장음표시 사용
61쪽
salitatem, nec particularitatem, ac inde Incopleta dicuntur: α in talibus propositionibus Contradictoria maxime reperitur Oppositio. Caucre autem Oportet,ut in una propositione fiat uniuersale,quod in altera erat particulare inlucet nulla erit Oppositio: Vnde istae non opponuntur, terque homo currit, Uterque homo non currit, leu, Neuter homo currit, cum in utraque maneat eadem uniuersalitas, & particularitas, cum signia utrunque per, Ei, dc per l,exponatur, ut diximus. Istae tamen contradicu ut,Vterque oculus est dexter A ter oculus non est dexter,quia id quod in v na exponitur per, in altera exponitur per, Ei: dc ita particularitas in uniuersaluatem,&c cotra mutatur, ut pater exponenti. Idem iudicandum est
de nominibus dc adverbiis numerabilibus, quae incomplete uniuersalia sunt: ac proinde optimus contradicendi modus est toti propositioni negationem apponere, Bis cantavi Missam, Non cantaui bis Missam . Tres homines currunt, Non
currunt tres homines. Complexa autem ex termino communi,vel ex termipis communibus, pensanda sunt tanquam te
mini comunes in Contrarietate,& G tradictiove,de aliis oppositionidias. Propterea eis debet addi signum uniuersale, vel
parti culare, hoc uno excepto,v t in Contrariis maneat, Et, in Cotradictoriis vero in una, kol, in ali era, Et, in utraque Sub contraria, Vii: unde istae sunt C Otraii , Omnis homo,& equus currit, Nullus homo, ic equus curra istae Cotradictoriae, Homo εc equus currit, Nullus homo vel equus cuprit ;astae Sub contrariae, Homo vel eqnus cui Iit, Honio vel equus non currit. Hoc intellige de subiectoria hucibum complexum non debet mutara, omnis homo currit, vel non currit,Nullus homo currit, vel non currit, sent Contrariae,nec oportet mutare
illud, rni, Ex Lis non difficile erit Oppositiones in propositionibus Hypotheticis inuenire: cum enim quantitatem non habeant, solatu Contradictoriam sorinintur Oppositionem, quae facilis est in Conditionali,& Cauiali per negationis appositionem, ut, Si sol lucet dies est, Non sit sol lucet dies est; in ta aestas est,calor est,No quia aestas est,calor est. In Disiu- istiua vero Sc Copulativa est particularis alius contradicendi modus Nam Distuctiva, & Copulatina ex partibus contradicentibus compositae inter se contradicunt Istae etaim Contradictoriae sunt, Nullus homo est animal, Sc Nullus equus est albus; Homo est animal, vel , Equus est albus. Possent etia inter has Contrariae, Sc Subcontrariae secundum pari s assigna
ti, sed id intelligenti quae dicta sumifacere non erit dissicile.
62쪽
. CAP. X PN A s C autem lex, di natura Contradictoriarum est, ut in Lex di na imita materia veraque simul vera, atat salsa esse possi t, sed ex unius vcritatu alterius falsitas,& ex falsi te veri:asse- a
quatur. Contrariarum lex est, ut in materia naturali,& remo' G, ta altera vera, altera salsa necessario sit: in materia contin- r m. genti utraque Ialla cile positi, nunquam tamen vera: i de ex unius veritate a tellus salsitas colli sicur, quia vixaque vera nequit e se: tamen ex unius sa state allevius veritas non insertur, cum utranquerit ira esta format Ner nou repugnet. SUBC o N AR I A Ru M lex, in materia naturali,& remota C si mira cadem est cum aliis, in materia vero contingenii utraque veta - 'Iase rinaliter cli e potest, non tamen falsa : unde ex unius sal sitatu alterius vetitas, non tamen ex alter zus veritate alterius eoiligitur falsitas. . . SV v A LTERNARV M lex est,ut in materia naturali & remota C
simul verae vel tallta sint: in materia vero colin grai altera Ve-
a a,altera falsa potest esse, ita in ut si uniuersalis est vera,pδrticularis .ssit falsa,at si particplaris salsa, uniuersalis sit salsa, tropcUlit Ia Fotest enim particularis esse vera,& uniuersalis saliis. SVN T aute aliquot Regulae pro v su L cognitione Oppiati tarum propositionum Plima Regula: Propolitis duabus PIO- positionabus Oppositis, si sub alternans unius est conti maalterius, illae sunt Contra factoriae: verbi gratia, omni, thon Q ' est albus Homo non est assurs,sunt Coatradi stori .ain ub alternans illius negatiuae, quae est ista, Nullus homo CA l- iam. bus .est Contraria prioris,scilicet,Onanis homo est albus P r inde est,ac si Aleamus, in Contradictoriis bubaircinans partieulatis est Contraria propositionis uni Veis lis . . is ἴ κέ SecvNDA Datis duabus Oppositis, si affirmativa inserat x. contra Contradictoriam in gatiuae,nec inseratur ab ea, it et sutit On- i μ n.
