장음표시 사용
91쪽
si LIBER TERTIUS. Leo est sortis,& Omnis homo est sortis,& Leo est magis sor
tis. Aliquando Eomparativum lumitur ab liue, & tunc non ponit Positiuum,ut, melius,aliquando dicitur,minus malum. Quando autem propositio est negativa, ut, Leo non est sortior homine, disiunctive contradidi otio modo est resoruuenda. Propositis SV PERLATi v v Μ vero aliquando sumitur negative, alia
M : 'ρς ' quando positiuξ. Cum positiuc tenetur,resolui debet per Copulativam, cuius prior pars sit propositio ex subiecto & termino Superlativi com posita, posterior assirmativa de Comparativo cum termino comparato uniuersaliter sumpto: ver-hi gratia, Aristoteles fuit doctissimus Graecorum, Aristoteles suit Graecus, & quocunque Graeco doctior. At quando tene tur negat luc, posterior propositio erit uniuersalis negativa, in qua subiicitur terminus luperlativi cum Comparativo e dc terminus comparatus est ipsum subiectum, ut, Cicero suit eloquentissimus Latinorum, id est, Cicero suit Latinus, de nullus Latinus suit illo eloquentior PLvREs possent propositione adduci, quae expositione indigere videntur, sed obseruanti modum resoluendi praedictas,di sensum locutionis,non erunt dissiciles. . olli cini or
st 1 PINIS LIBRI TERTII. I ominat Irm
92쪽
De gumentatione bsna mala formali, materiali.
C A P V T I. HRcvMENTATION v M partibus materialibus, nempe propositionibus, & ipsarum partibus & accidentibus hactenus discussis, nunc tandem ipsam Argumentationem ex- plicare aggredimur. Est igitur Argumen-riatio, quae Consequentia dici solet, oratio in qua unum ex alio inferri denotatur, ut superius declarauimus Haec autem duplici parte constat, de Antecedenti, MConsequenti. Antecedens, est illa propositio, ex qua altera infertur. Consequens vero, ea ipsa quae insertur. Dictio, illa, qua talis consequutio unius ex altera denotatur, Nota illationis dicitur. SOLET aliquando Consequentia vitiosa fieri, eum id, quod inserti denotatur, non ita sicut denotatur insertur: op positum autem in Consequentia bona accidit. Haec omnia in primo libro explicuimus, nunc ad alia, quae illic propter incipientium captum inexplicata omisimus,transeamus. CON s Eu EN TI A, seu Argumentatio bona, duplex est, quaedam formalis, quaedam materialis. Materialis est oratio, in qua pars altera vere ex altera insertur ob rerum so- Iam coniunctionem,ut.Petrus est homo, ergo Petrus est substantia: quia enim homo necessarid cum suostantia coniungitur,ea Iola causa fit,ut ςx tali 3ntecedenti consequens col
93쪽
ligatur. Diximus autem, ob eam solam causam, quia non propter modum colligendi, sed riopter rerum connexionem duntaxat illa fit illatio: si enim in consequenti aliud eo lsi geremus de P ctro cum quo non necessario storii o coniungeretur, Consequentia umosa esset, t si dixeris, Petrus est homo, ergo Petrus est albus. Potest enim antecedens verum, & consequens salsum esset: ex quo fit, ut illa Consequentia non sit bona propter illam sormam & modum colligendi ,scilicet ex uno alterum inferre, sed propter connexionem rerum significatarum in Consequetiti, & Antecedenti: Vnde talis Consequentia valebit in omnibus his solum, in quibus talis connexio fuerit