장음표시 사용
381쪽
3 46' DE Noxiis PALUDUM EFFLUvIII vehere quod vestra ab epidemia non alienum censeo ) plerunque tamen , ctim solo impetu fiant,
visum tantummodo , atque auditum hebetant , caeteraque exigua mala hominibus afferunt, quae in
uJ 3.πbor. 3. aph. recensuit fgJ Hipocrates; non vero hujus generis febres inducunt, nisi cum stagnantes aquas , morticina corpora, aliasque immunditias alicubi invenerint, quibus se se immiscent, iisque copia , quam comportant salium , ac sulphuris , ad putro
rem materiam addunt, motumque impertiuntur.
Palustres igitur aquae cum tot, tantisque sordibus, quae infernam potissimum Pisauri partem praesentis epidemiae theatrum occupant, Verar ac principales causae aerii istius inquinamenti erunt afferendae .XI. At enim vero nec novum , nec rarum est
calidis praesertim tempestatibus malignos halitus ex palustribus aquis in hominum perniciem jugiter ef- shq M. Var=ο de fluere ; cum nihil apud Priscos Auctores fbJ fre-
Re RUD. lib. 3. quentilis occurrat, quam monitum , ne quis juxta cap. a. Cois c/ paludes vel serat , vel aedificet.
i. eo. ζ. Polla- XII. Sed haec vulgatiora forte tibi videbuntur, dius de re rustic. quam , ut mereri possint longiori disertatione tra: .. . ' I, , I . Sedulo igitur nonnulla tecum agitabo, quae
chitect. cap. 3. caecutiens vulgus non videt. . Tria vero hujus generis maxime utilia arbitramur inquirentibus rationes malorum, quae e noxiis paludum effluviis proficiscuntur. Tria quae potissi- XIII. Primo cujus nam indolis ac mixtionis sintsbis in f, hsi ςRuVia, quae ex aquis stagnantibus , aliisque corbus febribus. poribus simul corruptis aestate potissimum partim assurgunt, partim urgentur in aerem XIV. Secundo qua via ejusmodi particulae in accolarum corpora influant, ac penetrent ΘXV. Tan Disiligod by Coosl
382쪽
XV. Tandem quomodo castrenses febres una cum tot tantisque symptomatibus inducant λXVI. Non est dubium ut a Priori ordiamur quaesto accedente propius ad nostrum hemisphaerium sole , suisque radiis validius nos verberantes Duo genera es- coenosas aquas intestino motu agitatum iri, multa- fluviorum e cor Que iis permixta corpora ad putrescendum , aut ad up i. aquis er vitam proferendam propensa , lubmoveri, effluviam organicum , at que de se emittere mixtiformia , quorum pauci na--organicus turam , ac discrimina noverint. Enimvero experiis
mento nobis constat, a palustribus, aliisque exaqueo-humido corruptis corporibus, duo pi ae caeteris exhalationum genera , per vim solaris ignis, ac ventorum in circumfusum aerem efferri. Alte rum quidem est congeries inorganicarum, atqui in animarum particularum impuri sulphuris, saliumque lixivio-acrium , ac volatilium , aliarum qu exoticarum , quae aqueis halitibus crasse obvolutae ingratum etiam naribus empyreuma propinant. Alterum vero effluviorum genus constat multitudine vermiculorum, atque ovulorum, quae animatum quasi agmen instruunt in acre, de quibus fuse egimus lib. I. pari. I. cap. I 6. & seque n. XVII. Hujusmodi autem insecta, eorumque seia Veteres animatamina, tametsi nonnullis ex recentioribus prope la- ς ' Τ. φ Vς Ο
teant, in acutos tamen Priscorum oculos evidenter
incurrisse testes sunt fiJ M. Varro, & f J Columel- ihI Loeδεμρυ-la, qui vicinam paludem aestivis caloribus, idcirco μ ρ
noxiam arbitrati fuerunt, quod inde vermium examina , infestis aculeis armata , in proximos habitatores insiliant, caecosque morbos nempe difficilis tum
coenitionis, tum curationis producant. - .. XVIII. De vias equidem, per quas aCr utroque tau .ia in huina effluviorum genere inquinatus in humana corporata, num corpus sub-
