장음표시 사용
361쪽
316 DE Noxiis PALUDUM EFFLUUII at salubri aere, O clementi, amaenaque aura fruiturrut n quam quod sciam falubriiss , aut vegetius
Cur viam latς vivitur . sed in ea a esse, a senioribus Civibus accepia
re salubrius. Aesens , ct psilens aer expirabat: item quia silicibus
munitae via, nunc lateribvssunt Ornata . Nam lateriatii lapides , cum ex argilla conficiantur, alchalicam naturam servant, aptam scilicet ad noxiam aeris humiditatem imbibendam, acidosque sales dulcificandos ; silices vero , quoniam compactam , spissamque partium texturam sortiuntur , cum subact- Pisaurense eoelu das aeris humiditates imbibere, ac dulcificare ne-muum' ' Ph. queant, illas radiorum solis ictibus percussas in ae-xiis ventis obje- rem rursum propellunt. Utinam Romanae Urbis sectum undo sta' mirae, ut paucis ab hinc seculis , etiam lateritiis la-
iei ii 4IE' pidibus sternerentur, atque illud, quod Pop. Rom.
. . . . decrevit, curruum , ac plaustrorum frequentia
per desuetudinem abolere non coegisset. U. Ex iis autem gravissimorum scriptorum testimoniis, ab experientia deductis , facile constare arbitror Pisaurense coelum suapte natura humidum,& noxiis ventis objectum, si quando stagnantibus aquis laboraverit, insalubre penitus evadere: &quidem , cum laticum mora, & putredo contingere possit modo propter Genicam obstructum , lentiusque ad mare fluentem ; & tunc sane superior Civitatis pars endemicis morbis affligitur: modo vero propter Vallati fluviolum aegre nimis decurrentem , vel etiam proiter Isauri alluvionem stagnaque mal ε olentia ; & tunc inferior Civium pars vulgaribus morbis evadit obnoxia. CAP. Disitigod by GO le
362쪽
Lia. II. EpDEM. IV. CAP. III. 327
C A P. III. castrensi febrea ex caenosis potissmum aquis Pisaurum sub annis N DCC VIII.
subsequentibus divexarunt. TAmetsi deeursu aestatis M DCC VIII. non leia
vis tertianarum , & malignarum febrium soboles Pisauri propagaretur ι nihilo tamen miniis genuina, & quae maxima dicenda erat, illarum causa, quanquam omnium oculis objecta, ab initio dissimulata est. Nam alii fructuum copiam , multi ven. tos australes, nonnulli fracescentium hombycum vim , atque , ut fieri solet, alii alia in crimen voeabant. Adeo varia sunt de una eademque re hominum judicia. Itum igitur per incerta toto illo anno, donec subsequente aestate majori eum perinnicie idem mali genus vagari coepit. Ego vero,
nignε annuente Sanctissimo Patre , Pisaurum adii Liam, ejusque situm, ac lentissimum aquarum fluxum attente considerassem a statim atque audivi Pisaurenses en demicis febribus affligi, prius quam vera causa Romae innotesceret, asserere non dubitavi Iacustres in genere aquas culpandas esse ; quae
sanε res divinationi proxima visa fuit Eminentissimo origo per id temporis Sacrae, ut ajunt, Consultae a Secretis , atque aliis in Pontificia Aula illustribus Viris. II. Itaque quod seculo prius ex ipsis stagnantibus aquis Pisauro metuendum admonuit faJ Io:
Colle, deteritis forsitan nostro aevo contigit, cum
scilicet Rivus , quem Vallatum appellant, Iatici-
causa ; sed in a quas ab Auctoree ollata fuit. saJ Loc. praee.
Quo pacto aquae Pisauri stagna rint, & variis sordibus inquinatae fuerint.
