장음표시 사용
71쪽
copula Modi negatur , qua tu Delinque dictum a Trmetur, vel neget ut istae enim Negat viae sunt,Hominem currere non est impossibile,Equum non esse album non eli nec eue, di aliae huiuscemodi. I N Modalibus etiam quantitas inest: quaedam enim est V- niuersalis,quaedam Particulam Dupliciter aute in his quantitas sumi potest. Altero modo ex parte ipsius Modi: ut illa sit Vixitrer alis,quq Modum habet uniuersalem,illa Particularis, vae Modum sortitur particularem. Sunt autem Modi via tuerales duo, Impossibile , & Necesse: duo autem particulares, Continsens nempe,& Pollibile. Altero modo ex parte dicit: quod ii tuerit uniuersale, de Modalis dicetur Vniuersalis. Simili est ratio, si fuerit parriculare, indefiuatum, aut singulare. At quχ ui; duplex haec quantitas in Modalibus inueruatur, praeci ruc tamen in Oppositione, & Aequipollentia earum,h'benda ste ratio qualitatis Modi: ac propterea censenda est Uni uertam,qu Modum habet uniuersalem, quantuncunque dictum iit singulare. Econtia Pallicularis elix, quae Modum habet particularem,quantuncunque dictum sit uniuersaliter sumptum. De Modalium Mequipassentia. CAP. III. CVM igitur quatuor sint Modi, etiam erunt propositiones Modales secudum genus, quaedam de Posibili. quedam de Contingenti,qu dam de Impossibili, vaedam de Nece uario. Continges autem dupliciter accipitur:vno modo, Vt opponitur Necessario, ut idem sit Continaens,de id quod votest esse,& non esse: altero modo,ut idem dieatur quod Possibile scilicet quod potest esse , & sic est superius ad Necessariem quod enim Necessariu est, potest esse non tamen omne quo. potest esse , est Necessarium. Et siesumitur in praesenti istModus, non priori modo: unde re non illiserunt Contingen& Possiile,sed voce tantum. Qv AELIBET autem haru quatuor propositionia quam rhabet sub se species Prima st, in qua Dictum N Modus a Gmantur,v t, P e tru currere est possibile, Petrum currere est . tingens,Petru currere est impossibile,Petrum currere est te cessit. Altera est,in qua dictum negatur, & Modus a naar. vi, Petrum non currere est possibile, Petrum non eurrerest . contingens,Petrum non currere est impossibile,Petrum io a
72쪽
Moduῖ negatur,ut Petrum currere non est post bile:x seco. sequento in aliis Modis. Quarta est, in qua ut iamque arxatur, ut, retrii non currc te non est possibile: ide in in alii . Quas omnes pio politiones sequens tibi figura malia se stati ubi singule secundum suos Modos collocantur tu singulis quadian, gulis.
Petrnm csrrere es impa libile. Petrum currere est nec se. Petris non currere est sile. Petrum non currere esti cesse. Ferrsi currere non sim ν Dbile. Petram euo re usu es necesse. Petνά u. currere uota es opo ib.Pe - mu currere usu es nec se,
His constitutis aduertendiam est,singulas unius Modi habete florulas aliorum Nodorum aquivalentes: una enim de Pols bittiquaecunque si, habet alteram de Contingenti, α a- is Eam de Impossibili, x aliam de Necessario sibi aequi pollen. ... M. . tes. Idem etiam sit in aliis aliorum Modorum iniae tam eo sopostiones aequipolleant, sequentibus Regulis manifesta. itat,quae licet de uno Moda s nt,per eum tamen reliqui c*gnoscuntur. P x t M A Regula. Propositio de Possibili v troque affrivato. . a qui ualet uni de Cotingenti viroque ammato,&alij de impossibili de Modo solam negato, & alii de Necessario de vir ue negato: Ec sic omnes hae quatuor propositiones sunt: qui pollentes, Petrum currere est possibile,Petrum conexeeit contingens, Petrum currere non est impossibile, Petrum non currere non est nee e se.