383쪽
348 DE Noxus PALUDUM EprLUviis penetrat, pauca nunc apud Te Doctissimum Virum arbitror suffectura, utpote cui satis innotuerit exHippocratis libris, sed magis adhuc ex viventium
Anatome , quatuor praecipue meatus in nos aerem
ingerere ; primo cutis flJ spiracula; deinde quae exris dixit aura- naribus auribusque intra smJ cranium dehiscunt Erices etω ramina, tertio nares, atque os in pulmones ΓηJμνώοJὰ- usque continua; postremo ex iisdem ostiis per plia-εro n. t 7. cerebro ryngem, sive soJ oesophagum, in ventriculum , &Dρ 'his is fὸ ,ι intestina apertum tubum .m flatipui n. XIX. Porro ejusmodi meatus, si nihil obstiterit, 6. agit de aere per sordido aeri obstructi esse non possunt, qui salubri rivinj, .cto semper patescunt. Illud tantummodo, me judiee, simotibi. in dubium venit, an omnes hujusmodi viae reclusae
soJ Loco est, u 9- sint omnibus aeris inquinamentis. Ego enim in eam adducor, ut credam, in organica, at-
ω porthus in sto- que inanima paludum effluvia per singulos corporis macko hiatus, si nullum adsit impedimentum subrepere pon, a IE,'omu . ., secus atque organica per ce phagum duntaxateorporis meatus, in ventriculum, atque intestina cum cibis , saliva , o ganis 3 pςr οβ & potibus descendere, vel saltem non nisi iis in locis ingrediuntur. aptum nidum fovendis nutriendisque lumbricis invenire. Nam hujusmodi vermes, quemadmodum ab AEgris, qui a castrensibus febribus correpti sunt,ple runque per vomitum, ac per secessum deturbantur; ita semper eorum in cadaveribus non magni solum, sed adeo parvi, ut vix cerni possint, in ventriculo, etia, atque intestinis confertissimi deprehenduntur. Quo pacto ex his XX. Tandem quomodo hujusmodi effluvia ca- . i,. . 'h strenses sebres tot tantisque symptomatibus stipatas inducant,facillimum erit summatim cognoscere, si spectemus foedam istam sordium,ac vermium in aere societatem eos graves , & periculosos morbos nostris in corporibus conjungere, quos discretos,
384쪽
ae separatos modo a solis vermibus, modo a nudo , inanimique pravorum humorum apparatu passim produci animadvertimus. X XL Sed rogo nunc, Vir optime, animum inis Palustria Inqnl- tendas , ut distincte ac particulatim cognoscas,pa- ζ' η 'v'lustria inquinamenta adversari partibus pene omni- solidis etia par. bus humanae machinae, non sollim fluidis, salivae tibus nimeat.
primum , deinde fermentis primae digestionis, mox chylo , lymphae, ac sanguini, tandemque succo nerveo : verum etiam solidis membris,quae majoris usus dicuntur, ac potissim iam ventriculo , & intestinis; cordi, & appensis sanguiferis; nec non cerebro , ac nervis ipsis. Nam in febribus, quas ejusmodi atmosphaerae labes gignit, ab ore usque ad peripheriam corporis tam liquida , quam solida afficiuntur ac labefactantur a ut nulli dubium esse posisit, quin aestivo tempore, ubi palus ac coenosa tellus proxima est, incolarum corporibus paulatim noxa inducatur in fluidis quidem per turbationem
motus, & mixtionis, cui mox multarum particularum coagulatio, multarum fusio, ac demum utrarumque corruptio, ut vocant, coniungitur; in
solidis vero propter fibrarum , villorum, vasorum, oscillorumque irritationes, spasmos, ac erosiones, a quibus , si tandem aut valida obstructio, aut pertinax compressio, aut immedicabilis nec rosis inducatur, IEgrotantes decedunt. Nos enim, cum
singula haec peculiari libro rimati simus, nostra hoc tempore referre maxime putamus, ut, si quid Tu melius fueris philosophatus , nobis , Vir doctissime,
commentaria in lucem daturis uberiori foenor suggeras.
