장음표시 사용
131쪽
C A P. IU. Aqua jugis,atque innoxia, cum palus aut omnino exiciari nequit, aut exbausia coenum per aesatem reliqtium babet, ad eam temperandam utiliter corrivatur.
Saepe obstante praesertim aestivo tempore palu Quandona aqua
des exhaurire non licet, aut exhaustas propter jugis in fossas, talimum mal8 adhuc olentem purgare non expedit i si gn3 dς iv. tunc igitur erit e re publica, ut dulcis, ac perennis lympha illuc derivetur ad coenosas , corrupta Sque particulas eluendas , temperandasque . Nam, ubi mollis, putida, ac deterrima tellus fermentationis motu agitatur, omnium primum dulcibus , affatimque decurrentibus aquis diluenda est, ut mitescere incipiat: mole siquidem, motuque recens advenientis laticis diluuntur acres, corruptaeque particular, sensimque summotae per emissarium,opportune aperiendum, alio abripiuntur: quamobrem noxia illarum vis necessario minuitur , atque hebetatur.
Quod apertissimo experimento ipse ego testari possum in Hadrianae Molis fossi; quae, citin sub anno MDCCIX. palustri praecipuὸ coeno inquinata esset,
neque illico exhauriri potuisset, deducta ex Vaticanis hortis lympha, sic temperata fuit, ut accolas minime laeserit. Vide modum , quo tum usi fuimus in saID Oid Rhes- Comment. nostris de Rom. Da J Coelo . II. Neque vero aut recens , aut meum est in- . ventum deducendi puras, iugesque aquas, ut tabe--hujusetiscentes in paludibus de malignitate remittant : eonsilii exempla
Nam, praeter quam quod apud Strabonem legi tue
132쪽
si s Det Noxns PALUDUM MpLUvIIs prope Alexandriam in AEgypto paludes perniciem
omnem amittere, quoties Nilus illas pervadit , a diluit; praxiarum habemus testimonium Selinuntiorum, quos cum Empedocles, divino vir ingenio, propter putorem lenissuentis amnis pestilentibus morbis vexatos conspexisset, duos vicinos fluvios in stagnantem derivari jussit, quorum fluentis concito haerente flumine, purgatus est alveus, sensim- bJ I. 3. 8. suis. que dulcescentibus aquis pestilentia grassari de-7o. siit, ut refert Laertius DbJ. Eodem plane consilio
V VJ fh p usum se narrat Pater Salius scJ Diversi per haec, ets. G seq. Verba: Sι occasione aquarum s agnantatim pesilente febres oriantur, primum omnium faciendum es eis δε- perinducere aquas fluentes ἔ vel easdem exiccare , ;cujusmodi consultum fuit in Patria mea, circa cujus moenia gnabant aquae in fossis publicis; unde hae Uate putrescentes erant in causa, ut in sine Vatis , ct in autumno plurima flvulis annis vigerent penitentes febres .
Accevis ignibus palustre coelum ab offusa bali
tuum malignitate purgatur. Ignis aerem pur- Si quoque ignis essicacitas valentissima ad gyy i. aeris vitia emendanda etsi Marsilius Cagna-saJ In disput. eis tus faJ eam non admodum laudare videatur prae- 14.,.. sertim si eluentis aquae vis praecesserit in paludibus ' nam utraque atmosphaerae miasmata , animata sciliacet, atque inanimata, per accelisum ignem valide disjici, longeque dispelli solent. Quae se huiu, II. Neque sanis hujus effectus vera ratio moiae tacti ratio. dusque perscrutantibus se occultat: etenim, quae
133쪽
cum aere moventur, noxia corpora continuo fluxu
ad ignem, quod minor circa illum sit aliorum corporum renisus , propelluntur, statimque ab eodem igne soluta comburuntur, flammaeque admixta paratim in cinerem , partim in fumum abeunt: quo fit, ut aer, qui crassus, atque impurus ad ignis viscera ingreditur, subtilis illico, & purus egrediatur. Et quidem incendiorum omnium individuus comes est ipse ventus ; tametsi aer prius immotus circum- quaque fuisset, atque tranquillus . Facit ad rem quod narrat I bJ Verulamius , videlicet, Cum Ga
sconia esset Anglieana ditionis , exbibitum fuisse Regi libellum supplicem per subditos suos Burdetalliae, O
confinium petendo , ut prohiberetur incensio erica in agris Susteria, ct Hamproniae, quia gigneret ventum. III. Enimvero qui luculento camino , ac praesertim , qui ardentibus fornacibus adsunt, clare sentiunt, videntque aerem instar venti per infernam ostii partem horizontali penE latione invehi , perennique per supernam inflexo motu sub solius fumi, aut etiam flammae forma pari velocitate extrusum erumpere r ut non sit ambigendum , crassiam noxiumque aerem ab igne validissi-mE dissolvi, atque purgari; praesertim si ex resinosis , odoriferisque lignis eliciatur i unde merit bscribit scJ Plinius : es ct ipsis ignibus medica vis pe- silentia, quae solis obscuratione nimirum praeviis nubibus, pluviis , nimioque humido contrahitur. Ignis su iu multiformiter auxiliari certum es. Empedocles , atque Hippocrates id demon avere diverissis locis r quod de Hippocrate narrat etiam faeJ Galenus . Vide hac de re quae fuse scripsit se J Amat. Lusitanus. Sed quid opus est pristis,externisque testibus, ubi nos praesentia, & domestica docent De Nox.Palud.gF. Lib. I. N exem-