SaςvNDA Regula Propositio de Possibili de dicto sol viri a negato, aequivalet uni de Contingenti de dicto solum negato, ac via de Impossibili de utroque negato, ac via de Necessario de Modo lotum negato: unde hi quatuor aequivale ni. Petrum non eurrere ei: possibile, Petrum non eurrere est Iinge. ι, Patauin nota tunere non est impossibile, Petrum. e 1 ea re c
73쪽
currere non est necesse. 3 TERT i a regula. Propositio de Possibili de Modo solum negato aequi poliet uni de Cotin vii de Modo solum negato,& vni de Impossibili de utroque affirmato,& vni de Necessario de dici otatum negato: unde istς sunt aequivaletes, Petrum currere non est possibile,Petrum currere non est contingens, Petrum currere est impossibile Petru non currere est necesse.
η Qv ARTA Regula Propositio de Possibili utroque negato aequi ualet v ni de Cotingeti vcioque negato,& uni de Impossibili de dicto solum negato,& uni de Necessatio de viroque affirmato: unde istae aequi pollet, Petrum non currere non est Possibile Petrum non currere noti est contingens. trum . non currere est impossibile,Petrum currere est necesse..H: sh VNVM tame in his omnibus obseruandu est, ut quoties di- .ri. .' ctum est de subiecto communi, varietur eius qualitas in propositionibus solum de nec est .rio, ut si in aliis est particulare, tu propositione de necessario fiat uniuersale, vel si in his est particulare,in illis fiat uniuersale: unde istae aequivalent, Hominem currere est possibile,Homine curreri est contingens, Hominem currere non est impossibile, Omnem hominem non currere non est necesse. Vel si in illis assi matur uniueis litas,in hae debet deponi: aliter non aequivalerent. Sequentes figurae has omnes manifestant.
Petrum eurrere es possibile. Petrum non currere est ρ ikle. Petrum currere es contingens. Petrum non eurrere es eontinges Petrώ currere non es impossibile. PGrsi no currere no es 'Vibile. Petra non eurrere non es necesse. Petrum crurrere non es necesse.
AEQVI POLLENT E s. AEQVI POLLENTE S.
Petru m currire non est possibile. πιι ra non eurrere no est posti iti. Petrum currere non est continges Petra no currere non est eo tinges. Petrum currere es imposii Dis. Petrἄ non currere s imposio iti. Petrum non eurrere est ueresse. Petrum non currere es Mecesse.
74쪽
Nomiia currere non es t 6 βι. Homine uo cumrere non es impos Omnem ho . non cur. non est neces. Omnem hom. cur.non eῖὶ nee e.
Hominem cur. non es possibile. Homine non eur. non spo Muri Homine currere non e co tingens. Nomine non eur. non est eonting. Nominem eurrere 6jιNVibile. uom,ne non eurrere es impos .. Omne tamine non cur. 8 uecesse. Omnem hom.currere es necesse. c
S i tamen ista facilius cognoscere desideras, per quasdam ortuνσea voces poteris ea in promptu habere,quae iunt ab antiquis ex- μι- cogitat anili cet, mabimus, Edentuli, Iliace Purpurea,in qui bus continentur quatuor vocales,A,E,I,V. A,designat Moda lem cuiuscunque sit Modi, assirmativam de Vtroque: E, nega- Da. tiuam de dicto, assit malinam de Modo . I, negativa de Modo, affirmativam de dicto:V, negativa de utroque. Adverte praeterea in illis singulis vocibus essequatuor vocales: prima significat de Possibili, seeunda significat pxopositione de Contingenti, tertia de Impossibili,quarta de Necessario. Illae ergo