reperta : propterea licebit argumentari eadem ratione qua inserebatur, Petrui est Lomo, ergo est substantia, ita scientia est habitus ergo est qualitas, Iustitia est virtus, ergo est habitus, Arbor est vivens, ergo est corpus: in his enim omnibus eadem est connexio consequentium cum suis antecedentibus, nempe superiorum cum inferioribus. Tales igitur Consequentiae,& aliae huiusmodi Materiales dicuntur. Argumentatio Vcro Formalis, est oratio, in qua unum ex altero infertur non solum propter rerum connexionem, sed etiam propter modum eolligendi, ut si di eas, omne bonum est appetendum, Omnis virtus est bona: ergo omnis virtus est appetenda: in hac enim argumentatione etiamsi nulla esset rerum connexio propter solam formam talem inserendi; unum ex altero insertetur. Vnde fit, ut si talem formam applices aliis rebus quantuncunque inconne is, firma sit, Ac constans illatio, ut
si dixeris, Omnis lapis est animal, omnis homo est lapis: ergo Omnis homo est animal, optimὰ ex tali antecedenti consequens colligitur. Talis Consequentia Formalis est,quae in omni materia, in omni pro postione simili applicata, semper est bona. Dico autem, in omni simili propositione, quia si applicetur dissimilibus propositionibus, apparebit quis Hae,ri dem eadem, sed non erit. Similitudo autem duarum pro- p .hosiiise positionum in his praecipue consistit. Primo, ut sint eiusdemnu in qui- qualitatis, id est, si una est affirmativa, & altera sit a filam. -- ς- si tiua, si una negativa,& altera etiam negat tua: hoc intelli- ' gere oportet quantum ad copulas principales. Vnde istae in qualitate similes sunt, Animal quod non est ration te, est risibile, Homo qui eurrit mouetur : est enim utraque allirnisi tina . Secundo, ut sint eiusdem quantitatis, id est, si una
uniuersalis, x altera uniuersalis, si una particularis, indesi
94쪽
nita, aut singularis , & altera eodem modo. Tertio, ut in utraque eadem sit acceptio terminorum, sia i licet eadem Suppositio, Ampliatio, Appellatio,1 ub hoc liuelligitur, ut si una fuerit Modalis, ἰ altera similiter eiusdem Modi, vel aequi ualentis ; si una Exponi bilis,& altera; si una de subiecto complexo, & altera. Haec omnia eatenus drista sint, ut . cum formam Argumentationis aliquam, quae in aliquibus propositionibus dona erat, velis aliis propositionibus appli- 'care, Oh serues, ut tales propositioncs in bis tribus prioribus assimilentur, alias talem formam Argumentationis mutabis. Non enim eadem est forma quae est in istis , Omnis homo est animal, omne risibile est homo, ergo Onane ris-
bile est animal ;&ea, quae est in istis, Omnis homo est animal, Tantum risibile est homo ; ergo Tantum risibile est a. nimal, cum propositiones huius non sint similes alterius. Idem in aliis oportet dicerc.
i CAP. II. SVNτ aliquot generales Regulae, quibus Consequentiarum & Argumentationum vis in inferendo in aximὰ manifestatur,quae aliquibus principiis inuit unxur, Pii rumi eri uis est, Ex vero non sequitur nisi solum verum, id est, in bona 6.ώM. Consequentia, si Antecedens verum est,oportet Consequens
verum esse, in quo principio fundatur. Par Ma Regula. Si Antecedens est possibile aut contin- Regula r.