trariae, ac si dicas, Coti traria assicinatiua infert Contia luno-riam negat tu ae : Omnis homo cii albus, Nullus homo est albus, illae assis maliva in seit.hanc, Homo cst albus, quae est Contradictoria nexa tua illius. T Ti A. Si ex Cori tradi otia negat tu sequatur a tirma-3tiua, illae sunt Subcotrari Homo eii aibu .,Homo no est at bus ex Corradictoria huius negaticae, qdae est Omnis homo est albus, equitur illa affirmativa, Homo est albus, & no coit L Propterea illae . Subco iurari et, perinde est ac si dicatur, Contradustoria Sub contrariae insert aliarii Sub com rasea in . QVAR .
63쪽
4. S- ODYRTA. si Contradictoria unius in Cotraria vel sub- coiuratia sterius, ilIa sunt Subalternae,ut, omnis homo est albos, Aliquis homo est albus. Contradictoria parti laris est Contraria uniuersalis, B: Contradictoria uniue salis est Subcontraria particularis,ae propterea illae sunt Subalternae.
Ectv I POLLENTia,est duarum propositionum utroque Ix extremo eodem ordine participantium vis eadem a va - riis signis proueniens.Vnde tales propositiones se mutuo inualia. serunt: prodestque hoc ad obscuras propositiones in clario res resoluendas. m. -υ δε SVNT autem aliquot Regulae obseruandae. Prima Regula. ι.εuip.I. Datis duabus Contradictoriis, cuicunque praeponatur negati ira tio, fit alteri aequipollens. Verbi gratia, Omnis homo est al- bus, Aliquis homo non est albus,si priori addas negationem di dicas, Non omnis homo est albus, aequivalet illi, Aliquis homo non est albus: si huic addas negationem, Non aliquis homo non est albus ,aequiuaist huic, omnis homo est albus. Vsus huius regu lae est, Quando tibi oblata suerit propositio habens praepositam negationem,euius vis tibi ignota est,deme negationem, de quaere illius Contradictoriam, nam tale aequi pollebit cum illa negatione praeposita. a. contra- s E c v N D A Datis duabus Contrariis, icuque postpon tur negatio, fit alteri aequi pollens. Nullus homo est albus, omnis homo est albas:si dicas, Nullus homo non est albus, aequi ualebit huie,omnis homo est albusiadios,omnis , mo non est albus, aequivalebit alteri, Nullus homo est albus. Huius regulae idem est usus,sicut qui & primae. 3- CHM' T1 x x i A. Datis duabus subalternis, cuicunque praepon postponatur negatio, alteri aequi pollet. Omnis homo' est albus, Homo est Ebus: si dicas, No omnis homo no est aubus,aequi pollet huie,Aliquis homo est albus: si autem dieas, Non aliquis homo no est albus, aequi pollet huic, omnis homo est albus Idem in his,Nullus homo est albus,Homo non est albus : Si enim dicas, Non nullus homo non est albus, ae . quipollet, Aliquis homo non est albus: partieulari vel δ hule non cons E addes duas negationes. Huius pariter Regulis idem est usus,qui te aliarum. t. is, is Es T aute lice negation is virtus,ut eadens supra terminum M. . supponetem uniue saliter faciat eum supponete partieulariter ;& eadens supra particulariter supponentem, faciat eum. suppo
64쪽
supponere uniuersaliter, a firmatum neget,negarsi assirmet: Vnde Non omnis aequi ualet, Quissam non,Nonnullus, Quidam Non aliquis, Nullus;Omnis non,Nullus: at Nullu, noto nauis Quando eκ his ultimis v nuin cadit supra subiectum, iterum supra praedicatum, ut, Omnis homo non est albus, Nullus homo non est albus. Ex hoc sequitur, q, paritas negationum virtute assirmat, imparitas negat,quando partes extremorum non aniciuntur,ta tunc tertia negatio exercet suam virtutem post se, ιieussi ij u- nulla praecessiset. Aliquando Rhetores ornatus causa , x vi Id.r . imagis negantes explicent affectum,solent negationes multirlicare, praesertim quando plura nomina ad unum verbum nec reseruntur, quorum unum ab altero non pendet , ityut eum μ' 'singulis verbum accipi possit. & tunc talis proposito negatiua est censenda, nee ex his strictis Dialecticorum Rerulis est Pensanda:vt, Iste non veretur Deum neque homines,Nullus Dorao,nullo loco, nullo tempore, nullo momento quiescit, id est, Nu lus homo,aliquo tempore, loco,aliquove momen-xo quiescit.
