Bened. Ariae Montani Hispal. De optimo imperio, siue In lib. Iosuae commentarium

341쪽

CA DECIMUM. 333. niendum maior adhiberi soleat cura. Verumenimuero ijs,quos diuina prouidentia singulari beneficio iuuandos, promouendos s suscopis , perinde eis, qua parre hostis, quamve frequens immineat, imo

quo frequentior incubuerit , hoc maiorem ac breuiorem adferre victoriam creditur. Iosue a Gabaone inchoatum beatam per varia loca o regna producebat, occasum versus perpetuo tenacns , perueneratque ad Lachis usique Gaeter regia a tergo reliina, quae se una ex euaorum urbibus eras, inter quam es Lachis Saronae montes in

serjciebantur: itaque se regium exercitum se montem praetergressusfuerat Iosue; cum in Lachis deueniret . quam opportunitatem rex Gazer sibi non praetermittendam Auxit, ut Iseraelitas ct ex omperiori loco adoriretur, o duobuου praeli s diductos arque occupatos, altero a seeAltera a propugnantib. Lachu ciuibus vehemetias acrius

premeret. Erat vero Hiram vir arte virtut eque belgica strenuus ,

mi re ipsa declaratur , utpote qui tantarum a Ioue gestarum fama erum, quo minus ipsie ultro in beatam procurreret, minime sueris interritus ,6 inuadendi MI iis occasionem,tempus,opportunitatemicognouerit ac ceperit: idi non tam sese defendendi quam vicino regi oppreso subueniendi es opitulandi causa. namobrem i ius nomen, visuo aevo praeclarum hic appellatur, quo maior Uraelitis ex diuino praesidio victoria ratio constet. Haec quae nobis adnotat uni, omnia huius versus orationibus ac verbis ligni cantur. Eo tempore, cum Lubis obsideretur: ascendit Hiram : qui et ora Saro-Mae montes habitabat: ut auxiliaretur Lachis: Depostulatus fuerit

ope ferre ex co irationis rege siue,quod magis consentaneum est,i' 'υliro cum instructo exercitu ad se de e dendum paratus esset, M' Leri seu Lachis urbem a Iosue obsideri, a que obsidionem umsius protrahenda exi masset, Israelitarum exercitum a s gornua dere constituerit , quem tamen Iosue, quamuis in Gad partes ex mcitum cura g. diuideret, percussit cum omOi populo cius usque aut internecionem Dboc est, nullis omnino relictis ex istius exercitu reliquiys. Atque Da fenus contento cursu Amorrhaeos cir m ora paridis Iosue et flauit ad laevinorum et sique terminos: in e verurursus ortumversius iter faciens, quinye 'rum regum, qui vis

evictit iis fuerint egias urbes mirabili cosciendi cHeritate

342쪽

334 COMMENT. IN LIB. Ios VE, Transsuitque de Lachis in Eglon,S circundedit: atque expies nauit cam cadem die ; percussitque in ore gladij omnes anninas quae crant in ea iuxta omnia quae fecerat Laciai TRANSEUNDi verbum itinem rationem non solam regione

fidelia θ' acio mutatam Mn is cat: conuerso, inquit,cursu,o multas oppidis sipote nihil negotν facessintibi, decursis et praeterm is ad Eglon usque procesiit quam eadem die se obsedit, ct cepit. Ascendit quoque cum omni Israel de Eglon in Hebron, de

pugnauit Contra eam

ADMiRANDVM singularis prouidentiae argumentum μου l Aionibus perpetuo obseruandum est in tantis, t que frequenti Wprorijs,tanta hostium strage, tamen Oraelitas non sui parte fui is imminutos neque defessos, sed cum duce suo integru copi' perpetuo perseuerasse.Hebron urbs in monte sita, ct antiquisiima , munit ima fuit, .se Giganteo nomine percelebriis, alias Viriatharba bdicta,propter quatuor maximosem virorum ,a quibud habitata, ita auctui Iucrat inobilitatem; haec obsidioneo non expectauit, edant uertii copi's ad propugnandum proauctis. Cepitque& percussit in ore gladij, regem quoq. eius &oi nia oppida regionis illius, uniuersasque animas quae in ea se .rant com moratae. Non reliquit in ea ullas reliquias, sicut sc- cerat Eglon, sic fecit&Hebron, cuncta quae in ea reperit con su mens gladio.

