Bened. Ariae Montani Hispal. De optimo imperio, siue In lib. Iosuae commentarium

121쪽

inrata est, quod voce hodie signi catur , nonfuturum quoa cras adverbio indicari solet. Iuippe ut hodie perpetuo in praesens, ita cras perpetuo futura est. Obligatur itaqlarentes hoc loco huiusmodi ij, tumii sivis ipsoru oficis memoriam,narrationem o pro- fe ionem indeclinabilem in prae siens, o in losterum tempus t

nere,o quoties interrogati fuerint re ere,neque cuiquam minori, quouis loco, quous ne tempore negare , aut celare,di Fimulare, vel disserre rei onsum. Itaque pueras pro ter aetatis imperitiam ignia- ratio cause culpae non ad criberetur, taciturnitas γ' interrogandi negligentia vitio daretur :cbm aliaspueri cognosicendi auiditate hominibus innata es in puerilibus annisintque oculis poti imum eta liente percontatores esse, quod siemel didicerint diutissime retia re soleant. Itaque siue pueri, siue iuuenes quam saepi ime in terrogauerint, ne stonsum documentumque certum sibique con- As referant oportet, quoties rogauerint. rogare autem ipsos illos debere, 'ad id rogandi quaeram asuefaciendos esse manifeste docet Iosue statio, qui non sub conditione pronuntiauit, Si in rrogau rit te filiustuus: se aperta aseueratione, quando interrogauerit. Hebraicum Cis i pro qκo Interpres noster saepe vertit rauido, cum, nam,quoniam mandi vim habet,quam perpetuo fere exercet. 2uibus ex rebus ae mare licet quantam curam Dem populo suo imposuerit sacrae religionis atque pietatis summa capita atque elementa cognoscendi ac docendi, quantumi exemp o hoc muliorum Christianorum negligentia damnetur. Istud etiam Mimaduertendum est,

responsum a Iosue praescriptum,qu da fidem atque etiam ad of ij obligationem pertineat ertis es signi cantibin apertis s verbis esse

dictatum, atque ii dem ut referretur traditum, neque si mi ies ropeteretur esse mutandum, aut orationis varietatibus expoliendum:

Vippe io iis dem, quaei pietatis of cia orictant, orationibus,

multum GT ponderis, Or auctoritatis momenti habet candida ista inorum ermonum implicitas, quam quivelouas vel auditorum ingeni delicias ecuti fastidiunt, vel in magna incidunt incommoda ,ve certe admodum exiguos exilesi stuctus referunt. Complur

istia hoc loco a notatione di a occurrebant, quae prudens lector

podendis orationum huiusmodi verbis existimare apud se poterit. I ruen et ixu seu Restondebitis in hanc sententiam sed reston-

122쪽

sum ipse dictauit breui imum ista quidem, utpote ad praecepti for

mam concinnatum quod tamen omnem interrogationis rationem ab

solvat. Est enim ρη eceptorum breuis compendio at oratio cum a Iapientibus dictatur,ut cito dicta Percipiant anima dociles, teneant fideles. Continet vero oratio narrationem miraculi,quae prima in interrogatione expetebatur. Quid lapides isti quo pronomine admirationem indicari ob eruabamus naturae fluuialis lapidum. Interrogat in vero excipitur hoc re ponso: Defecerunt aquae Iordanis ante a cana foederis. Verbum defecerunt idem valet atque decisa sunt: Non enim ita defecerat,vi vel a terra ab orberetur, vel Solis aestussui exhalarentur,aut ventorum flatibus ab umerentur, sed ipsae decisae sunt ante arcam foederis Domini. Namque ita res ipsa factam δε- cI abscis fuisse aquin, superioris parte intumescente es refluente inferiores in mare celerrime defluxisse. Docet etiam se significatis verbi cHARAT H;quodproprie Scindere signiscat, or per translationem ad multa et u patur : idi ab Interprete nostro ex sermonis