134쪽
s,8 DE Noxiis PALUDUM ZrrLUVIIs Exemplum ex exempla In Urbe si quidem Roma fornaces , in DrΠδς bμ quibus lateres coquuntur, extra portam cogno P μφη ' mento de Casallegieri, loco alioquin cavo , udo sac suapte natura insalubri, positae sunt,3c tamen propter ardentes perpetuo ignes salubritatem coelo illi conciliant. Est enim vero ipse ignis cujusque monis stri, sed palustris praesertim aeris maximus domitor; ut proinde Hercules inter Deos olim relatus fuerit, quod hydram , nempe palustre solum , igne domuerit. Quam sane rationem verissimam cognovit protulitque, etiam Virgilius , ubi in Georgicis de incendendis agris cecinit: Me illis omne per ignem Excoquitur vitium,atque exudat inutilis humor.
C A P. VI. De Lucis generatim,deque Sy Rarum utilitate, praesertim ubi palus exhauriri non potes.
TAuri refert populorum curam tenere, at quo illorum saluti consulere ι quibus extincitis , Insalubres paIu. aut inan valentibus vacuum plane est Principis nodum halitus con. men; ut, ubi propter ingenium palustris Ioci ad- ... 44hd 'Ρkμε versus naturam ipsam, desperato exiccationis successu , luctandum sit; saltem insalubres adspirationes modis omnibus avertere , atque intercipere , consitis nemoribus, expediat: unde quam minimum a vicinis civibus detrimenti capiatur . II. Et quidem cum sylvarum, lucorumque usus ad naturalia, civiliaque hominum commoda , alen-sylkarum uilli damque diversorum animalium sobolem ; tum adtates . religiosos mores in solitudinibus efformandos, expoliendosque ι tum denique ad tuendam coeli salubri-
135쪽
britatem a noxiis paludum , ventorumque effluviis plurimum valeat; factum tamen est, ut interdum homines easdem sylvas , lucosque vel inconsulibsucciderint; vel scelerum officinas, atque asyla , τὸ um te abusus constituerint; vel easdem salubribus ventis, aut aquarum cursibus impediendis objiciendo , publicae insalubritatis causas, & fontes effecerint. Ade nihil est vel ad virtutem colendam , vel ad vitam, valetudinemque servandam opportune conducens, quod pravis ingeniis ad vitia , atque ad perniciem converti non possit. Propterea sapientiis mi Principes quemadmodum sylvas , cum aut aeri, aut moribus corrumpendis inservirent , excidendas omnino , ac subvertendas curaverunt; ita plerun-que ut ex Ia. Tab. Romanos Patres olim jussisse
tradit faJ Cicero LUCOS IN AGRIS HABENTO.)-1. D hro.
ad oeconomicos usus, ac praecipue contra palustres exhalationes diligenter serere , & conservare studuerunt.
III. Porro, ut aIiquot exempla subversorum , Exempla subver-
nemorum, quibus nequissimi olim homines ad pa- Ei ' .h 'E' tiranda scelera utebantur , huc traducantu, i sali, est y 'o '' - ς-μὲδ ad memoriam revocare in Divinis literis legi excisos lucos , propterea quod in illis Idolorum cultores impia sacra, horrendaque flagitia perpetrarent Praecepit Deus di pandas esse gentium Aras , ct con- μψσοπ. cap. fringendas statuas ; lucos quoque igne comburendos , 'φ' 3' atque idola comminuenda : Similiter jussit Dominus
Gedeoni: Tolle Taurum Patris tui, di nemu/, qti,d P. z,
circa aram es, succide, O aedi abis Altare Domino Deo tuo & inferius viderunt defructam Aram Baal, Oers. 28 lucumque succisum. IV. Contra vero prudentissimi, caeterarum gentium moderatores , cum variam sylvarunt uti. N a lita-Diuiligod by Cooste
136쪽
i oo DE NOXIIS PALUDUM EpyLUvIIs litatem animadverterent, ad continendos in ossicio multitudinis animos rem escacissimam, religionem ac metum Deorum incusserunt. Hinc cunctis . pene numinibus lucos , ac nemora consecrarunt,
ut ement inviolabilia , & consentaneis ejusmodi consilio opinionibus hominum mentes imbuerunt; ita ut vulgo persuasum esset cognatas quasdam effecum quercubus, aliisque arboribus Nymphas, cuminque iis adolescentibus adolescere, ac pereuntibus interire , quas Graeci Hamadryadas appellarunt. Nota est Erisichthonis fabula, qui,quod sacram Cereri quercum, & Nympham obtruncant, inexplebili fame vexatus est fbJ Tum Dryopes in arborem versae, propterea quod flores e toto decerpsisset:
unde illa filium admonens inquie fcJ .