sunt aequi pollentes, quae unica voce continentur,ut patet in prima voce Amabim': Prima enim est de Possibili,& quia est, A, est tota assirmativa, Petili currere est possibile. Secunda est de Contingenti,& quia est, A,est tota etia a firmativa. Petrucurrere est contingens. Tertia est de Iinpoissibili ,& quia est I, est negativa tantum de Modo, Petrum currere no est imposes bile. Quarta est de Necellario.& quia est, V, est tota nc gatiua, Petta non currere non est necesse . iamnes hae qua uos inter se sunt aequi rodentes: similiter illae . quae aliis dictionibus continentur, seruando eunde ordine. Quod si velis proposita aliqua Modali, eius aequi possentes cohi*oscere, c. ioca eam in sua voce,& tunc sume alias secundia illam voce: potest autem cognosci in qua voee sit. si s vrit de possibili coolide ia-do primas vocales, quae e: couueniant.si fuerat de Cottia senti cons derado secun a , tertias vero si fuerit de impol sibili, quartas si de Necessatio: veibi gratia, Petrum currere est impossibile, contio etur in Iliiace, ubi totis est de I in potabili toto asstimato,tuc lumere oportet alias aenui polletes secudii vocalium ordine,& qualitate. Prinia est de Possibili de Modo solum neg.uo, quia est, I: sec unda de Cotingenti eodcm Modo tertia est illanut quarta est de Necelsario. de dicto latum negato,q ia est,Eadem la aliis Modis uniformiter. . D,
75쪽
.pἰ- A T ' PotitNTIA Modalici perspecta, facile est earu iuxi, TXOppositionem inuenire:o nes enim propositiones qii ε - ' ex sunt in Amabimus, quibus suit prima Regula superior, sunt subcotrat earum quae sunt in Edentuli, te quibus suit, iis se a Regula.Praeterea omnes quae sunt in Iliace,de quibus -- istis. suit tertia Regula, sunt Contrariae earum Quae sunt in Pur rea,de quibus suit quarta Regula. Praeterea *iae sunt in Ilia-ce,ac in Amabimus, Contradicunt:similiter α illae quaesitatia Purpurea,& Edentuli. Denique illae quae sunt tu Pur, urea, R Amabimus sunt Subalteruae,& illae patiter quae se ut in Ili ce &Ldeutuli:quae omnia sequens figula in aliis stat. .
76쪽
Quando autem Modales. sunt de termino communi, tunc in earum Opposui iue obsera dum est, ut quoties vim sum . ,ἡ opposHae qualitatis, scilicet alterum est a firmatum, alterum negatum,tunc etiam mutetur quantitas subiecit,ut in una sic particulaxe,in altera uniuersiae:unde si prima de Amabimus est haec, iunem hominem currere est possibile,eius Conti dictoriae ite ista ultima de Iliace, Hominem non currere est nece tu ,α eius Subcontraria ista prima de Eden tuli, Hominem non currere est possibile. Quando vero dicta nou Iunt opposita secundum astinati mem,oc negatiovem, rica debet mutari quantitas.Haec auuem regula semper vera est: tamen in contraiii, licet manere eodem quantitatem uniuersalem, M in St: Montrariis particularem: unde istae sunt Coiatrat i a . Omne animal non esse hominem est necelse, quae est in Ilia- .ce,&, Omne animaleisc hominem est necesse,qua est in Pu putea :& istae Subcontrariae, Hominem currere est possiet ile, Homui eiu non currere est possibile; prior est in Amabimus, . H. post tot iu Edentuli. Hae e omnia intcllige, quado dicta sunt M. oppositae qualitatis: aliter enim debet manere eadem quan- a
