장음표시 사용
351쪽
UT praesensimus, ae praediximus ita accidit,
scilicet febrem , qua Uicarius Generalis Illustrissimi Episcopi, exiccatis antea opportune paludibus , correptus est, non quidem epidemiae prodromum , sed morbi fici illius duntaxat apparatus effectum fuisse. Nam postea neque per insequentem aestatem , neque alias usque ad annum III 6. in quo haec scribimus , ulla aeris labes , ullusque epi. demicus morbus ea in Civitate vagatus est . Quod semper futurum , & auguror , &spero, si Cives diligenter curaverint, ne usquam prope Urbem aquae potissimum subsideant, & corrumpantur.
352쪽
Castrensium febrium Pisauri obstagnantes aquas tum ex fluvii alluvionibus , tum ex lento, ac sepe interrupto cursu per Urbem illam fluvioli, necnon eX Viarum immunditiis per aestates annorum Priesertim IZO8.& subsequentibus de
354쪽
Pisauri Et1 non , situs, ejusque temperamen
tum ex mentoriam , tr aquarum qualitatibus. PIsaurum , Romanorum Colonia , ab Amne Piasauro, vel Isauro , vulgo Foglia, quo alluitur flumina enim mundo plerunque aequalia saepe saepius nomenclaturas , quas ante Urbes conditas habuerunt, ipsis Urbibus impertiuntur appellatum potitis censemus , quam vel ab Isidis Templo, quod in citeriori ejusdem fluvii ripa nonnisi divites Cives tondere potuerunt; vel ab Auro, quod pensatum a Romanis obsessis in Capitolio, & per Dictatorem Camillum de Gallorum manibus ibidem ablatum fuerit; ne servius aniliter arbitratur: Hoc enim factum , praeterquam quod accidit multo ante quam Pisaurum excitareturi insemirutae solo Urbis, non extra contigisse narrat faJ Livius. Colonia primum deducta fuit fbJ Coss. P. Claud. & L. Porcio a Triumviris in Fab. Labeone, & M. & in Ful. Flacco, ac Nobiliore; & quidem , ut idem tradit Historicus, in Gallicum Agrum . Nam tunc temporis Regio illa, quae ab Ancona Ariminum usque intercluditur, Gallia Togata dicebatur ; quemadmodum de ipsom et Pisauro seJ Plinius etiam literis mandavit. Posterioribus vero temporibus, aliterdi visis Italiae provinciis, Pisaurum in Piceno sub ditione Pontificia ad oram Adriatici Maris humili insitu spectatur , inter Fanum,& Ariminum. Mutuatur Subsolanum ab Illyrico , Boream a Veneto litore , Austruma Seno gallia , Zephyrum a montibus, qui ab eadem Urbe duo circiter miliaria distant. Pla-
355쪽
32o DE Noxiis PALUDUM EpyLUVIIsniciem eius, quae per x. circiter passuum millia ad mare protenditur, lento cursu perluunt non solum Isaurus, cujus ostium in concinnum portum ad exincipiendas tantum vectorias piscatoriasque naves aperitur; verum multi etiam rivuli, quos inter duo insignes sunt, alter quidem derivatus sub montibus a Superiori ipsius Isauri sectione , vulgari nomine Vallato seu Fulieita qui quasi parvus Isaurus per inferiorem illius Urbis partem deducitur, dupliceminque praestat utilitatem, cujus prior est, ut eluat, ab tergat, atque ad mare abripiat sordes omn s , quae nisi in ejus fluentum evomerentur, certε in viis,
