장음표시 사용
371쪽
ut quocunque tandem oblato Vulnere, primo statim intuitu, qualenam illud sit , cognoscat, qui de curationis possibilitate , ac fine , certi quid praedicere queat. San Tum corpora Iot casibus expolita esse inquit, ut a variis instrumen iis externis inferantur varia & diversa Vulnera, imprimis a plagis caesim vel punctim illatis , infici uoque dicit ab host ibus enses, gla-ios, ha si as, tela : domesticis quinque usibus venenum contrahere ait instrumenta mechanica, ut falces, ex. gr. quae usus tempore dum Incalescunt naturam eorum quae secant ut herbarum,rubetarum, aranearum facile recipiunt.
Febres in Vulneribus a coelo fieri contendit , de tales quidem febres , quae statis periodis rigore de calore paroxysmum perficiam, quae
quotidianarum ac tertiarum typos observent , quaeque non prius aegrum relinquant, quam vulnus ip-1um coaluerit: superveniunt ad hac Vulneribus assicctiones, quarum ra indix non in ipso Vulnere, sed in
toto corpore continetur , ut sunt
phrenitides , epilepitae , spasmus ,
Fusorum vero ac aliorum in- frumentorum, quae frequenter manibus versant homines, mulieres praecipue , virus admodum pestiferum Vulneribus exi stere arguit, quod ea ex irequenti usu venenum in se recondant vehemen. tissimum. Haemorrhasiam in Vulneribus vel ex ira , vel ex venere , vel ex motu , vel ex repletione . vel ex coelesti constellatione fieri existi.
Sinoviam seu fluxum plurinis a bi duabus de causis in Vulneribus accidere ait , Ves enim aegrorum libidine ac inobedientia, vel Chirurgi errore tum in medicamentis , tum in deligaturis continis
e mermonem per vim illatam Vulneribus obvenire ait. Spasmum vero oboriri asserit a
ob medicamenti vim, vel ob plethoricam constitutionem seri asserit.
6. 6. Imontius in Vulneribus Helma non solam continui fieri asserit so- istutionem, sed simul introduci exo si. ticam qualitatem, unde labra Viri l rμmneris indignata, mox aestuant, apostemantur, imo totum abinde corpus febribus ac varia Symplomatum Syndrome conflictatur.
Pus fieri Author in Vulnere ait, cum fundum vel labra Vulneris
acor, putredinis index contrahit. Item vermes in Vulneribus ob putredinem produci existimat , uti in culinis , si carnes corrumpi incipiant illarum juscuIa acescere
Ipsam Continui separationem ense ait quidem immediatam , atque
sufficientem causam occasionalem, quatenus nempe aperit; contundit occ. quaeque etiam consolidatione
Vulnerum dolorem suscitari ait ab aqua glareali , quoniam vulnus ex cruore celerem copiosamque parat Synoviam sive .glarealem
Sedationem ergo Archei indignati de irritati necessariam pro Uulneribus fisi insecus inflictis de duplatis , quae proprio nomine ad mentem ipsius dicuntur Vulnera sua, scilicet qualitas & dispositio exotica vel maligna , Uulneribus alias simplibus introducta de impressa per ideas malignas indignationis , irae , vindictae dcc. concepta , adeoque sola censura laesionisoc sensationis injuriae de indignae ιὶ uando homo laditur, nisi a seip-o , currente simul aeris inimico congressu, unde mox sanguis , &Αrcheus in labris Vulnerum onsensus afluat, intumescit, apostematur Ec suppuratur: idque per ex. tractionem dispositionis hujus per grinae , qua labra ab omni accedente doloris , dc suppurationis pure servantur , moxque per se sponte accrescunt , quia ipsa Natura est morborum Medicatriri.
372쪽
3 6 8 ENCYCLOP. CHIRURG. RATIONAL, LIB.VI.
d iam ri L nerum causas agnoscit praeter restis, is omnes scindentes de acutas , quae eau assul. parti cuidam violentius applieata rum . continuum eius solvunt . Ea semetiam illorum causas cum aliis Authoribus statuit, tum quod ad ipsorum vel partis asserue constitutionem , tum quod ad eorum prognosin attinet.
Iuxta bu o. 8. A lvius easdem Vulnerum
υtu cau- causas statuit, agnoscit enim con-
D tinui solutionem a quacunque eti-
ω . am re externa violenter Inductam.
Co si ' 6. o. Cαμιε ηἰ Vulnera in Con- si tinui solutione cum reliquis Autho - η sic ribus consistere haud dubitant , ' de ea Eoue in mollibus ac partibus
μ ' 'ηm durioribus contingere asserunt, laeduntur enim Juxta ipsos modo caro, ossa, modo tendines, vasa alia , ligamenta, dec. Vulnera agnoscunt cum aliis externa &,quae ad internas penetrant partes , ea enim seri in
Capite, Pectore, Ventre de Artubus toto observant die , sunt vel profunda vel superficialia , vel transeversa , vel infliguntur punctura , vel a scio peto , vel a morsu , vela lapsu vel ictu.