Latini usu pro adluulforu ratione varie redditur, nunc Delere, nucpercutere, interdum consumere,aliquando circumcidere, abigere, ferire,atque etiam se si e caedere, se succidere. Est autem requent imum verbum locisi plusquam trecentis atque decem in Hebraica Bibliorum lectione repetitum. Igitur patrum apud Misi profesii primΗm opportunitatem lapidei ex Duj alueo tollandi miraculo ad scribit. Miraculum autem a Deo findus cum populo pactu conseruanteo promouente factu declaratur, dum dicitur, Ante arca foederis Domini. uo ante arca foederis Domin actum est,ex appe at - . ne ipsa nominis intelligitur oederis nomine or ratione sal rum dus autem hoc in summa continebat, Vt populin fide se pietatis o tu i u tabulis comprehenso, tyuq voluminibus explicato, Dram sibi regem singula iter pro 'iciente fauentems haberet . Deum a se m sericorditer promissorum conssitantia se veritate populum idium ini a regione peculiari tutela, singulariqueprouidentia gubernatumor ampli catum conseruaret ad aeculorum nes,quo adveniret promissum ista semen in quo gentes omnes benedicendae erant. Igitur, hoc pacro utrinque inito se relebrato, Rex populum suum in regionem Egam promi sum inducebat, inducenti vero regionis iani-io r Iordaia portaου aperuit, non populi ipsim virtuti dignituisque

cedens

123쪽

oden verum afacie Domini mota eLI terris,a facie Dei Iacob. Nam cum Domini farriris arca transiret,prouidentia foederis illius asser- trixat . vindex transibat .huius autem foederis ratione populus foederis particeps miraculo ligo adiutus fuit, or ad terram istam posit-dendam inductus,eisdem tamen cunditionibus p idendam, quibus tenendam occupandami acceperat. acceperat vero faederis perpetuo obseruandi conditionibus. Opus autem fuisse videtur miraculo cum induceretur populus in, ut humanae sapientiae ultitiae inquam, orgloriationi, o is praecluderetur aditus addicendum aliquando, Regionem istam belgica virtute inuasam,occupata,expugnatami fuisse, neque i ius causa maiorem cultum deberi Deo, quam ab abarum regionum quondam occupatoribus vel expugnatoribus debeatur: Vt ab Esau,cui Seir moles traditi a Deo fuerint, expugnandi tame, or incolis pulpis,aut coarctatis, occupandi se inhabitud,sic etiam o Moabitis sua fuisse coce si habitationes. Ita solent benefcj immemores

at . in rati homines suci naturae,vel virtutisὴae esca velfelicitat cir astroru es cientia ,vel cum Deo acceptu reserunt, 'rigide se comm iter rerum suarum facultatem adscribere. Ne vero populo huic quem in lucem gentium cst istorum errorum dedocendorum exemplum secreuerat Deus adhui Dodi aliquam socordiae,culpae atque negligentiae defensionem vaga relinqueretur ansa apient imo consilio essectu est,ut ipsa prima occupatio regionis citra ista Eri s umes omnibus aliis gentibus etiam te Patisiimum miraculum, non cor-

flare . tauo miraculo notum fieret, non populum scd Deum fuisse in- , iis . uasorem es occupatorem, sicut scriptum eis: Neque enim gladio suo

po sederunt terram, neque arcus eorum saluauit eos, sita dextera tua ςς or i uminatio vultus tui, quoniam complacuini in eo. am remi grato poliea Israelitaru populo exprobrabat per Pr phetam Deus. 'fD exivis; dicit Dominus es dixistis,In quo dilexi ii Mosρ Non ia' 'f' ne rater erat E iu Iacob, dicit Dominus: or dilexi Iacob, Esau am e rem odio habui Elposui montes eius in solitudinem, , haeressitatem . eius in dracones desierti. Δ uodsi dixerit I maea, DeInructi sumus,

sed reuertentes aedi abimus quae de fructa siunt: Haec dicit Domi- . nus De in Mercituum, ii aedi abunt, se ego de fruam,ctauocabum . . r termini impietatis, o populus cui iratu est Dominus usi e . . in aetornum. Et oculi vestri videbunt, or vos dicetis, Magni cetur .e