ac plateis quippe quam minimum declivo solo donatis per aestatem potissimum non sinE maximo illius aeris detrimento subsisterent: posterior verbcommoditas est, cum aliquot frumentarias moIas ad promptum, expeditumque Civium usum identidem verset. Alter autem rivulus appellatur Genica fluitque per agri illius planiciem proph Urbis moenia, qua parte spectat Fanum, & Seno galliam . His porro aquis remisse fluentibus ut fertilitas finitimis agris , ita adventitia circumfuso aeri per aesta tem , atque autumnum insalubritas facillime accedit; nisi per summam diligentiam prohibeatur, quominus eaedem alicubi restagnent. Inducit autem Pia laurensi Agro adventitia sis pius inclementiam, quod duo etiam aquarum stagna vulgo Guaeteti) alterum minoris prope novum portum , alterum majoris latitudinis in arenoso litore, ubi olim portus erat,inveniantur, quae quidem aestivo fermentata calore math olentes, noxios halitus eructant. Va rias passu est vices Pisauru . Nam olim a Tot ita , ut j I refert ael Procopius,eversu,subinde a Belisiario celeriter instauratum fuit. Paruit deinde Malalestis,
356쪽
Lia. II. EPIDEM. IV. CAP. II. 3 2Imox Ssorziis , diuque etiam Urbini Ducibus, donec ad Apostolicam Sedem rediit, cujus summa semper beneficia, sed postremis potissimum annis regnante CLEMENTE XI. maxima, eaque lon- um, ut speramus, duratura expertum est.. C A P. II. Pisurum adientitiae olim insalubritati praecipue - autem propter aquas stagnantes obnoxium,
fuisse, gravissimorum etiam Auctorum testi
D probandam antiquissimam Pisaurensis coeli Pisaurensis edeti inclementiam , eamque sub illius etiam Ur--e sibis initium satis esset naturam loci, in quo excita- οῦ 'd''J- P ta fuit, quod superiori cap. fecimus , expendere; est enim situs humilis, atque multis lentisque aquis irriguus, ventis etiam euro noto, austroque objectus : quae quidem sunt verae causae, propter quas Pisaurum aestate usque ad aequinoctium autumnale , quum praesertim ab AEdilibus tum cloacarum, fossi rumque purgatio, tum aquarum excursus negligitur, per omnem aetatem coenoso fuerit acre atque insalubri. II. Sed quoniam lux veritatis uberior ad nonnullos ac vividior ab exemplis , quam a ratione so- - xyli let perveniret Idcirco Juvat huc testimonium afferre que seriptorum. aJ Catulli prisci inter Latinos poetae , qui de Pi- Epigrom. 8a. sauro ad Iuventium sic loquitur . Praeterquam ise tuus moribunda a Sede Pisauri Hospes, inaurata pallidior statua . III. At
357쪽
311 DE Noxiis PALUDUM LFrLUVII III. At enim vero suspicantibuς,''nε χ didraconficta potius, quam depicta in Iauri insalubritas fuerit, statim succurrunt Auctores Inter historicos gravissimi, qui id clare testari sunt. Etenim Leaniarba ta λβj;pt. der bJ Alberti I ut jam obiter. Part. Prior. lib. r.
Itan tit. MDur cap. tetigimus scribit suo aevo pauciis mos Pi- Lu .nsium ἡῖ Durenses annos Fo. aut ' attigisse, aut superasse . ix brevitas. Adeo coelum illud producendae vitae parum conducens , tunc etiam temporis existimabatur. Sed ma. joris longe apud nos auctoritatis reputamus sen-scJ In suo comi tentiam Io. Colle se', quippe qui, cum fuerit Archia m. ob. ter Ducis Urbini, ac propterea identidem Pisauri incola, potuit sedulo inquirere in causas endemicorum malorum , quae per illius etiam aetatem quotannis Pisaurenses alaisebant ; quas inter stagnantem potissim lan aquam , enumerat. Et quoniam maximi duco , ut universa posterit,s , iplique in primis Pisauri habitatores id a gravissimo scriptore illorum quondam cive , liquido doceantur ; κ setiptam, atque huc traductam volui partem consilii, in qua idem Auctor tum causas insalubritatis, tum rationes praeservandi Pisaut ensis coeli diligentissimε tradidit.
omodo Urbs Pisauri sit praeservanda ab imminentibus malis , quibus praesidias .