XXII. Uerum de iis hucusque plus forte , quδm . . Eir, i,
simplicis epistolae, vel consultationis ratio postulat. Illior sierit De Nox. Palud. eo. Lib. a. Y y Nunc Disitiroo by Corale
385쪽
3 so DE Noxiis PALUDUM LrFLUVIIS Nunc quid de harum febrium prognosi, ac medela
dicendum paucis accipe. Miramur profecto, castrensem febrem mitius vobiscum egisse , qua apud nos , aliosque consueverit. Nam plerunque, ubi pedem figit, in magnam partem eorum , quos corripit, stragem exercet. Hunc autem felicem prae aliis vestrae epidemiae exitum duabus potissimum deberi causis sum arbitratus, quarum altera ab Adriatici litoris ingenio pendere mihi videtur, utpote quod exoticorum saIium venis miniis forte , quam Tyrrhenum ferax, resides, ac putrescentes aquas non adeo venefica mixtione unde extremam illam laedendi vim utraque effluviorum gen ra accipiunt imbuit, inficitque . Alteram vero petendam censemus a prudenti, tutaque methodo , qua vos aegris vestris mederi hactenus studuistis; diei enim vix potest , quantum hujusmodi aegrotantes 1
turbata , tumultuosaque magnorum remediorum administratione vexentur,franganturque Corum Uires , sine quibus nulla unquam spes salutis affulget. Cur primum tes XXIII. Nec sane mirum alicui videri debet, pertianae benignae , aestatis initia, erumpente primum coenosis palustri- deinde pestilen- busque E locis crudo solum, ac sine vermibus phleg si'. ' 'νbam, male , tertianas veI simplices, vel duplices , utraiadum chronicae seis que tamen benignas , istic exortas fuisse ; mox ve-b e exortae si . ingravescente aestu , magisque fermentatis sordibus, deterioribusque idcirco sursum elatis effluviis , ac potissim tim insectorum phalangibus , perniciosas omnino , ac pestilentes ortum habuisse , quae quidem , ut iisdem assidue valentibus, ascendentibusque exhalationibus ad medium usque autumnum, nihil elapso apud vos anno remittentibus symptomatibus , protractae sunt; ita certe ubi quo locorum, quo celerius post aequinoctium copiosi
386쪽
imbres cadunt, ventique ab australibus in septentrionales commutati brumam inducunt, e , citius mitescere, atque in chronicos ideo facit E converti
solent; quia aeris labes eluta coeni pernicie, Occisisque vermibus simplicem lentorem induit, qui nostris liquidis nudas compedes injicit, quibus
pertinaces obstructiones chronicorum malorum radices facile cumulantur. XXIV. At vero quid longius ea tecum eo m meis Pontificis dilἔ-
moro , quae diuturni doloris causae fuerunt Tibi ἡ ἡ dὸ '
potius atque Universo Pisaurensi populo magnope- ablutae ' panis re laetor, quippe cui Potirisax, verE CLEMENS , melior factus ;ita, dum haec scribo, opportune providit, ut primum jusserit vindicari a putore panem ; deinde , desiit. nullis aut consiliis, aut sumptibus parcens, per Civitatis canalem juges aquas reduci, quae sordes omnes , atque immunditias viarum, & cloacarum, illuc confluentium, brevi absterserint, & vel ante aequinoctium, quod mirandum erit, communem morbum demerserint ac suffocaverint. Nec dubito, quin, dum ipse Pisauro vehementer gratulor, Pisaurenses etiam in spem certissimam possim adducere, fore,ut per summum CLEMENTIS XI. beneficium, mutato inferius extra moenia alveo torrentis , qui saepe superbit, atque in Urbem exundat; exiccatis iuxta maris litus stagnis, elevatoque Isauri ad portum aggere, per quem facilis in vicinos campos ejusdem fluminis alluvio contingit, posthac perpetua coeli salubritate sint gavisuri. XXV. De curatione vero istarum febrium po- Divisio methodistremo loco dicturus san E duplicem, praeservati- xh Np'. vlt ς
- . - . V in in . - pro tertianis he-