Rominus super terminam Israel. Huius loci a nobis citati longior

124쪽

explositio ex nostris in Etam prophetam commentariis petatur licet. praesentem commentationem satis fuerit, co derare illius conclusionis sent etiam: Et oculi vestri videbunt, O vos dicetis, Magnificetur Dominus super terminu Urae hoc est quod ad Uraetis term nos Zertinet,res est quae Domini Magnitudinem amplitudinem i. obseruaudam adnibandamq)Irobat, O ipsos Israclitab ad hoc ipsum constendum obligat. Hoc igitur praeter alia complura signi cat or tis ilia, efecerunt aquae Iordanis ante arcam Domini cum transiret eum. Neque enim homines tantum huius beneflcij testes relinquia voluit Deus quorum lingua non siemper verum icere, sepe autem mentiri fraudem facere soletoe naturam etiam ipsam fluminum

terrae,maris atq. montium, quae cum hominibu non cedat , simplexssemper ac verax constet,vm Deo cedit uiiu magnitudinem sane ii-tat mi testatur. Atque hanc rationem omne isse gratulatorius comprobat Psalmus: In exitu Israude Aeg)pto , do im Iacob de populo barbaro: cta est Iudaea sancti catio eius, Isra pote . 1 eiu imare vidit o fugit, Iord his conuersem est , et Oum: montes exultauerunt ut arietes, ct co es creta ni ovium. est tr i mare, quod , fugisti Iordanis, quia conuersus es rctro humi Montes exultastis ut arietes, ct coisses; cui agni ovium Elon et ausem V a rerum natu ra, se non caseu,non hominum mi tute mira da huium odi exhinis se

sectacula sed a facie Domini, sec. Hoc est quod Io e eoon cndum

praescribit: Aquab Iordanis, qui descere non olet, ejic se ante arca

sirent homines,aut populus, sed arca. nam nise arca foederis Domini primum transiret,aquae non deficerent. Hobraica et orba quod genera etiam Orpcronai exprimant inperte hanc efficiunt sen tentiam,praeterquam quod ista lingua ter est appestatus Iordanis in oratione hac. Narrationi autem expeditae miraculi se beneflcij populo costati ratio etiam subiungitur lapidum ex fluuio ablatorum, es causa etiam eorun cm compositorum attexitur; idcirco positi sunt lapides isti in monumentum. Fluviales isti lapides auferri istinc potuerunt δε-

duc is atque defectis aquis, ct idcirco isti, non ali', positi sunt in

moyumcntum miraculi editi, od negare et Aimpi' simi se inimicissimi nequeunt , cum Oumales viderint lapides, qui aliunde quam o Iordanis alueo togri Lon porti Anti maxime cum colori s se

125쪽

cenis alijs notis uuiorum etiam iapides distincti conspiciantur: in monumentum quo ae sityi I rael beneflci' accepti no-in se conditionibus . deris: in monumentum domin, in regionem non Iseraelitarum proprij, seu Dei ipsius gulari etiam iure: in monumentum huius iuris ex Des liberalitate O misericordia foederis istius part cipibus co municati: in monumetum denique foederis ab ipsis iuxta praescripti leges conseruandi di in aeternum v que. Vocabulum GHOLA M ,pro quo Latine vel Saeculum, vel aeternum reddimuου, non semper Aeternitatem istam terminis carentem signi cat eis pcrpetuam durationem rerum quoad singidorumgenerum natura fert: Itaque si diuinis adiungatur absolutam. indicat aeternitatem; si naturalibus rebus, sar m aeuum Iumanis argumetis nunc longiorem, nunc breuiorem pro appestatae rei desinitione protractionem ostendit; t multis in locis cum euentu ipse Latis obser ri poteH, D' a nolis in De Dition m opere indicabitur. Hoc autem loco cum ad lapidesiPud in aeter num refertur, signi cat tam diu istis visendos quamdiu Isi telis regionem istam incoluerint ciYm vero ad onumenium ipsium desinondum tra citur,perpetuam,nusio tempore nusso loco de lenaeum, commemorationem indicat. Nam quanquam saeω

lorum impulseu rerum i mutatione lapides isti vel consumpti, vel sublati fuerint , memoria tamen miraculi diuinici benefici ,quam tot

ueccati aluerunt,quam sacra Scripta P erua ιnt,nu a unquam dolere poterit oblivio. atque hactenus ' e monumento es o, quod quia multarum magnarumh rerum summam habeat, longius. explican dum censebam S.

