장음표시 사용
81쪽
su B CONTRARIAE. AE QUI POLLENTES. AE QVI P O LLENT E s.
Non impos ibiliter. Non necessario.
. POSSIBILITER. POSSIBILITER NON.
Non necessario non. Non impossibiliter non. Oppositi
Ex his tacite erit, Oppositione quamlibet inter ipsas propositiones inuenire.Hoc enim ante omnia obseruandum est, ut in omni oppositione habeatur ratio tota ipsius Modi: ille enim erunt Contrariae, quarum Modi sunt contrari j, ut iste. Homo necessario currit, Homo impossibilitet currit: ille Su contrariae, quarum Modi sub contrarij,quamuis subiecta sint uniuersalia, ut, Omnis homo possibile currit, Omnis homo possibi id non currit. Sic etiam in aliis Oppositionibus. Et tales propositiones dicuntur oppostae de Modo. Quod si praeter Modi Oppositionem accesserit quantitas subiecti debita cuique Oppositioni, magis opponutur, & tunc dicuntur oppositae de subiecto,& Modo: ut si Contrariis addatur uniuerialitas in utroque subiecto, Contradicto rus in uno, Sub contrariis in neutro,Subalternis in uno tantu: unde istae sunt Co-tratiae de subiecto & Modo, Omnis homo necessario curtit, Omnis homo impossibilitercurrit: istae Subcontrariae,HO molossibiliter eurrit,Homo possibiliternon currit: istae Contra-ictoria,Omnis homo necessatio currit, Aliquis homo possibiliter
82쪽
biliter non currit:istae Subalternae, Ois homo necessario cur- , rit, Possibiliter homo currit, vel omnis homo necelsario est animal Aliquis homo possibiliter est animal Tamc ratio prς-cipua oppositiois in Modo cosistit, ut ea sola ablata Oppositio aut eratur, ea vel o posita ponatur. Ex quibus habes innumeras Oppositioncs,sccundum quod multi sunt Modi aequi- pollentes,& Oppositio ex Modis solis,& Oppositio ex modis cum subiecto pol si sumi, quoium exempla i unt sacilia. C1RCA Conuesionein autem non est aliquid peculiare
praeter ea, quae diximus de simplici uin Convel hone: sed viai uel salis astirmativa per accio ens conuertatur , particularis autem affirmat tua , α uniuersalis negativa simpliciter: unde Ista, Omnis holuo pollibiliter est animal , conuertenda est iu
hanc. Aliquot animal postibiliter est homo, haec aute,N uJlus homo pollibilitei est animal, in hanc , Nullum animal possibiliter est homo. Vnum autem aduertendum est , ut Modus Ner. i. uniuersalis affirmativus mutetur in conuertente in particularem asscinatiuum, ut ista Creans necessario est Deus, conuertatur in hanc, Deus possibiliter est creans.
EsT etia aliud aduertendii, Modum impossibiliter in se ha.