Causas crgo vulnerum esse dicunt. vel rer scindenter , ut sunt culter, forpices, gladii, enses, Vitra, glacies, crustallus; vel rer pungenter , ut sunt acus, aciculae, spinae, dentes, tela, sec. vel rer perforanseri, ut sunt globuli grandiores de minores , vel res conrunden-ιεν, ut lapsus, ictus, plaga , elevatio ponderis maloris dec. Quae omnia partibus corporis vi quadam
intruduntur , continuum solvunt, de vulnus excitant. M Ira IC. Vulnerum ea e , nostro f. i.no. Iudicio, sunt res externae variae vio-
. ea , lenter partibus nostris solidis intru Pulua se, sive sint perforantes ut gladius, νum. nylus, hasta, acus, frustum vitri, spina , ictus ac morsus bestiarum , imo hominum iracundorum, globulus ex scio to ope pulveris perii accensi emissus , sagitta . & innumera alia , quibus discinduntur corporis nostri tubuli, canaliculique, & succis conceditur cffluxus, de hinc commixtio perversa oritur, a qua plura ac innumera deducuntur sumptomata e sunt de res seca
teS, utensis, culter, &c. sive comtundentes , ut pugnus , baculus , lapis , dcc. fortiter , de impetuose machinae nolirae partibus mollibus carneis fibrosis, atque duris membrano sis , imo aliquando ipsis visceribus impulsa intrusaque, interdum & ipsis ostibus ..tunc dicturvulgo vulnus cum diaetura ossis .
Certum enim est canales de membranas in vulnere laedi . Apertio enim eorum vulnus facit, de vulnus tam est in membranis, quae canales constituunt , quae canalium ruptio fit vel I. a ruptione , cum 'vi disrumpitur canalis ab 'humore quem continet impetum laciente , et ab erosione, cum ab ac redine canalis perforatur, 3. a vi externa , contussione , punctura , incisione sive sectione. η6 II. Relicta causa transitum facimus ad moeninis vulnerum , a
qua plurium 1alus saepius dependet,
interest enim scire , vivente etiam adhuc vulnerato , an vulnus periculosum, vel an , uti illi loetuuntur , per accidens aut per se lethale sit. Ubi statim sub considerationem venit distinctio vulnerum in simpliciter de semper lethalia . Periculi certe plena res est judiacium ferre de Vulneribus , atque
an per se, an vero per accidens lethalia sint renunciam, etenium juxta hujusmodi renunciationes Medicas Iuris. Consulti sontes reos condemnare, insontes vero absolvere
solent: quia ergo hic de sanguine& curio humano agitur , qui sanguis semel effusus , nullam restitutionem in Integrum a Pratore impetrare potest, ideo probe &abiaque omni praeludicio singula accurate circa vulnus inflictum examinanda sunt, dique deliberandum,uod de lethalitate semel statue iam est. Nobis displicet distinetio
ab omnibus recepta , nempe inter vulnera perse de per accidens letha lia . Si vulneratus moritur sympi
373쪽
matibus dictoribus, quae necessario
vulnus sequuntur , cur dicetur tale vulnus per accidens lethale, cum enim Vulnus tale non fuerit inflictum , ςger non mortuus fuisset . Carnifex vulnera infligit per se lethalia, uno ictu mortem inducens meliori ergo.jure, respectu grauiorum symptomatum vulnera possunt
diei valde periculosa . Qua de causa enim vulnera cordis , cerebri , vesicae dcc. per se aestimanrur lethalia Θ certe quod tendinosae ac membranosae, ac nervosae, item vasa diversa fuerint laesa , liquorumque hinc effusiones , irritationes , stagnationes , convulsiones , deliria
concitata de tandem mors oboritur. Contraria tamen testatur experientia &Autopsia edocens, quandoque stupendas fieri curationes, & gene- rolium Medicum nunquam difficillimis in casibus terreri debere. Sic visum est cordis vulnus non lethale in demortuo, ubi in cordis substantia musculosa cicatrix observata
fuit ab inflictu ensis ante plures annos facto. Nec in simplici 5c absoluta lethalitate temporis habenda
est ratio , cum vulnerati in corde aliisque visceribus & partibus nobilibus quandocue ad diem undecimum , quandoque I s. de plures adhuc supervixerint, profecto non video , quomodo haec vulnera ocabsolute & simpliciter sive semper
mortifera dicenda sint: conser Pre-ehtinum , Bonetium , VI helmum Rivam Chirurg. Roman. Nos quo que Limburgi vulnus prosundum cerebri observavimus sanatum. Sic
oque vulnus glande plumbea in. ictum non fuit lethale, in Ephem.
pari selicitate intestinum jejunum
vulneratum sanavit ipse succus nutritius blandus. in sauciati corpore existens , in radiae. GaIl. Ann. I. obf. s. adde Decur. German. E. ρbem.