HEBRON in nu se rei bris atque frequens ciuitas in occisi nupera Iosae e regis locum alte iam suffecerat, siue lassius legitimum haeredem, siue alias a populo Hoctui enim ne d erretur, se regni

atque ditioniis magnitudo, ct lcmporum nec uaspostulabat. Hu ipsum nouum regem oc fum narrat historia, o o nem etiam tu lum interemptum, imo urbes omnes alias, quae sub regis i ius imp rio ac ditione erant, continuata opera captas ct vas alas. Id autem ideo factum fuisse existimamus, quὸ urbes laga omnes propter tus naturam atque operum munitiones perfugi ac praesidi, locum o ορ- portunitatem praeber osti poterant. Oporruit igitur omnem itilam regionem plane de Lari. Inae reuersus in Dabir,cepit eam,atque Vastauit:regem quoq. caus atq. per circuitum oppida petrcussit in ore gladij: nona dimi,

343쪽

dimisit in ea ullas reliquias: sicut fecerat Haron & Lebna,& regibus carum, sic fecit Dabir S regi illius. A Lachis quae non longe a Palaestinorum sinibus iacebat, ad Vsbron, quae Omorrhaeorum ortum versius secundum meridiem vitima regio erat, iter tendentibus, Debir medio fere statio ad dextrum relinquitur. Hanc urbem post et Iratum Hebronis regnum requirendam censuit Iosue,quae viri que lateras prae Isauxili ' cades,nec effugere, ec sese assendere potuit, quamuis montano in loco sita, o regem iam recens creatum haberet, ct alidis eiusdem regni urbibus ei munita. Percussit itaque Iosue omnem terram montanam&meridia- nam,aaque campestrem,S Aseroth cum regibus suis: Non dimisit in ea ullas reliquias, sed omne quod spirare po-

. eterat, interfecit, sicut praeceperat ei Dominus Deus Israel. Cuius CuN QE E oppug Idae regionu duilex narratur ratio:

altera loco litus senaturas ectatur: iteravero magnitudine aest matur. insitu sunt seli atq. si obseruatio, si motaniri tractus sit pla-

aquil aridui per sipatu fur si rata siluit se nemoribus freques i

si calido, aut frigido, aut humido es cra fore aeris auraei usustu

iu= ciborum quine varietas rerum e u nandi facultatem vel a G.re,mel minuere solet pro corum a quib. be u infertur, vel etiam propul atur uri ingeni , hebitu es cosuetudine. N Milaute huiusmodi varietatis quicquam Iosue or Uraelitis obstitisse indicat hinsoria,

quo minus uno eodem bella paucis diebus confecto,boues omnes viacti,urbes expugnatae Oz captae atque vactatae fuerint. Omne terram montanam. VHes in ipsis montium culminibus, se praeruptis caci uinib. post in non minas aut serias. atquecampestrem & planam.

Meridiana etiam,quae aridior sicciori est, o propter Solis vim perpetuo exusta, o mediam inter haec genera seroth. 'uod vocabulum quia simplici Latino verti non pomis, Heῖraeum interpres rei quis. Signi cui autem Asieroth. quod Chaldaem parapuerastes exposuit,s msiones ex altitudine: Hi stanice Las venientes. Namque omnibus huiu modi partibus, atro situs generibu regio ista propter soli fertilitatem. culta, aedificata , habitatai fuerat. Omnes itaque, ius regioniis urbe Aquocunque modo,quocunque situ, quocunquc ha-ι, fuissent, quibuscoroe cultorum es babitatorum ingeni , et Dribus

344쪽

ratas, artibus imi instructa cum Degibm suis unico bessso omniano confecit Iosue, diuinis promisio Uus, atque Domini Dei Israeli is parere attento animo studens: ita breui imo tempore diuinum iudicium ingentibus i u exercitum, o diuinum etiam promissum pio ct meo populo praestitum conititit. Sed quam longe latis pr pagata dilectoria, se occupata fuerit regio i a unicu expeditisne ubiuncto versu declaratur. A Cades-Barne usque Gazam, omnem terram Gessenus qua Gabaon. EsT Cades-Barne in extremis Arabiae se Canaan confinibus cuius metio celebris in Mosis historia sit, adiaceti I praelitarum regioni ad ortum meridie ver Q; Gaza vero Paiactinorum prima regia tracti ista expeditione a Iosue occupatum claudebat ab occasu, interiora te rarum, atque hu terminis conclusa ab ortu es Borea nomine te

rae Gessen indicantur; sed non eu isia Gesen Aeg tia , quae Pharaonis beneficio Iacob et si se in usum pactionis concessa fuerat. Atque in his captis es occupatis urbibusiac ditionib. Gabaon quoq. numeratur, a cuius obsidione es expugnatione L morrha fuerant depol . Hae itaque omnia uno impetu expedita fuerunt. Reversusquc est cum omni Israel ad locum castrorum in Galbgala. EANDEM expositionem huius capitis pos iremur versius cum in. quem interpretabamur sextodecimo habet.iPic enim summa breuise concepta, hic vero numeratis rerum gestarum partibus, ct si visi sim expositis, petita est. Erat autem isto tepore tabernaculum apud Galgalam erectum, quo loco praeter eos qui in expediti nem e .lis erant, reliquγου populus omnis manserat

