장음표시 사용
81쪽
noXam inferunt, prout minus, vel minim Z inter se temperata , aut etiam ad veneni prope naturar evecta sunt: consequens est, ut per certos quosdam gradus incommoda valetudinis , vitaeque pericula hominibus intentent. II. Ad perspicue autem intelligendam compo Explieatur eliis stionem, mixtionemque, ad quam sensim efferun- modi varietas tur , sibique variae succedunt qualitates ejusmodi destil- in organicorum in aere effluviorum; nihil accommo- iii, ''μφ P datius esse arbitramur , quam exemplum ab arto
Chymica, ac praecipue ex simplici destillatione desumptum. Nam sicuti ex varia, confusaque mixtura fracescentium palustrium aquarum, una cum Carundem coeno intra phialam excepta, per admotum ignem elevari primum cernimus simplex, &fere inodorum, atque in acidum facile concessurum phlegma; deinde liquidum ex commixto impuro sulphure male olens; mox etiam acro-volatiles sales , tandemque oleum foetidissimum , ingratum,& plane veneficum. III. Ita non absimili modo rem procedere cen- Primo attollItur semus in ea effluviorum successione, quae eae paludi' ζum i quidusuibus , perinde quasi ex maximo, atque effusissimo phureum; postea quodam naturae matracio per solis radios aestivis 'les acro-vola-
mensibus usque ad autumnale aequinoctium solet stat e nu
IV. Etenim cum sol sit verus ignis ; omnibus perspicuum erit paludes, cum primum solari ab t , iud bu,'.
igne calescere incipiunt, nempe ineunte aestate, δ halari putandum se dimittere nudum ac fere purum phlegma, inodo- ςst rum quidem at subacidum : deinde vero , sole ad nostrum verticem propius se convertente, aucta vi propter ipsam etiam radiorum quaquaversum, e tu
82쪽
4 6 DE Noxns PALUDUM LFILUVIIS asperitatibus reflexionem, impurum sulphur, acer rimos sales, .& oleum foetidissimum , ac plane ve. neficum protrudere, quod sane eo pestilentius eva det,quo magis juxta aequinoctiu autumnale propter Iongiores noctes eadem effluvia, quae sub dio ἀ paludibus emista fuerant, denuo recidunt in easdem runde Chymica illa operatio perficitur, quam cohobationem, ac circulationem appellant, quaequi plus caeteris praeparationibus valet ad acuendas virtutes, & facultates extrahendorum, ac destillandorum corporum . Nam oriente sole, & flantibus
ventis , quidquid per noctem in paludis superficiem deciderat, rursus in atmosphaeram attollitur, requidem eo deterius , quo sol per id temporis minus urget, premitque , atque adeo effluvia non
sublimius, sed vix ad domorum fastigia elevat, proinde ab incolis facillime respiranda. Quare paludum U. Cognitum itaque , perspectumque Medicis M.' ἡ '' erit , ideo prirnum sub aestatis initium tertianas pa-
mox eotinuis ae ludum habitatores adoriri; postea continuas, ac malignis, dein- malignas febres; dei de etiam pestilentes ; tandem ae tandem' qtii, que eosdem longissimis morbis implicari, maxitanis febribus mcque quartanis , quae per universam hyemem , &ςον ipi/ntur. pro imum ver aegros solent exercere; quia nimirum palustria effluvia novam sensim magisque implexam naturam induunt, exuuntque ; quamobrem in accolarum corpora admis sensim majora, ac deteriora ; dein minora ac longiora mala solent indu-ccre , de quibus sigillatim suo Ioco dicemus .