n. a. OV. Tu si, in quibus stupendas plures vulnerum sinationes admiraberis . Plura eniin olim I thalia Vulnera nominabantur quam
hodie, ubi dies diem do uit , Ac
vulnera quadam tot retro seculis Tomur II. pro Iethiseris habita , nunc non nisi certis postis circumstantiis fiunt mortistra. Ex quibus omnibus patet Vulnera Cerebri non nisi pr fundi a , nervorum principium de nervos alios attingentia, vel cum lethalibus symptomatibus sociata , lethalia sere . Vulnera etiam cordis profundius acta nervos, atque magna arteriosa ac venos, vasa laedentia, item vulnera spina, lis medulla non procul a cervice inflicta, nec non vulnera diaphragmatis in parte nervo, ut & vulnera
arteriae magnae, venae cavae, vel etiam venae arteriosae venosae non procul a corde illata lethalia lapE
sunt: ut de ictus intestinorum tenuium , ubi multa vasa sanguisera concurrunt , in hoc casu sanguis aliique succi effunduntur, de ager mori cogitur. Vulnera vesicaede ventriculi majora , & in parte
nervea inflicta , majorumque tendinum nerveorumque cum dirioribus symptomatibus ex necessitate
lethalia censeri possunt , dc sunt zriculosissima . Vulnera quoque
epatis , lienis, pancreatis , di phragmatis in parte auembranosa , item fibrarum plurium in abdomine contentarum , uiplurimum
sunt perieulosissima imo lethalia . Idcirco necesse est , ut inspectores Vulnerum in Anatomico Studio
rite sint versati, texturam, constitutionem , connexum , situm, &usum partium internarum probe sciant , Cadaver etiam caute aperiendi & sollicite inspiciendi m
dum calleant: praeterea In vulnerati atatem , statum pristinae sanita tis, vulneris modos & sguras, instrumentum , quin & posituram corporis in qua tum temporis Vulneratus laesus est, atque insuper in omnes illas circumstantias di accidentia , quae in ipsa vulneratione ,& ab ipso vulnerato, tum ratione curae , & diaetae, ut de quoto die acciderint , anxie inquirant et de quae ulterius scitu ne cenaria sunt
ex actis a Iudice loci colis is petant, singula attendant trudnentque .
Unde manisesto patet, non cuivis A a Barin
374쪽
bitonsori , xut neatori , brie , a mae, venae, et linere, ain aut Carnifici soli Vulnerum in. nervi discissi ac lacerati nerint ,
spectionem aut Cadaveris aper- quae necessirio re inevitabiliter grationem tuto committi posse , inora post se trahunt symptona sed artis probe peritos Medicos ac ta, ex. gr. haemorrhaglam nimiam, exercitatos Chirurgos consulendos dolores, vigilias, subitaneam inesse, videantque illi Judices, quo- flammationem, rimam, modo conscientiae suae consulant,
qui contingente graviore vulneratione , aut etiam non necessaria ,
si quis vulneratus demortuus est , cadaveris apertione & inspectione,
celum, deliria, convulsiones, dic. In Cura observandum est, an reme
dium ad sit applicandi possibilitas
nec ne ' an chirurgus peritus in promptu adfuerit, an iste cum M
1mperitos quemcumque tandem dico nihil auxilii di remedii omi- proxime habitantem Empiricum serit, aut uterque vel ambo inter ad inspectionem vulneris ac cura- operandum aliquid erroneum comtionem Vulnerati, apertionemque miserit. In persona Uulnerati per- demortui requirunt . Etenim quo- pendendum est, an ante acceptummodo quaeso accuratam, legitimam, vulnus sanus fuerit nec ne , anae juxta legemutis institutam inspe- nullum in Diaeta commiserit erro.ctionem vulneris ι aut apertionem rem , an ex praescripto Medici vi- Cadaveris, aut etiam aequum super xerit. Iethalitatem vulneris Iudicium ex- Io genere vulnera punctim Inspectare poterit Judex ab eo qui ar- ficta plus alunt periculi quam quaeti nunquam studuit . Hoc tamen caesura facta sunt. Vulnus cum in- non obliante , quantum hoc in tensa febri inflammatoria, dolore, passu toto die peccetur, optime no- convulsi vis motibus, monitri quiarunt Collegia Medica, utpote quae alit, imprimis si ab initio Vulne-huausinodi a Barbitonsoribus , & ratus se rite habuerit, & citra cau-nalneatoribus de Carnificibus com . iam aliquam manifestam externam missos errores, atque absurdas tape ruat in deterius . Vulnera mervo- relationes vix satis detestari pos rum aliquando bona apparent , sunt. Materia haec meretur ut imi- sed ex improviso invadit Vulnera-nuus examinetur, nobis vero hac ros convulsio , hinc Infida lunt , vice non libet, testinandum enim si materia serosa effluat instar teri, nobis est ad reliqua prognostica, in set et, e Molclen vel si lactea inuis qua prognosi ri id sermanda obstr- a 'buminis ovorum vel aquea , ci-uandas sequentes regulas experien- cunt Chirurgi id cile das Gliea . tia re rationibus sancitas , nobis aso: cum vero nostro iudicio praefigimus , ex quibus periculum vel succus nutritius vel lympha exhauriri rotest. I. Loco stet parriin vasis ivmpharicis discissis emananssa. 2 I,invr i sum. 3. I sius cura. est. Si nervus, aut tendo , aut a a. Vus eratἰ persona. In parte laesa teria aut vena, si in totum Detant orae primis considerandum qualis il- recisa, minus Intendent periculum. la sit, an nobilis. & qualibus par- quam si tantum ex partu,suerint tibus selidisti fluidis constet, & an ei a . Vulnera haec , ad vitam limpliciter necessaria sit item tendinum aliarumque mem nec ne λ an mavra vasa , neruos branarum gravioribus stipata symae tendines habeat λ In vulnere ερο plomatibus sunt periculosissima , so videndum , sciendum est , quo u turrinum lethalia . In vulneri- instrumento ist tactum , an vene- bus pus laudabile & maturum, cunatum, an vero minus, an caesim, punctim aut contundendo factum, explorandum quoque est , an vulnus sit magnum , transuersum ,