bere negationc ,ac propositionem reddere negatiuam, nisi ab alia negatione impediatur. Vnde ista negativa est,omnis homo impossibilitet est lapis, & couertenda etia in negatiuam,
nepe, Omnis lapis impossibiliter est homo, vel in hac, Nullus lapis possibiliter est homo: ista autem affirmativa est propter duas negationes, Nullus homo impossibiliter est animai,co- uertenda in hanc, Aliquod animal possibiliter est homo; uniuersalis enim affirmativa in particularem conuertitur. DE N iuvE maximὰ valor Modorum est considerandus,ne 2 eam quae est affirmativa in virtute,conuertamus sicut negatiuam,& id, quod erat particulariter sumendum, uniuersaliter sumamus. Particularia vero negativa de subiecto non est co- uertenda, sicut nec reliquae Enunciationes; non enim conuertes, Aliquod animal impossibiliter est homo, nec, Aliquis homo possibiliter non est Grammaticus. AT lixe de istis Modalibus: quae nulla ratione sunt MMilum
parui pendenda, cum horum biodorum cognitio non naudio- crem ad rerum naturas cognoscen8as usum exhibeat. m ς' De Enunciationib- de cotitio enti specialiter sumpto. r
CAP. VILABs o Luris Modalibus Enunciationibus, 4 ex praedictis quatuor Modis componebantur , superest ut unum alius L Modum,
83쪽
Modi δε Modum,euius Aristoteles in Prioribus meminit,explieemur. 't ritu Hic autem est Contingens, non in ea significatione , qua sui . . i. perisis V surpabatur : illic enim Contingens pro Possibili su- .p.; mebatur,ut illud esset Cotingens seu Possibile, quod esse po-τ,H.-iον test sue possit non esse, siue non possit non esse, ideo de Ne - hiς υ- cessario, atque etiam de existenti non Necessario praedicabas '' tur: hic autem pro alio Contingens usurpatur,pro illo nempe
quod potest est e,& potest non esse, siue si, scite non sit. Et hoe Contingens repugnat & contradicit non solum Necessario, sed etiam Impossibili: quod enim Necessarium, aut Impossibile est, Contingens non est: tale autem Contingens vocant, specialiter sumptum. Gli gru- Hv I v s natura est ad modo in consideranda: babent enim
hoc propositiones de Necessario, ut si affrinatiuum dictu est 1iixam , . Necessarium, negativum sit Impossibila , & econtra: si nega tiuum Necessarium,assirmativum Impossibile; ut, si homin Eesse animal est necesse, hominem non esse animal est impossibile,&, si hominem non esse lapidem est necesse, homine esse lapidem est impossibile. Hoc idem habent Enunciationes de Impossibili, ut si una opposta sit Impossibilis, altera si Ne -ορρ ilia cellaria. At de Contingenti Enunciationes, si dictum opposi-ῆ. nuncia- tum est Contingens , & alterum necessario erit Contingens: ut, si hominem esse album est contingens, etiam & hominem non este album ei it contingens,maxime in his, quae de sensu
diuiso sunt. Ex quo fit ut negativa de Contingenti virtualiter sit a firmativa, cum eam ex se inserat: quod non fit in aliis Modis, cum una opposita non inserat alteram, uti diximus .Et hoc notare maxime oportet pro Syllogismis de Contingenti, traditis ab Aristotele in primo Priorum, quos explicabimus in quarto libro. ENvNCIATIO Nas autem de Contingenti se eo uertereti. 2 e. oportet: Assirmari uae enim uniuersalis& particularis conueri Dyri. xiitur, sicut reliquae, in particularem affirmativam: at uniuersalis negativa conuerti non potest in uniuersalem negatiua; non enim conuertitur, Nullum hominem esse album est C 6- tingens,in hane,Nullum album esse hominem est continges
poterit tamen particulariter conuerti. At particularis negati-ua,quae in aliis non couertebatur, hic conuerti potest in particula tem negatinam : valet enim , Aliquem hominem non
esse album est contingens', ergo Aliquod album non esse hominem est contingens.
