Nicolai Vptoni De studio militari, libri quatuor. Iohan. de Bado Aureo, Tractatus de armis. Henrici Spelmanni Aspilogia

191쪽

Pro eo quod jam sussicienter de animalibus quadrupedibus diximus, nunc ad aves calamum divertere intendimus , & primo, De Aquila. E Si autem Ain iis A quasi regina inter volucres, ipsiarum omnium Obtin Cras principatum, que inter omnes

aves est avis maxime liberalis, ut dicit Plinius. Nam predam quam capit, nisi nimia arceatur fame, sola non comedit, ymo aliis avibus eam sequentibus quasi communem tribuit ia exponit, sua tamen recepta primitus portione, L ideo aquilam alie aves insequi solent, sperantes

quod de ipsius preda eis debeat aliqua portio impartiri. Set quando proda per eam capta sibi non susscit, tanquam Rex de re publica, vivit, utc. de jur. Dci, per processum tituli, avem aliquam sibi magis placentem rapit, L in medium ipsam ponit. Dicit ociam Plinius quod Herodius,&similes aves ipso die quo audiunt aquilam, vi X predantur; aquila autem in vera prenunciatione nulla potentior est. β Legimus enim olim aquilam in Shasionea prophetas Je cujus prophetia adhuc remanet in Cronitis satis clara. Cunctis si quidem avibus excellentius volat, D ab ipsius yo is archano nunquam excluditur. Cumque tanto Visus acumine vigere dicatur, ut ab ethere summo pisciculositi fundo maris contueatur , & in ipsum Solem, quod nulli animantium licet, obtuitum figit. Et Locris adversus Crotonicenses dimicantibus, aquila dum pugnabatur supervolans victoriam dicitur contulisse, cum pauci numero deleverunt infinitos. Dum cciam Hiero prima bella iniret, aquila ex inproviso resedit in clipeo progredientis, manu promptum regemque futurum significans. Ea eciam die qua natus est Alexander magnus, due aquile tota die

super culmen domus patris ejus sederunt, signum duplicis imperii Europe scilicet & Asile prefigurantes. Et Comes ille Sarum dominus meus precipuus, sumere solebat pro bono presagio, quando in suis obsidionibus aquilas venire videret, L multo ciens tunc secutus est statim bonus I gra

192쪽

De J ilitari O cio Lib. IV.

tu; sinis. Et, ut dicitPlinius,aquila de sua natura nobiles sequi solet, ac dominos potentiores. k Habet autem aquila unum pedem clauium ad modum anseris, cum quo se regit in aquis quando pro preda deicendere solet: Alium vero pedem habet divisum cum acutissimis unguibus cum quibus predam capit, ut dicit Ara stoteles i. xiiij. Aquila autem impiissima est contra filios suos quando eoru visus clauditur versus solem, quoniam tun C COS reputat alienos. Imperatores autem Romani

ab antiquo portabant, UNAM ADII LAMNrGRAM FIssAM ET EXPLANATAM, INCAM po AUREO, ut hic. De quibus quidem Armis dixi stipra in tercio libro decolore aureo, Et dicatis quod Imperator quia est dominus omnium portat istam aquilam que quas domina est omnium avium, ut sipra dictum est. De Aecipitre. ACcipi τε R est avis regia, que plus animo quam Ungulis est armata. Et quod ei in quantitate corporis natura denegavit, hoc ei in virtute & audacia animi recompensavit. Maxima itaque ejus fortitudo est in pectore L in unguibus ac in rostro, quo statim petit cerebrum sue prede. Indignantis namque nature est accipiter, unde si predam quam impetit casu aliquo non cepe- 'rit, vix illa die ad manum domini sui redit. Oportet

enim ut ancipitrum dieta sit ordinata scilicet nec nimis tenuis nec nimis lauta. Ex habundanti autem cibo inpinguantur u tunc insolescunt aut pigrescunt, ac ad reclamatorium redire septias dedignantur. Gestantur autem in manu sinistra, ut de manu portantis dextra cibos recipiant. Ancipitres vero maxime ledit simus, ut diciti Vimus, & ideo eorum mutatoria domus a locis fimosis longe debet esse remota. Ancipitres ergo in Armis portare.

agilem gracilem significat bellatorem, qui magis animo

quam

193쪽

quam corpore est armatu3. Et de aucipitre scribit Nise,

dicens, Odimus aiscipitrem, quia semper violi in armis. De Aheto.