profundum , an in ipso plures fi-
concomini uti vulgo dicunt, mox apparens , sicuti tritimonium se guinis succique nutritii rite disposui perhibet, ita brevi senationem pollicetur . Tempore aestivo , de
375쪽
quidem circa dies caniculares, nullum vulnus quamvis exiguum in subjecto cacochmico seu scor tiaco supcrficialiter tractandum, cum
eo tempore ex Parvo vulnere ma
gna oriri possit calamitas , prout id pluribus comprobare possim ex emplis; Succi enim nostri non tam multis gaudent spiritibus , quia quia tum temporis calidissimi per apertam portam puta cutis spirac Ia evolant, & sic sanguinem nostrum reddunt debilem de imbecillem, hinc&ipsa pars suis caret spi-ruibus, de sic mixtura turbatur re inordinata fit mixtio , unde saepe
Gangraena ac Sphacelus natalas suos habent . Sic videmus cerevisam suoque diebus canicularibus faci. lius acescere quam hyeme. Nimium etiam frigus Vulneribus etiam is st-adeo ut Nobis persuadeamus, si aer a vulnere arceri possit . vulnus sponte iterum couniturum e Gst . Frigus enim obstructiones parit coagulando fiiccos in vulnere existentes,. imp dit transiri rationem incrasmndo omnes succos , hinc saepitis inflammatio , Gangrae na , livor, dccia ordum lauian ha.
Si in magnis Vulneribus Sc prinvis. tumor non a pareat, id ingens portendit Veteribus malum , quod ram n nostra cuperientia falsum est, melius enim est nullum adem rumorcm , denotat enim partes fluid: ores posse circulari , nec tot di imos esse cana lex. Uulnera quo diutius aeri exposta sun , eo facilius spha celantur. Vulnera a se opeto inflicta prus damni inserunt
quam aliae, non vero propter ima.
ginariam illam ambustionem, quaina glande fieri plures persuasum habent, ast ob variarum fibrarum, aliorumque canaliculorum fortiorem contusignem , de subitaneam earum disi inionem . Ni si enim is qui bombardam explodit , admodum vicinus fit corpori laesi, , itaue flamma pulveris poli atting
re possit, nunquam ambustio animadvertitur et hinc montes aureis
os nultra pollicentur ii , qui ar
cana sua nescio quae antipyTetica contra ambustionem crepant jactantque . Vulnera venenata sepius
sub pelle vulpina ex insidiis suam
exercent atrociam , de si in aliis, certe in iis momentum temporis , a quo magni exercitus clades hoc tempore sepius dependet , reverenter habendum , cum prasentia tem P ra, uti olim, teste Curtio apud AD-xamir Mm , de signes Medicos delenta remedia non expetat. Uu Inera quorum labia maxime disjuncta sunt, ut in rotundis vulneribus videre est , dissici Iiora sunt cura tu , quam corum quorum labia facile conjugi possunt ue ratio in promptu est , quia tubuli sibi propius accedere de sic accrescere post ant'. Malum signum habetur , si convulsiones Viatitir comitantur , denotat enim lacerationem 5e contusioncm majorum nervorum , ita tamen factam , ut istae fibrosa partes non lane discissae , scd tantum punctae
fuerint , unde circulatio silcco. runa imminuitur , de per consequens inflammatio, gangraena Acc. aliaque syinplomata producun
Vulnera Sc Iopetorum summam etiam spirituum de sanguinis perturbationem inserunt, semper enim aliquid de ipsa substantia aufertur sic quoque est semper vulnus compositu tu ,-vix enim transit globulus cutim, ud non nervos , tendines , fibras atque varios Cum contusione maxima tubulos laedat. Vulnera selope torum sunt vel cum vel
sine ossis fractura r illa sunt periculosiora de curatu dissiciliora , haec
vero non tam pericu Ioca . Vulnera quae cavitatem insignem penetrant, ut caput . pectus , ventrem , fundpericulosiora quam si transirent par
Vulnus ab acu icthale observatum est , testantibus 'hemeri . Gern Anu. 3- OV. 3io: Sic dum haec scribimus , quidam duorum digitorum unguibus comprehendit manimae alicujus foeminae partem , de sortiter comprimit, a qua pressio
376쪽
tandem exulceratus , de metus erat, pnosi in genere. dicta sunto , cum nς Cancer ipsain corripiat. Vulne- tra nervorum , ceu diximus , vix sanabilia sunt, instituimus saepius in
canibus experimentum, quibus nemvos recurrentes ab utroque,'atere
cultro dissecavimus ad omnem vocem vel sonu ni eis adimendum , altero tamen die vel tertio canes sic
vulnerati utplurimum sine voce moriebantur.