gens, Consequens etiam contingens aut possibile, aut ne censarium: si vero Antecedens nece litarium,Consequens erit necessarium. Verbi gratia, Homo currit, ergo mouetur: huius Argumentationis Antecenens contingens est, pariter etiam δέ Consequens: ut enim homo potest currere, & non curre-Ie, ita moueri,& no moueri. Plaeterea, Homo est animal, ergo est substantia: huius Antecedens nece ilarium,& Consequens etiam necessariu: si enim daremus oppostum, Anteced cs esse necessarium & Consequens non necessarium, tunc possct verum inferre salsum,quod fieri non potest.& patet mam si Antecedens necessarium verum erit semper, sic Consequens non necessarium poterit esse salsum, tunc igitur Antecedens cetu inseret Consequens s issem, ut,Homo videt,eygo la moesta iii
95쪽
est animal Anteeedens quidem possibile,Consequens necensarium, ex Pollibili vero vel contingenti nunquam sequit impoisibile. SEQVNDUM principium. Falsum non sequitur nisi ex sal- .H uic innititur altera regula,Si Consequens est salsum, Antecedens er: t salsum, si Consequens impol sibile,etiam Antecedens erit impossibile, si Consequens contingens, Antecedens non erit necessarium:aliter enim si Antecedens e siet necessarium,esset semper verum, si autem Consequens contingens posset esse falsum, & tune Antecedens verum inferret consequens salsum,contra primum principium. TER Ti v M principium. Ex salso potest i equi veru, vel salsum,id est . fieri potest ut in bona Consequetia ex Antecedeti' falso lequatur aliquando Consequens verum, aliquado C Onsequens falsum. V. g. Ista est Conlequentia bona:Homo est lapis,ergo est corpus, ubi Antecedes salsum inseri Consequens verum : limiliter & ista est bona, Homo est lapis, ergo caret sensu,ubi utrunque falsum cui principio innititur. TERTIA Regula Ex Antecedenti impossibili potest inserri Consequens aliquado impossibile, aliquando contingens, ali fuando necessarium,ut patet in his Consequentiis, Homo est equus, ergo homo est animalibIc enim ex impossibili inscitur necessarium. Similiter, Homo volat,ergo homo mouetur,ex imposs' sequitur eontingens. Similiter etiam,Homo est leo,ergo nomo est rugibilis: utrunque est impos Q RTu M principium. Verum infertur ex vero,vel salso, id est, Consequens verum potest in serri aliquado ex Antecedenti vero. aliquando ex Antecedenti salso. Ex quo sequitur quarta Regula, Consequens necessarium inferri aliquando ex Antecedenti impossibili,aliquando ex necessario, aliquando ex Contingcnti; ut patet in his Consequentiis, Homo est leo, ergo homo est animal, Homo est corpus, ergo homo est substantia,Equus est albus,ergo equus est eorpus. v NTA Regula.In bona Consequentia contradictorium Consequentis inseri contradictori u Antecedentis, non auto
contra Valet enim,Homo currit,ergo homo mouetur, Non mouetur,ergo non currit. Non tamen valet a contradictorio Ante eden is: non enim valet,Non currit, ergo no mouetur.
SE x TA Regula. Quicquid insertur ex Cosequenti,inserto etiam ex Antecedenti, & ex quociaque insertur Ante eedens, inseri ut etiam Consequens. V. g. Homo est animal, ergo estv tuens. Si ex hoc Consequenti inseramus,Homo est corpuri poterit
96쪽
poterit etiam inserti ex illo Antecedenti, scilicet, Homo est
animal ,ergo homo est corpus quae Argumentatio dicitur, de primo ad ultimum. Similiter in eadem Consequentia , si illud Antecedens,Homo est animal infertur ex alteio Antecedenti , nempe, Homo est rationalis, ex eadem poterit inferri idem Consequens, nempe,Homo est rationalis , ergo homo
HAE sunt Regulae pro Consequentia bona obseruandae: ti post quarum explicatione ad species ipsius Argumentationis. discutiendas transeamus. Habet enim Argumentatio quatuor
sub se species, Syllogismum, Enthymema, Inductionem,&Exemplum: de quarum singulis ordine trademus, ac primum tueri de Syllo eis mo, qui omnium prima species est. Cum autem ex syllogismis quidam sit hypotheticus, qui partem aliqua Antecedentis propositionem habet hypotheticam, quidam Categoricus,qui ex simplicibus propositionibus conficitur, initium ab hoc sumemus,qui simplicior est. De Drogismo Cate Orico, eius principiH.