363쪽
318 DE Noxiis PALUDUM EFFLUvII sinis suis depauperatus math olentes lacunas nono solum extra , sed etiam intra Urbem in locis inaequalibus, atque depressis reliquit; variis quoque domorum , viarum , stabulorumque sordibus , ac bombycibus praecipue computrescentibus; originem deinde ac principium, cur aquae per Vallati canalem parce decurrerent, primum ad nos prudenter, sciteque perscripsit Nobilis , atque Egregia Matrona hJ Iulia Albani de olivertis Sanctissimi Pontificis Amita, quae cum octavo kal. Augusti Moccix. de Praeclaro Uiro D. Vinccntio uno ex filiis suis, secum ea in Urbe degente , malignaque febri corre- ri ... pio apud Eminentissimum Cardinalem alterum fi itir debis Molium suum tunc temporis Praesulem , & Pontificio- Historia Pisau- rum Brevium apud Sanctissimum Patrem a Secretis
zj2- complesta effet, significavit aggeres illos vocant
. Fos,m a claudendo te chii e quibus recto praepedito Isauri cursu pars ad dexteram flectere in Vallati rivum cogitur, vetustate, atque undarum vi deiectos pe-nξ fuisse. Fama mox publica,Castrenses febres passim per inferiorem poti Isimum Urbis regionem, non plebejos solum , verum Patritii quoque ordinis viros divexare confirmavit. Quare Pontifex, non tam sobrini sui casu , quam totius Pisaurensis Populi calamitate commotus , e vestigio mihi in mandatis dedit, ut literas, quibus tum febris natura,& symptomata Nobilis Viri de olivertis , tum publicum Pisauri periculum describebatur , expende in rem , & quo modo iisdem occurri posset mature statuerem . Igitur .
364쪽
Lia. II. EPIDm. IV. CAP. IV. 329C A P. IU. consilium extemplo ab Auctore exaratum, in
quo tam qualitas febris Illustrissimi Visi
de Olivoriis , quam remcdia in commune Pisaurcnsis Populi com
modum exponiantur. Uamvis integra tum destituerer Pisaurentium I malorum historia , iussus tamen a Principe, sententiam qualemcumque meam celeriter scripsi. II. Vetus proverbium : Gladiatorem in arena capere consilium ; unde ait Seneca: Medicis vena tangenda es. Itaque ipse ego absens, ut Galenus saJ pro Caeciliani filio scripturus cum Nobilem AEgrum non videam, sed febre dumtaxat correptum esse, pariterque Pisauri nunc sordes in viis, &aquas in Vallati Rivo putrescere, per literas duntaxat cognoscam , facile decipi possum : sed quia arbitrio caret suo qui Principi paret; ideo in tanta rerum obscuritate studiis meis utcunque obsequar . II. Q oniam vero ex familiari epistola Egregiae Matronae Iuliae Albani colligitur, febrem , qua sub noctem xi. kal. Augusti Illustrissimus filius ejus sexagenario minor primum correptus fuit, esse de illarum continuarum genere, quae tertio quoque die ingravescunt; tertia enim nocte vehementior re versa est ; justus me angit metus , ne aliquid dolosi in eiusdem aegri visceribus , & sanguine latitet; praesertim clim erumpens magna vi sub finem quarti diei sudor nihil prosecerit. Auget etiam formidi
saI In document. pro Puer. epihpt. cap. I.
365쪽
33o DE Noxias PALUDUM EppLUUIIsnem sub latentis mali moris in febrili fermento ,
quod endemica lues , quae nunc Pisaurenses a coe Corpora plςM' nosis anuis divexat,in corpora pleniori cibo , otio- M otiosa magis que utentia cuJuimodi est nostri Equitis certe demieis febri- non mitius, sed multo ferocius, quam in gracilia,
bus Ria in nyη ' victuque parea grassari solet. Et quanquam noudubitem, quin a doctis Viris ea in Civitate Medicinam facientibus praesidia omnia matur8 fuerint adhibita; est nihilominus, ut animadvertam locum forsitan factum esse admotioni phoenigmatum quotiescunque post sudorem cerebrum Ledi, pulsu Lque deprimi incoeperint. Sed quis potest per epi stolas acutarum aegrotationum quae incerti semper Cus, Ione, lata sunt judicii curationes in magna locorum distat
magna Ioeorum tia, novis tum morbis , tum symptomatibus succrediliantia mςςrtae stentibus, enixe suscipere, vel opportunε insti- ,..i. 'i' tuere Illud tantummodo absens monere possum , scilicet accelerandum Chinae eliinae usum , ubi febris , servatis cum extremorum frigore accessionibus , malignam, & corruptivam indolem prodat . Hoc enim praesidii genus Romae in Castrensium febrium epidemia ex palustribus aquis orta multam utilitatem attulit. At enim vcro , n , ut est in Pla-s b J Rescipimui tonico adagio fhJ Pos bellum ad mus, quam plurima --, , silentio praetermittimus. Nam raro accidit licet oii Dreptemati- apud Romanos pIerumque contingere Scriptores ac bur. σι praeciρμὶ se veraverint ut quis procuI Upiciens ι Prometbeus. IV. Ad ea utique diligentius expendenda venio , quae e longinquo tum facilius intelligi, tum melius, immo tutissimo distingui, ac provideri posisunt. Videlicet ad tollendam originem , & occasionem morborum en de mich istic grassantium. Et quidem putridarum aquarum argumentum non levem
