장음표시 사용
371쪽
Eataindem febri sisyniplomatas Narrantur sym Ptomata in febris progressu.
eadem larva perversam, malamque ostentavit naturam, ac latius est debacchata . UI. Haec itaque febris, vel intermittens, vel continua per sub ingressum erat, ut modo synocham, modo simplicem extensam, vel duplicem tertianam initio repraesentaret; Primo autem invasonis paroxysmo , cui secundus , & quandoque etiam tertius respondebat, leves rigores , & extremorum refrigerationes praeludebant; hosque calor non admodum acris cum frequenti, validoque pulsu, nec non urinarum parvo quidem, sed crudiusculo mictu excipiebat; donec quartus gravioribus stipatus symptomatis , puta prolixiori frigore , summa patientis anxietate , & anhelitu, sinceris vomitibus succorum felleorum L croceo , vel viridi, & quandoque deteriore colore tinctorum,& similibus per alvum dejectionibus , ad choleram humidam propὰ accedentibus , latentem anguem detegeret; quibus superatis incommodis , & membris leni calore excalefactis pulsus humiles fiebant cum siti clamosa, linguaque arida, & aspera , puniceo-nigricantem colorem aemulante, ac Iipothyiniae, &cardialgiae, non minoris momenti mala ita urgere solebant, ut stertentes, ac pene aph OnOS
redderent miseros,mortique vix non committerent.
VII. In progressu vero febris spasmodici manuum, pedumque motus, immo in aliquibus non modo clonicae artuum , sed & cutis universae vibrationes succrescebant; exanthemata livida, & parva collum , pectus, & dorsum obsidebant; & in vigore proportionalium insultuu in deliria, & comato si affectus affligebant. Quidam urinas sanis haud absimiles , alii turbidas , & rubicundas cum nulla , vel admodum crassa in fundo matulae decumbente bypODigiti od by c
372쪽
hypostasi, excernebant; Nec signa vermium primis in viis latentium deerant, qui modo per superiora, modo per inferiora dejeiti, persaepe latentem mali moris conjecturam firmabant: Parotidum quoque intumescentiae in nona , undecima, vel decimaquarta morbi die apparentes, quoties emplasticis , & maturantibus , vel crudo, ignitoque ferro tractarentur, aegrorum vitam in angusta redigebant. In portu vero res erat, si post saphenae, vel salvatellae incisionem , ac quotidianas frictiones manibus aliquo ad id comparato liquore illitis, affectae parti resolventia, eaque spirituosa admoverentur. Haec vero symptomata non omnia in omnibus, nec omnia simul invalescebant; sed pro temperamentorum, habituum,& aetatum diversitate plura, vel pauciora hunc, vel illum plus minus angebant. VIII. Ast Divina Providentia factum videtur, ut haec centum satellitibus stipata furia, etsi manifestam contagionem redoleret, integras invadendo familias, attamen minis potius , quam cladibus perterreret Pisaurenses ; cum ex ter millibus saeva hac lue pollutis vix centum e vita decesserint. Uc ritin , ni tantus deferbuisset aestus, tantaeque residissent calamitates , recidivi, & valetudinarii Patiente S parum refecti, certo certius perii sient sub praegressae hyemis rigoribus , ac insolitis algoribus, quorum vi aeternae quoque olivae emortuae sunt, &robustiora corpora febribus lymphaticis, rheumatismis, coryzis, & tussibus contumacioribus facta sunt obnoxia. IX. Hac rerum varietate iactati Cives nostri
melioris conditionis dies sub plus justo , &intem pestive calidiusculo Aprili numerabant, IicEt nimis dic
Parotidum cura Eaedem se ires Parum perniciosae sue iunt
Aprili mense Mexacta hyem jam in Urbe desaevierat Epide.
373쪽
finitima invasit constitutio Pleu.ro pneumonica.
Insequenti anno recruduit Epide.