Eaedem εYhali VI. Illud tandem hic minime reticendum,quod tiones non ter- omnes non physiologos tantum, sed Cives etiam , . ' & incolas palustrium Iocorum latere non debet; pore. malignas videlicet, & peltiferas, de quibus loquuti sumus, aspirationes non raro mensem Iulium an
83쪽
te vertere, interdum ultra solstitium hyemale produci. Etenim, ubi ver frequentibus imbribus, &australibus ventis sordescit, aestusque approperat sibi quidem paludes ante vernum solstitium noxiae , ac deleteriae habitatoribus obtingunt. Similiter, ubi septentriones venti, largaeque pluviae hyemale solstitium ad everrendas , temperandasque particulas deleterias non praecesserint ; ibi certe paludum hospitium etiam post Kal. Ianuarias suspectum erit: atque idcirco alicubi acrius interdum, ac vehemen tius epidemici ineendii cineres recaluisse vidimus , & Romanos potissimum juxta ostiam , ac Portum propriae identidem luisse poenas confidentiae . VII. Sed mittamus haec, quae accidisse dolui Quae rauci in aemus; quaeramus causas, & rationes, unde fiat, ut rem propellat e se
effluvia e palustribus locis in aerem perducantur . 'μν Enimvero exposita jam successio qualitatum, & gradus vitiorum, quae in iisdem exhalationibus a Kal. Iulii usque ad AEquinoctium hyemale animadvertuntur, clarE ostendunt inter causas exclusionis eorundem unam esse primariam, duas vero secundarias : primaria quidem est adaucta solis vis ; secundariae autem sunt fermentatio palustrium aquarum , nec non aurae, ac venti, qui illas commovent,
VIII. Quod attinet ad vim solis , evidens res
est: etenim ciun jam experimentis demonstratum sit, paludes per layemem innoxias esse, noxias vero fieri post vernum aequinoctium, seu, quod eodem recidit , ob recessiim, & accessum solis ad nostrum verticem; certum quoque erit, effluvia, quibus eaedem insalubres redduntur, a solis radiis fur in urgeri: ita ut, quemadmodum insectorum ovula ,
solis calore fota, suos foetus facile excludunt, si
84쪽
q8 DE Noxns PALUDUM TryLUVIIs militer propter vim solaris ignis inorganica etiam
effluvia e palustribus aquis minimo negotio extricantur , attenuantur, atque in aerem pelluntur.
IX. Vis autem solis quanta sit ad solvendas corporum texturas , indeque valide excludendas pellendasque non tantum diffluentes, sed solidas etiam partes, abunde ipsius stibii calcinatio ad solis radios tentata patefacit r ignei namque radiorum cunei arctissimum illum penetrant, scinduntque sulphuris, mercurii, & salium nexum, quo eadem in stibio mutuo juncta sunt: unde instar fumi
Calida tempesta- X. Accedit denique ad faciliorem effluviorum si h , , minime ς paludibus e clusionem , quod calidix tempestat ita nititur palustri- bus atmosphaera, cum porosior, minusque gravis sit,hus exhalationi' minus quoque renititur, hoc est subjectas particu -hηδ' las promptius emanare permittit.
C A P. XIII. Rui fiat ut in organica paludum e fluvia tum
a mentis alastralibus , Luronoto , tum maxime a rubigine, ac nebulis deteriora semper evadant. Quid Austii, & Rcipe usu venit, ut noxiae paludum aspirationes, Euronoti, rubi- quae vel ipso Augusto mense, aut nullo modo, ad sau,ibium ci aut lavitςr duntaxat Accolas laeserint: postea sta-
perniciem conis tim atque venti australes, & Euro noti ex paludia serant. hus adverstim illos flare incoeperint, vel rubigines, aut nebulae per noctem deciderint, veneficam vim exercre , ac manifestare incipiant. Iure itaque horum eventorum rationes ex mechanicis quaerendas
85쪽
II. Enimvero quod spectat ad recensitos Vento , ino pacto venit hi quidem primum nocere solent , quia palustria e D sola vi impulsio- fluvia, quae, vigentibus antea summis siccitatibus, ' β .
aurisque silentibus , ad perpendiculum rect1 in su ' ς' pernam atmosphaerae partem facile attollebantur , postea ab Euro noto, vel ab Austro per directionem
horizontali proximam versus accolas proclivius transducuntur . Quamobrem quilibet ventus, tametsi saluberrimus, malum istud sola impulsionis vi
producere valet; & contra ipsemet auster interdum tueri,& conservare ambientem acrem alicubi potest ut nos Romae in Leonina Civitate animadvertimus)quoties alio, ac potissimum in contrariam plagam malignos halitus validissime transfert. ΙΙΙ. Rursus nocentes evadunt hujusmodi venti, Curvent IAustra- quia, cum per loca ut plurimum marina, ac palustria ni plerunque no . transeant, sales erodentes, noxiasque particulas q*η kφ ς 'int illine everrunt, iisque suppetias ferunt, quae nondum satis momenti ad laedendum usquam nactae fuerant. Et quoniam austris , praesertim turbidis magna inest vis fermentativa, ut alias docuimus; idcirco, cum per aestatem flaverint, actionem solis adjuvant. Scilicet propter admixtam salium, ac
sulphuris copiam , validissimi sunt ad novam , eamque majorem intestinam paludibus agitationem , &corpusculorum exclusionem promovendam , ac proinde ad ambientem aerem inquinandum . IU. Facillime vero rationem quoque reperies, Cur nebulae aut cur nebulae , &rubigines hisce temporibus tanto- Uibigines tanto pere ossiciant, si animadvertas idem plane contin ininteo exem gere in fluido aereo , pneumatico , & compressiti; plo docetur.