CAP. III. ISYLLocis Mus , est oratio, in qua quibusda positis,neces- Θ2. Asario aliud sequitur per ea quae posita sunt. Dicitur,oratio, πι-. loco generis . Additur,quibusdam, utIntelligamus non unam propositione,sed plures necessarias esse ad Syllogismum: non enim Syllogismus est Argumentatio quae ex unica proposi- tione alteram inseri , sed quae ex pluribus. Dicitur, positis, ut notum sit,iales propositiones , ex quibus Syllogismus conficitur , aliquem inter se ordinem , &dispositionem habere, luam inferius trademus. Dicitur etiam, positu, id est, concens, quia vis Syllogismi tanta est, ut si semel quis Antecedens admiserit,cogatur & Consequens admittere ex virtute ipsius Antecedentis praeconcessi:& hoc sgnificatur in illo, quod dicitur,Ex necessitate alivdsequiturperea quae positasunt. Dicitur tande , aliud, quia conclusio quae insertur, semper est Enun elatio aliqua ab Antecedenti distincta: non enim est Syllogis- Dνia omus, cum idem insertur, quod erat in Antecedenti. Constat Dr autem Syllogismus materia & sorma. Materia quidem duplex est,remota, & propinqua. Remota sunt Termini: P. O r. iis; pinqua, simplices Propositiones,quarum subiecta, vel praedi- tro.
cata Termini dicuntur. Hi vero Termini ex quibus syllogis g mus
97쪽
Pr - mus remote conficitur,tres solum sunt: Propositiones autem fro Praemissat dicuntur,quae ex illis constant Terminis.' - igitur duplex propositio ex tribus terminis, quin bia Vnus tu matur , componi nequeat,st ut unus illotu in utraq; propositi. One repetatur ,& talis, Medium in Syllogismo dici solet rille vero terminus,qui cum Medio in priori proposita o- ne, quae Maior dicitur, assumitur, Maior extremitas appellat uirille vero alter, qui in posteriori propositione, quae Minor dicitur, subsumitur, Minor extremitas vocatiir, ut exemplo hoc patet, Omne animal est sens bile, Omnis homo est animau ubi, Animal, est Medium, Sensibile, Maior extremitas,
FORMA Syllogismi, est fetura,& Modus. Figura, est ordinatio titu termino tum inter se secundum debitam subiectionem,& praedicatione . ut et , illa dispositio, qua inter se ita disponuntur, ut unus de Medio, vel Medium de altero, vel de utroque praedicetur, vel uterque de ipso. Modus,est ordinatio prcpositionum inter se secundum certam qualitat c,& quantitate ira, scilicet,quod si una propositio negativa,altera sit affirmativa, vel si una particulatis, altera uniuersalis, vel aliis modis,de quibus inferius dicemus. SYLLoci sMoRvM duplex est Modus in se redi, prior eo-DD. G. rum, qui directὰ concludunt,posterior eorum , qui in direct Api Ille SVI logismus dire E concludit, qui cones usionem inseri, i ' δ' in qua Maior extremitas de Minori pr dicatur qualis est iste, Omne animal est sensibile , Omnis homo est animal, ergo I d recta. Omnis homo est sensibilis. Ille vero concludit in directe, qui conclusionem insuti,in qua Minor extremitas de Maiori prae- dicatur, ut, Omnis homo est animal, Petrus est homo, ergo D H Aliquod animal est Petrus. Eorum autem, qui directe cocludunt, quidam est perfectus , quidam imperfectus. Persectus, est qui nullius indiget,ut appareat neces latio concludere , id est , qui conclusionem ita clard & dilucide necessario inseri, ut lumine ipso rationis statim eius robur in concludedo re spiciatur, ut in isto, Omne animal est substantia, Omnis ho--ε uo Im nio est animal, ergo Omnis homo est substantia. Impexsectus. p. ιι-- est qui alicuius mutationis circa propositionem indiget, ut appareat necessario concludere, id est, qui vel ἡ necessario concludit,lamen non id apparet,quin prius fiat aliqua mutatio, scilicet, aliqua conuersio, vel transpositio propositionis.