Vulnus a fele rabida VetuIae cuidam insti Juru non tantum maximam inflanu nationem, sed & gangraenam ccersit illi , quae tamen congruis insta dicendis remediis feliciter curata fuit . Vulnera alias a rabidis
animalibus inflicta periculosissima
sunt , accidit sequens exemplum
hoc anno . Puer i T. annorum au
ceps avium intelans dictarum , a te d. mentium spatium a cane rabido mordetur in manu , quo morsu facto amum sit theria eam de bene su- Uulnerum particularium progn sin suo loco iam dixerimus , restat ut Diaeiam paucis etiam attim gamus . Ante omnia vitandus est aer , quicunque enim in vulnere arcendus est , qui solus ita poros vulneris destruere potest , ut Gangraenae aperiantur fores . Si enim recens Vulnus in momen to constringi possit , ut nec aer externus irrueret , ncc amplius
quid e vulnere efflueret , a solo liquore nutritio dulci fibris alii
que canaliculis ruptis apposito consolidaretur . Maxime enim a
ris habendus est reflectus , qui saepe quid in sinu geritu quod
Vulneribus insensum est , uti constat ex obsidione Insulae Candiae , ubi Christiani tum temporis levissimὰ vuInerati , quicquid etiam adhibuerunt Medici ae
- Chirurgi , obierunt . Contra AE. GVit , vulnerique congruis etiam thiopes ad caput bonae spei habi- Prospexit remediis , ut tue consoli- tantes gravissimis Vulneribus nudata fuerint vulnera parvula Quid applicant aliud quam sevumo vi Nst ρ puer iste hisce dichus absque
ulla data causa de cordis anxietatibus maximis conqueritur , & pro sus nihil deglutire potuit ob spasmum , de sic intra 24. horarum spatium absque ullo alio obveniente symptomate mortuus est . Sic saepe fermenta ista venenata in tu bulis diu latere possunt, data vero occasione facile Languinem nostrum
coagulare de mortem accersere POL sunt. Istus etiam vesparum&apum aliorumque animalium infligunt etiam vulnera , quamvis minima , attamen utplurimum pungunt corpora compactiora ut sunt partes fi-brosae , tendinosae ao membrana -cς , hinc etiam oriuntur atroci ra symptomata , ut sunt inflammatio , convulsio , gangraena ac nonnunquam ipse sphaceius . Nuper balneator quidam hujus civit
iis venam secaturus loco venae ne
vum tetigit , a qua punctura atro cissima symptomata , ut , Inflammatio , gangraena , sphacelus ac tandem ipsa mors subsecuta est.
Atque hac quidem de Pr, tum , quod calidum Vulneribus instillatum , ea LIiciter curat , nimirum aerem dam ingrcssum expellendo de recentem non admittendo . Inprimis vcro vitetur aerifrigidior ac calidior , dest potius temperatus , pessi me enim consulunt sanitati, grorum
suorum illi Chirurgi , qui sepius
Vulnera detegunt di aeri exponunt.
Victus sit tenuis, boni lacteique
succi , hinc enim generatur optiumus chylus qui vulnerum est balsamus universalis , de quod Veteres Naturae adscripsere , id Nos huic succo nutritio adscribimus. Angue pejus fugiantur omnia acida di salsa saccharataque, coenim semper respiciendum , ut succus nutritius dulcis ac fluidior generetur . Conducunt ergo omnia
hordeata, aliaque iustula cum su eo Chere Hlii , Ueronice , ricc bunge , Portulari aliisque coincta , item conveniunt varia arommatica . Male ergo Veteres in Vulneribus commendarunt dietam
frigidiorem , inde enim magis incrasi
377쪽
ine rassantur succi & functiones reliquae impediuntur . Vulneratis semper alimenta calida dentur , imprimis , si febris adest , in hoc enim casu frigida maxime
Polusinon sit liberalior , sed
moderatus , cerevisa sit tenuis acrite defaecata de herbis vulnerariis maritata', vim generosi usus praesertim in afluetis non plane inter dicatur , uti secerunt Veteres , eligatur dulce vel Gallicum vel Hi-1panicum vel Hol,ladiense crudiori Tartaro non abundans, nec adeo acidum , ut sunt quaedam vina
Sed Vinum optimum non suma tur mensuratim , ast cochltatim, sic enim vinum sanguinem & succos nostros corroborat, de hic multum consuetudini dandum est , si enim succi nostri singulari gaudent mixtura particularum vinosarum , iisdem de su si en tari volunt, ex. gr. si enim quis vino adusto asisuetus sit, dc una vice id intermi tat, certe maximum vitae periculum incurret, ceu pluribus exemplis demonstrare possumus . A solo lactis potu calido periculose vulneratos
bene habuisse hactenus observavimus, imprimis si porus Theae fuerit
commixtus , vel solus potus Theae vel Cassim , vel Veronicae aliusque herbae Vuluerariae conducet. Somnus δὲ Vigiliae mediocriter se habeant , somnus tamen sit libera. Itor , magis enim convenit quam Vigiliae immodicae , AEger non de-eumbat in latus laesum. Excernenda assumptis respondeant quantitate , 3c justo excernantur tempore . Vitentur praeprimis in Vulneribus animi passiones, nOcent enim ira , moeror , Venus , quae existunt sanguinis, ac imprimis succi nervet coagulatores maximi, quae eapropter ceu pestis fugienda sunt e sic de risus vitetur, cujus noxamAvide apud Hudanum Cent. I. O . I . pag. 26. Maximὰ
enim , ceu dictum 'ab an inu pasesionibus coagulantur sanguis ac succi corporis reliqui, qui coagu-TOmur II.