vam nempe, & curativam expendendam sulci pzic, nignis , deinde nisi de prioris methodo,te plane silente, nos alias fu- pessi ictibus, po-
387쪽
3sa. DE NOXris PALUDUM TrpLUHIs assequemur, si trifariam secundum triplicem maIorum, quae hisce in casibus contingunt, indolem diviscrimus. Etenim, cum hujusmodi epidemici morbi, ut supra tetigimus, se prodere soleant, primo loco specie febrium tertianarum , ut ajunt, benignarum , circa aestatis initia neque enim synocharum meminisse oportet, quippe quas natura tempore, ac diaeta apposite curat secundo medio aestu , ac principio autumni, castrensium, ac pestilentium; Tandem sub autumni finem, ac per totam quandoque hyemem chronicarum, earumque in quartanas , ac dysenterias maxime desinentium ; nemo certe eadem methodo universos morbos tractabit , cum non eadem omnium, sed diversa singulorum , sit causa. Curatio te=ilaia XXVI. Et quidem benignis tertianis compennarum febrium. dio non minus, quam feliciter medebimur , si animo perpendamus , eorundem fermentum communi fluidorum massae nondum esse permixtum, nec malignis adhuc vermibus sociatum ; sed ab hypochon driis in sanguinem , & nervos certis dierum horis traduci. Hoc itaque fermentum partim a primis viis extra corpus suaviter derivandum erit, partim specificis ita corrigendum, nὰ turbas deinceps in sanguiferis concitet. Utramque vero paginam, ut puto, implebimus, si, posthabita omni missione sanguinis , quae plerunque istiusmodi febres continuas , ac interdum mali etiam moris reddit, blandum leniens, scilicet Aquam, vulgo Angelicam , aut Electuarium lenitivum cum sale tartari fixo , &oc. canc. prae p. ante tertium diem, si fieri potest, AE-grotis nostris propinaverimus. Deinde, ne fermentum febrile multiplicetur, ipsemet purgationis die, ubi advesperascere incipit, utamur pulveris Chinae
388쪽
ehinae scrup. a. cu scrup. I. confide Alchermes,eaque postea chinam ter singulis diebus usque ad duodecimum , vel decimum quartum diem repetamus; eo tamen consilio , ut bis in hebdomade rha barbari electi drach. I. vel saltem scrup. a. semper ei de chinae admisceantur. Hanc vero mixtionem rhabarbari cuchina ipse ego apud Italos xx. circiter ab hinc annis primus faustam , prosperamque hisce in casibus expertus fui, felicemque exitum cum aliis per epistolas communicavi . Cum enim tunc temporis cogitarem, unde nam febris, quae exhibito ex veteri consuetudine Peruviano cortice extincta quidem visa fuerat, interdum dulci, acidove propinato medicamine, tam facile caput efferret, aegrosque , pejus interdum reversa, quam primo incursu tractaret; subiit profecto animum, posse usum solius chinae chinae, nullo interjecto purgante, vivum ignem doloso cineri supponere ; posse itidem acidum, aut dulce pharmacum amarae vim chinae admodum infringere , ac Iabefactare; quare fermentum utroque modo nervos suos rursum intenderet . Itaque per id temporis nos optime de nostris aegrotis merituros putavimus , si conjungendo chinam cum rhabarbaro a praestantissimo, quaIO ipsa china est, medicamento omnem censuram tolleremus; & quidem voti compotes facti fuimus. Rhabarbarum enim quatenus est amaru in , amaram hujus febrifugi vim non solum non infringit, sed auget; quatenus vero benigne abstergit, & purgat , opponitur austerae ejusdem chinae virtuti, propter quam minimo negocio glandularum oscillita coarctantur, intusque febrile fermentum non raro concludunt, ac retinent. Rhabarbarum contra ex glandulis, quae suis excretoriis canalibus in stom
Chltis ehIna rhais barbaro mixta utilior evadit. Eius Inventi ra. tio redditur.