per quam ad persectum reducatur: de qua reductione postea
98쪽
O YLLoci sMoRvM Figura triplex est,i a triplice Me- D a m. Fiadii cum exircinitatibus dispositionem. Pi ima, in qua Me- cura tri dium alteri extremitati subiicitur,& de altera praedi eatur,o e Omne animal est si bstantia, omitis homo est nimal Secunda, in qua de e traque extremitate prie dicatur, ut, Onitiis ho- r. mo est animal, Nullus lapis est animal. Tertia, in qua virique Atextremitati subiicitur, ut, Omnis homo est corpus, Aliquis ro
nomo est animal. Sub qualibet autem figura varii sitiit Syllo- gis morum Modi, cum secsidum quamlibct illarum multipliciter posum in quantitate di qualitate ordinati propositio- ἡ
nes. Sunt tamen quaedam Regulae omni figurae communes, quas generaliter obseruare Oportet.
. PR M A. Ex puris particularibus nihil necessarii sequitur,' id est,quando utraq; Praemisi est propositio particularis, vel
Medium in utraque particulariter supponit, tales Piremissae erunt inhabiles ad inserendum aliquam conclusionem. Vnde iste Syllogismus nihil valet. Homo est animal , Equus est animal ,ergo Equus est homo; semper enim Medium debet in una vel viraque Praemissa uniueis aliter supponere. Quod sit fuerit aliquod complexum diuisu E ,.sufficiet ut voa pars in una, altera in altera distribuatur , ut Omnis homo& Equus eurrit, Sortes & Brunellus homo, de omnis equus sunt, ergo
SECvNDA . Ex puris negati uis nihil sequitur, id est,quan- aclo utraque Praemissa suerit propositio negati , nihil ex tali dispositione sequetur formaliter. Unde iste Syllogismus est 'nullus, Nullum accidetis currit , Nullus homo est accidens, ergo Nullus homo eurrit. Dixi, sormaliter, quia aliquando insertur conclusio , sed id non prouenit ex vi Syllogismi & 'propositionum dispositione, sed propter naturam quorun-
dam Terminorum , qui ad inuicem unus de altero negantur, ut, Nullus homo est lapis,Nullus equus est homo, ergo Nullus equus est lapis. TE RTI A. Si aliqua Praemissar si fuerit particularis,c inclusio debete ise particularis, ut in hoc Srllogismo, Omnis muscus cantat, Aliquis homo est mus eus , ergo Aliqui, homo . , cantat. In hac autem Regula id etiam obseruandum est , ne aliquis terminus particulariter supponsis in pr missis, univer r. saliter
99쪽
saliter supponat in conclusione. Vnde iste Syllogismus non valet, Aliqua substantia non est animal, omnis homo est animal, ergo Aliquis homo non est substantia : nam Maior
extremitas lupponiebat in Praemissis determinate, in conclusione vero distributive. Non autem valet a non distributo ad . . distributum.
- Qv ARTA. Si aliqua Praemissarum fuerit negatiua,coclusio negativa erit. Propter has autem duas Regulas dici solet, 'HU Conclusio sequi xur debiliorem partem,id est, si particulaxis,
vel negativa fuerit aliqua Praemissarum,tesis erit conciusio. s, Qv i N T A. Medium non debet assumi in conclusione,aliter enim esset conclusio eadem cum una ex Praemistis. Non enim valet, Omne animal est substantia, Omnis homo est animal, ergo Omne animal est substantia. AL 1 AND o licet Medium in conclusione ponere adseruandam proprietatem Teimini, ut Cognosco Petrum , αδε, α ρι- Petrus est Veniens , ergo Cognosco Petrum , qui venit: non ta enim aliter valeret, scilicet, Cognosco venientem,tunc enim variaretur appellatio,& daretur Antecedens verum, & Consequens talium. De principiis quibus nituntur Drogismiperfecti γde Modi perscctis rima δεῖπνα.