3 3 8 Di Noxiis PALUDUM LpFLUUIIs dispari sorte per finitima oppida Pleuro-pneumonica constitutio longe , lateque divagaretur, & oc ys. si me plurimorum vitas demeteret, quae, ne ulterius in perniciem mortalium progrederetur , interemptorum cadaverum viscera culicito Anatomico scrutantur, morbique radice perspecta de tutiori opportuniorique methodo consulitur. Ast Iunio appellente subitaneum frigus, ac pluvia, nubilaque tempestas exoritur, ex qua variolae tenellulam aetatem divexare coeperunt, & hucusque mitius quidem , sed late nimis grassantur .X. Ita sane cum puerili aetate agebatur , clim de caetero satis prospere ea tempestate majores natu respirassent ; nisi interrupta epide mica febris cum solstitio aestivo nuper hoc anno recruduisset , ac in dies increbuisset, ut usque modo pluia quam duo millia percusserit, licet ex his absit dicto invidi ab vix septuaginta ultimum subierint diem : & quamvis haec febris nullo modo a superitis descripta differre videatur, tum quia eadem servat invasionis tempora, de ordinem, tum etiam quia iisdem fermh stipatur cardialgicis anxietatibus,vo tibus, alvi fluxibus; vermium exitu, dysen-reriis, & quandoque tenesmis ; nec desint pulsus exiles, & frequentissimi, sitis inexplebilis , urinae crudiusculae, vel sanis similes. Rursus adsunt petiaculae, parotides, aliaque superiorem comitari solita ; tamen aliquid notatu dignum, & singularius exhibet, scilicet quod quamvis sub simplicis tertianae larva, & ipsa ludat,tamen paroxysmum quem, que ad triginta horas , & ultra extendit, & sua peculiaria incrementi, & declinationis tempora nimium protrahit.
374쪽
L13. II. EDIDEM. IV. CAP. V. 33 9 XI. Aliud insuper , quod rem animadversione
dignam continet, atque propterea minimε reticendum est , quod inferior Civitatis pars , ea nimirum , quae Carmelitarum Coenobio, Foro pomario , & Flaminia via circumscribitur, maxime ab hac epidemia tentata fuerit, detentetur, cum caeteroqui superior, & eminentior Urbis pars transacto anno penitus ab epidemia immunis fuerit, &hoc anno parum infestetur . XII. Haec sunt, quae ad historiam spectant; superest tandem, ut pauca de methodo, & rursus pauca de remediis adhibitis disseram . Porro, quoniam putabamus peregrina in acre corpuscula sanguinis mole culis respirationis, salivaeque beneficio commixta, earundem organicum , atque inorganicum motum perturbare , ac in glandulas me- senterii fermentationis ope majorem partem relegari, indeque cum praeterlabentibus succis novas turbas inire, rursumque a fixam iasmata in liquida majoris usus quasi circulo vitioso affundi, sicque
semel incoeptam turbationem continuare , Omnem
proinde paginam nos impleturos existimabamus , si absorbentia, &antilabrilia alexi pharmacis admixta propinaremus ; ideoque non sine fructu in usu erant praesidia ex cortice Peruviano elicita , & in mixturas alexipharmacas redacta, quibus Sylviano more saepius in die exhibitis etiam sales antifebriles crustaceis commixtos , & aquas omnes diapho reticas , & alexipharmacas propinabamus . XIII. Ad avertendas vero Convalescentium recidivas, amaras, & antistbriles decoctiones suadebamus, atque Rhabarbari frustulum cum China contritum praescribebamus; ut pro urgentibus sym-Ptomatis paregorica, antidysenterica, & vermes
pars Epidemia tentata suit : superior immunis. Describuntur remedia , quae usui
375쪽
3 qo Di Noxiis ΡΛLUDUM EppLUVIIs necantia exhibebantur, & adhuc iterantur ; venaeque etiam,si opus fuisset,sectione deplebantur. Ue sicantia pariter admota sunt, aliaque multa celebrantur, quae tibi fusius referre supervacaneum censeo. XIV. Haee valetudinarius scribebam , quae tamen acriori ingenii tui examini libenter subjicio . Tu interim ea castiga, oraculisque tuis lucem meae afferre menti, & patientibus salutem , ut assoles , nε dedigneris , dum ego Nestore cis tibi annos de precor . Uale.
Datum Pisauri hac die a 8. Augusti I7o9.
In quo diligentius expenduntur causae, em proponitur curatio Pisaurensis Epidemiae. pluilinum R. Hye ac magnopere dubitatum est a sapientibus
publieae eonis. o Viris , contemplando ne, scribendoque ; an runt , qui diutur- vero agendo, ac multa diligenter navando majorno rς um Mis Reipublicae utilitas afferatur . Scio, paucissimos in-taria perstribunt veniri, quos maXime Deus amat, qui timul utroque modo , otio nimirum , & negotio hominibus prodesse aut valeant, aut velinis atque ideo cael ris longe praestare, & apud genus humanum magis promereri, qui post diuturnum rerum usum Commentaria perscribunt, & posterorum memoriae conis signant . Nam suis illi animadversionibus non tan-ttim amicis , & qui secum vivunt mortalibus , sed absentibus quoque, & futuris opitulantur. Hoc sane Disitigod by GOrale i
376쪽
L13. II. EpiDEM. IV. CAp. VI. 34 rsane praestitisse mihi visus est Doctissimus Bartholomaeus Τraversarius, qui vel inter ipsa experimenta,& assiduas AEgrorum curas , malamque propriam a valetudinem stylo non pepercit, mihique argumentum praebuit sequentis consilii, quo sicuti tunc te m. poris ejus curandi methodum meis rationibus, a que exemplis plurimum confirmavi; ita minime dubito , quin Cives Pisaurenses , & illius , & mei memoriam in posterum sint retenturi, quippe quitum veras redeuntium per ea tempora quotannis quid ξ quod AEdilium indiligentia forte recursuras apud eosdem epidemiarum causas deteximus tum medendi modum pro viribus indicavimus. II. Quod autem subjicio consilium , ipse ego ad D. Traversarium confestim perscripsi .