ALiae rus, ut dicit glossa super Deuteronomium ca. xiiij. ibidem est quod falco, que est prede avida, D multum animosa. Invadit enim aves longe se majores, eas pectore & pedibus percutiens L invadens. Alii tamen dicunt, quod alietus est avis parvula capiens alias parvas& minutas aves, ut dicit auctor aurore. Obtinet exiguas alietus corpore vires, Sunt aves minime preda, cibusquesuus. Expramat hic aliquem quisolos vexat egenos.

De Arpia. ARri A quedam axis est, ut dicit Adelmus, in remotis mundi partibus in loco qui Strapades dicitur insolitudine juxta mare yonicum, rabida fame semper fere in faciabilis esse dicitur, ungues habet mirabiliter graves, ad discerpendum L lacerandum semper paratos. Avis ista habet faciem humanam, set nichil in

' se habet virtutis humane, nam ferocitate grassatur ultra humanum modum, hec primum hominem quem viderit in deserto sertur occidere, Inde cum fortuito aquas invenerit in quibus faciem suam fuerit contemplata, mox sui similem hominem se occidisse perspiciens multum trista. tur, & aliquando propter hoc usque ad mortem se abstinendo a cibis cruciat, plangitque occisum omni tempore suevite. Hec avis aliquando δomesticata loquitur docia

humana voce, set ratione omnino caret. Tales aues Vi

delicet arpias portare deberent hominum occisores, ad plangendum hoc peccatum. De

194쪽

De Ardea.

ARDe A quedam avis est, & dicitur Ardea ab arduo,

quia temper ardua petere solet. Set quidem dicunt, quod Ardea dicitur a quadam civitate que Ardea dicebatur, pro eo quod in arduo erat sita. Et diria avis est albi coloris, cum rostro I tibeis aureis, cujus nidus non invenitur; quare quidam dicunt apsam avem yenera tam de quibusdam cineribus de dicta civitate ejectis, que insuper a quibusdam dicitur tantalus. Set Papias dicit quod ideo ardea dicta est, quia ad ardua volat. De Alauda. ALAuDA, ut ait Alexander, avis est a laude dicta, eoqiuod mira jocunditate, eXtentis in alerC pennis, vocis modulatione amenitatem vel tristitiam temporis denotat & demonstrat. Hanc autem avem Plinius galericam vocat, obnubilato enim Celo vel pluvioso vix vel nunquam cantat. Diem in aurora venientem vocis prodit jubilo. Sedens in terra nunquam Cantat, alte autCm cantat in ascendendo. Et paulatim ascendit set subito descendit ad instar lapidis. In descendendo alas corpori conjungit, I levi motu cum cauda se regit. In juventute capta ad homine in ergastulo detinetur, ubi etsi aliquando cantat, aperte testatur sibi injuriam esse factam, ut tantas auras libere adire non sinitur. Accipitrem adeo timet, ut cum ab illo impetitur, manibus hominum se capiendam prebet, conscia fatis hominem, sibi pocius misereri quam ancipitrem, & merito, quia ille aliquando, iste nunquam miseretur captive alaude.

195쪽

De amibus Paradisi. AVEs PARADisi volucres sunt sic vulgariter appellate, non quod de paradiso veniunt set ob insignem pulchritudinem sic vocantur : Sunt enim tanti decoris glorie, ut nullus eis color deesse credatur. Magnitudo earum ut anserum est : vox quidem ita dulcis D pia, ut in homine excitare possit devotionem & gaudium. Si quando vero capta fuerit Lilla qui ala, gemit nec cessat plangere donec reddita fuerit libertati. Super flumina Nili fluvii libenter habitat, I raro alibi reperitur. Sunt

eciam alie aves que eciam aves paradisi appellate iunt, ex eo quod ignoratur unde Veniant aut quo vadant, neque earum Coitus videtur aut cognoscitur ab aliquo, scit certis temporibu8 aggregate terras quas transiture inhabitant relinqunt Sc sic recedunt. Harum autem color est fuscussi ve pallidus. Minores tamen sunt quam mone dule. De buboue.