C A P. XVI. CONvrRs r o , est duarii propositiona unius ad alteram
peresticinorum traspositionε consequentia necetiaria: cuius anteeedens dicitur Propositio c5uersa, consequens autem Propositio eoauertens. Nec oportet sit mutua inter eas
Cosequentia:lixe enim eouersio est, Omnis homo est animal, ergo animal est homo. Non semper ramen valet contra a c5- uertente ad conuersam, ut si eonuertatur, Omnis homo est albus,ergo aliquod album est homo, Mon tamen cotra valet, Aliquod album est homo ,er o omnis homo est albus. CON v I ONO tres sunt species. Prima est Conuerso simplex, quae in terminis dici solet, qua do ex praedicato subiectu,& ex subi ecto praedicatum fit, eadem quantitate extre- i. S,mpis morum,& qualitate seruata: quo pacto uniuersalis negativa, de particularis assirmativa in se ipsas eonuertuntur,vt,Nullus homo est lapis AErgo nullus lapis est homo,Homo est animal, ergo animal est homo. Secunda species est , quando extrema -- tu rar-
mutantur manente qualitate, mutata tarnen quantitate, quae '
Conuerso in patie diei solet: quo modo uniuersalivassirmativa ac iacgatiua conuertuntur, ut, Omnis homo est animal, sergo aliquod animal est homo, NulIus homo est lapis, eigo
Iaris non est homo. Tertia speetes conuersionys est, Per eone trapo
65쪽
trapositionem, quando manente eadem quantitate propos tionis, dc qualitate, extrema transmutantur, non solum quantum ad ordine sed etiam quia ex finitis fiunt infinita: quomodo uniuersalis affirmativa in uniuersalem affirmativam, S particularis negativa in particularem negativam conuer- tutur,vi, Omnis laomo est animal ,ergo omne non animal est non homo, Homo non est latis, ergo non lapis non est non homo. In hac autem Conuersione illud obseruandum est , ut in Conuersione affirmativae ponatur Constantia conuertentis mon enim sequitur, Omnis homo est ens,ergo Omne nonens est non homo,prior namque est vera,posterior salsa,quia subiectum non supponit, de est affirmativa. In negativa auteponatur Constantia subiecti conuersae: non enim sequitur, Antichristus non est bonus, ergo aliquid non bonum non est non Antichristus; nam ista posterior vera no est: cum cuncta, quae modo bona non sunt. lint non Antichristus: quod si Antichristus modo esset,& supponeret iste terminus, esset vera, Aliquod non bonum, scilicet ipse Antichristus , non est non Antichristus. Solent autem ista: Conversiones his carminibus exprimi.
v i T L R A E enim denotat propolitiones conuerrendas: ter, Α, intelligitur uniuersalis affirmativa, per , E, uniuersalis negativa, per, I, particulari: assirmativa, per , O, particularis negMiua. Ci RcA haec at i qua comuniter obseruanda sunt.Prinab,In
Conuersione accipiatur tota e extremum: unde quando expressum non est,debc t fieri resolutio, vel quando apte fieri nopotest, debet fieri aliqua clxtun locutio. iste liber est Aristotclis,ergo aliquod ens Aristotelis est iste liber, Nullus homo est omnis homo, ergo nihil,quod sit omnis homo, est homo,
Ceruus velociter currit, Currens velociter est ceruus.
