Bened. Ariae Montani Hispal. De optimo imperio, siue In lib. Iosuae commentarium

111쪽

u, n sua ipsorum, id erat eniciendum quod sterabatur. Ne vero ad

commune sacerdotum munus, aut ad huiusmodi aliquam aucZoriiatem hoc referatur,adisixit Iosue,qiii portant arcam. Nam quaquama jarcam non portantes, vel ipsi iidem taraten deposita arca , aqu.ucontingerent, miraculum tamen non erat eueraurum, eo quod Dei

consillium erat ostendere se isti arcae foederis singulari prouidentia es. virtute, utpopuli Agim regem gubernatorems summum insidere,neque in aliis aquis hoc esse nunc lectandum miraculu, sed in Iordanis quis, in quo fluuio tyud edicterat a Deo conifitutum. Hae sunt loci, temporis ac personarum obseruatioues. Atqui miraculi etiam amplificatio ex ipsa pluui, natura sir ex modo ouenditur. Hamque Iordanis nomen a Iar ad accepi se videtur, quod non leniter, ut de Arare uise , . atque aliis accepimus , labatur, ita ut o ulis in utram paracmfluat,

indicari non positu,sed decliui admodum descendat cursu: tame ista aqua exseqcriori parte pedum sacerdotum decurrenti flumini rem

flentes in unam molem insurgat, tanquam cumulum aut montem ex aquis congitutum; neque vel 'opondere ita comprimantur, Ut aliqua ex parte erupant;vel superioris influxus impetu impediatur, aut superentur,vel indantur,ut in congelatu minibus fit, sed in una tantum eadem p perpetua mole rotunda consistant, instar cumuli qui ex frumenti culmis vel lini manipulis ab agricolis componi solet; siquidem hoc nomen NED signi at,pro quo nos Latine molem recrategimus: at vero aquae omnes inferiores penitus de luant, cum nul-

in fluuius cuim si intercipiatur fluxus, omnes inferioris loci aquae de ant,sed eae tantum quae pendere, solii aequabilitate altiores e se comperiuntur; neque vero id repente, se uno impetu, sed aequabili fit, iuxtaponderis se magnitudinis, altitudini si rationem,

ita tamen ut lacunae non paucae relinquantur,in quibus aqua diu contenta resideat. A t vero isio tempore atque loco natura omnis magna

singularitate Deum ades' testatura erat, quippe aquae omnes quae inferiores sunt,decurrent atque descient, populo transeunti cedentes locum transitus liberum, siccum Or expeditum relinquentes: hoc autem ut praeictum a Iosue uerat,sic factam narrat Scriptura, ut Iosue auctoris. s apud populum amplificaretur.

Igitur egressus est populus de tabernaculis suis, ut transiret N s Iorda-

112쪽

Ioa COMMENT. IN LIB. I OsVE,

Iordanem,& sacerdotes qui portabant arcam foederis pergebant ante cum .

EODEM tempore quo populus tabernacula soluebat,ut Iordanem transimitteret, sacerdotes etiam ossicium faciebant suum sublata es humeris imposita arca populo praeeuntes: quod significanter hinoria exponit ad indicandam viri que partis fidem tam enim populus quam sacerdotes nihil m Dei promisso h. itantes transmittenaisD-

minis istius quem plenum con*iciebant certa ste ducuntur, ideo maiori adnotatione dicitur, ut transiret Iordanem. Iam vero res ips t expedita fuerit,narratur descriptione apposite facIa loci, temporis,or naturae fluminis,ut miraculi magnitudo ostendatur apertius. Ingressi si eis Iordanem, S pedibus eorum in parte aquς tinctis Iordanis autem ripas aluei sui tempore messis impleu rat steterunt aquae descendentes in loco uno, & ad instar montis intumescentes apparebant procul ab urbe quae v catur Edom usque ad locum Sarthan. C v xi fluui, omMes fere calidiore tempore minus aquae ferunt hoc singulare Iordanis habet, ut etiam totis me is diebus, quibus arene agri, toto alueo plenus fluat, i s tu hoc loco, tum in Paralipom. libro ui, docemur. S.S. E. Desiliis Gad quae Dauidi suppetias laturi venerunt, ' isti sunt qui transierunt Iordanem men e primo, quando inundare con Helut super rip. 6as: siue ea singularu sumi is istius natura sit, siue montibus istas quibus Iordanis oritur Or augetur,liquatae per aestum niues aqua copiam effundat, quale Latesim fluuium ex Rethiis alpibus aegiuo temporeaccipere vidimus, qualemi Nilus ex Aethiopiae montibus .ut nonnusti arbitrantur,accipit. Erat autem ies quo I raelitae Iordanem traiiciebant,primi me s decimus, qui isis, cultioribus in regionibus me sit initium facit: tunc enim hordea metitanc incipiunt. nibilominus tame Iantus de Letas aquae impetus Dei