Ex hoe suffetat pro introductione huius in Aristotelem,
84쪽
C A P. VIII. ENYNCI AT i ON i s v s Modalibus absolutis, quibus ratione Modi peculiatis inerat dissicultas, nuc de quibusdaaliis,quae ob aliquem terminum, vel signum in eis inclusum, multas ac varias in valore continent proposui Unes, ac propterea obscurii habent sensum,per illas inc Iusas, quae clariores sunt,manifesta dum, tractemus, quas Exponi biles propositiones vocant: luem tractatum eo antiqui Dialectici Probationes terminorum appellarunt,quod tales propositiones pereas , quas in se includunt, quae manifestiores sunt, probati possint. hisque Exponentes Vocant. I N τε se huiusmodi igitur Enunciationes primu genus est Eipbeu earii, luet aliquo signo exesu fiuo tenentur,quale est Tantum, pra- Solum,& similia. Quaru duplex est Modus: quaedam enim di- d 'cuntur de excluso extremo, nimirum cum tale signum catu determinat,& ab eo exclusionem facit,ut, Homo est ta- a Iis,tiis tum animal rationalea quaedam absolute Exclusiuae dicuntur, Modin cum tale signum totam modificat propositionc,quod fit,cum signum ex parte subiecti tenetur. Vtroque autem Modo brsa - .riam fit exclusio: aut enim pra dicatum est aliquis numerus, ει tunc exclusio dicitur secundum pluralitatem: aut est aliqua ae, fisj ia alia res,& tunc exclusio dicitur secundum rem. Exesus a LAT a aute differunt Enunciationes hae duae,nempe quando est exclusio in praedicato,aut quando est exclusio in subie- ὰ, L ..cto, t videre est ex sensu diuerso earundem Enunciationum. a..Haec enim, Praedicabilia sunt tantum quinque, si exclusio fiat in praedicato, vera est . facit enim sensum,Praedicabilia no excedere numerum quinariun Q. quod veru est. At si exclusio fiat
in subiecto, scilicet ,tantum Praedicabilia sunt quinque, propositio est falsa, quia facit sensum , Nulla alia a Praedicabilibus esse quinque : quod quidem falsum est. Vtriusque igitur Modi expositio tradenda est. E T quidem ea quae est de excluso praedicato exponete fa- Expasti. cile est , si auferamus sigmini & a praedicato remoueamus ; si
fuerit numerus, quencunque alium num exum , si fuerit res,s, ν .di quamcunque aliam rem.Ista igitur,Praedicabilia sunt tantum .airi quinque, exponitur, P aedicabilia sunt quinque, & non plura: similiter, Homo est tantum animal rationale, exponitur,
Homo est animal rationale,& nihil aliud. At propositi oes ex-
85쪽
O exe,6 clusiuas cle subiecto excluso non ita facile est exponere: diut-s ct enim prius sunt: habent se namque in quadrupli differentia. Myaedam sunt integre affirmativae, id est, in quibus i-;.9, psym signum & propositio nas copula affirmatur,vi,Tantum dγαρυ, d,s nomo est risibilis. Secundo,quaedam sunt harii oppositae, quae
fcr mia. unam habet piaepoliram negationem,ur,Non tantum homo
est risibile. Tettio, quaeda sunt de copula negata, te signo au- te affirmato,vi,Tantum homo non est risibilis Quarto,quς-dam sunt harum oppostae de utroque negato, ut,Non latum homo non est risibilis. Omnes autem istae per hypotheticas pro: ositiones resoluendae sunt quarum prior pars constet ex eodem praedicato & subiecto ipsus ex elusuae ablato signo, posterior autem ex eo dcm praedicato,& opposito subiecti, ut, Tantum homo est animal, exponitur, Homo est animal, &nihil aliud ab homine, seu, Nullum non homo est animal. Non tamen omnes eodem modo exponendae sunt, sed prima O L,puia per copulativam , cuius prior st ipsam et exclusiua ablato si ii, gno , posterior negatiua uniuersalis de opposito subiecti, uti diximus,ui,Tantum homo est risibilis. Homo est risibilis,&, Nullum non homo est risibile Huius autem negativa di sume iue est resoluenda per partes contradictorias propositionibus prioris,ut Non latum homo est tisibilis,exponitur Nullus homo est risibilis vel, Aliquod no homo est ris bile. Tertia autem Propositio exponenda est copulative sciat prima, ita ut prior pars sit ipsa exclusua ablato signo, quae in omnibus dicitur praeiacens, de posterior uniuersalis affirmativa de eodem praedicato & opposito subiecti scut in aliis: ut, Tantum homo non est ris bilis, exponitur, Homo non est risibilis. & quodlibet aliud ab homine . seu, Omne non homo est risibile. Quarta exponitur per disiunctivam sicut Secunda ex partibus contradictoriis huius tertiae, ut,Non tantilin homo non est risibilis, Omnis homo est risibilis, vel, Aliquod non homo non est iis nite. Vnde semper habenda est regula , vi prima, di secunda resoluantur contradictorio modo , similiter tertia & quarta. Propterea utile erit in resolutione iecundet prius resoluere primam,& in resolουtione quartae prius resoluere tertiam De oppositione Excise sinarum.
