndis artibus illud
Ad libros, ct ad haec musarum dona vocares e Boeotum in crasso jurares aere natum.
Ita Boeotiae stoliditatis causam in aeris crassitudinem confert, quam a rei veritate minime alienam esse physiologica ratione demonstravimus . Ubi e contrario purus, ventilatus , subtilisque circumfluit aer ; ingenium pariter viget , ac micat. Quamobrem divinus sa 4 Hippocrates cum in lib. M Mora. experimento deprehendi uel Sapientiam cerebro ab aere exhiberi , ad intelligensiam , inquit , internuntius es cerebrum. Cum enim homo Diritum infe ipsum attraxerit 3 primum quidem ad cerebrum pervenit, relinquens in cerebro suum ipsius vigorem,
O quid quid prudens , ac sapientia praeditum fuerit,
in cujus commentario Marinellus merito subjungit, Cerebrum primum percipis aerem salubrem , vel in intubrem. Atque hinc san E fit, ut qualis est natura
coeli , in qua nascuntur, & aluntur homines; tales quidem ad amussim respondeant corporum crases , atque indoles animorum . Proinde qui juxta pal des vivunt, quoniam pigro, inerti, atque humifero aeris succo perpetuo madent , tum artubus languidi, tum mente torpentes degere consueverunt i cujusmodi describuntur apud eundem b J RJUe a re D . Hippocratem Phasiani, qui , clim vitam agant in paludibus, Ionge diversi a reliquis hominibus eva dunt : adeo colore pallidi, viribus hebetes, ingenio sunt tardo, muliebrique . Si quis igitur paludes exiccaverit ipsum aerem nativae perspicuitati, ac temperiei restituet, propter quam praestantiora, M Les. A lla acutiora, & ad intelligendum aptiora fiunt inge- βρ - π
122쪽
IU. Sed quoniam non omnes paludes una earidemque methodo exiccari possitnt; idcirco sequenti capite singillatim in hoc argumento, quantum ad Medicos pertinet, breviter versabimur .
SIecandarum pa- ν UAsuu Ara in praesentia hydrometriam , & hy- ludii ratio, qua- drostaticam quod Aquilegum, & Archite- tractari potest. -ctorum eit agitare non sit animus ; mei ta men muneris esse duco ea salte in de modo siccandarum paludum ostendere , quae nefas esset ignorari a sapientibus Medicis r nemo enim optimus consiliarius esse potest, qui dandi consilii prorsus rudis sit, atque imperitus. II. Ueruntamen nostrum non est hoc Ioco propo- Non hie aelius stum, de iis paludibus agere , quae exiguae cum de exiguis palu- sint, inductaeque ex collectis post pluvias in terrae .dibu , seu laςunis sinus aquis, nullam fere profunditatem habent, nec ebhρi ;, ' 'fi' ' multo coeno laborant: has enim partim aestivus calor ; partim ventorum flatus dissipat, ac resolvit ipartim humus ipsa combibit, atque exhaurit; quamobrem nihil habent reliquum, quod per aestatem putridos halitus possit expirare. Sed in eo plane
totius suscepti operis summa versatur, ut eas paludes industria hominum velimus emulsas, siccatas que; quae aut magnae , profundaeque sunt, aut, quanquam parvae , multo tamen limo inquinantur,
quaeque, Sirio approperantes non tantum non are' scunt; vertim oborta fermentatione putrescunt,
noxiumque spiritum , simul etiam insectorum examina IDisiligod by Cooste i
123쪽
mina solent emittere. Ad ejusmodi porro stagna
nostrae animadversiones, observationesque collineant, quippe quae cum arescunt, non ipsis tantum Accolis prosunt, verum summam etiam finitimis Populis utilitatem afferunt. III. Principio itaque notandum est, neque unam,
neque simplice in esse hujus operis perficiendi ratio- lnem: nam pro diversa locorum, & aquarum stagnantium vi, atque natura, diversa pariter ad easdem exiccandas adhibenda est ars, atque industriar Ubi enim paludes ex inerti humore conflatae, atque in acclivioribus locis positae sunt, nullo fere negotio, modo Principes non renuant,exhauriri possunt; si quidem incisis per decliviora,& in proximum mare, vel flumen deductis fossis , aqua omnis facillim θderivabitur; quem sane in sensum accipienda vide- stur priscorum fabula de Hydra faJ septem capitum, 'erat enim ut recte censet Io: Baptista Albertus
Palus Lernaea, quae non nisi incilibus, huc illuc de-t ductis, ferro , igneque extingui potuit.