miraculo fractus fuit, ieierant; aquae descendentes, ex superio' re parte, itaquendum est ,quod Hebraica lectio, Graeca se Chaldaica et res ipsi H c t Istae aruae superiores quae a fonte et torrentib.nihilominuo decurrebat, tam e pl ope locum que primi; sacerdota pedes coli gere constiter ut: Uanie auic hecesse fuit ad motu instar co urgere perpetuo uxu rio dicitur aqviae dos cientes quod desceden-

113쪽

tes non si ferentur ante locum istam in quo con urgentes refluebanι, atque ita mons isie in altum excrescens dilatatus est ad urbem Edomusque secundum Sarabam:a quae loca nunquam alias Iordanis aquae pertinueraut . Oportuit autem inuar magni adiculus lacus Iordanis aquas stagna se,ut ab urbe isia a Iordanis alueoprocul remota aqua-ram stagnum insurgere con iciebatur: ita multos etiam ex genIibus miraculum iEud testes habuit. Quae autem inferiores erant, in mare solitudinis, quod nunc vocatur Mortuum, descenderunt usquequo omnino descerent.

Q v AE inferiores erant sacerdotum pedibus meridiem versu qua flumen decurrebat. Mirandum autem maxime fuit Jectaculum istud aquarum repente si sarum, partimi consistetium es co urgetium, parum veloci fimo cursu aufugieatium, neque usio loco consissetium ad mare et que solitudinis,quo alio nomine Satis mare dici Hebraica,

Chaldaica atq. Graeca lectio docet : alio vero Mare mortuum nominari,apud Latinos praesertim, nonira versio indicat. quod vero exponitur, usquequo omnino deficerent, αν pertinet, ut liber se expeditus Israelitu transitus relictus esse cognoscatur, id subiuncta δε- scriptione e secatur. Populus autem incedebat contra Iordanem. IN Dic AT qua parte sit Uraelitis transitum : nam quamquam transiripoterat toto lago statio quod a cumulo recedetis aquae ad Mo tuum et que mare pertinebat: tamen ea parte fluuij transitum est,quae rexione Ierichunta urbem regiam Oezctabat, quam primam uriem Iosue capere atqtiis occupare intenderat. Aliquot Latina exemplaria impress a habent ontra Iordanem. Verum res ratios ipsa furi exemplarii in in quibus legitur,contra Iericho, consentientibin Hebraica, ut a,or Graeca lectionibus.Erat autem,et ex topographia accepimus, vj pars quae Ierichunta e regione steritabat , ceteris amplior

atque profundior, or tame sese trabeunti populo arefacta Iubgrauit.

A facie enim Domini mota est terra, a facie Dei Iacob : hoc Gy quod subtunera oratione signiscatur sacerdotes qui portabant arcam foederis Domini, stabant super humum in medio Iordanis accincti. Qv i P PE Domini atqueprincipis faederis Elius virtute, ef O-

114쪽

cia, se auctoritate miraculum istud constabat ut quemadmodum d M inici foederu portatores super siccum terram stabant intra flum Mis alueum, ex altero latere secundum occidentalem ripam, sic ford riis istam copospopulus sicco etia uteretur'uj alueo. diuod vero noratur accincti , exponerepossismus,data opera udiose se intento an mo atqueproposito non pertranseundi quoad populus omnis tran L aret. Namque Hebraice legimus CHEN.- en firmiter se recte, et sc,ut cui erant o primum constiterant. Est enim magna elegantia vocis huius in ista lingua: vi, Sic, ioculae in Latina : cuim exempla .. μ' , Sedebat sic supra fontem . se apud extcros, Sic positum seruabis. ω onus. O , Cur no sublata teiplatano vel hac pinu iacentes sic temere se rosa. Voce hanc,pro quaLatinus nouer vertit,acicincti,Chaldaeus interpretatur META KNAI A, id est recti se conitantes intentos aΠimoivi omnis populus transiret, non ante i inc discessuri,sedintra ipsimn alueum cit rat ripam firmati. Exponimus autem jn medio Iosedanis,non Geometrica me j ratione, sed intra alueum; ita ut neque prodirent donec populus omnis transiret: neque timerent aut dubit rent miraculum istud tam diu duraturum, quoad ipsi cum arca foed ris istic coη flerent. atque haec omnia sacerdotum fidei commeniant e emplum.