ANτε QVAM Oppositione harum tradamus, non inutile erit aliquas dictioner assignare, quibus iuuenes promptiores
86쪽
ptiores sint in istis Exclusi uis resoluendis. Sunt igitur ii quatuor, Iste, Regit, Proram,CLauo: quae tuo ordine singulae singulis . sua a Exclusi uis deserunt ut, obseruatis tame illis duobu superius ἡ. Alisit,
enarratis: nempe ut prii Ra dc tertia exponantur copulatiuὸ, nem Gnο-
secunda & qua a dis incitiae: similiter, ut prior pars constet r ut a. ex eodem piaedicato,dc lubicino , posterior ex eodem praedicato,& opposito subie sti: obseruatis etia quatuor vocacibus, notandis pro aliis ci: a quae in serius sequutur: A,denotat uniuersalem an rimatiuam: Ε, uniuersalem negativam: I, particu larem at unatiuam : O , particularem i. egatiuam. Est igitur prima dicto, Isse,pi o exclusua tota alfirmativa, scilicet, T an- Uritum homo est risibilis, denotat ut pilor sit particularis affirmativa, secunda uniuersalis negativa, ut expositum est Re- 'Prigit, pro negativa, Non tantinin homo est risibilis, denotat ut prior sit uniuersalis negativa, posterior particularis assirmati-ua,opposito modo primae. Alia etiam dictiones exponendae . sunt iuxta vocales luas. EsT etiam praeter haec consideranda vis signi exclusivi: ερ quemadmodum enim signum uniuersale aflirmativum di- et, sui . stribuit immediatos terminos,& mediatos confundit,ita clusi uum opposito modo immcdiatos confundit , mediatos distribuit; vi,Tantum homo est animal, homo confunditur, animal distribuit ut Hinc est, quod tales propositiones cotiuertuntur per uniuersa es afirmati uas; vi,Tantum homo est animal, conuertitur, Omne animal est homo. In negati uis hoc non valci, quia negatio mutat virtutem signi. .
Ex his Oppositiones in Exclusiuis inuenire non est dim-cile illae enim quae copulative resoluuntur,sci iςςx Pxi δν M .iis is , , terti sunt Contrariae ; quae veto disiumstiue , ut secunda, requarta, Subeoni. ariς; prima vero & secunda, tertia cum quarta Cdi tradoctoriae ; Prima cum quarta & secaoda cum tertia Sol l ternae, a sequens figura manifestat.
87쪽
nium homo 68 animal. Nurum homo noues animal.
μs νB CONTRARIAE. CLAVO. REGIT.
Non tauris homo iisti es ammai. Non fautum homo est animal. De Exceptiuis.