nec carpat ab arbore fores, Et frutices omnes corpus puteι esse Dearum.
V. Ea quoque manaverat in vulgus opinio, , fontes ac nemora fontanis, atque agrestibus diis obtineri; qua propter nε ingredi quidem sylvas quasdam sine piaculi metu audebant, nec fluvios, scatebrasque turbare t quod quidem non sine publico incommodo impune fieri licui mei. Unde Paliliorum die Romani pastores certo ritu lustrabantur,& admita facinora confitentes Palem Deam sibi propitiam precabantur, & ejusmodi criminum veniam exposcebant. Mi Ovid.
niam exposcebant. ΓdJ Ovid. Sive sacro pavi, sedive sub arbore facra r& paulo post.
Seu nemus intravi vetitum, nourisque fugata Sunt oculis Nympha ,semicaperve Deus. Seu mea falx ramo lucum spoliavit opaco ,
Unde data es aegrae cina frondis ovi.
137쪽
Io ILig. Ι. PARs II. CAp. XI. Ne noceat turbasse lacus , ignoscite Duebae , Mota quod obscuras ungula fecit aquas. VI. Ex lucorum autem Inscriptionibus agi O' Lueo uni neer scimus suos cuique sacerdotes fuisse. Nam Perusiae dote, . habemus . C. Betuo C. F. Sacerdoti III. Lucorum Pr. Umbriae. VII. Quinimo sylvas Consulibus ad conser- Consulibus mis. vandum commendatas fuisse colligitur non tantum data sylvarum
Si eanimus fluas ,flvasint consule digna . Nimirum doctissimum Poetam respexisse veterem morem, quo Consulibus , ne sylvarum,& collium usus pessum iret , studium & cura injungebatur. Similiter LUCUM IESCULAPIUM, atque Mineris vlum , Religione sacrum fuisse legimus apud VJ s -- Gruterum , ut non sit dubitandum, quin sylVM pri pote, intereipiis scis etiam temporibus ad arcendam aeris labem; ut de Luco Mephitis prope Vicum Patritium ad
radices exquiliarum communis est Romanorum fgJ fgJ Narian. Ro- scriptorum opinio) consitae fuerint, ferroque illas man Antis iis q. V h eap. 3. tibi Festum temerare nefas crederetur. VIII. Neque sollim summa olim fuit cautio, ut nisis adducit. nemo lucos excideret, ac penitus everteret; verum conditione
. - . . r V . . . collucare lice-
etia ne illorum ut quam ramos nimium IuXuriantes , rei.
frondesque lumini officientes decideret, quod conlucare appellabant, auderet; piaculum enim ducebant id, si aliquis pertentasset, nisi sacro prius facto illi Deo , vel Dear, cui nemus sacratum fuisset. Nee certE mihi risum movet quemadmodum fortasse nonnullis, qui Antiquorum ritus indiligenter
138쪽
1 o 1 DE Noxns PALU DUM DpLUvIIscandum Romano more proponit. Porco, inquit, piaculo ito. Sic verba concipito . Si Deus , si Dea, cujus illud facrum es, ut tibi jus et, porco piaculo facere, illiusque facri coercendi ergo. Harumque
rerum ergo , sive ego, sive quis jussu meo fecerit, UT RECTE' FACTUM SIET. Rus rei ergo te hoc
porco piaculo immolando bonas preces precor, ut fles volens propitius mibi , domo , familiaque meae , liberisque meis. Harumce rerum ergo macte hoc porco piaculo immolando so. Etenim solertissimi venerandae antiquitatis legislatores voluerunt,ut,siquis in animum suum induxisset lucum coercere , ac d putare , quod prisco verbo coinquere dixerunt, id Ratio sacrifiei non sine metu Deorum, hoc est, RECTE' serniper,
rum detegitur, seu modum nunquam excedendo, faceret. Inscriptiones ad IX. Unum hic praeterire non licet veteris stu- eam rem facien' ad conservandos lucos documentum , quod Opportune nobis succurrit in Inscriptionibus Fratrum siJCap. 6. a. 11. Arvalium , quas Raph. fiJ Fabretius collegit, cu- pu - - jus fragmenta adhuc jacerc in Archivo Basilicae Uaticanae, conscriptaque fuisse arbitratur Vespasiani