SacvNDo, obseruari debet genus suppositionis , ut non mutetur ex simplici in personalem , vel ex materiali in aliam quamuis: unde non valet, Homo est nomen, ergo nomen est homo, Leo est species , ergo species est leo, iussi sit eadem suppositio. TE R T i o, obseruetur eadem ampliatio: non enim valet,
Senex fuit iuuenis, ergo iuuenis suit senex: sed debet aliquid assumi
66쪽
assumi ad seruandam terminorum ampliationem, scilieet,Ille qui fuit iuuenis , est vel fuit senex: Basilica incipit esse non valet, Aliquod incipiens esse est Pasiilica, sed, Aliquod incipiens est vel erit Basilica. Similiter conuertatur , Adam est prior Antichristo, ergo aliquod prius Antichristo est vel .
E Enunciationibus absolute praedicatum inesse subiecto enunciantibus,pariteIq; de eom positis,ia earum omnium proprietatibus hucusque egimus: nunc de simplicibus quibusdam Enunciationibus praedicatum cum alio quomodo enunciantibus , quas Modales VO-Moraticant,differamus. Circa eas autem tria oportet speculari ,earii ci Visellicet Aequi pollentiam, Oppositionem,& Conuersiouem: non enim in his aliarum eadem obseruantur praecepta, S leges .Est autem Modus,palti,uel tota propositioniadi accus determinatio: Modi enimmon ciu Cantiquam imitationes, α Oarctationes eqrum, quae communia , εἴ ii iEcrentia sunt.
i enim dicit, Homo disputat, inde;ermina e piosert ho- .mnem:at cum dicitur,Homo albus Asputat, iam ratione ib
67쪽
lius adlecti subiectum restractum est ; tale enim adiectum
M Mo h v s driplex est. Alter , qui additur parii propositio-δ nis, nempe nomini, aut verbo, quales sit ut obliqui casus,MaZiectiva nomina , quae Modi sunt non a m : finmiter ad-ue ibi a verborum saniscationes determinantia , quorum
pr.tcIpua confideIatro graimnati ea est. Alter Modus , es ipsius proposita oui . compositionem determinan3 , Vt Verum, salium, contingens:ίicimus euini, Hominem esse animal verum est, Hominem currere contingens est: qui Modi totam ipsam propositi Ovem veram. et contingentem esse determinant. L quamuis multi huiuimodi Modos Tauneiationes Modales, ὀ e quibus est coli sideratio, eonstituere exist imaue rint, taliaeu adhuc inter huiusmodi Modos distinguendum videtur: tu ut enmi quida in Enunciationis compositionem ita det ciminantes , ut simul etiam eiusdem Luuuciationis mater iani determinent ac iudicent: & de huiusviodi praesem M. u. - ςst disputatio. ii e. 7M E , T igitur Modus quali ter hic eo sidemur, vox signin ca- ιμν. tiua. Enunciatiovis compositi me ratione materiae determi-M nans. Cum auxe triplex iit materia,ut super lus diximus, Ne- .La ced aria Reniola, i. o.tingetis: prie ex et ii Modus erit,nempe
tus, icilic et Possibile, re tarmen cum Coptivaenta idem est. En igitur, qua θ Modus, do quo inplex sit. Masalu Moo i s aute Eu unciat o, est quae aliquo ex his Modis est ἀeterminata quς pari ratione trist A est secundum modo-