I proposuio Exceptiua dicitur,quae signo aliquo exceptio- nis modificatur , quale est Praeto, & aliud simile. In quibus Obseruandum est ut terminns exceptus sit inferior termino a quo fit exceptio,& talis termiu' a quo exceptio si distribuatur: aliter enim non fiet cogrua Exceptiua,xt, Omne animai praeter hominem est expers rationis. P Roptin quod antiqui talem propositione per tres Ex-EA ZM ponentes manifestabant, quando affirmatina erat: quarum ae prim δ' estςx Vniueis alis praeiacens cum termino ex ouis , cluso in subiecto, scilicet, Omne animal aliud ab homi--,ι,qua. ne est irratiis nate: Secunda niuersalis assiimatiua, in qua praedicetur subiectum Exceptiuae de termino excepto, scilicet, Omnis homo est animat: Tertia uniuersalis negativa, cuius subiectum sit terminus exceptus, & idem praedicatum
Exceptiuae, scilicet, Nullus homo est irrationalis. Contradictorio
88쪽
dictorio autem modo fiebat in negatiua ,scilicet. Non omne animal praeter homine est irrationale exponitur per Di sunctivam ex partibus contradicentibus. At quando est negativa de copula, non de signo, ut, Omne animal praeter honianem non est rationale, tunc copulati uc per tres uniuersa L s, prima negativa, secunda & tertia assit maliua de eisdem subiectis &Praedicatis,scut prius, scilicet, Nullum animal aliud ab homine est rationale, Omnis homo est animal,&,Omnis homo est rationalis Huius autem negativa per dis udi tuam ex partibus contradicentibus, ut, Non omne animal praeter hominem non est rationale. A M v I s autem hoc verum sit, elarius &distinctius resolutio fiet, si per duas tantum Exponentes resoluantur, omissis nempe secundis: na cum Excepti ilς pro pric non fiant, fatum nisi cum exceptus terminus continetur sub eo a quo fit exce- ponent sptio, non opus est hanc Exponentem addere. magis pr- POTERvNT autem tales Exponentes his dictionibus fa
cedunt, sicut in Exclusi uis, ut prima sit pro prima Exceptiua, poni in-.& ita reliquae suo ordine: similiter prima & secunda Conti a dicant, tertia etiam, & quarta: At prima & tertia sint Contrariae, secunda & quarta Sub contrariae,ut facile erit cuilibet ex-
CAP. XI. SV N τ aliae propositiones, quae Reduplicatiuae dic nn - Pra' tiatur, eo quod aliquod signum habeant, quod aliquid super terminum praecedentem superponat, ut, Homo, inquan tum rationalis : est risibilis. Haec autem signa dupliciter v surpamur. Aliquando termini praecedentis aliquam rati O- d . m. dissinum manifestant, secundum quam aliquid ei denotariar con- aeno. uenire, ut, En S, inquantum ens, est obiectum Metaphysicae,Color , quatenus'color, est obiectum visus:& tunc dicuntur specificat iud teneri. Aliquando causam praedicati important, ut, Homo , quatenus rationalis , est risibilis , id est , causa cut homo sit risibilis , est, quia rationalis est : &tunc quadruplex conmisitur Reduplicat uariam species, sicut in aliis. Prima es putea firmativarum, Homo, inquan tum rationalis, est ris bilis. Secunda negatiuarum de signo, i .eio. Non omnis homo, inquantsim rationalis, est risibiliς. Tertia negatiuarum so um de copula, Homo , inquantum rationalis,non est tisibilis. Quarta est,in qua totum urgatur, Non
89쪽
omnis hom6, inquantum rationalis, no est risibilis .Et quam uis a multas harum quaelibet porquatuor Exponentes manifestari soleat,ial tamen inutile videtur. Commodius aure in x distinctius erit ad causales reducere , & secundum has in Omnibus de illis iudicare. Reducetur igitur prima ad caula-lcm a stiri natiuam, Qq a homo est rationalis, homo est risibilis. Secunda ad causalem negativam , Non, quia homo est rationalis,hot odit risibilis. Reducit ut tertia ad causalem a filmatiuam de solo consequenti negato, Vt, Homo, inquan tum rationat: s, non est ri libilis, id est, quia homo rationalis non est risibilis. Quarta vel O ad causalem negativam de consequenti negato, ut, Non omnis homo .inquantum rationalis, non est risibilis, id est,uon quia homo rationalis est,ti sibi
Sic igitur exponi congrue potest Reduplicativa, quando causaliter tenetur: nam quando specificatiud tenetur,tuc nullo modo per causalem exponi debet, sed aliquo vocabulo clariori explicari ,Homo inquantum homo, est species, id est, homo communiter sumptus,& in generali est species. A LI QI A N D o Reduplicatio fit non in causa,sed secundum consequentiam solam, ut, Homo, inquantum risibilis. est rationalis: sed hac raro,& tunc non per causalem, sed rei conditionalem fiet expositio,scilicet, si nomo est risibilis,homo est rationali S. De Extombilibus q: tib d am γertis.