Viro Clarissimo Studiosissimoque
Poli atro Pisaurensi. IO. MARIA L ANCIS IUS
S. P. D. Ehementer laudo , proboque curam , ac solucitudinem tuam ; cum enim videris , castrenses febres epidemice rursum hoc anno istic grassari, quanquam consiliis meis minime egeas, ad me tamen scribis, tanquam ad Archiatrum Sanctissimi illius Principis , qui, pluribus quidem de causis , sed De Nox. Palud. Us. Lib. 2. X x eo
377쪽
laurenses benes. simus est habendus, quod a praesentibus morborum centia. casibus majorem noxae partem providentissimc averterit. Etenim Sapientissimus Pontifex, cum duos circiter ante menses resciverit malignas istic febres communiter vagari , confestim jussit , praecipuas causas , curandique methodum a me quam diligentissim8 vestigari. Ego vero multarum jam Urbium periculo doctus, admonitusque etiam prudentibus observationibus excelsae istius, ac Nobilissimae Matronae D. Iuliae Albanae de Olivertis dignissimae nostri Pontificis Amitae, statim suspicatus fui, stagnantes , corruptasque aquas una cum viarum , cloacarumque immunditiis in Urbe ista, alioquin plano
in litore excitata, & vorticibus meridionalium ventorum objecta, labem acris attulisse . Idcirco Principis mandato non sollim ipse ego medicam consultationem vernaculo idiomate tunc temporis scripsi, in qua summatim quidquid remediorum vestris popularibus tum causis , tum aegritudinibus adhiberi posset indicabam, verum etiam curavi, ut Egidius Aquaium IIbra- M. BOrdonus insignis aquarum librator Pontificio ... P μ . 's aere ε vestigio contenderet, ac reducendae perinis, nates de duia suos canales aquae diligenter studeret. Nunc veroceret. nihil mihi gratius tuis literis venit; declarant enim maximum tuum in Pisaurenses studium conjunctum cum pari in me benevolentia, atque humanitate. II. Quanquam vero ingeniosa, pariterque vera sint, doctissime Poliater, quae de origine istius epi-demiae meditaris r tamen cum videam abs Te judicium quoque meum desiderari, mihi quidem ita laborandum, ne qua parte videar hanc de me fiduciam studiosissimi Viri fefellisse. Veniam igitur cla-bis , si paulo altius principia idebacchantis istic fe-
378쪽
bris repetamus, atque experientia simul, ac ratione utentes , tutam viam sternamus iis , qui non ab effectis sollim , eventibusque; sed a causis, ac principiis naturas morborum rimari consueverunt.
III. Constat in primis historica fide , Pisaurum p;Aufum olim
inter Urbes infamis aeris olim connumeratum fuis- inter urbes inta. se, quod non tantum Catulli, qui eam moribundum mis aeris nume-
hominum sedem appellat; sed etiam faJ Leandri Al- D' ἡ λ, his .