litas in Oppositis In subalternis vero,quatum unae: de POL situli, & altera de Neeessario, obseruandum cst, ne dictam in Possibili sit uniuersale, di in Necessirio particulare , ted inutioque uniuersale,vel Necessario sit uniuersale in Pri,positione aciem de Possibili particulare. unde istae subalteinanis tur, Omne animal esse hominem est necesse, quae est io I ui Purea, εἰ, Omne animal elia hominem est polubile: vet,Aliquot animal esse hominem est possibile: non tamen iliae, Omne animal esse bominem est possibile,Aliquod animal es te hominem est necesse. quipollentia σ Oppositione Im sumseeuiaum Η 'ο- telem, Or ipsarum ovue Luc
A Rrs τοτε massetudo Peribermi trias quavis Modum Iacommunem,quem hactenus secuti sumus in assignanda Modalium Aequipollentia, α Oppositione, uou reprobet,
77쪽
alterum in veriorem modum ipse docet, quem pro studen tium exercitio non grauabor exponere,& ad methodii quan inodaliu dam iacilem reducere. Aristoteles igitur easdem Modales, γ' quas superilis enarrauimus,assumit,diuersa tamen ordine distribuit Primo enim loco eam .suae de Necessario est,constituit: secundo eam, quae de Possibili: tertio, de Contingenti: quarto, de Impossibili Cuius ratio optima est: id enim in anteriori loco ponendum est, quod vi antecedens se habet ad alterum. Cum igitur Necessarium antecedat Possibile quod enim Necessarium est, Possibile est ; non tamen omne, quod Possibile est, Necessarium est,eum hominem esse album Ponsibile sit, non tamen Necessarium t merito a Necessario potius quam a Possibili incipiemus. Constituantur ergo quatuor rotuli, in quorum singulis sint quatuor propontiones aequi pollenten ex eisdem Modalibus, sumpto innio ab ipsis A.,uihu Necessario, ti diximus : quae uellius his di ctionibus no- uiri M. stris poterunt comprehendi, nempe, A gutule, M stigia, Sineribu Metis,Mutabam Prima dictio est, Argutule, in qua sone qua o tuor Aequipollentes, prima de Necessario, tota astirmativa, s tar, A nempe, Petrum esse animal est necesse. Se- , si, is i. cunda de Possibili,tota negata,denotata per primum,V.nem- Amta. pe Petrum non esse animal non est possibile. Tertia similiter q- -- hegata,de C tingenti per seeundum,V.vi, Petrum non esse animal non est contingens. Quarta de Impossibili de Modo assirmato,di dicto negato,scilicet Pestum non esse animal est impossibile. Hae illius quatuor aequi pollentes sum. Pari r tione pro aliis tribus poterunt eadem arte quatuor aequipol lentes constitor, ineipiendo semper ὲ Neeestario.
' O si oppositionem in his quintis; eonsideia eas quae
sunt in ptima, ac secunda dictione, sibi mutud esse Contrarias,quae autem in tertia,& quarta subeontrarias : at quae in prima sunt,eontradicunt iis quae sunt rutertia,quae autem in
secunda, ii, quae sunt in quartω 'Quae omnia sequens figura
78쪽
AE M IPO LLENTES. AEQVI POLLENTE,
Petr m esse animal est necesse. Petri, non esse animal es necesse. P non esse animal no es possibile Petrum esse alal non est possibile. P.no esse animal nou est conting. P. esse animal non es contingens. Per no esse animal es impossibile. Petru esse animi es imposiibile
ARGUTVLE. VESTIGIA. CONTRARIAE. i
P.tra non esse anal non est neces P tr.esse animal non est necesse Petrum esse animal es posebile. Peir. non esse animal est psibile. Petrum es animal est cotingens. P. non esse animal est contingens. r.esse animal non est impossibila. P mu esse animal non es impas
AE VI POLLENT E S. AEQVI POLLENTE s.