modo variis jam extraneis particulis sit refertum quod passim fieri cernimus in liquidis compressionis expertibus, &sub tactum cadentibus; puta inva- De Nox. Palud.eo. Ub. I. G i iis Diuitiaco by Corale
86쪽
'so DL Noxiis PALUDUM EFFLUVIIsriis tincturis , & praesertim in aquis , quas Chymici regias , ac solventes appellant, quibus siquid salino acidi,ut ajunt,vel alvatici recens infundatur, cundum variam, quam invenit,cum incolis partic lis, fluidoque continente proportionem,uarios quoque effectus producit; nimirum illas nunc acuit , nunc obtundit, modo claras reddit, modo turbidas, & quod nostra scire magis refert, plerunque contenta in iis, & natantia prius corpuscula resipective graviora reddendo, ad ima detrudit; quod praecipitando fieri a Chymicis afferitur. Vel ti,nebulae, x' Itaque cum venti, de quibus paulo ante di-
i,alustria effluvia cebamus, cumque nebulae, ac potitumum rubigines
praeeipitant. salinis , acribusque particulis instruantur, plerunque palustria effluvia in aere usque ad id tempus innocua , ad laedendum armare solent; praesertim cum eadem saepe effluvia, quae in aere quidem, sed in superiori parte quasi pendula , ac sinE noxa erant , quoniam supra illam atmosphaerae sectionem , quam nos respiramus, locabantur, mox graviora in specie reddita, atque depressia , veluti pestiferae sagittae in habitatores conjiciuntur.
C A P. XIV. Inorganica paludum effluvia , per quas vias in
Accolarum corpora se ingerant.
Quatuor aditus Emo, arbitror, dubitabit, quin eaedem viae patent aera, qui sordido aeri patefiant, quae in nobis salubri
corpus subeat. apertae sunt. Quatuor vero cuniculorum genera ambienti aeri intra corpus occurrere, tum vivorum
Analome, atque innixa experimentis philosophia, tum noster Hippocrates luculenter ostendit. II4 Diuiligod by Cooste
87쪽
II. Primo se se offerunt spiracula cutis , quae ut Cutis spiracula perpetuo patent topicis medicaminibus, ac potissimum balneis, quorum dulces, vel thermales sint aquae penetrant in viscera, nec exiguam partem per urinae vias rejiciuntur;ita obstructa minime esse posisunt aeri, cujus particulae nec fluiditate , nec subtilitate laticibus cedunt; immo vero aquea corpuscula , praesertim prope paludes, secum jugiter defe- 'runt. Iure itaque magnus Praeceptor 6.epid. sect. 6. statim ab initio earnes appellavit attractrices ct ex
ventre , ct extrinseὰs ; subdens , indicio es sensus ipse, quod expirabile , ae inspirabile eii totum eorpus.
III. Secundo cranii foramina variis cum na- Cranii foraminarium, tum aurium locis patent atmosphaerae ; quae, ex naribus, auri
squidem salubris , aut insalubris est , vigorem ad- R dere, vel labem Cerebro solet inspergere r ac propterea ex odoribus pravis similiter, ac suavibus , c modo peculiaris intercedat idiosyncrasia affecto statim Cerebro , homines Iaedi, aut refici videmus. Caeterum Ant. M. At Ualsalva inter saeculi Anat O- I De inur.Bum.
micos celeberrimus , & inter amicos nostri amici L Itu, o7simus elare demonstrat externum acrem, quo tum
os, tum nares assidue plenas habemus , eum illi, qui tubas , & tympanum rcplet, continuetur, proxime duram Matrem contingere; atque idcirco prout externus aer varius est, ita varias in eandem , &in Cerebrum vires statim exercet. Merito idcirco laudatus Cous de Morbo sacro num. 17. Cerebrum dixit, primum Aeris interpretem t sapientiam autem ipsi Cerebro ab aere exhiberi. Et Marinellus in Commentario , Cerebrum primum omnium membrorum
aerem percipere salubrem, vel insalubrem asseveravit.