berti testimonio probatur: qui totius Italiae Urbes A Pi αν. pag. enumerans , cum ad Pisaurum pervenit, candide 9 fatetur non multos ibidem ad aetatem quinquaginta annorum pertingere. Hanc vero coeli inclementiam quibusdam circa Urbem istam collectis paludibus inductam fuisse non solum legimus apud Io: Colle, sed accepimus quoque a Viro gravissimo Michaele Angelo de Paulis , patritio, & Medico olim Pisaurensi, nunc vero Pontificiae Aulae in Urbe Physico, & Protomedico Generali; quam postea Civitatem beneficio Serenissimorum Urbini Ducum
exiccatis lacunis, perductaque per canalem ad abluendam Urbem perenni aqua , ab omni fere dam nati aeris censura vindicatam fuisse, firma traditio est. IV. Deinde narras , Vir ornatissime , tribus pO- Pisaurensis Epitissimum ab hinc annis, aestivo praesertim tempore demiae causae in
istic defecisse fluxum ejusdem aquae, quae ab Isauro 'Eφη hvm νς deducta per descriptum canalem humiliores Pisauri
regiones excurrit, omnesque sordes , eo per multas cloacas confluentes, abstergere, atque abripere solet. Unde ferventibus aestubus fundum eius-e., . . . . dem rivi, quo fbJ coria etiam aliaque cadaverosa olim oviae nὸ aer corpora dejecta cernuntur , coenosum planξ, ac pelmeos reddere-
grave olens redditum est. Huic rursus infortunio duo Tealia accessisse perscribis , orta nimirum eae facili al- eoris, aliassue X x a luvio in Diuitiaco by COrale
379쪽
sordes .Pi ib. 7. Iuvione istius amnis, qui, non tantum ex inferna II; eivitatis parte, subterraneas multarum AEdium celia permittant stet- las implevit, sed paludes quasdam prope moenia,co Piοjicς ς, ac vcrsiis mare , nondum exiccatas, reliquit. Co- 'Equ eoi , gnoscimus insuper tuis ex literis , vias fere omnescere, quod Ripa non IcJ coeno solum turpes, & immundissimas ad- postmodu inςui spectu sed quasi pestilentes evasisse teterrimo cor- 1le , ubi ante de ruptarum aquarum odore , illarum praelertim, quae pinservat. con- ab extracto, ne loque scrico cum DdJ bombycibustea et computrescunt. ratum bti artu- V. An non d ducendum modo videtur, Pilaumentum d Capillo rum , florentissimam alioqui nostro aevo Italiae Ur- paulatim antiquam, vitiatique aeris luem dumisso Desis iisdem stagnantium aquarum de causis tacite reca- Limpicteta de Di suram ; nisi Divino propemodum consilio Sanctissi-Pe leuium umi mus CLEMENs XI. inter tot tantosque Sacri Reginii nens Pisauro, ni- nis labores , ac solicitudines , vestrae curam civita- fi Pont M. .su tis amantissime suscepisset
lda V ab ρ ι VI, Sed quid haec consector, & colligo , quasi
a Castro in comm. vero brevi, ac jejuna oratione coinplecti possim de pse se duae Pisaurensis Magistratus , ne qua intercipiat Ob- tibi ad praeeos n- livio stum publica Acta mittenda, tum incidendum pestilentiam da in aere cogitabit Ad ea nunc venio, quae admo ct, ut Prbci sapientem Medicum pertinent; scilicet ad riman-δαι immunditiis, dam naturam, causamque febrium communiter isticae praesertim σ- saevientium .
ho, . ctat , non admodum laboramus, caltrenses ne, De morbi nomi- perniciosae, an pestilentes vocari debeant, quippe 'abo induit ,ε, qui de nominibus minime soliciti in res ipsas inqui- ipsa inquirenda rimus. Illud utique , quod te non praeterit, maxi- est. me advertendum arbitramur, nimirum febres istas verminosas , ac saepe mortiferas esse, contagione in assidentes migrare, atque in omnibus plus minus
380쪽
VIII. Quoniam vero communes, similesque fe-Iuaerem praeel-bres communibus, similibusque causis inducuntur; I
profecto principalis causa in acrem , noxiis immunditiarum , palustriumque aquarum effluviis inquinatum , referenda esse mihi videtur. Non enim ulla res plebejos aeque , divites, ac nobiles afficit,
praeter aerem , quem divinuS Cou S se i Spiritum a P - - . . , ia
pellat, atque reum patratae ubi vi S epidemiae per g. haec verba convincit: Communis febris propterea omnibus accidit, quod eundem spiritum omnes attrahunt , sitque, ut mili corpori miles spiritus, ilia
ter permixti, similes gignan ebres; quam sententiam repetit ad exclusionem Diaetae lib.de VJnat. homin. fJ Num. 18. IX. Neque sane inficias imus, venalem panem, grave olenti aqua conglutinatum, fructusque pravos, qui in foris istis prostant ut sulphur ignem commu- augeant. nem febrem apud inopes potissim tim proritavisse. Solent enim haec multorum quoque vermium ovula in corpus nostrum ingerere. Sed haec inter principes vestrorum malorum causas in inime recensenda putamus . Etenim isthaec epidemia non in omnes aequaliter Pisauri habitatores , sed rarius in Cives illos, qui superiorem partem , quam qui inferiorem incolunt , vagata est: quanquam pauperes eodem pane, iisdemque fructibus ubique, & universe vescantur. Accedit, quod popularis morbus , non solum saevit in eos , qui duriter victitant, sed etiam in Patritios, qui in omni rerum ubertate viventes , optimo probabiliter pane uti solent, quos inter duos , alterum cx Oliveria, alterum ex Ardi Ela familia, amicos utpote nostros, e vivis istic ereptos graviter in praesentia dolemus. X. Similiter Austri, licet noxia interdum mor o Auborum semina crebriori stamine aliunde soleant con . Isir pestilentes