Fecerunt ergo fili; Israel sicut praecepit eis Iosue , portantes. de medio Iordanis alueo duodecim lapides ut Dominus ei imperauerat, iuxta numerum filiorum Israel, usque ad lo- cum tu quo castrametati sinat, ibique posuerunt eO,. FiDEi periculum eorum qui lapides e fluuio tulerunt obsequio effici a faciam declarat historia, id i omnium tribuum, se ordianum con ποι atque adeo approbatione cositi, Dei pre Iosue indicati. . Ex quo illum impositam ore cepi se probantur agno siendi memor retinendi ',con eruanaei lapidei, i or mi si ni ea: iovem j dem quibus u Io te in Vi fuerant, verbis contentani, ne ulli exceptiooe fa vel rei, vel temporis, es loci, A ribuum ,

P a tum

126쪽

iis COMMENT. IN LIB. Iosvr, tam earum quae ultra,quam earum quae citra Iordanem considerent,

sed omnium pari consienseu se approbatione iuxta numerum filiorum Israel. quod cum Deus non apertepronuntiasset, Iosue tamen, quia res ita postulabat, atque etiam quia ipse iam illo miraculo diei igniud uini consit, apud populum istam interpres declaratus fuerat, exposuit. ΔΤ d vero additum est, et que ad locum,eb pertinet, tiaras in posse ionem suam venisse,eandems sibi a Deo datam, es certa praesentis mansione es pernoctatione occupatam ex more signasse, de nisse, se constituisse ostendatur, aedi cato rei atque temporis, tum cst auctoritatis monumento. Idem namque lapides illi referebant, atque si publicis tabulis conscriberetur, Assos noctem istam eo loci consedisse auctoritate illius, qui Iordanem disciderat, unde lapidesisti erymi sublati,eadem aucZoritate lapides istas coLocase. 'uod vero legimus ibique posuerunt, inresistendum est arie ct in stria ita fuisse compositos, ct constitutos, ut es tu, o numeras esse obseruando rem omnem referret uius usa eo loci delati atcompositi fui ssent.namque verbum Ponere, apud Latinos adstruictu

ram, architecturam h eleganter urpatur: vi,Templa Iovi centum latis immania regnis, Cetum aras posuit quam elegantia quos et cr-bum H E N I A H H in sacra lingua obtinet.

Alios quoque duodecim lapides posuit Iosue in medio Iordanis alueo, ubi steterunt sacerdotes qui portabant arcam foederis Domini, & sunt ibi usque in praesentem diem. . PRIOR Es lapides isti non tantum miraculi, verumetiam faederispraeclarum tentimonium atque monumetum futuros, posses ionis ius es rationem indicaturos, ct tolli se constitui Demius ii, i s diligenter Iosue curauit: qui non ex expresso Dei iussu, sed ex

ducum es principum noua loca occupantium mor non tamenpraeter

diuinum consilium quod propheta illi co noscebat, ipse sua manu duodecim alteros intra Iordane statuit rim loco ex quo Aj duod cim fuerantsublati, hoc est quo in loco sacerdotes lagi, qui arcam fae- deris portabant, haesierant, interea dum populus pertransiret;qu acto se Iosue nihil aubitantissides o studium ista anai modis o

nilus diuinam gloriam commendatur, se veritas etiam reusae diuinis miraculi magis comprobatur. ciuine minin temporis poni

127쪽

potnit a duodecim viris, 'gulos lapides tollantibus ex uno loco at sextra minis alueom a portantibus , quam ab uno principe viro totius populi nomine duodecim lapides , eosdems magnos in unum locum intra alueum ipsum comportate; deinde etiam stingulos erigente, o statuente, ita vis os, erectos, ad numerum cognossendum

discretos consti re quis posset. namque hoc modo positos Hebraicum verbum i Exi M sibi cat. Et sunt ibi us' ad hodiernum diem. due ad eum diem quo haec a propheta scribebatatur. Neque vero um est isios diutius multotermansise, quoad Deus haereditatemisium non spreuita malitia inhabitantium in ea. Poterant vero lapides Hi eo ita es notari ab iis qui in ripa cousi ferent, quandoquidem Iordanis aquae puri imae,maximi peroicitae esse perhibentur: notati autem apertὸ indicabant se illic ab A. miraculo non fuisse constitutos. Nemo enim intra aquam lapides inquirere, omportare,ce