semper mihi addidit scribendi alacritatem; cum per
366쪽
multos hujus Pontificatus annos usu saepe venerit, ut Princeps consilia mea in ejusmodi casibus non inutiliter adhibuerit. Testes sunt Roma, Urbs Uetus, Balneoregium, aliaeque Civitates, quae propter coenosos , putridosque latices castrensibus febribus afflictae , instaurato postmodum iisdem fluidis cursu , abstersisque viarum sordibus, ad pristinam salubritatem sunt restitutae. Itaque si, quemadmodum narratur, vera, atque maxima causa
inclementiae Pisaurensis coeli ipse est praepeditus fluxus aquarum ab Isauro in Vallati canalem , certo certius in id potissim lim incumbere oportet, ut rursus quam citissime reducatur. Neque vero ejusmodi auxilium novum est, ut clara ejusdem testimonia in priscis scriptoribus non inveniantur : Etenim legimus apud Frontinum pub. Edicta, Ne quis aquam
oletaret, aut fallentem duceret in propria, vel cloacas non purgaret. Nam'caelum pestiens , ut Ulpianus explicat, ct ruinas minantur immundisia cloacarum. Itaque Imperatorium mandatum sequens erat.
CADUCAM NEMINEM UOLO DUCERE , NISI QUI MEO BENEFICIO , AUT PRIORUM PRINCIPUM HABENT. NAM NECESSE EST EX CASTELLIS ALIQUAM PARTEM AQUAE AFFLUERE . CUM HOC PERTINEAT NON SOLUM AD URBIS NOSTRAE SALUBRITATEM, SED ETIAM AD UTILITATEM CLOACARUM ABLUENDARUM.
U. His igitur animadversis necessario reducenodas Pisaurum aquas illas colligo , quae iIluc antea confluentes per Vallatum sordes omnes eluebant.
Immo vero aperte de nuncio, nisi id primo quoque
tem- Exempla epidemiarum ex aquis putrescentibus a quibus in profluentem reductis febres sublatae
quibus cavetuene aquae restagnent
Non satis est Pisaurensibus aquis fluxum restitui; sed necesse est
367쪽
tempore essiciatur, eo acerbitis eadem mala saevitura , quo propius ad aequinoctium accedemus . Id tamen haud satis fore arbitror, quanquam fluxus Uallati aquis restituatur, ut ind8 Pisaurensi coelo salubritas redeat. Curandum etenim praeterea censeo, ut viae omnes, stabula, cloacar, & siquae sunt alia farcibus , & coeno inquinata loca, mundentur penitus , atque abstergantur; noctu tamen, clausisque domorum fenestris, atque ut, ubi in compitis, viisque immunditiae diu immotae jacuerunt, ignis ex fruticibus , lignisque resinosis , saltem per triduum ardeat; sic enim , quicquid impuri, ac coenosi reliquum fuerit, combustum extinguetur: dubitandi si quidem praebet ansam, impuram nunc ubi. que esse Pisauri Urbem, quippe in qua Germani mi-Quae in victui lites cum pedites , tum equites superiori hyeme rat one servanda stativa habuerint. ιάζ. P 'R 'si VI. Procurandum interea temporis, ut PopuIus optimo pane, tenui vino, bonis aquis, paucis ac maturis fructibus, salubribusque carnibus utatur rquam ob rem Civium corpora pravis succis militis obnoxia acris inclementiae magis obniti possint. Nam passim videmus, continentes, abstinentesque, ctiam in vera peste, a communi labe immunes plerunque servari. VII. Caeterum , si quid certius, ac singulare
rescivero , nova consilia novis rerum eventibus accommodabo .
Romae IV. Kal. Iulii M DCCIX. CAP.
368쪽
CAP. U. Historia Pisaurensis Didemiae ex literis Medici illius Cilitatis ad Auctorem datis
clarius explicatur. INterea temporis Doctissimus D. Bartholomaeus Traversarius , qui in factitanda Pisauri Medicina constanti fama celebrabatur, cum accepisset Romae vehementer desiderari historiam indolis , causarum, nec non methodi curativae febrium, quae ea in Civitate grassabantur , dedit ad me epistolam, quam hic exscribere operae pretium duxi ; ille enim solus poterat de vero totius epidemiae statu nos certiores facere, atque admonere. ΙLLUsTRISSIMO, ET REUERENDISSIMO DOMINO
IOANNI MAl IAE LANCISIO SANCΤISSIMI PATRIS
PONT. o P T. M A X. Intimo cubicularis , ct Archiatro Meritissimo .