lati quam tragadiam producant , Medicis omnibus jam notum est , imprimis in Vulneribus , ubi omnes succi liquidiores ac fluidiores esse debent, ut eo citius per canaliculos minutissimos fluere de reflue re possint , hinc enim fit consolidatio Vulnerum, a stagnatione vero de coasulatione e contra sunt inflammationes , tumores , ulcera& alia plura mala, alibi ad nauseam jam dicta.
f. I 3. Perspecta Diaeid nunc ordo nos jubet accedere ad Curam Pharmaeeuticam ac Chirurgicam , prius ergo Veterum de Vulneribus audiamus curandi rationem , quae
juxta ipsos consi st it in labiorum dis-aunctorum reunione, ut illa , quae per divisionem plura sunt ficta , unum fiant per unionem , quam dupliciter fieri asserunt, vel a Deastra
Natura vel a Medico . Naturam dicunt id facere tanquam agens praecipuum , & tanquam causam em-
cientem, alterantem, regenerantem,
alentem, nisi fuerit impedita ι Medicus vero secundum eos saltem tanquam minister naturae, impedimenta removet , atque ita secundario
curat : quod ut faciat , debet primo emcere , ne quid extraneum in Vulnus incidat ue ut sunt pili , pulvis , oleum , quod conglutinationem impedit e secundo ut , si quid inciderit, tollatur, ut sunt sanguinis grumi, ossa , terra , &c. quae si absque aegri interitu demi possint, demenda esse aiunt, idque bifariam, vel thstrumentis vel medicamentis. In telorum extractione diligenter attendunt eorum figuram de partem cui assixa sunt , & quam pro funde haereant i Instrumenta telis
extrahendis apta dicunt rostrum eo vinum . forcipera, novacula , ter bras , impellens ea vum, seu perpulpo riam De minam , eis perpulportum m rem occ. Medicamenta , quibus externa tela scilicet spinas extrihunt, sunt emplastrum diadictimnum, sapo niger , rad dictamni albi , aristoloch. rotund. cum melle mixta, arundinis , radix thapsiae , sagapenum, ammoniacum , lignum visci
Curatio secundum Gauritu Inouo
378쪽
1 ENCYCLOP. CHIRURG. RATIONAL.LIB.VI.
quercini, succinum , magneS prae- Paratus Sc. ex quibus parant em
plastra, vel unguenta vel cataplasmata. Extractis & remotis iis, quae curationem frustrabantur , partes disjunctas reuniendas esse consulunt, labia Vulneris aequaliter &comitanter conjungendo , quod Medici potius quam Dea strae Natu-νae beneficio perfici ajunt, Fieri autem reunionem contendunt , vel
vinculo ex duobus initiis circumis dato, vel ligatura sola, vel sutura, vel fibulis impositis , aut horum quibusdam emplastris glutinantibus , Omnem, quantum fieri potest, dolorem praecavendo: suturam plerumque fieri debere statuunt in partibus mollibus. Eo etiam respiciunt ut partes debito situ, pulvinariis, fasciis, aere competen. ti conserventur. Veteres de conseris vanda partis temperie in Vulneribus maxime soliciti sunt, hac enim conservata vulnera facilius conglutinari de sanari dicunt, cum soliussi temperamenti & naturae opus rNecesse esse proinde a junt partis tonum di siccitatem in suo gradu continere, quod fieri dicunt optimo instituto victus ordine , pharmacia, phic tonita & Topicis medicamentis , inter quae siccantia , moderate refrigerantia de adstrin. gentia commendant, ut nempe si-serfluae humiditates absorbeantur . .efrigerantia concentrare aiunt calorem de uni re r Astringentia vero corroborare & repellere , laxitatem parti adimendo , quae ad humorum receptionem Plurimum facere a sl runt ; Glutinatione enim di invi-
statione opus esse monent, quae plurium corporum unionem per mixtioncm partium procurat.