to ordine collacare, erigere, o figere posset. Oportuit autem duodecim fui 'sacerdotes Levitatis lagos,qui portabant ista die arcam, totum Israelitici populi concilium referentes, cum legamus, lapides hos alteros a Iosue erectos, ubi steterunt sacerdotes qui portabant arcam foederis.Singulos enim lapides pro Sulis capitibus erectos interpretamur: siquidem positos legimus ubi steterunt sacerdotes. namque inJacio quod ab , Tu ambiebatur, nonsteterunt: ergo lapiades in i o cio nu i sunt erecti. Atque Hebraica verba rem hanc

aperiri indicani: Sub statione pedum sacerdotum. sub statione psaum Ergo vel sex fuerunt sacerdotes, ct in singulis pedum vecti se vult lapidei sunt xl, sed hi exi 'ui admodum, neque adeo firmi, neque adeo con=imi essent: Vel fuere duodecim sacerdotes, orsing

lorum velut signa singuli lapides erant: atque hoc rei ratio magis probare videtur, praecipue cum pro eo quod nos vertimus sub, Hebraio sit τA H H AT H ,quo vicem alterim signi at perpetuo usurpatur in huiusmodi enuntiationibus: Mortuus est Salomo, se regnauit Roboam im eius ira eo: Vbi nos dicimus, ira, Ea lingua dicitur T A RHAT H sub eo iuri ius loco. eq.vero necesse uit sacerdotes italos magnos esse cum v mu tantum esset singulis aetatibus magnus sacerdos,praeter que multi erant ex Aaronis familiis prognati. Iuam quam quidem opus fuit sacerdotes exilis loco in quo constiterat,dum Zopulus transiret,aliquantulu concedere, ut Iosue lapides ora o

128쪽

dio, io nec omnia complerentur quae Iosue ut loqueretur ad populum,praeceperat Dominus, & dixerat ei Molbs. ALiΑ miraculi ampli catio atque sidei a Motam comoemdatio hoc loco indicatur, cum summa offici, a Ioue expositione. Nes

digiis se praec* torum Dei ominam rcpetiuit se exposuit populo in tribus conssituto locis,atque ideo commodius audienti: atque hoc modo. ma Afri antecessor, si liui Mosis partes hoc etiam loco transegit. A locutions, vero omina fuit, Dei beneficium istari quo i a die af cie

bantur, ob eruandum, animaduci tendum, colendamq. proponi relindicarepromissorum rigorum terrenorum eatiatum, sirim in posterum

persuadere, es of c, ipsis faciendi studium commendare. Hoc exim inter alia curandum se imitatione sui Dei j ire su Io ue Moses mi- ,, po uerat,sicut scriptum est: Pracipe Iosere, corrobora eum atq. con- ,, forta,quia ipse praecedet populum, se diuidet is tcrram quam vij - ου es, circ. es paulo in serius: Et nunc I raclaudi pr.ecepta, O iudi-

cia,quae ego doceo te; ut faciens ea et tua , . ingrediens to iri u te ram, quam Dominus Dein patrum velli oram Eturus ebl et obo. Non adsis, ad verbum quod vobis loquor non auferetis ex eo. Cu- ' stodite maxdata Domini Dei vcstri, quae ego pracipio vobis. Oculi et stri et idernnt omnia quae fecit DominVS cotra Beelphegor; quomo- do contriuerit omnes cultores eius de medio velfri. Vos auscm qui ad- haeretis Domino Deo et e ro,viuitis et hiuersi v queinpraesente diem.' Scito quod docuerimus vos praecepta atque iustitio: si cui mandauit mihi Dominus Dei me aciei in terra, quam posse uri essio,

se ob eruabit se se implebitis opere. Hac est enim vestra sapien/ia inteste Ius coram populis,ut audientes uniuersi praece sa haec dicant, ' En populi su e Cr in te isen gens magna. Aciue enim est alta. natio