QVibus transgressis, dixit Dominus ad Iosue: Elige duode

cim viros singulos per singulas tribus, &praecipe eis, ut tollant de medio Iordanis alueo ubi steterunt pedes s cordotum, duodecim durissimos lapides, quos ponetis in loco castrorum ubi fixeritis hac nocte tentoria. NON eosdem duodecim P ros ese hos, quos superim Iosue dei gendos c rauerat, mulis argumentis cognouimus, ex qui ου ista cla

risiima μοι, iiDi fui se per Iosuam expopho postulatos, deligenae .

curam ct a Drium populo datam ad ossicium comitatus regi , qui sacerdotes arcam portavi pone tequerentur, of icium quod a nobias iam indicatum est Octari. Praeterea i os non expresio Dei iussi sed ex ratione oe more tum regni tum militiae fui se a prudente duce orpropheticissiritu pleno imperatos:eos vero quorum ratio hiam c.

poss

115쪽

e APUT M ARTVM. Ios itis initio habetur,non ante delectos aut postulatos accepimus, quam populus omnis transisset di a Deo expressio mandato con utitui se, se causam etiam quamobrem deligi iuberentur adiuncitam. Atque tentare voluit Deus isiorum fidem qui iam transierant flumen,hoc ess populi totius: namg. hactenus populus omνώ coctanti se simo traiecit animo, Lo tumultu aut cursu ted sedato es composito grafuoerinde atque si per pratum aut vasiem transiret: ita ut neque primipo- fremi, neque postremi primi ex turbatione es trepidatione redditiset, edomnes eo ordine quo iter facere solebant traiecere . id quod postrema superio scapitis verba Hebraica exprimebat,donec finierun omnis illa gens transire Iordanem. Hac enim oratione ordo in ransitu posite obseruatus significatur. Ia' vero cum omnes tram gent,miraculum gi lectassent,iterum iuberi eundem alueum repet refluminti,atque i ic aliquandiu haerere,ut postea videbimus,adno--m id faciendum periculum pertinet. Nam cum no fuissent a Deo delecti vel pestati inquisiuis of cium ista erat demandatu,sed Iosire arbitrio esset electio relicta; facile erat ut ex singulis tribubus unus qui . sibi metueret ne ipsi imponeretur id onus miraculi istius it ri. sibi expectandi quae res se metu augeret, quippe transeunte num

roso populo singuli aliorum exemplo animantur,neque pericula vμ.

adeo animaduertunt cui nauigatibus in turbulenta tem penate vivenire videmus: minus enim trepidatur ubi frequentia, quam ubi raritas eia vectorum:voce ipsa murmures loquentium,clamantium, . nentium, sibilantium, currentium periculi cura diuertitur. Adde quod conscia sibi errorum se peccati mens hominum analo etiam δε-

mone se gerente res cilia huiusmodi loca adire formidat,atque sibi

supplicium a Deo paratum veretur vulgare enim hoc restonsum erit, . et i quis durum aliquid aggredi iubetur, solin, aut cum paucu aggressurui fuerit, atque ex hominum vocibus se cogitationibus huismo i orationes proficiscuntum. Vetabo, qui Cerer se sacris Vu garii arcanae sub isdem Sit trabibus,=agilem smecum Soluat Horat.Car spha elum veris Neglectas, incesto addidit integrum. Raro anti cedentem Icelestum Deserui ede poena claudo. Et is ta de iis qui admi si eris conscientia exagitantur:

Hi su ni qui trepidant, & ad omnia sulgura pallent, Dam tonat exanimes primo quoque murmure Gest, 1 Non quasi fortuitu nec ventorum rabie, sedo, Iratus

116쪽

ros COMMENT. IN LIB. IosVE, Iratus cadat in terras,& vindicet ignis; Illa nihil nocuit, cura grauiore timetur, Proxima tempestas velut hoc dilata sereno.