QVae cum audisset Iabin rex Asor, misit ad Iobab regem

Madon , 5 ad regem Semeron, atque ad R egenu Achsaph. CoNpici ENDORvM Porum opportunitatem Israelitis Deus aimirabili prouidentia creabat, i dem ipsis artibus cir rationibu et μή, qui ι muni huiu/princeps electum Deo populum perdere co-

345쪽

CAPUT UNDECIMUM. 337gitabat, hoc est virium atque potentiae magnitudine, o coniunctu multarum hostium copi s; quae res serendas plu rimur valere existimantur: Verumenimuero nisi Dominus custodierit esuitatem, frustra vigilat qui custodit eam.

Vis consili egens mole ruit sua, i Vim temperatam Dij quoque prouehunt In maius; iudem oddre vires Omne nes as animo mouentes.

Narrat igitur historia, quemadmodum post de Luta maximas

cladibus confecta quinque morabaeorum regna et era fere omnia; quaecunque Cananaeorum nomine censebantur, quamuis maxima es potenti ima, exiguo tempore superata pe1sundalai fuerint,a ranssis exemplis cum insaniae humanae, tum prouidentiae ac virtutis diuinae. Huius autem rei initium apud Iabin regcm Hasor factam, qui inter ceteros Cananaeorum reges primaου obtinebat, vel quod re-

gnum gubernaret potent imu,vel quod ipse Canaan patris omnium antiquam sedem haberet: IPic enim videtur Canaan habitasse, qui proximam maritimam regionem Sidon primogenito occupadam tradidit cui scriptumest: Canaan genuit Sidonem primogenitu suum μ ' Hethaeum es c. Atque hunc Iabinum regem interemptorum quinque Aegum expugnatorum regnorum atque liberationis Gabaoniticae auditus verus nuntius non solum a dimicatione non deterruit edetiam maiori aduersus Israelitas odio incendit, se microriae obtinenda opinione , atque oe auxit; tantum in ista scelerat ima genie -- fama se in pientiae insederat. Oportuit enim una cum acceptae claris nuntio editorum a Deo miraculorum expositionem fui sole ad Iab numperlatam: quorum cognitione tantum abs ut ractus es adpaenitentiae ac pacis cogitatione conuersus Derit,ut etiam majori obstinatione obduraueritior diuino consilio humanis viribus obsistere de creverit. Huiu modi monstrosae stultitiae plura exempla antiquas historias legentibus obseruantur; tinam nulta nostris saeculis fuerint oectata. Iste itaque primm Regum iEorum socios conobationis omnes ique genere sibi coniunctos ad besium coniunctis copi s es ibribus atque consti s aduersus Israelitias serio capessendum concitauit. α uando uidem non videbatur e ectandum , ut diuise totius regionas vir paulatim exederentur; nunc uno dein altero exerci-

346쪽

33s COMMENT. I N L I B. Iosv E, tuac regno expugnato se perdito. Consilium ergo fuit, extrema omnia experiri magnae Uraelitarum felicitati maximam oppugnotorum manum atque industriam opponere: Pamobrem vicinos priamum , deinde remotiores, cunctos denique Reges ad commune ρυ gnatione unum in loca conuocauit. Misii igitur ad Iobab instris v nionis virum regem Mada, siueMadon μι proximu,o regem Semeron remotiorem aliquanto meridiem versus, o isio etiam magὐ remotum schsaph regem, qui eandem meridionalem 1 ectabat ρυ-gam, quorum urbes es regna siecundum montosa Taboris loca erant. Vltra hos autem ad Austrum nulgi iam supererant reges lassis quinquemorrhavrum occisis. At vero is Boream, ad ortum atque ado casum multi adhuc at,quos omnes una congregandos Iabin curauit.