. -- rsi num crum, seu potius quadruplex, si Modi secundum vo- . l. z. cem cod detentur Est atrieni obseruan dum ,Modos duplicisa ratio. ret v i Duri: uno modo adverbialiter, nemn esim dicimus, Ηεmo itur illibiliter est Iaph,Deus neceis arid es unus , Petrus e ridi genter, suu post,iliter disputat : it 1 modo nominat teς,'t, Hominem dispiriare est continkens, Deum esse num st ri cessiareum . Est autem discrimen: cum enim n minarier sumunt ur,laeum habent praedicari, de quae simplexerat Enniiciatio in infinitiuum mutatur,de unius Eabet subie cti rationem: ut si dicas, Hominem disputare est eontingens, una est Enuneiatio Categorica, euius sin iectum totum is
in a-- lud est, Hominem disputare, quod diei solet. Dictura: p --. . dicatum autem resfluum est, s licet, Est contingeriri , quod dicitur Modus: D: yatiratione in siis huiusnom. Cum .ero adverbialiter te cur Mutas, Tutiaciationis forma iaci muta
68쪽
rentatu r,ut s dicas,Homo necessario est animal, Equus possibiliter est albus.. V T c v Ni r autem,sive nominaliter siue adverbialiter Modus sumatur bifariam in ElHiuciatione constituit iit: uno modo intra ipsius extrema, seu intra partes dicti, vi , Homo possibiliter disputat,&, Hominem possibile est disputaret alte -- autem modo extra totam inunctationem vel dictum, siueant λ, siue post, ut, Possibiliter homo disputat, vel, Homo disputat potu biliter: similiter, possibile est hominem disputate, vel . Hominem disputare est possibile. Idem de aliis censendum est Modis. soLs et aatem a quibusdam non parsim discriminis sneer ista assignati. Cum enim Modus,sue nomitialis, sue adverbialis medius est, Modalem diuisam, eum veri extra est, Modalem compositam saeit. Est autem Modalis diuisa, in qua praedicatum denotatur inesse supposito subiecti, quod maximε terminis con notatiuis ae eidit : ut si dieas, Album pol sibiliter est nigrum, sensum diuisum Deit, nempe, Corpus illud, quod album est, posse esse nigrum, sed diuise, id est, non ut quando album est, nigrum sit. similiter idem sensus est in istis, Calidum contingenter est Bigidum, Ambulantem possibile est sedete,seribentem eontingit non seribere: in quibus omnibus praedicata suppositis, seu materialibus subiectotum conuenire denotantur. Mόdalis eo m- rosta , est in qua partes dicti , vel Enunciationis etiam secundam sua formalia signifieata simul v niuntur: ut, Ambulantem sedere est impossibile, sensus eompositus est, nempe impossibile esse, quδd ambulans, dum ambulat, sedeat.
Idem sensus est in aliis, scilicet, Calidum esse modum impossibile est dum ealidum est, seu , Impossibiliter calidum est talidum, Contingenter album est dulce. At quamuis ista distin,io sensus compositi , de diuisi sit verissima, & tales E-nuuciationes hoste sensus admittere reeipiendum fit,non tamen res reliquantum existimo qnddModus in medio vel extra ponatur, sed utcunque eoiboeetur, utrunque s sim admittit , ae ideo disti timenda semper potius est: quam urs s res consulamus,modus in medio eonstitutus sensurn dii sum nee te videbitur: sed idii sen Per est, nee in Acsti tela habet fundamentum.