Namque populo requente periculum adeunte sibi qui sique minus metuit umpropter eas quas indicabamus causin: tum quod fieri no posse putatur,quin in tanto numero innocentes anqui sint eraeter infantes etiam quorum causa caeteris Deus parcendum decreuerit, quemadmodum in primo Mosis libro ab G brahamo disertum leg mus. Igitur ad examen fidei eorum qui iterum Iordanis alueum si cum petere iuberentur, referendum est hoc Dei iussum: or quia fidei praeceptum erat, ideo a Deo est pronuntiatum,non a Iosue, qui nisti perte monente Deo hoc non faceret. Est autem dei testimonium OL sequium Dei iusiis cumulata seueritate, imis integritate exhibitum,nu Pa haesitatione, aut cura dis cultatis rerum earum P.e imperantur.' eque cogitatione in imitatis sui ipsius, ita consillyas. dicti iubentis Dei stilus rei multa exempla se in pluribus aliis piis anti-

quissi viris es in Abraham lectata sunt, qui contra bstem in s enici Midit, o non infirmatus est de, neque considerauit corpus Dum

emortuum, cum centum e set annorum, ne he quicquam aliud quia

feruentis dei cursum retardare posset, ita ista die qua Iordanis fluuius fuit ab Ista litis traiectus, magna in omni populo est fides reperta asitienteprimum Mectu er Iosuefaciendo; magna etiam in ipsis delectis, qui nulla cuctatione,aut exceptione Io ue dicto at . adeo Dei tu sparuerunt: itaque quod personarum exemplum

ctabat, hoc obseruandum censuimus:quod vero ad rem reis causam pertinet, Deus i e Iosue interprote exposuit. Iu setur autem lapides rosti de medio fluminis alueo,non de ripis. t riparum lateribus, sed intra alueum ipsum; neque de quocumque loco temere , sed de loco ubi

steterunt pedes sacerdotum: hoc autem se signum ipsum facturis D.

tuendum . monumentum propius Pectabat, ct faei isiorum acueni examen siquidem consistentibus adhuc sacerdotibus, ct arcam ῖ netibus, minus erat metuendum ne fluui, moles erumpere atq destu re inciperet ipsis vero motis se locum mutantiu iami egredient bus in promptu erat, ut sibi qui que metueret, maxime quod duod

117쪽

ε portuit esse lapides, ex quibus pyramis construenda esset, mira culi istiuου memoriam construatura. Ideos magnitudinu significatione tu i siunt lapides in humeris tollire , atque ex Iordanis alueo

exportare re tandem adpo ieritatis monumetum eo loco componere,

is quo ista prima nocte e sint quieturi. Vocavit a. Iosue duodecim viros, quos elegerat de filiis Israel singulos de singulis tribubus, SI ait ad eos, ite ante arcam Domini Dei vestri ad Iordanis medium, S portate inde singuli singulos lapides in humeris vestris iuxta numerum filiorum Israel. SSRiEM qua res peracta fuit, ipsa verba indicant: Primum enim a Iosuefuisse delectos robust imos quo* ex singulis tribubus singulos Gerbum Hebraicum HECH iN signi cat, quod in apparitionis,constitutionis, erect ionis, examinvitonis i rationibuου et ur-

tur, se ad rei Zam firmami staturam etiam signi andam asse

rar : deinde nomen viri: praeterea etiam construemo i a de singulis tribubus: quippe vox D E Hebraico M i N restondens, delectum indicat, ehmi diligentem. hos itaque ad te vocatos iubet iterum transire versus arcam Domini Dei ipsorum: hoc ea nihil aliud cogitantes