IV. Praeterea non satis est palustrem aquam iapertis scrobibus ad amnem , atque etiam recta ad imare deduxisIe r nam Architectorum animus ad id letiam convertendus est, ne palus iterum, quod saepe tispius accidit, renovetur . Etenim, cum ad magnas lacunas producendas perennis semper humor velialiunde influat, vel e scatebris intra paludem dehi- lscentibus assurgat, accurate providendum, ne jugis . aqua in cavam terram relabatur, neve amplius, quae
innascitur, subsistat : di quidem prohibetur , ne confluat, si eadem, prius quam in sinum moritura pertingat, percussis inclinatisque alio sulcis deducatur ; vel si id fieri ingenium loci prohibeat, saltem adnitamur, ut aggesta humo in emunctae jam paludis
124쪽
88 Dr Noxiis PALUDUM rrpLUVIIS dis solo fossula , seu canalis aperiatur, per quem
aqua tum aliunde illuc influens , tum innascens foras perenniter derivetur: qua sane in re studendum etiam, ut nunquam non singula impedimenta, quaelibero lympharum excursui per nuper incisas fossas fluminumque alveos, in quos immissa palustris aqua devolvitur, ad paludem exhauriendam, objici solent, quam diligentissim h removeantur. Hujusmodi
profecto sunt arborum rami, arundines, junci, eorumque radices, multitudo coeni, aggeres ad molas
frumentarias, vel ad piscatum parati,aliaque multa, quae praepediunt, quo minus latices per emissaria effluant aequales illis, qui per immissaria in palustrem alveum evomuntur, ac subsidere consuescunt. Si proxima palu- U. Ubi autem constiterit per optimum Libratosnt per hyditu rem multi enim nomine tenus duntaxat habentur lieas maehinas omnia circum loca, & proximum quoque litus pa- humor exhaurie- ludis fundo aliquantum editiora esse, tunc vel perge, omylenda hydraulicas machinas elevandus est humor, ac, si fieri potest , universa palus evacuanda; vel per aggestionem implendus est sinus. Scriptores, qui VI. Quod spectat ad lacunarum exhaustum per iudum' dei machina , quae attollunt latices , sponte dein sua nem pertracta: per apertas in declive fossas effluxuros; artem porro
runt. hanc quamplurimi Scriptores docuerunt,atque post Archimedem primus forsitan inter recentiores tra-
Iosedih C. Edu, ct Vix Ioseph Ceredus Placentinus professione Me
Plaeeminus pri- dicus, qui librum edidit Hetrusca linguat De modomus post Archi' elevandi aquas ab imis locis, ibique apposita etiam L i,2'. 's' ' figura accuratissimam implendae perficiendaeque rei methodum tradit r animadvertit tamen inutilem plane esse hujusmodi machinarum usum , quo Iocor aquae intra paludem inquentis major est ea,
cochleam regeri, emittique potest. Atque
125쪽
LIB.I. PARs II. CAp.II. 8 sob id nos ipsi in Valle Coelia omnino frustraneas
ejusmodi antlias, ut mox dicemus , experti fuimus . His profecto machinis vento obsecundantibus aquas e paludibus, quae oceani superficie sunt profundiores , passim exhauriunt Hollandi, quos uti nam Itali imitari didicissent; certh apud nos tum aeris salubritas, tum camporum fertilitas quam facillime, & quam latissime instauraretur. VII. Interdum vero lacunae, quas jugiter implet aqua fluens ex occultis riparum , vel fundi venis, facilius exiccantur per aggestionem ι quo fit, ut sinus, inducta terra, ita oppleatur, ut altitudini proximae telluris , ad quam palustris humor nequitascendere, exaequetur, & arescat.