129쪽

CAPUT QUARTUM. Hyx iis tam grandas quae habeat Deos appropinquant sibi, sicut Deus era est Onoris ob eruationibuu nostras. diuae est enim alta ns

i-c M. t habeat ceremonii, iustat iud cia, Gr uniuersam legem, m ego proponam hodie ante oculos vestro, ' Custodi igitur temet cci im, des animam tuam follerte. Ne olliviscarib et erborum quae vi- ς ς cruot oculi tui, ne excidant de corde ino cono's, diebus vitae tuae: ς ς Acebis ea si os: ac nepotes tuos, circ. Omnia haec es quacunque in aι ina lege in hanc siementiampopulo inculcanda liquotur, intra Ior- rinem repet ii Iosue,es haec notis in hoc loco indicantur,donec Omnia complerentur quae Iosue ut loqueretur ad populum praeceperat Doininus,&dixerat ei Moses. Postfa Iam vero astocutionemst tim Iosue iubentepopuluου qui reliquus erat, traiecit: hoc est quod narrationi obiungitur: Festinauitque populus, transiit. HAC TENV S hemo se tinauerat, sacerdotes intra fluuium diu Ostiterani, lapides ferant sublati duodecim, totidem a Iosue er im,a Dcatio fac a,omnia i haec opportune, nature, se ordine eruato 4cta fuerant Minc vero populin is, qui reliquus aerat, seisinasse di- citor, quod Ioue factum exi rimare oportet, cui sicut hactenus aqua partim consi eos, intumescens, CT re uens , partim verodestuens obsecundauerat, ita etia quamprimum iussa deI7uxura erat, intra pro rium alueum recipienda. Non enim Onia Iosue auctoriato ouenderetur fluuius diutius quam opus e pet retineretur Huanta offenditur cum iu sus refluit, ex lectati diu, or eam moram,non sua natura,aut Jonte, aut temporis, astrori mne vi, sita Dei i erantis iussu se prophetae praedicentis mandato facit, rursus , iusis

residere, accelerat se defluit,lia ut nihil sibi, vel actionis, vel tons-poris in hoc exemplo et surpet: Igitur ad side faciendum aucZoritatis Iosue tam fuit expediens, fluuium qui iam refluxerat icto parentem, festina e quamprimum, se defluere,quam fuerat olea j indi, I rq re, intume cere, o re uere: perinde ac si clare diceret Io ue, se mate, tra te omnes: volo namque fluuium iubere re dere, mi

dicto m o, M e iusui Dei ilia parere omnino agnoscatis. ita mirac Ia confirma itur, c in te uni magis, ubi natura rerum prae cripta temporum momenta adunguem obsieruat . . t ue hinc est quod

fra i s miraculis, quae a praecepiore nostro christo facta narrantur, frequens

130쪽

sequens temporis obseruatio consticitur,t Interrogabat ergo horum ab eis, in qua melim habuerit: se dixerunt ei, uia hcri hora sepii Ana reliquest eum febris . Cognouit ergo pater quia ista hora erat, in qua dixit ei Iesisti, Filius tuus vivit. Cumq; transissent omnes, transiuit Arca Domini, sacerdotes quoque pergebant ante populum. HEDRAi CE ante verba Aga cumque transgent omnes, legi

mi & fuit. magna notatione euetus cum praedictionibus comparandi;indicatur enim ordo rerum ac temporum Ius erat Iosue matur riiraiectionem reliquorum qui ultra Iordanem adhuc erant: matura

tum festinatumi est , neque tamen cotinuo aqua re dere incepit, quae non populi virtutese omnipotentis Dei iussu continebator oflabat reportuit autem arcam pertransire cui fluuius obsecundant,atque ita facrum est: nam cum populud omueis transisset, mox arca Do- mini omnia haec es cientis transiit quae prima carperat transitum postrema absoluit. Deinde vero uti regis solium praece it populom abacerdotibus delataante populum, quorum officium tunc fuit exemplo suo aliis anteire: Atque hoc pacto populis acerdotum explorat fuit, cui sese sociam a linit duarum istarum tribuum atque dimidia des , una cum V cioso obsequio: non enim illi sicut caeteri timuerunt eodem loco que modo traiicere, se promi Fam a se

praestituri. Filh quoque Ruben &Gad , & dimidia tribus Manasse at

mali praecedebant fratres suos filios Israel,sicut eis praeceperat Moses ,& quadraginta pugnatorum millia per turmas& cuneos praecedebant per plana atque campestria urbis.

. Iericho.

BONO Rurus fratrum o cia es partes viri in exemplo suo probabat,non alios pone secuti 'ed praecedentes, fide Mo data ianu, ii lum alacri animo praestautes, tr. ita Deo obedietes,incensost dis candi Israelis nome,cuius bos reniae tu arrent , ipsi quo.