Oppostri orua autem n Aequipoderma utcunque dis- c. cussis,Conuersionem earundem Modalium superest explicare. Circa quam unum ante omnia aduertendum est, Modales non es4 conuertendas nisi secundum ear*m dicta, Modo . semper manente praedicato:& tunc sit. PR. : M A proposcio Modales omnes de Modo Ne cenario, Ruuta l. Postibili, Cominetentia'cmatis, Impossibili vet' nogato,
79쪽
conuer cur secvngum sui dicti conuersonem: id est,sid -ctum suet it uniuersale affirmat iusi,conuertatur rer accidens; si vi iuris la negativum, ut paniculare a Metuatiuuiuimplicι-icii particulare Degativum, non conueriatumdem enim est iudicium de dictis,ti de simplicibus Enunciationibus Uuum tal en obseruabimus, ut quoties uniuersalis ammatiua de Nicessario eonuertitur, si fuerit de sensu diuiso mutetur in P.,ssibile:verbi gratia, Omnem hominem esse inimal est ne- teste:eonuertatur, Aliquod animal esse hominem est postibi- lernis enim fie eonuertatur, multoties fient madi conicquentiae, ut patet in istis, Omne corpus nigrum esse corpus et nerei sei non conuertitur, Aliquod esse nigrum est necesse . haee enim est salsa,illa vera. Similiter. Omne Grammaticum esse imminem est necesse,non eonuertitur, Aliquem hona memense Grammaticum est necesse. Idem etiam obseruandiun erit in uniuersali negari , praesertim in iis quae Modam aduerisbialem habent, ut inserius dicemus. Idem censenduin de particulari assi notiua quod de ipsa uniuersali, ut mutet Ne-
celsarium in Possibile. Quando Vero sensus eoinpositus su
vit,ia in est opus mutare Modum.
Sh LvNDA Propositio. Modales omnes de Impossibili E- firmato, & de Contingenti, Possibili, α Necessario negatis,
non conuertuntur, quoties dictum est uniuersale assirmati- Dum t non enim valet, Omne animal esse hominem est im-r Ossibile,vel non est necessarium,ergo Hominem esse animal cli impostibile, aut non necessarium. Idem dicitur de aliis Modis negati s. S, T E R τ i a propositio. Modales eaedem, nempE de Imposibili allitiuato,ia de aliis Mogis negatis conuertuntur, uoties dicta simpliciter eonuerti possunt,nempe cum sunt uniuersalia negat tua, aut particularia affirmativa, ut, Nullum homi-vem cise animal est impossibile,conuertitur, Nullum animal esse hominem est impossibile. similiter, Nullum auimal euehominem non est contingens,aut non possibile, aut non necesse,conuertitur,Nullum hominem me animal uon est con- , 1 x ingens,aut non possibile,vel non necesse.
4. xiv a R T a propositio. Nihil probibet Modales per Con-
tr poItionem tonuertere, quando dicta uniuersalia affirma- siua, aut particularia negativa sunt, sicut ac simpliees Enuu-ciMiones conuertebantur.Hoc t en eterum de facile sed tamen parum utile est.
80쪽
C A P. VI. NO N p xum ad proprietates propositionum cognoscendas naturam horum Modorum intelligere prodest Chim Mari migitur Modi quatuor fuit, ex his duo sunt uniuei sales, Ne centario,& Impossibiliter,duo autem particulares,Possibiliter & ' Contingenter: ex uniuersalibus alter est affirmativus scilicet, Necessario, alter vero negativus, scilicet, Impossibiliter. At uterque particularis est affirmativus,imo pro eo lem sumuntur, scilicet,Possibiliter,& Contingenter. Erit autem particularis negativus , s postponatur negatio, scilicet, Possibiliter non, vel Contingenter non : unde Necessatio se habet sicut Omnis , Impossibiliter sic ut Nullus, Possibiliter sicut Quj-dam, Possibiliter non sicut Quidam non. Ex quo patet, Necessiario,& Impossibiliter, opponi csitrarie; Possibiliter,& POD sibiliter non opponi sub contrarie; Necessario,& Postibiliter, sub alterne; similiter,Impossibiliter,& Possibiliter non :at Necessario cum Possibiliter non; Impossibiliter, cu Possibiliter, contradictorie, ut sequens figura facile manifestabit. Similiter , sicut, Omnis non , valet, Nullus non , Omnis , ita Necessario non, Impossibiliter;&Impossibiliter non, Necessario. Item sicut, Non omnis, Quidam non, &, Nonnullus, Quidam, aequi ualent, ita, Non necessario, Possibiliter non, Non Impossibiliter ,Possibiliter. Dernum sicut,Non quidam, Nullus, Non quidam non, omnis;ita etiam, Non Possibiliter,Impossibili ter,& Non Possibiliter non,Necessario qui- Pollent,ut eadem figura manifestat.