V Ebementer doleo, antiquissimam , oe opulentissimam πν-bem , quae amoenitas Piceni jure , in hortus Italia potest appellari, in qua copiae cornu uberrimὸ foret, adeo vinis ge
358쪽
aerosis nectareisque, lacte, oleo, melle, o omnifructuum g nere abundat , O quod plus interes, nobilibus , O ineoli, qcio, munscentιa , oe doctrina praclaris, bis malis, ac febribus vexari: irsam enim Aingulariter post patriam amo, ipsique urimum me deberesrofiteor II. cum igitur mala nobiIissima civitatis Pisauri , ut pla. ramum sint febres tertiana , O duplices , vel tertiaηa intermi
tentes, vel continua, quae tribus abbine annis mense Iulii. UUι, in Septembris maximam partem virorum, mulierum, aetate consistentιum , divιtum , pauperumque, nobi-ι molesteno, procul dubio vocabuntur morbι Pulgares , O epidemicι regionis , Urbis Pisauri , qui dicenIr Iurὸ regi realis Pisauri, O Endemii, ut ab Hippocra-
1F ices tertιana tribus solummodo ab hinc annis redeant: ideo: m με memius recens appellandus est, non huic civitati pro prius, in antiquus , neque talis absolutὸ dicendus es , sed se- ΠομViuo η'm a nalogiam ς quia non procedit statuto , ordia nato , antι quo tempore accessus , ut pessi1 contigit Cayro, neque arbitrandum est , has vagantes febres esse morbos trior
de , orιunturque a diversis causis I sed harum ma-Mma pars refert naturam tertiana simplicis , vel duplicis. orιunturque ab una causa communi : attamen si viget diversitas uua, potius accidit ob varietatem naturarum , O UIctus Morstantium ἔ uti nos doctὸ docet Gal. in lib. de cibis boni, O pravi succi,osenduutque constitutiones videmica ab Hippocrate receri sitae: rebus vitur Hyantibus III. Hi morbi communes , O endemii ex neres tate bab , ca as communes , quae numero ternario complectuntur .
IIT , vel vi ut, incontagium disseminatum . - , Deo
Iaere L contagium non extat, nec malignitas, neque ullus -- peres dubιtatιonι locus , neque etiam cibus ὸ piscibas . e fructi-
bus solet contingere , qui nutriuot*r eodem cibo , γ eadem aqua
Pisalirensium se brium natura,&recursus . Cau is horum morborum vel Mer, vel victus, vel contagium a singulae exami
359쪽
sitim extinguunt: nam cibaria non sunt communia,sed varia , σoptima; quoniam bac in civitate plures sinὸ fructibus vitam traduxere , O Mὸ piscibus, optima victus ratione usi fuere, O probis carnibus , attamen aegrotarunt: ampliἡs quot pravi tibi hae in urbe , or copiosiores semper extitere , neque damnum attulere , quod hodie φ Idem de vinis , Er earnibus sentire oportet . Non negare ausim axuberantiam piscium, fructuum , pravarum carnium , erapulam , O otium non auxere vim cau1se communis 3 quinimo assero , maximὸ indulgeutes hisce eibis evadere 'magis aptos,ut aegrotent, O magis dispositos , ut morte eorripiantur, quod maximὸ potest testificari, er ratio , or experimentumlimo fieri potest, ut inter haee mala sint duo , tre1ve auro-ti febre maligna eorrepti. Quapropter ex suffieienti partium
In aerem solum enumeratione /r horum 'morborum erit eausa eommunis ex-
, ἡ ii δμ-- 'R trιnseca , quι quidem non est secundilm sub tantiam eorruptus, sed alteratus , or permissus a duabus causis r altera est commu-Aeee duri . nil i sti ν ης e voti australes, qui annis elapsi, do Auli ath, . m vati s t prgier ordiuem magnopere incrassantes substantiam aeris Pisaari, qui ex se est erassitiei, er bumiditatis particeps,