69쪽
DEE nunciatione de Modo adverbiali nune praetermissa
postea dicemus. Interim de ea,quae Modo constat nominali tractemus, ac primum de eius qualitate, postea vero de quantitate. Mon AL i s vera,de falsa dicitur.Eius tamen veritas & falsitas secundum Modi naturam pensanda est, & non lotum ab eo, quod res est, vel non est simpliciter: quod histe regulis siet manifestum. PR i M A Modalis de Necessario vera est, cuius dictum reducitur ad pio positionem necessariam: unde ista, Hominem este animal est necesse, vera est, quia dictu illud reducitur ad propossitionem hanc nece illariam,Homo est animal Falsa autem est, cum eius dictum reducitur ad propositionem vel impoliti bilem,vel contingentem: istae enim false sunt, Homine non esse animal est necesse,&, Equum este album est necesse, ipsarum enim dicta ad propositiones reducuntur,quarum altera est impollutilis, scilicet, Homo non est animal , & altera contingens,quamuis vera.sit,scilicet, Equus est albus. Tales autem propositiones, in quas dicta reducuntur, sicuntur pro- Pontiones Pe inesse. VSE C v No a Regula. En uni iat o de Impossibili est vera, cuius de inesse, ni re illa propositio, ad quam dictum resoluitur, est impqili bilis. Vnde ista vera est, Hominem esse equum est mi polisibile,cum reducatur in illam, Homo est equus, uae
ςst impolit lis. Illa vero sali, est, cuius de inesse vel est neces aris, vera intingens: Ob quam rationem istae Disae sunt, Iiomine inesse animal est impossibile, &, Equum esse album est impossibile, MTε3 eta A Regula Lia unςiatio. de Possibili vera est, cuius cle melle non est propositio impossibilis, siue si necessaria. si- ire unde istiae verae sunt , Hominem esse animal est possibile,Equum eis album .est possibila licet de prae- septi nullus equus fit albus. unde ρduerte,illud in praesenti dici pussibuς qu pNest esse , siuest, sue non sit , sue possit non esse, siue non possit non esse. Illa autem falsa est,cuius dei'. p 0posii Nia nec necessὸria, nec contingens, sed im-pssibilis: ista namque laicae sunt, Hominem non esse animaleu pollibile,&,Equum esse canem est possibile; utrunq; enim
70쪽
aorum impossibile est. Pro Contingenti vero non constituitur alia regula praeter hanc eandem de Possibili,quiaContin- ens, ut hic c5lidetatur,inter Modos idem te significat quod Possibile, i inserius dicemus. μωόit I N his autem propositionibus de inesse unum attendi de- ρ
et, ut seruet ut idem tempus in ipsis,quod erat in dictis: vn- tWm,-, te ista, Petrum cucurrilie est eontingens , reducenda erit in banc de inesse,Petrus cucurrit.Similiter in aliis temporibus. HAs tres regulas de compositis oportet intilligere: diuisae 3. d. enim prius reio luendae sunt ratione connotationis labiecti, d lii ... et, Hoc album possibile est esse nig tu, resoluatur,Hoc, quod ρ sis im:st vel potest esse album , poisibile est esse nigrum , cum am- Miatione semper extremotum, postea reducatur ad suam de nesse cum materiali subiecti, scilicet, Hoc esse nigrum est ossibile. Idem in aliis Mod:s , si enim ad tuam de inesse re-olueretur,immediate est et salsa, scilicet. Album esse nigrum in postibile:& tame illa diuisa vera erat. Plaeterea dialia prius lebet resolui in singulares, quando est de subiecto commuri,& postea singulares adde inuise reduci possunt.
Qv ARTA Regula. Modales omnes sunt ut rae necessariae, ri Ia alsa autem impollibiles,nunquam contingentes sunt. Qua- tii, -- .mαι iis enim dicta Modalium aliqua necessaria,aliqua impoli bi- -.Ia, aliqua zontingentia reperiatur tamen ipsae Modales si vem, necessariae, uialis, impossibiles sunt: v nae ista necessaria si, Equuclle album est cotingens,quia ita est,nec potest ali- aer esse, quin sit contingens, equum esse album : ista aute est
inpossibilis, Equum esse album est necessarium: Zc ista , Horii ne esse doctum est impossibile,pariter est impossibilis. Ex mo fit, ut aliud sit propositionem esse nece ila iam , ta aliud ..ese de Modo necessario: potest e uim este propositionem ei se recessaria re de Modo contingenti, ut diximus, & stirialiter ese impossibilem,&de Modo necetiario: tunc enim dieitur dis sermo.&Modoneeessario, vel de Modo continge uti, quando cum liabus Modis enuciatur,sive sit vera,aut ruis itecessaria ebi ossibilis. - λιτε R hasce Modales quaedam Assumatiuet,quidam Nega tuae etiam reperiuntur: earum tamen negatio vel affirmatio ion a ducto, sed a copula ipsius Modi petenda est Vt illa sit Mimatiua cuius copula Modi amrmata est,quantuncun quei ictum assirmetur vel negetat: istae enim affirmativae sunt Hominem non esse animal est impossibile,porum currere: st contingens , desimiles. Illax ero Negatiuae uius co Fulta