A 8000 autem sue vocis Bitho nomen habet secundum

Psidorum. Que quidem bubo est avis magna detenta pigritia, & debilis ad volandum. In speluncis die&nocte versatur, semper commorans in cavernis. Dicit

enim Arbioteles, quod bubo clarius de nocte videt quam de die, I propter hoc monedula, que est corvini generis, capit ova bubonis I comedit ea de die, Sic k bubo comedit ova monedule de nocte, quia bubo sortior est de nocte quam de die. Bubo stercoribus D aliis inmunditiis

pascitur. Ab aliis omnibus volucribus hec odio habetur . Templa enim frequentat nocturno tempore, ut de oleo lampadum satietur. Quando autem ab avibus impugnatur in re suppinum se vertit, & rostro cum pedibus se defendit. Mures D vespertiliones venatur L comedit, iade nocte evagatur, diebus vero in parietum rimulis se abscondit. Bubonem igitur in Armis portare dessidem Avecordem ad actus bellicosos designat demonstrat, set

196쪽

de rapina viventem, de quo loquitur textus C. de stractoribus 9 expilatoribus ecclesiarum per processum de requirendis reIs l. ultima. De Columba.

COLuΜsA, secundum TFidorum dicitur quasi colens

lumbos, quia actibus Venereis multum vacat. Vel columbe a colore colli dicuntur, eo quod earum plumein collo colore multiplici sunt consperse. Sunt autem Columbe aves mansuete hominum frequentiam & consortium diligentes. Nam columbe ovant omni tempore anni,& pullos faciunt, si fuerit earum mansio calida & consor rio hominum posita, cum cibo sum cienti ia parato. Set meliores faciunt pullos in autumpno, quam in vere Velestate, propter copiam victus, dicit Psdorus. Dicit autem Aristoteles L. v. quod columba est avis voluptuosa unde Se sese osculantur ante coitum, L quamvis masculus senex non possit coire, tamen osculari non cessat. β Ιtem

idem dicit, quod columbe pro majori parte pullificant marem L feminam, ia primus pullus est masculus, & aliquando exit unus pullus uno die & alius alio die. Et masculus cubat ova de d e, & femina de nocte, I femina est magis solicita circa pullos quam masculus, & decies in anno Ovant, D quandoque undecies vel duodecies. Item idemti. miij. Cum pullificat columba, statim masculus regit pullos, & cum crescunt pulli vadit masculus I suggit terram falsam, quod suggit ponit in Ore pullorum, ut a siti

Escat eos Cibo. Cum autem masculus vult eicere pullos de nido coit cum illis. Alias proprietates Columbarum tan

git Glo se . super illud, oculi tui columbarum, Cantic. primo. Columba, inquit, felle caret, I rostro non ledit nisi parem suum, gemitum pro cantu reddit, errantes columbasas ciat D recolligit, gregatim volat, & societatem diligit, cadavera nulla comedit. Super fluenta residens umbram aucipitris de longe venientis inspicit, quam videns statim ad interiora foraminis fugiens se abscondit. Item columba est pacis nuncia, avis consolationis, forma A a sin1-