C A P. V. Pu prin- T Vo sunt principia paturali lumine perspecta,quibus hu-ς υ t L manum ingenium distentire nequit :& in his oriuntur satori 'R IVDI MOdi Syllogistriorum concludentium directe primet Figurae, qui Modi persecti ob id sunt, & ad eos caeteri redu
. Princi- ALTER v M principita est Quicquid affirmatur uniuersali-pi ter de aliquo subiecto, affirmabitur de illo,de quo tale subie-
. ou affirmaturiquod principium vocant Dici de omni In quo
i-- sui dantur duae Conlequentiae persectissimae i& Syllogismorup i duplex Modus. Prior. Quando praedicatu uniuersaliter affr- A ra matur de subiecto, uniuersaliter affirmabitur de eo de quo ta- , te subiectu etiam uniuei saliter affirmaxur, ut, Omne animal
est substatia, Omnis homo est animal ,ergo Omnis homo est substantia. Et iste dicitur ptimus Modu, figulae primae, scili- eet,ex uniuersalibus affirmativis Posterior est. Quando prae--a Io. dicatum de aliquo uniuersaliter affirmatur, si tale subiectum . de alio particulariter affirmatur,etiam & pr dicatu de eodem particulariter affirmabitur, ut, Omne animal est vivens, Ali, quod eorpus est animal,ergo Aliquod corpus est vivens. Alterum
100쪽
aliquod praedicatu ab ali tuo subiecto, negabitur de eo etiam δε cui tale lubiectum copetit:& ad hoc vocatur Dici de nullo.In ... quo sundantur duo Modi Sy .logismorum perfectorum. Prior sevum est. Quando praedicatum uniuersaliter negatur ab aliquo sub- -οdu prilecto , uniuersaliter etiam negatur de omni eo , de quo sub- m iectum uniuersaliter assirmatur , ut Nullum animal est lapis, .. , Omnis homo est animal, ergo Nullus homo est lapis. Poste--λHrior est. Quando praedicatum uniuersaliter negatur de subie- macto, &subiectum tale particulariter de aliquo praenicat ut, r
ab illo particulari illud pr dicatum remouebitur, ut,Nullum album est nigrum, Aliquis homo est albus , ergo Aliquis homo non est niger.
HAEC igitur duo principia per se nota quatuor Modo spersectos constituunt in prima Figura , ut Primus sit uniuersalis assit mari uus, secundo loco collocetur uniuersalis negativus, ' L. Tertio particularis assirmativus, Quarto particularis negati- sura adiuus. Sic autem vocantur, quia per Primum insertur uniuersa- ρελ t. i. lis a firmativa confusio, per Secudum uniuersalis nigatiua, σper Tertium particularis assicinativa, pet Quartum vero par- - 'ticularis negativa. AN Ti i memoriae causa carmina composuerunt, quibus omnes utiles Modi omnium Syllogismorum cuiusque
Felapion, Disamis, Datisi, Bocardo, Ferison. In quibus obseruandu est esse quatuor VOcale , A, E,I, O, , -- alia Per, A,intelligitur uniuersalis affrinatiua: per, Et uniuersalis sis,ari. . negat tua: per, I, particularis assit mattua: per, O, particularis negativa. M militer obseruandum est in singulis dictionibus, esse tres syllabas: si enim in aliquibus sunt plures, ultimi sunt metri causa.per primam syllabam intelligenda et, Maior,persecundam Minor, per teri am Conclusio Duo prima carmina
sunt pro prima pigura: in quibus si respicias quatuor dictiones primas , inuenies quatuor Modos Sy llogismorunt persectorum praedictos. Barbara, continet uniuersalem affirmatiuum, Celarent, uniuersalem negatiuum, Datii, particularem assirmativum, Ferio, particularem negativum. Nec oportuit
distinxisse alios duos Modos in quibus ex duabus uniuersa libus assiimatiuis inferretur particularis assit mattua , & ex