Per has autem narium , auriumque aereas vias pu
88쪽
31 DE Noxiis PALUDUM EFFLUVIIsbranis utiliter prodire non raro animadvertimus. Narium, ae oris I U. Tertio Narium pariter , orisque viae per Ia-In usinone, Tngem in pulmones , atque illinc in sanguinem sanguinem illa- trajectioni aeris apertissimae sunt a quod multo ma-Pis Q gis a Recentioribus Anatomicis variis experimentis confirmatum habemus. Neque id ab Hippo erate ignoratum, qui multis in libris, sed praecipuδde flatibus num. 6. non sollim demonstrat necessitatem ducendi, reducendique aeris in omnibus Animalibus, sed verosimile etiam putat non aliundo
morbos evenire , quam ab aere, quatenus is, aut plus , aut minus , aut cumulatior , aut morbidis fordi- Ex ore, & Nai i- bus inquiatior in corpus se ingerit. Pς pli ' V. Quarto denique ex iisdem humanae fabricarium subit. Uestibuli S , ore icit Icet, α naribus liber aperitur
aditus aeri per pharyngem, atque oesophagum iris ventriculum una cum saliva , cibis, & potibus Quamobrem idem Hippocrates eodem de Flatibus lib. num. 9. Omnia, inquit, qua eduntur, ac biabuntur spiritus in corpus inferunt, aliquando plures , aliquando pauciores. Id autem inri manife- sum sit, quod plurimis eructationes post cibos, potus evenire solent, discurrente nimirum aere incluso, ubi perruperit bullas , quibus fuerat inclusus . VI. Haec autem itinera , per quae partim irrepit, partim urgetur noxius paludum aer, nobis prauucebunt ad cognitionem , atque intelligentiam multarum rerum, quae sunt magis abditae ,
& de quibus in posterum agendum erit. CAP.
89쪽
Inorganica paludum es Iuvia quam labem,
PRAEraxi hic haud oporteret, sed tamen expe-Rς
dit, non de quibuslibet, Verum de nOXiis lG- fluviis per aesta- Ium per aestatem, atque autumnum a palude assur-tem.& autumnugentibus effluviis hoc loco sermonem a nobis in- 'i' , . ς hδ se sit ut i humidae enim exhalationes , quae nebularum, & vaporum instar, Vere potissimum illine solent efferri, accolarum transpirationem prohibendo sunt enim salino-aquear rheumaticas aia sectiones, febresque lentas cum viscerum obstructionibus saepe saepitis inducunt . Effluvia vero calidis tempestatibus usque ad autumnale aequinoctium , cum sint ex noxiis corpusculis magis composita , tum accolas, tum praesertim advenas longe deterius assiciunt. Hoc igitur mali genus qualisit, & qua ratione proveniat, inquirendum nobis
proponimuS. II. At enimvero, quanquam in organica, atque Inorganica ess,
inanima paludum effluvia organicis, animatisque vi pfx seu ad perniciem nostram plerunque sociari contingat, ψ xiiς δ'vnx ut suo loco dicemus inficiari tamen nemo potest, in organica per se sola passim esse lethalia, atque exitiosa; quemadmodum exhalationes ex terraemo tu, aut ex singulari telluris indole animalium corpora, sine ulla organicorum effluviorum societate, labefactant. III. Et quoniam superiori capite quatuor Ostia Qua ratione id indicavimus , per quae inorganicis effluviis in nostra fieri possit. corpora patet aditus; pronum erit, Opinor, ani
90쪽
Quaenam sint eois ditiones salubris aeris , quidque ille eonferat ani. mati corporis
Subtili ut eiusmodi effectum explicatur.
3 C DE Noxiis PALUDUM EppLUVIIsmadvertere, quae inde non levia detrimenta, &quo pacto nascantur. Nimirum, cim , quaecunque particulae per expositos hiatus liquidis nostris recens infunduntur, sint omnino exoticae ; scilicet nativae, & consuetae illorum temperationi, motui, ac fermentationi minime obsecundantes, necesse est , ut eorundem fluidorum crasis , & actiones m xime perturbentur.
IV. Ut autem ejusmodi laedendi ratio a tyronibus facit E intelligatur, in animum rursus inducant oportet, quae cap. a. hujus libri de conditionibus salubris aeris praemonuimus. Nam, cum salubris aer is sit, qui subtilis, aethereus, elasticus, & particulis plerunque siccis, hoc est sale quodam volatili acidiusculo abundat; necessario in statu naturaliubivis externas, vel internas nostri corporis superficies contingit, & qui in tubulos fluidis nostris permiscendus se ingerit, sicuti ad illas abstergendas apti gimus est ; ita haec fluidiora, atque agiliora reddit: quamobrem ad naturalis oeconomiae actio innes, ac praesertim fermentationes , secretionesque perficiendas plurimum confert. V. E contrario palustris aer, cum crassus , miniis mobilis, minusque elasticus, immo, quod pejus est, impuro sulphure,acribusque salibus sit inquinatus I naturales certh functiones alterabit, liquidisque nostris admixtus eorundem crasim , motusque vitiabit, fibrarum quoque inducta laxitate. VI. Et quidem ut pressus loquamur quoniam ejusmodi enuvia ex confusis salino-aqueis, &sulphureo- terreis fragmentis consurgunt, atmosphaeram crassiorem, simulque acriorem constituunt; idcirco clim cutis foramina, cranii meatus, pulmonum ostiola, oesophagi, stomachi, atque intestinorum