Medicus Pisaurensis obsequentissimus. S. P. D. DAmnanda plane nunc videretur, Vir Praeclarissime, nimia animi mei confidentia , clim nobiliora tuae Mentis ocia rumpens , epide micam De Nox. Palud. eo. Lib. r. V v hujus
369쪽
3 3q DE Noxiis PALUDUM EFFLUVIIs hujus Urbis constitutionem Tibi exponere aggredior : nisi illam alliceret humanior, sanctiorque tua indoles, qua nihil avidius, nihil lubentius praestare soles , quam aliorum morbos propulsare, valetudinem tueri, vitamque mortalibus prorogare; ut idcirco non inconsulto me facturum putem, si, quae utiliora Pisaurensi Populo esse possunt, a Te , tanquam ab oraculo praecepta retulero, eaque incommune beneficium fideliter traducam .Picturi situs, & II. Priusquam vero hujus epidemiae historiam exponam , praescias , oportet, Vir Illustrissime , Pisaurum Urbem ad Adriatici Maris oram, non tam arte, quam natura spectabilem, habere liberum solis ortum, partemque meridiei, arcth tamen qua spectat Occidentem, & septentrionem collium serie cingi, atque protegi. Unde ejusdem atmosphaera tam marinis, quam iis , quae ab Austro veniunt, effluviis abunde saturatur , atque hinc hujus Urbis,cjusque agri olera, & fructus mirum in modum sapiunt, ac iis domorum parietes inficiuntur ; immo aquae etiam tartareis , salsisque corpusculis , quemadmodum in aquaeductibus quotannis observatur ,
Gnali, quῖ me III. Accedit ad haec fabrefactus canalis, mediam Urbem se- diam Urbem perlabens , qui tribus ab hinc annis tu,' sis de, ibiti. solito aquae penu destitutus, ineptus quoque evare non potuit. sit commisso muneri detergendi vicos, domosque a cujusvis generis sordibus , & praecipue iis , quae in latrinis , & in coriariorum oscinis abunde collectae, in eundem sequestrantur , ut & ipsae tetrum
Non minus no- eXpirantes Odorem Incolas non minus fastidio, cet Pisaurensi- quam labe assiciant . Nec vero solus aquae desectus,
dati uani bori pariter excessus in Civium molestiam re-byces ae quis cidit; non raro enim contingit, ut Isauri, Amnis
370쪽
alias amoenissimi, und s Mare turbatum respuat, atque repellat, quae supra fluvii alveum excrescentes, humiliorem urbis partem, & subterraneas cryptas inundant, multoque coeno complent: Canalis quoque pluvialibus aquis exundans extra moe
nia in stagna quaedam ab alluvionibus olim facta, dilutum coenum immittit , quod ibidem diu st
gnanS , gravem expirat odorem. Ad haec foedum viarum lutum a pluviarum lapsu, & domorum cloacis coacervatum. Tandem sericorum plusquam ire
centi furni per Urbem dispersi, in quibus bombycum vellera nentur, ac eorundem Aureliae in lebe tibiis putrefactae per calles , vicosque incaute nimis projiciuntur, inquinando etiam aeris causam prae
IV. Culpanda insuper videtur ipsa soli ubertas, Fructuum eopla praecipue in fructibus , qui praemature , & acerva- nonnihil etiam stim huc dcferuntur, & ad ementium placitum venia 'I''
duntur . De pane venali quoque notandum rema- aqua subactus. nci, eum scilicet aqua praenarratae conditionis, &aere inquinato, tanquam instrumentis miniis aptis,
confici, ade6que malam conditionem , & ipsum prae se ferre : quibus praelibatis , quae tragice facta sunt, clarius nunc referre licebit. V. Iucundissimae igitur hujusce Civitatis tran- Initium eastren-quillitatem ab Augusto superioris anni qua dantia x ψm sebrium . Castrensis febris interturbavit, quae exinde .ario RmqRς My sympto matu in apparatu , varioque recursu pro aetatum , & anni temporum discrimine hucusque Pisaurenses acriter divexavit. Et quanquam ab aestivo ejusdem anni solstitio ad Caniculares usque dies modo synocha, modo tertiana vel simplex, vel duplex benignioris moris , & felicioris exitus passim afflixisset ; tamen ante aequinoctium autumnale sub V v 2 ea-Disi jam by Cooste