σ ealefaeiens, humectansque illius qualitates r altera eausa essparticularis,majus assereus damnum , magisque essentialis , nempe vapores eras, er pravi , qui assiduὸ elevantur a locis aquaticis totius Ilioris ob Genream aegrὸ erumpentem in mare ab Isauro fluvio, paludibus, ab aquis molendinariis , caterisque deserviantibus , d stercore , ab aquis miri foris , quarum balitus dari se attolluntdam reperiunt aerem crassum , CP humidum ex sui natura, eum situ colliam', in misticulorum eirca , unde magis , in diutius impres remanent: Dpertus possem asserere , probare,milias civitates evasisse insalubres propter lacus, fluvios . fontes , piscatiaque ; at exemplum Mondu*bi fatis superque'. Pνopter duas jam recensitas causas aer Pisauri ab his redditus vitiosus , evadit caasa communis morbosa regionalis , magis ab una parte Civitatis quam ab alia, prout venti ex Pro ventorum pirant , quia modo vapores paludum , oestumiuis vincunt, ideo flatibus variae ur nocent habitatoribus juxta portum, ut anno contigit elapso abis regiones , modo vapores Genita Areis obsunt habitatoribus juxta plateam, morbo veXantur- aedes Episcopatus, ct ulmi, ut accidit hoc anno ; quamobrem . . cum aer Prαdictus communis evitari ab babitatoribus non possis ,
sensim', insensim ingrediens per o , O per nares ad cor, cr
360쪽
caput , O per poros ad totum eorpus inficit spiritus , generat illos erass.s , turbulentos , O ita humores debilitat etiam , peris mutatque naturas , repletque corpus , O partes extimas , qvibus superveniens calor aestivus , neque liber patet aditus porο-rum, oe totius corporis; hine Incrassatis, O deturbatis spiritibus , oe humoribus , hi ebullire incipiunt, O putrescere , producuntque tertianas , O duplices tertianas exortas ab humoribus pituitosis praedominantibus cum modica portione bilis , haec putrescunt, . quanto magis eorpora sunt obsiessa a praetis edis , O bumoribus , tanto facilius aer vim suam imprimit. Pro praeservatione igitur primo diligenter inspicienda Quibus remedi , ernnt cause particulares,auferendo , Grexiccando loca paludosa , huic malo obviac' aqNUa ; expurgare ductus aquarum Molendinariis deservien- quddum tium ; tollere nὸ mare prohibeat Genitae, O Uiuri 'iixum palorum structura, una sub monte Arditio , altera e diametro Arcis 2, emundare aquaeductus, Φiasque accendere , Nesperi Uivo tempore in platea, O locis proximis . Sereni us Franciscus Maria Primus anno Is Is . IT. Francisclis Ma I 8. ut redderet dictam civitatem salubremdulsit exiccari fo- ria Dux Ur ira niveas alus plenas, er quosdam locos aquaticos, inserotentes : ivbVix δ ς m. P Olim ad venandas Anates ; vias prosterni ; aedificari domos , pu Jὸ ψ ψ ςμ, ΜΤ latia ; o laudem ipsam reddidit optime munitam propugnaculis, mantis , remediisque jam enarratis , ipsam salubrem , fortem , o deliciis ornatam fecit. VI. Caterum s mense M o corpora expurgata eriant ab humoribus erassis , O pituitosis , aestate non aegrotabunt; sic si bonos eo medent eibos , exercitationibus indui erint, evitantes aerem matutinum diluculis, O vespertinum serὸ, erapulas, crpisces : frictionibus utentur manὸ , O exercitio; Uesperi ver3 paucis cibis , O probatis vinis, maneque , O vesperi aliquantulum igni haerebunt parato e liguis juniperi , rorismarini .
Proximo ante Collensem seculo idipsum memoriar,
prodiderat Amat: Lusitanus , ffJ qui Pisaurum aca a 2 t 'citus a Duce Urbinate cujus in salubritate illius ' ' '
coeli tuenda studium, diligentiamque meritis laudi- Ama lux quoque bus exornat) Pi aurum, inquit, venimus Urbem Lust- Pi lauri u
antiquam, qua Latusius vixerat. paludibus uratum
Sedes moribunda Pisauri. atur. . Nunc vero civitas nobilis es, edi magnifica ; in qua