VIII. Aggestio autem duobus modis excitatur, scilicet vel advecta per operas humo , vel per alluvionem : illa quidem locum non habet, nisi ubi haerens aqua mediocris sit tum amplitudinis, tum pro funditatis, quaeque per admotos siphones, per api
tas cochleas , antliasque vel apertos canales aegre possit effluere. Experimentum hujus rei ante sex circiter annos habuimus Romae in Valle Coelimontana prope Basilicam Lateranensem , unde secundum moenia itur ad Portam Latinam . Cum , enim magna olim ibidem ex lateritio lapide extructa essent aedificia ; cumque ad novas in Urbe construendas aedes de veteribus parietibus lapides
abscindi soleant; Posse ris avaritia factum fuit, ut, effossis ibidem plus justo saxis, atque aperta
centum, & amplius passiis tellure , humor ex subjectis antiquis aquaeductibus assiargeret, si numque illum paulo ante solstitium aestivum oppleret, atque
in paludem converteret: tum vero aestate summa
ingcns culicum, lumbricorum, ranarum,&bufo De Nox.Palud.UR. Lib. I. M num
Quibus modis fiat aggestio. Hiitoria PaludIs
126쪽
so DL NoxiIs PALUDUM ErFLUVIIS num vis orta est gravi cum odore , quotidianis quo accolarum querelis ; quinimo, cum inde in proximis coenobiis, & No comio SJoannis febres pravi moris observarentur, e vestigio Sanctissimum Pontificem supplex oravi, ut ad antevertendam epidem iam peritorum statim consilium advocari juberet. Itaque coacto mox apud Illustri A. de Augustinis tunc viarum Curatorem vigilantissimum coetu, in quo sententiam meam ipse quoque aperui, deliberatum fuit tentandum illico, an stagnans aqua per binas antlias in palude immersas extra moenia in Marianam posset emitti. Uerum cum, periculo facto, constitisset plus laticis ex aquae ductibus ingeri , quam per siphonesillos regeri, subito ventum est ad aggestionem ,
quam certe profuturam animo jam tenebamus ; scilicet comportata vehiculis sumptu non modico ex vicino colle in eam vallem terra , ita complanatus est locus, & sepulta palus, ut vel inter aesti vos ardois res ab hoc non miniis celeri, quam prospero operis effectu accolarum corpora ocissitne salubriora esso coeperint: quare hoc ipso feret me posteritas ambitiosum, quod quotiescunque Summi Pontificis gloria cum Civium incolumitate jungitur , statim
ad perficienda quae sunt mearum partium vehemen.
Quandonam aI- ΙX. At enimvero quoniam paludes latissim E enfusae, alteque campos obducentes aggesta per Oper. ah si,' 'ras humo ad solidae telluris faciem redigi non pota
sunt: nam Principum opes, atque hominum vires exhauriendus labor superaret: tune quidem per alluvionem res ipsa perficienda erit; scilicet derivando in ejusmodi stagna turbidam vicini fluminis aquam, quae,cum ex angustis elicibus in peramplum illorum sinum descendit, sensim de concepta velocitate
127쪽
LIa.I. PARs II. CAp.II. 9 Icitate amittere cogitur, eaque ratione graviores, quas secum defert,terrae particulas demittit ad fundum , qui proinde , novis succedentibus alluvionibus, elatior evadit, praesertim si clarus interdum, limpidusque latex apertis cataractis alio corrivetur. X. Hujus porro por alluvionem feliciter exci- , 'uri palus at
tatae aggestionis perspicuum habuimus experimentum Pisauri, ubi rivus ab Isauro deductus per incisum nuper canalem commissus fuit antiquae prope Iitus lacunar, quae,ctim aliis omnibus exiccandi modis repugnasset, magnam partem aggerata est , &complanata.
XI. Si quis vero plura de hoc argumento scire cupit,adeat AristotelefaJJosephum Blancanum bJ, Petrum Castellum Γι J, Cab eum ΓιιJ, Gulielminu feJ,
multosque alios , qui modum, ac rationem etiam tradunt dirigendorum fluminum in paludes , nὸ pro utere gleba, ut idem Cabeus ait, serium arenam excipiamus.
C A P. III. De tempore siccandarum paludum , tr qtiae illis exhaustis agenda sunt.
UT Accolis per ipsarum paludum exiccationem
optime prospiciamus,expendendum superest, quo praecipue anni tempore illinc aquae deducem da , pronaeque in flumen, aut mare demittendae sint. Nam , emunctis per exhaustum lacunis, ac stagnis , limosus semper fundus detegitur , atque relinquitur, in quo ex immundis vermibus, eorumque Ovulis, fracescentibus herbis , aliisque mucidis corporibus coenum odore grave consurgit: propterea di-
128쪽
92 DE NOXIIs PALUDUM EI FLUvIIs Laeunae exhau- ligenter vitandum , ne id fiat approperante astus Den lae longo n pessimὰ enim fermentatur; indeque deleteriar mole-cular in aerem partim exiliunt, partim urgentur.
Quare audax non minus , quam periculosum esset consilium exhauriendi lacunas sub finem veris , ac sub aestatis initium ; effluvia enim deteriora ex superstite limo, quam ex palustri aqua in aerem assurgerent. Id sane vel ipsa Antiquitas , quae plerunque fabularum corticibus suavissimos verarum praeceptionum succos tegere consuevit,apertissime do-Quid Hydri,&cuit. Etenim finxit serpentem, quem sicuti, cum
P . iii 'caista aqua in lacunis residet, hydrum appellavit; ita e
st . contrario, humore per aestatem deficiente, cum in sicco degere cogitur, chersydrum dixit intelligens nimirum corruptum, maleque olens coenum quo tempore, infestante siti in calidis regionibus, virussaJ Georgistan. 3. multo nocentius habet ,& acrius.Hinc Uirgilius: a JPsquam exaussa palus, terraeque ardore dehiscunt: Exilit in flocum, ct flammantia lumina torquens Saevit agris I asperque ti, atque exterritus asu, Ne mihi tunc molleis sub dio carpere somnos, Neu dorso nemoris libeat jacuisse per herbas.