CAP. XII. PRAsTus signa Syncategorematica sunt aliqua eateg
remata,qu ae,cum obscuru reddant propositionis sensum, cxpositione egent. Inter ista est verbum Dissert, Aliud,& Diuersum Dus cx harum propositionum constituitur species. Prior affirmativarum, Homo di steri ab equo, vel Ast alius seudiuersus ab equo:& talis per tres exponentes exponenda est, duae priores sunt a stirmativae, per quas extremorum existentia si stirificetur,tertia negatiua eorumdem extrem Oxum inter se. v t, Homo est,ia equus cst , dc homo non est equus. Posterior species est negatiuarum,quae disiunctive contradictorio modo exponi debcnt,ut Homo non differt ab equo, Homo non est,uel equus non est vel homo est equus.
SuNT etiam alia duo verba, quae propositiones Exponibiles & affirmativas, & negativas constituunt,quae sunt, Incipit &Desinit,t te iunguntur rebus, quet.unico infami totum
90쪽
suum esse habent, aut perdunt, vel rebus quae spatio temporis & si iccessive esse acquirunt, & deperdunt. Primi generis sunt substantiae, secundi sunt invita accidentia :& secundum hoc vatic t a. ia verba exponenda sutat.Verbum Incipit, quando iunxit ut termino significanti substantiam ,est re 1olue dum P g per copulati ualia, cuius prior pars sit de praesenti assirmativa, N polieri ot negativa de praeterito eum isto: duerbio Immediato, per quod denotatur remporis illius praeteriti propinquitas eum tali praesenti, ut, Homo incipit esse, homo est, &immedia id ante hoc non fuit. Quando vero iungitur termi- risseeundano ignifieantidem quae suceestiud habet suum esse est resol-ranere. uendum eri a copissati v per hypotheticam, cuius prior pars sit de praesenti nhgato δέ suturo affirmato cum illo eodem ad-- ibi. Calor incipit L sse, talor no est, & immediath post hoc eriti Νi Veto ratis proposuio fuerit negativa, disiunctiud contradictoi modo exponetur, ut ea lor non incipit esse, calor nunc est, vel, non immediate post hoc eriti Verbum autem Din iti Dcium, iunctum termino significanti rem, quae totum euel' g suum simul habet,exponi debet per copulatiuam,cuius plior pars sit de praesenti negato,'& posterior de praeterito affrra to cum illo eodem adue ubio: Petrus definit esse, Petrus non ιὰ est,& immediate ante hoc fuit. Pari ratione quando iunxitur Mure. rebus successi uis, in hoc enim non est discrimen, motus desinit esse, motus non est & immediate ante hoc fuit: si negativa autem propositio disiunctive contradictorio modo est exponenda sicut in aliis omnibus. Horum rationes & causas quaerere, altius est, quam nostra praesens patiatur speculatio : est enim negotium Physicum. Satis si Dialectico modum exsonendi noscere: caetera supponantur.
De Comparatiuis γ' Si perlatu M.
CAP. XIII. SV N τ etiam aliae propositiones quae aliqua indigent eXpositione,quales sum propositiones de Compa tativo, & Su
PRO Post Tio igitur de Coo arati iam tres habet Exponen- PropoOrietes. Prima est, in qua subiicitur subiectu positivo eo parativi.
Secunda, in qua lubrici rur terminus comparatu . Tertia, in qua unu cum altero re pectu Positivi consertur, cum aduerbio denotante excessum: verbi gratia, Leo est sollior homine, Leo