389쪽
febribus usu ehi. nae convaluerit aduleibus & acidis per Ao. dies cavere debent. Curatio febrium castrensium. Consilium tuta medicamina ad inhibendi,ae dubia fugiendi. spJ r. aphor. I.
chi, intestinorumque cavitates hiant , sepulta, aede nuo pullulatura febrium semina facilius eruit, delet, & fugat. Itaque hujusmodi aegri, ne recidivas incurrant, oportet, ut diligenter caveant adulcibus, & acidis tam in potu, quam in cibo perquadraginta saltem dies i frustra si quidem amaris adversus acida pugnatum esset, si, novis infusis acidis , eorundem vis, atque potentia denuo excita
XXVII. Sed , in multo jam dissiciliotam Ca
strensium febrium curandi rationem descendentes , aperte fatemur, nihil Tibi, Vir optime , opus esse, ut consilia a nobis exquiras , utpote qui rem hanc , vertente iterum anno , tam prudenter, ac feliciter istic gesseris . Nos igitur argumentum per summa tantum capita tecum agitabimus , tum ne noctuas ut in adagio est Athenas feramus , tum ne cram- hem , quam semel in libris nostris coximus , modo
XXVIII. At enim vero illud nunquam satis admonendum inculcandumque arbitramur, cum aegris ita agendum esse , ut nihil eorum, quae tuta, ac necessaria sunt, omittamus ; nihil secus , quod dubium, periculosumque sit, admittamus, salutaris illius moniti perpetuo memores , quo divinus spJSenex Medicos non multa, sed opportuna facientes voluit laudandos. Atque hinc saepe mecumo aestimavi, quanto plures ex ea hominum multitudine, quae caeteroqui gravibus a morbis vindicari potuisset, anceps remedium occiderit, quam ipsa temeritas servaverit; versa vero vice quam multo S a medicis quasi desperatos sola natura aut lenibus adinhibitis pharmacis , aut secretis duntaxat suis conatibus statim , aut sensim juverit; etiam cum agyrta per Disisti by Corale
390쪽
per cuniculos 4 ad aegroti cubiculum penetraverit. M mcR---Etentiu quilibet circumforaneus, si solers fuerit, ιρidiis. issio. nil praeter verba, aut non entia chymica sortes suas n. a 3. ubi narrarab ipso casu fraudulenter expectans vendere co ' Tsuevit. Natura enim, si blandis ac tempestivis medi- ν 'ριίαι aer, os, camentis juvetur, propriis qua fluidorum , qua soli- qui solidorum viribus deleterias particulas valide subigit, easque per cutis spiracula, per caeterarum glandula- sirisei. rum fit tra, & , quod in malignis morbis frequenter Naturae vires ad accidit, non tantum per obvias, & consuetas, quan- Ii ... ''' tum per novas quoque vias, scilicet per abscessus , ac decubitus , cujusmodi sunt parotides, tubercula, vesicantium ulcera, cum levamine pellit, atque extrudit . Idcirco ipse ego, si quando vehementer
aegrotarem , praeclaram mihi fortunam putarem obtigisse, si in Medici manus inciderem, docti quidem , sed cautioris ; omnia nimirum , ne graviter erraret, maturε circumspicientis r contra vero magnum arbitrarer, maloque ipso fortε deterius infortunium ab eo Clinico curari, qui proh dolori scientiam , atque industriam Artis credi vellet, nunquam a medicamentis feriari, seu, quod idem est , assiduum , & perenne bellum naturae non indicere solum sed facere. XXIX. Ad curationem igitur castrensium febrium , quod attinet; quanquam fateor, illam, quam Tu Vir Clarissime, apud Pisaurenses instituisti, hoc maxime probandam esse , quod pauci ex tuis a grotantibus e vivis sublati fuerint, nihilominus tamen neque molestum, neque inutile Tibi futurum censemus, si, dum tuam laudibus prosequimur, nostram non absimilem methodum flagitanti tibi libeΠ- 4 ibdis uri:
ter deprompserimus . Licεt vero probe sciam, me- media usurpanindendi rationem non eandem ubique locorum, eo- βδ dem Distrigod by Corale