LbJ De Tiberii Atque hinc locum habet, quod apud Marsilium fbJHμο sit pu si Ca gnatum tribuitur Antipatro Stoico Terrae scilicet humidae exhalationem Maeandro in superna volubili impetu, atque inde sese, posequam calefacta es, insar serpentis mortiferi in inferiora revolvendo, vi putredinis omnia corrumpere: ac propterea non immerito
is is mis, bis Hς raclitus scJ Tarent. solares radios Apollinis gittas appellavit, utpote qui in humido putredinem gignunt. Tempus de luee- II. Itaque opportunissimum tempus deducendidarum aquarum aquas E paludibus erit raro initium, plerunque finisvς ς m vn ς hyemis, videlicet circa Kal. Martii; tunc enim,
129쪽
Lin.I. PARs II. CAP.III. 93' quoniam cessare solent hybernae pluviae, nivesque dissolvi,tellus se facith in sessas scindi patitur, atque
integra subsequentis veris tempestas superest, cujus decursu exhausta palude , quaecunque ad coenur subigendum, vertendum, serendum,vel alio quovis modo corrigendum necessaria existimantur, anteaquam aestas urgeat, ad usum tutissime possunt revocari . Equidem paIustres aquas in proxima fluenta, vel flumina hyeme jam inclinata derivandas semper curavimus, felicemque exitum experti sumus tam in lacunis prope Urbem veterem,ac Balneoregium, quam in campis Ferentini, stagnisque Pisauri, de quibus suis locis singillatim . Est tamen, ut hic animadvertamus lassas arcium , & camporum , nec non Urbium cloacas saepe etiam sub initium hyemis, vel ea vigente, purgandas esse: quia decursuris pluviis aquis liber exitus parandus est. III. Quae vero post emunctam paludem fieri debeant, ne coenum perspiratu noceat, decerni nota potest, nisi perspectis locorum ingenio, Iacunarum magnitudine, & propinquitate , vcl longinquitate ad Urbes, atque oppida. Nam si limosus putridusque fundus supersit in Urbium eloacis , in sessis arcium, viarum, pratorumque, ac de instantis tempestatis.calore dubitetur , primum per dies aliquot tentanduin erit, ut decursu jugis aquae tem peretur , quemadmodum sequenti Capite latitis
IV. At enimvero idem coenum, quod tantarum sepe calamitatum est origo, quam primum fieri potest a cloacis , arciumque sessis penitus extrahi, &vel ad proximum flumen, ut rapidis undis liquetur, abripiaturque, vehiculis convehi, vel apertis tria
proxima tellure fossis sepeliri debet.
palustre coenum locorum natura est observanda . Satius quidem est coenum evehere, aut sepelire.
130쪽
Quando eo num coaserendum sit. Loea intra Urinbes , corruptis
sanda sunt vel hyeme, vel saltem sub dio.
94 DE NoxΠs PALUDUM EFFLUvIIs U. Quod si res sit cum magnis paludibus, longeque ab Oppidis positis, negotium alia ration ,
minorique forsitan cum impensa, immo etiam curimagno foenore perfici poterit, scilicet sparsis per a plum illum terrae sinum foeni, aliorumque vegetabilium seminibus , ut quidquid insensibiliter per aera
summo cum accolarum incommodo, ac detrimento
effluere solebat, in posterum per radicum, cauliumque fibras , ac tubulos discurrendo, intercipiatur, vitamque recipiens nocendi vim omnino dimittat. Ubi vero modice siccus ager bipalio , vel aratro subigi valet, vertendus illico, conserendusque est; ita enim & publica annona,& privatorum opes, mirum quantuml augebuntur.
VI. Quae hucusque ad purgandas paludes, stagna, Iacuuas, fossas,cloacasque praecepta dedimus, profecto adhibenda etiam sunt ad detergendas sub terraneas cellas Iuto, coenoque ab alluvionibus relicto contemeratas ; ad cisternas quoque , puteos , sepulchra, Iatrinas, & si quae sunt alia loca, grave o lentibus corporibus affecta , perpurganda, atqui everrenda. Quod enim non nisi hyeme, vel saltein per noctem tuto tentari potest; scilicet ne corrupta,&vitiosa effluvia aestu urgente, vel sub dio latius spargantur, & per apertas domorum fenestras facilem aditum habeant in hominum praecordia. Haec autem non prudentes duntaxat Medicos , verini honos etiam Cives nosse, atque Opportune memianisse oportet.