Vinum nigrum stupti cum seu austerum astringendi , & secandi vivel f cultate pollere dicunt, item sequentia, ut sunt, succus millefolii, anapallidis, plantaginis, fol. G. licum , vescarum ulmi , cupressi .equiseti, pulv. sangv. draconis, boli
armen. cori. granat. bala ustiorum, gallarum immatur. rosa r. rub. Corall. rub. lap. haematit. terr. sigillat. santal. rub. mast. sarcocoll. aloe Sc. ex his plura componunt medicamenta 3 magnifaciunt empl. diapalm. de cerussa , ungu. aureum , curinum νbasilicum ι ad partis robur conservandum ex iisdem parant varia defensiva , qui superiori parti membri , ad impediendum humorum affluxum applicant. Purgationem quoque Veteres in Vulneribus magnis suaserunt ob revulsionem , si nempe partes superiores fuerint laesae, per inseriores partes corpus e. vacuant , & prout humores maxime peccare videntur , & patientis temperamentum indicat , ita &purgationem esse dicunt e Si nempe biliosi redundent humores , cholagoga , si melancholici peccent , melanagoga exhibent. Hippoc. alii in Vulneribus sinoa vero sine periculo scammonium promiscue adhibuerunt. Quod symptomatum Vulnerum curationem attinet , si dolor oriatur a calida
intemperie, de post illam frigida ,
calidam intemperiem corrigunt decoctis, vel aqua Uel succis refrigerantibus , ut decoctis, aqua Uel succo solani, lactucae, endi viae, ros. Violarum, ne nutaris. &c. saepius applicatis, vel albuminibus ovorum bene conquassatis cum oleo roseCeo ,
iisque madefietis linteis saepissi adhibitis . Frigidam intemperiem
contrariis curant: utpote coquunt
salviam , rorem marinum , sella lauri , lavendulam , majoranam , dic. in vino generoso , dc applicant . madefactis in eo inteolis , vel spongiola in oleo vulpino , chamaenae lino, de spica , lumbricorum de siti ilibus intincta superligant. Si veneni adsit suspicio , histe semper alexi pharmaca & venenum attrahentia commiscent , si vero corpus quoddam extraneum dolorem excitet, ut U. gr. grumi
sanguinis partem distendentes , fluxiorem revellendam esse a junt per venaesectionem 3 si alia qualiacunque , hac quamprimit m removenda r eodem modo si a vinculis, vel suturis excitetur dolor,i ila laxan da esse dicunt, has vero tollendas.
379쪽
CAP. V. DE V ULNERIB Us . 3 73
Si quantitas puris dolorem faciat,
hute exitum per dilatationem procurant . Anodyna interdum adhibent , ut olium nenufarinum , de mandragora cum pauco opio , de castoreo ad corrigendum frigus rvel contundatur lolanum cuin radice, & cum axungia suilla bul- Iiat fiatque unguentum. Medullam panis cum lacte vel aqua ferventi coctam ad modum cataplasmatis
Si infIammatio vuIneri supervenerit , huic quantocius occul-runt , recurruntque ad Uenaesectionem , deinde contundunt malum granatum dulce in mortario , &assundunt vinum stypticum dulce , parantque ex his cataplasma quod apponunt . Si Erysipelas vulneri accidat , purgant vel corpus , vel cataplasma ex sucisco solani , de farina sem. lini , In ipsum autem vulnus digestivum sequens vel, simile impo
Agitant bene simul. & efficiunt Iinimentum. Si conuulsi , contingit vulneribus , & quae sit secundum eos ab inanitione , Topica varia eligunt , eQΣhydralaum ainplicant calide r item Ol. amyδd.
dulc.ae rosac. violac. lil. alb. pingued. anseri n. anatis , butyr. re Cens . In Vulneribus superficialibus sequentemacommendant pulverem aglutinativum , albumine ovorum exceptum , dc apposiι-
tra acanth. aa. X l- farin. hordei fabarcia. St. M. F. puduis . Exsiccata lintea semper vino madefieri volunt , carnem vero gem rantia , vel debiliter exsiccantia de abstergentia sunt mastix, olibanum, Colopnoma , farin.i hordei, scenum raecum, aloe , resina , vinum rurum . Mediocria vero sunt farina Iupinorum, orobi , labarum , aristolochia utraque , iris , ungv. basilicum minus , de betonica , de cerussa , aureum , de matrisylva Maxime autem taIta dicunt limaces
usi. plumbum ustum , myrrh. Centaurium minus , unguentum Apostolorum de tutia . Primo ergo cἰalenici vulnus abluunt vino calido ,& concoquentia adhibent , qualia sunt ex viicilis ovorum Z terebinth. digestiva dicta r secundo detergentia quae parant ex melle, vel syr. ro- sacco , farina hordei , fabar. hisce factis ad sarcotica deveniunt , dein cicatriZantia applicant, qualia sunt cinis corii ulli , galla immatura , malicorium, bala ustia, acacia, su-mach , bolus armena, cerussa alba , plumbum unum , pulvis arnoglosita , ungu. de cerus Ia , de minio , de lithargyrio , sangu . traconis , trer. sigillat. pulv. rosa r. santal. rub. Si cicatrix eminens fiserit , scarificarri, dein erodunt 8c alumen ustum adhibent , vel eminentiam novacu-Ia excindunt , vel pondere laminae plumbeae reprimunt . Supercrescentiam carneam tollunt
corros vis calidis in quario gradu , acribus Se abstersuis , talia sunt Chalcitis , misy , sory , chalcantum , aerugo, alumen ustum , rad.