X. In eo autem describitur sacrificium ad purgandum piaculum , factum ob ferrum inlatum intra lucum per calatorem. In fragmento autem inscriptionis apud Gruterum p. I a I. piaculare sacrificium factum memoratur a Porcio Prisco Arvalium Fratrum Magistro Coss. Tusco, & Dextro ob ferri imlationem Ariptura , ct scalptura marmoris causa rexcitatum enim in luco fuerat monumentum . Eo i usque temporibus illis vetitum erat securim , securiculam, falcem venaticam, scalpellum aut aliud
quod vis caedentis ferri genus in sacras sylvas in-
139쪽
Li3. I. PAR II. CAii. VI. I 3XI. Et profecto plar. i occurrunt testim Gnia , Ε Em silum In quibus ostenditur propter eversos lucos ipsiS acco gruentis pellitelis pestifera mala evenis Ie . Pulchrum forte iis , qui riae ob evςrsam cupiditate flagrant intelligcndi abditos quos tanta tri ν δ'' 'antiquorum scriptorum locos , habebitur factum , quod narrat Angelus f J Politianus, ubi secula- Iuscita oprium ludorum originem repetit, de viro nomine F η' Valesio, unde nomen Ualeriae familiae. Erat inquit, ei nemus ante Villam proderis maxime arboribus , qua fatimsulmine icyae consagrarunt. Nec multῖ psssii Euo , ct sita correpti pestilentia morbo ad desperationem usque Medicorum laborabant. Cum fe δε igitur laribus familiaribus advolvens pater pro liberorum fa-lute suum, matrisque puerorum capita devoveret , vox e nemore , quod tactum de caelo , satim audita ,
falυos fore eos spondens , si Tiberi ad Tarentum pervecti calfactam Ditis, ct Proserpinae foco de fluvio ipso biberent aquam , & quae sequuntur : quibus procul dubio docemur, nemus illud fuisse sacrum , objectum scilicet vel proximae paludi, vel insalubribus ventis , ejusque incendio demptum munimentum Villae. Quamobrem non multo post filii, filiaque quippe ob tenellam aetatem morbis magis obnoxii pestilenti malo correpti fuerunt; neque prius ab eo liberati, quam coelum mutaverint: quod hisce in casibus palm accidere animadver
XII. Quam igitur nefarium facinus sylvam Deo- h.
rum alicui sacram caedere, veteres existimarent, rit sacram sylvi
necesse non est docere, inquit, P. DIJ Victorius ; ς 4 φ pleni sunt hujus rei omnes Poetarum libri; mJ Dio- os .f., nis . tamen accurati historici testimonium adduce- sm4 Lib. i. Histimus , quod etiam utile esse poterit, quia sermo est δε de Turullio, cujus mentionem fecit in epistola ad
140쪽
io 4 DE NOXIIs PALUDUM EFFLUVIIS Ciceronem C. Cossus , illum describens Quaestorem alterius Classis, quam anno priore in Bithynia Tullius Cimber comparaverat. Erat autem Turullius ex interfectoribus Iulii Caesaris, & cum in Insula Co supplicio affectus esset, visum est hoc non sine consilio , ac voluntate Deorum factum esse. Nam non multo ante ille ad classem ad candanti . AESCULAPII LUCUM ibi inciderat, ct ex ea materia naves fabricaverat. XIII. Pauca haec generatim de nemorum, luco
rumque usu, atque ab usu dixisse sufficiat; nunc ad singularia descendamus , nimirum ad ostendendum pro nostri instituti ratione ipsas sylvas maxima esse valla & aggeres ad ventorum , palustriumque halituum perniciem intercipiendam. Oeeaso sequen- XIV. At enimvero, dum haec scriberem, anitas disicrtaxionis moque agitarem ea omnia, quae ad hujus argumenti explicationem , eruditionem, ac demonstrationem facerent, opportune accidit, ut Excellentissimus Dux Serminetae Michael Angelus de Cajetanis supplicem libellum Sanctissimo Pontifici offerret, a quo fieret sibi potestas incidendi sylvam Pomptinis Paludibus , & australibus , africisque ventis objectam postulabat ; qua de re factum est, ut gravissimo Summi Principis jussu, quae jam sponte meaia
pertractare constitueram, urgente etiam publicae securitatis occasione, alacriter , ac propere fuerim
XV. Quoniam igitur, in ea, quam tuli, sententia mihi capita omnia hujusce tractationis exhausisse videor , ne actum agam, lucubrationes illas una eum Sanctissimi Patris Decreto Lectoribus offerro nou abs re existimavi.