Dam quod Arca Domini, que ipsi Deum sevum praesidium,principem sericordem projicientemi habeant se eredant, intra Iord n sit,oculi que in eam fixis tanquam in sedem singularis erga se prouidentia , id quod Deus iusserit, facesanti satis istas esse, videre

arcam intraa eum fuminis, ut nίhil periculi sibi inde creari m tuant , maxime non temere eo accedentes, sita , iussis obsequentes: nustam enim di erimen, nultam malum imminere potest tantum, qVod fideliter Quina iussa subeuntes opprimat, quorum capisti capitis omnes numerati sunt. Vod vero dictum ebi iuxta numerum stiorum Israel, non fuerat a Deo pronuntiatum, ted a Iosue propheta explicationis causasoit adiunt Ium . numerum filiorum, hoc est tribuum filiorum Urael sic enim explieadum se ratio,ct Hebraicat, Chaldaica , Graeca lectio docet. Causa autem a stortationis es collocationis lapidum sub Ditur a Iosue. Vt sit signum inter vos. 5 quando interrogauerint vos si ij vestri cras dicetes, Quid sibi volunt lapides' respodebitiscis. ANil uot ubi es vetui est gentibus omnibu gestarum rerum,

118쪽

pactionum sederum, victoriarum,occupationum,pro Monum e minorum, se aliarum rerum quas ad posteritatis memoriam cons crare velint, monumenta ex lapidibus statuere, quod i a materies temporum atque hominum iniurijs minud obuoxia,quam caet erae omnes,probetur, quamquam nusia aeterna esse cognoscatur. Igitur

iusmodi lapides a Deo per filios Urael tosti, a portari locaris mandat,tametsi nusia inscriptione essent incipi aut insculpti,tamen nat munere lociet contemplatione multa varias significabant stin toribus obseruanda, vel inquirenda: primum enim lapide ex flumines sublatos arguebat durities seleuitas,quae fluuialib. xv p erumsaccidunt, propter diu haustum incoctumi humorem, atque etiam propter diuturnam aliorum lapidum a Pisionem se contritionem, lpropter exesonem a praeterfluentibin se perpetuo alluentibus aquis IacIam. His etiam rebus ponduου propter eoaem causas accedit. Opo tet enim traues esse lapides qui perpetuo fluente es Apim exundam te amne non euoluantur ,sed in fundo potius aluei subsidani. hoc primum lapides illi pra fere res in flumine sese natos arguebant atqui hoc cum primis obseruatione animaduersiones dignum erat, quem

admodum lapides qui in Duio diu fuissent,ojoriasiis ibidem nati i medio fluuio esent sublati, cum id neque facile feri potuisset,nea ηisi causea subessct quamobremfleret, sine consilio esse factum, croposset. Videntibus enim po eris lapides ex medio fluui, alueo in lo-

.cum aridum,neq. adeo propinquum, tortatos,primum mirari sub

ibat, quemadmodu a quibu/s fuissent delati. hoc est quod praedicis interrogaturos primum lios, Quid sibi volunt isti lapides'itis

uiatiles quid sibi et luni indicarer Isiud vero pronomen ,sibi, reciprocum hoc loco est'. dicats non eos qui interrogant se eq. lapides ipsos, sed eos potius, qui interrogatur. Latina aute huiusmodi reciprocatio pronominum, Sui ct suus, obscurior aliquanto est, atque Laurentis Vasiae dili entia non visa indigna: Hebraice, Chaldaicebatque Graece Minus quam Latine hoc loco est obscura. Namque tribus istis tinguis personae sexuda pronome est expres . Hebraice, Quidnam lapides, hi, vobis3 Chamue, Quidna lapides ipsi hi vobis Grine vero τί μαν Γι λοοι ἡγοι ψαῖν' Cuim interrogationis sententia est,uorum lapidum ratio a vobis est reddendat tamen ad vos ipsi pertinent, τι

Dertinere videntur: nam multa videmus suae auuant Egus non hῖe

119쪽

natos,non casu coniectos ed conoulto posius: rimum natura fluuia- tu ende numerus, praeterea constructio, demum locus,quid haec vo Namque signum oportet hoc esse alicuius rei vobis cum Iordane communis; vobis inquam flijs Israel, quorum res es rationes omnes ad Deum sunt referendae. I eo a Iosue signi'anter est dictum, ut sit signum inter vos. Inter vos erit perpetuum signum Iordanis, quo te fatur aliquid bis apud Iordanem conligi se, quamobrem Lapides hi vobis a Iordane tanquam pignus aliquod, tu quam direptionis etposses ionis monimentu,suerint oublati,ut qui victores ex prouincia victa res auferunt atque a ortant istis locis vel natas, vel colebres quibus subiectae vel aditae ct requentatae prouinciae argumentum confirmatur . Primam huiusmodi admirationem es interrogationem is excipiendam cresciat Iosue. Respondebitis eis: Defecerunt aquae Iordanis ante ar- cam foederis Domini cum transiret cui idcirco po- siti sunt lapides isti in monumentum filiorum Israel Q vsque in aeternum.