asphodeli , trochisci de calce idem faciunt, sed mitius spongia dc stu-pa cinnabina minutim incisa , linamenta antiqua muria imbuta &exsiccata . Curationem Viatareum a morsa
vel istu venenatorum animalium illatorum dicunt esse debere extemporaneam , antequam vires proste nantur , instituunt sortem Iigaturam , ne venenum cor petat , Cucurbitulas siccas, si earum pars sit habilis, applicant , vel cauterium a tira Ie vel potentiale , vel Theria. cam cum alliis , caepis vel pulvere gentianae apponunt , si magnus adsit dolor post cucurritularum ata A a 4 moti
380쪽
3 ις ENCYCLOP. CHIRURG. RATIONAL. LIB.VI.
motionem , gallinam per medium sectam , vel omentum hedi , procelli , vel agni adhuc calens superligant . Interea vitalem indicationem minime negligunt, sed Theriacae Si, in vim generosi iii. dis Iolu. & exhibent
Item Theriacam diatesseron in vino dissolutam propinant , ctiam theriacam in oleo rosac. dis l-vunt & in vulnus linamentis intrudunt , item astimant scordium ,
Centaureum minus , terram lemniam , Pulu. cancrorum fluviatilium . dictamn.&C. In vulnere nervorum a punctura
caeca , ut dicunt , instrumento sc subtili facto , egere aJunt dilatatio ne de interdum omnimoda incisio ne e si vero punctura non fuerit caeca sed aperta , tunc adhibent dolorem mitigantia simul &abste gentia, ut sunt Oleum vetus calens therebinth. hvperic. lit . alb. vlpinum , de castorco, Ovorum , quae bis de die applicant . Membrum uoque vulneratum foveri Jubentydrelito calido , ita tamen , ut
semper ante refrigerationem depo, natur & renovetur sementum, vclemplastro vulnus muniunt, seu cerato ex cera terebinth.i& pice facto , inuncta tamcn prius oleo tota parte: semper vero ab acribus C vendum esse ajunt. q. rq Paracelpur Tyrones suos in etirat one vulnerum ita docet, ut
prius sciant quaenam sit efficiens
causa curationis Vulnerum , eam enim conveniens medicamentum indicare posse dicunt ν statuit ergo Dea stram naturam corporis , carnis , ossium , nervosarumque Pa tium radicalem ac congenitum Dalsamum in se continere, qui vulnera, puncturas, Omnemque continuissu nem curandi facultate P di: us sit , quod sic intelligendum
vult r Balsamus naturalis in carne reconditus, carnosum vulnus sanat.1ic que secundum Authorem omnis humani corporis pars curati nis eis cientem causam , i. e. naturalem Medicum in se continet, qui iplius continuationem solutam denuo conJungat. Non Chirurgum sed Balsamum hunc vulnera cura re ait , definit itan ue Chirurgum custodem naturae Dalsami, radicalis ab actionibus externorum elementorum . Pus in vulneribus detentum aliud a putredine esse viatineris dicit , aliud a nutrimento medicamentoso, quod excrementiatium pus dicitur . Monet quoque Chirurgos , ut vulgatum suendorum ac albumine ovi oblinendorum vulnerum morem abjiciant , tanquam naturae adversis limum :Curationis internam causam intuendam esse vult , exterius vero vulnus mundum servandum esse
praecipit , di ab ini juriis tuendum . Hanc namque veram esse curandorum Vulnerum methodum. arguit. Delisandorum Vulnerum rationem tum in recentibus cum inveteratis plagis commendat maxime . aptam namque ligaturam mirifice in inveteratis prodesse scribit , re centia vulnera a symptomatis pra- cavenda esse ait. Vulnus itaque vel mundum antea , vel jam demum,
mundatum, singulis diebus bis deligandum vult , praeciso semper duodecim horis interpositis a post duodecim enim horas cujusvIs medicamenti actionem , & n tritionem elanguescere statuit , ex quo vulnus ipsum postea paulatim in deterius prolabi
Suturas rescit author, dicitque, Naturam ipsa minet vulnus suere ac con8lutinare , medicamentis enim legitime adhibitis nervos, ligamenta, tendinis, cutem , carnem
naturae suenda ac glutinanda relinta. Hinc suendi rationem non in ut ab arte ali nam , sed ut dolores , & fluxiones conci