197쪽

simplicitatis, natura munda, prole fecunda, pietatis emula, societatis amica, injuriarum inmemor. Et quanto est pennosior tanto secundior invenitur : unde columbe habentes pedes pennatos fere pullificant omni mense. Est autem columba naturaliter timida, raro credit se securamesie nisi quando est in foramine, ubi aliqualiter requiescit. Est autem obliviosa, & ideo sublatis pullis dampni sui& in Jurie immemor, i lcrum nidificare ac pullificare in codem loco non omittit, ut dicit geronimi ibi β Ι-tem aliquando invenitur columba ita domita, L ad

deceptionem aliarum si vestrium instrudia D docta, Nam silvestribus columbissc associans ad retho cas ducit,ia ut cautins cas decipiat , cum illis re the aucupis intrat ac involvi se permittit sub amicitie specie quasi ad pascua ipsas allicit, u sic cas pascendo ad laqueum L interitum trahit. Item, ut ait Ambrosius in Syria, Egipto, MAlexandria columba instruitur, ut literarum sit gerula, Sede una provincia in aliam est aliquando internuncia. Naturaliter enim diligit locum I mansionem ubi fuerat primitus nutrita, Et quantumcumque deseratur ad longinquas partes, semper ad propriam redit patriam si libertati fuerit restituta. verum planacia litere per Columbam portate aliquando dant causam mortis lue. Ex predictis autem patent columbarum proprietate8, quarum

quedam bone sunt, quedam vero male: Secundum quas in predistis operandum est, ut si appareat proditor inter fratres, ipse bene portare debet columbas in Armis, proco quod quedam columbe diversis proditionibus superius sunt notate. k Solent insuper veterani, qui dimisi a milicia nostris temporibus Haraldi sunt, columbas in suis Armis a sitimere L portare, prioribus corundem Armis,

nominibusque propriis dimissis D penitus derelictis, proco quod columbe de patria ad pat riam diversa nova nunciant es avolant D reveniunt in dies, ut est dictum. De quibus quidem veteranis aliqualiter licet non plene superi us dictum est li. primo ca. de veteranis, D in Ca. de Harat dis codem li. primo. Qui quidem veterani sive Harato it unicis Armorum dominorum suorum uti debent pro majori parte. Vcrumptamen ne ipsorum heredes ignobiles

198쪽

De si ilitari officio Lib. IV.

& sine Armis inveniantur dicti veterani, aut ipsorum Arma que in milicia portaverunt, aut nova per dominos suos in sua creatione collata eisdem, suis heredibus portanda dimittere tenebuntur, ut superius dictum est. Ex quibus jam oritur questio ; Nunquid miles dimisi a militia debeat Arma prius habita portare, dimittere et mutare Et primo quod debeat ipsa Arma sua dimittere videtur per t. primam F. de o cio procon ιlis, ubi dicitur, quod Proconsul portam Rome ingressus deponit imperium, hoc est deponit insignia ι in casu quod proconsul amoveatur de suo officio deponit & tenetur deponere omnia illa insignia ossicio suo pertinentia : Sed miles non est tante dignitatis sicut proconsul, ut patet per naturam tituli, F. de Ocio proconsulis, ergo si proconsul teneatur dimitte re insignia dimisso suo ossicio, tunc a majori debet miles dimittere sua antiqua insignia ipso a militia amoto. k Solutio. Fateor bene, quod miles habens aliqua insignia ratione sue militie si dimittat militiam teneatur dimittere illa insignia cum ossicio, quia proximus succestar in illo ossicio habebit eadem. Si autem talis miles habuerit illa Arma aut insignia a suis parentibus, per quos ille nobilitatur, aut si per scientiam, divitias, aut suos bonos mores nobilitatus a suo Principe sic aliqua Arma aut insignia ante militiam portaverit, eisdem uti potest et si militia sit dimisia. Et sic intelligo predictam legem primana F. de oscio pro usulis. De ista solutione est dominus

Baldus in t s admagistratism, ca. de decurionibus h. x. ubi ipse istam questionem movet in decurione.Veruptamen ad illam partem questionis, videlicet, quod veteranus de milite factus si teneatur Arma sua mutare vel ad ea aliquid addere 3 Respondeo distinguendo , de dimissione

militie aut talis miles cogitur dimittere militiam propter suum demeritum, quia forte Arma sua vendidit, ut F. de re militari l. omne delictum, vel aliquod tale delicium commiserit propter quod a militia debeat amoveri ut infamis,

Ut in l. milites ignominia c. de re militari, D in lege, tam eo Iatores, eodem titulo, & tunc non tenetur talis miles ejectris a militia illis Armis que prius portavit uti, aut eisdem aliquid addere. k Si vero talis miles fuerit qui propter

199쪽

causam honestam, vel propter senectutem, dira vulnera, aut membrorum mutilationem, in domini vel dominorum suorum servicio aut bellis imperialibus passus est, & post dimissam militiam veteranus factus fuerit, juste I laudabiliter potest Armis suis antiquis uti, & eisdem si voluerit addere aliquid novi, ut superius dictum estii. primo ca. de Harat dis & c. de Veteranis.