M v LT hli obseruanda breuiter ac trictim adnotabimus: Primum non iuberi filios Israel aliquid inscribere lapidibus istis, cuius lectione viatores admonerentur, hed tantum duodecim lapides ita collocari , ut numerari facile' sent, o Uraelitarum tribuum referre numerum; indicaret tribuum nomine istic esse constitutos.

que in antiquis monumentis, quorum multa cxempla vidimuπ, plura ab aliis accepimus, se non pauca a veteribin auictoribus legimus relata . Istud in uniuersum ob eruatur, ne quid inscriberesur quod

opere ipso absique literis o notis ostendi se . Non enim, ut nunc vulgo feri flet, legitur in latas: Hoc sepulchrum est Pauli; hic arcus Vesta antias: Satis quippe si oonte, arcus,si ulchra, porites,

fonte et similia opera, natura, rationem structuraei suae nus pro- ut . Ea vero tantum inscribebantur, quae cum memoranda situ idigna essent, ipso tamen opere significari non poterant, cuius generis sunt aucur es ratio se causa. aucZorem referuntur genus, familia,adnotatis pqblui, a priuati, o nonnunquam impense pecuniae, cum id exponi oporteret. Rationem hi Zoria exponit , causam et ero offudi, vel et in etiam explicatio. De qua arte a

120쪽

nemine scriptorum, o ciamus nostro secuto diligenter tractata,

nos exsacrarum lectionum obseruationibus pleni in Deo volente asi quando disseremus. Igitur lapides m a Deo in monumentum to co ocari imperati numero suo I raelitarum tribus indica ant, nat facetegemu proribant, O locvn unde fuerant deportati. S terest latum iudicare, 'inam factum sit ut ex semine 'erint sub ora, ct qua de causa quoque auctore fuerint conlaructi. Omnia haec quae D'ibus Vsis non poterant indicari, nisi inscriberentur, non notarum si hominum V sorum memoria atque traditiove accipi secum posteritate communicari voluit Deus, qui beneficia a sie facta magas animo com bendi, teneri, se tanquam de Irem con eruari mente, 'steritatis eodem modo mandari volebat. esse enim temporum hominumve iniuria vel caelisolii vitio incisae lapidibus notae exeruntur, vel obducuntur, maximὶ cum breues exiguae sium quo

ρ grandiores ictaeaxtur,longiorem orationem nou admittunt: Amst longa inscribatur oratio, a viatoribus,' p paucis imis, Titur, uis itineris conficiendi Dio aliena Aucunt legendi moro. obrem qui sapienti olim haec putavere,quam breui imas siri Wiones easdems expediti imas faciebant.S.S. E. Vt μὶ currat qui legerat eum in ero qVorum signorum explicatio non litem es tu, si hominu me uti, idi oubpraecepto commendatur, ea es me Dus cert/- tenet , ct crebrius repetitur,se facilius in Hiritur.

neque viatores remorari solet; im o dum narrantur, canuntur O e ponuntur,isVare potius es leuare: adde his, quod non omnes se reiciunt , etsi plures id sciant, inscriptionum tamen notasse aura norunt: omnes vero breuem rei gestae MAZoriam, se ratione animo copere, mente retinere, se q Vti referre o sunt. Oportuit autem horum lapidum monumeratum commune e e omnib. quotquoti nu bene ' com te uissent, utpote quo se beneficii ipso narra- 'trao ct ostfor ipsorum quorum haec nosse intereratMontiuebatur exponebatur I. ratio . Ideo non ait Iosue,Vt si quando te aliquis rorarat. I apertὸ Hcit Quando interrogauerint vos fili, vestri cris. uibus verbas nusiam Darentibus et Zis ignorandi copiam, exceptio met et exo at ouem relinqui it, se ut qui latres esse , demo si re Cr re an re riberenti neque vero v=rem te 'arcntibus ad ignora om co rei inon praeseras, quo res vel arita, vi