De Coturnice.

Corun Nices sunt quedam avicule quas Greci Ortigias vocant eo quod veniunt de Ortigia insula- Iste

aves accipitrem timent, L quamdiu accipitrem vident de terra surgere non audCnt, ideo eciam Ortogo me ire dicuntur. Coturnices autem vulgari Romano cur- ω vocamus a veloci cursu, citissime enim currunt velociter super terram, specie in autem propriam diligunt coturnices, & ideo vociferando mutuo se requirunt. Set aucupes eos cum fistulis mul tociens convocando decipiunt, L suis retibus subtiliter includunt. . De Cigno.

CIosus est avis quam Greci olorem appellant. Olor

autem dictus est eo quod totaliter plumis albis cooperitur, quia nullus meminit se cignum nigrum vidisse. Cignus canendo dicitur. Ideo autem Naturales eum suaviter canere dicunt, quia longum collum L inflexum habet. Cignus autem plumas habet albas set carnes nigras, naturaliter enim preti mortem suam in cantuleiicie ia jubilationis moriturus. Cignus fortitudine suam habet in alis, instante morte pennam testam sui capitis perforantem sentit, & tunc dulciter canendo moritur. Cignum autem in Armis portare vel a canendo ipsum cantorem esse dicas, vel a pulchritudine corporis exemplum capiaS. De

200쪽

De id fisari O cis Lib. IV .

CIcosi A avis est fluvialis, que alio nomine Ibis appellatur. Mirabilis est proprietatis, quia seipsam

aliquando purgat rostro suo, ut quando ex ciborum multitudine sentit se gravatam, aquam marinam intra rostrum suum recolligit, quam per anum ad interiora

lavanda infundit, que remolliens cibi sic compacti duri ciem, D mordicando intestina superflua eicit L expellit.

ec autem veris est nuncia, & in suo adventu predicat novitatem temporis. Serpentibus est inimica quia eos

interficit aliquandoque devorat u deglutit. Humane societatis frequentiam diligit, &ideo nidificare super domos ab hominibus inhabitatas consuevit, L nidum suum primum nisi coacta nunquam dimittit nisi in recessu suo pro tempore hiemali, tunc terra nidum suum replet, iacum luto sui nidi virgulas ti spinas compaginat neventus aliquis tempestuosus ipsum in hieme deiciat aut dissolvat.

In reditu autem suo in vere eundem locum occupat, ac ab aliis si vim nidum occupare volentibus protegit & defendit. k Per hujus avis fidelitatem matrimonium multo ciens approbatur. Et masculus nunquam causa coitus se cum alia

consociat semel cum Una copulatus, set quoad nidum, iagenerationis officium sue femelle fidem servat, cum qua si masculus alienum concubitum sera cerit, ipsam statim occidit, L non solum ipsam, set in adulterum se vindicat ipsum occidendo, vel seipsum. Quare Naturales Ciconiam vocant L nominant ultorem adulterii, in tantum quod si adulterum necare non poterit, fame, seu rostro proprio seipsum interimit L occidit. Nunquam nisi in nido seminam calcat, I in cubando super ova masculus cum semina Vices mutat, pullos suos miro affectu diligit L custodit. Ouando pater est in pascuis mater in nido residet, econtra quando revertitur masculus evolat semina ad pascua, D tunc masculus nidum fovet, ut dicit Ambrosius. Sciendum tamen est quod hec avis a quibusdam appellatur pia avis, propter pietatem quam ostendit erga parentes, unde dicit Ambrosius in exameron, π. depositi patris in periculum soboles