Ad reges quo l. Aquilonis, qui habitabant in montanis, & in planitic contra meridicm Ccneroth, in campestribus quo que & regionibus Dor. OMNi A locorum situsi genera in summa primum indicantur,

deinde vero gratium nomina,ct quas quaeq; scdes tenuerint explica tur. Sape in Dareu desicriptionibus Cananaeornm terrae fines vario nomine,verum re eadem tradatur,ut in sacro Apparatu indicabamus. Omnium autem summa est abortu Iordanis thuim, ab cccasu M re magnum,quod Mediserranom siue Syriacum Latini dicat, a Moridie Arabia,a Septentrione Libanus mons. In praecedenti vero capite omnem fere meridionalem partem a Iosue expugnatam es occupatam accepemus, non modicam vero ab ortu captam ipsoprimo imgresu, ut Ierichuntis, Har, cst Bethel regiones es regna; reliquae orottartes eae, qua versu hoc indicantur, plentrionalis omnis, o occiduae atq. Orientales regiones uari; reges fuerant de agati. Comstituta ieitur Nasor ad huius narrationis ratione prima,vrbu ex qua conuocario acta fuit,Septentrionatis tractuu primum petitu est, secundum Libani procursum; deinde ab ortu meridiem versus montana ct plana loca visuntur, secundum lacus eos,quos Iordianis fluuius eoicit, quondam Chineroth, Christi vero aetate Gen Orsiue G nerareth mare H ctos. Hinc vero occasium versius redeuntibus regiones Dbir ad mare et quesiue Syriacum extenduntur. Atque haec regionum summa descriptio est;Gentium vero, quibus regiones ta incia tantur, insunt mina.

347쪽

e A p v T v NDECIM v M. 33'Chananaeum quoque ab oriente & occidente, & Amorrharii atque Hethaeum, ac Pheremum & Iebusaeum in montynis. Vox Latina, quoque,non addit,aut adiungit hoc loco, sita exponit: isti dicatur, Haec quoque sunt nomina lentium, qui in istas habitabant reeionibus, Cananaeus ab oriete σμ occidente, Amorrham atque Hethaeus es Pherezaea se Iebusem in montanis. Prosequitur autem expositionem gentium. Hevaeum quoque, qui habitabat ad radices Hermon in terr . Maspha. HERMONrs montis frequens in 'tris libris mentio est. xta quem Hevaeorum gens habitabat: erat avium altissimus Age mons, τι constituta oecuti totum Hevaeorum agrum prospe Zaret, quamobrem regioni is nomen Mab ha, siue Mistbasoc est, oecuta, inditum

videtur. Atque tum ex locorum situ, tum ex nominum notatione va-rj m triplicos ingen/j Atque ad rem gerendam non una tantum a te ac dexteritatis genere praestantes hosses Uraeli paratos virim N, orum copias frequentias se numerum mox indicat historia. Egressique sunt omnes cum turmis suis,populus multus nimis,' sicut arena quae est in littore maris, cqui quoque de currus immensae multitudinis. RERvM quae humana opera numerari ut mensurari no possunt, imaginem, festa caeli,ct maritima arena referre solent; ut, Mul-c hic

pocabo siemen tuum sicut ste as caeli, ct sicut arenam,quae est in oς-

rore maris. Et apud externos, ' neque enim numero comprendere refert: V a nox MQuem qui scire velit, L byci velit aequoris idem . Diicere, quatri multae Zephyro turbentur arenae. .

Verum enimuero quamqua imago haec hoc loco perbolicos inducta videatur, nobis tamen nustam excelsum signi ca sed proprie aptii sime . propsta obstruatur. Neque enim ait hi toria hontium multitudinem numero comprebendi non aliter quam maritimam arenam

non potuisse , sed tam densu frequentes fuisse ait isiorum copi,,ut

quacunque locus prospectaretur,nihil aliud quam populus videretur, et nas esset agri tacies hominib. operti, velut ijs qui maris littus prosteritant, omne solum arena constratum vi tur: nu quam enim vel prati portio, vel alta praeter arenam cptas citur ideos proprie et v a ' quitur ε

348쪽

340 co MMgNT. IN Lis. Iosvr, quitur: Non enim inquit, homines multi, sed,populus multus nim ne sue ait, ut urenae, quae numerari non possunt quocunque loco sint, sed acu t arena, hoc est, sicut longe latet extenditur arena ea,quae essis littore maris, cuius facies omnis assiduo fluctuum actu arena constrataco picitur. Id autem ita fuisse oportuit tot regibus una cum mrmis propri , hoc estistingulorum exercitibus integris coniunctis. tque hoc pariIo non modo vires ingentes Israelitarum viribus, ver armetiam numina numini, es, ut ipsorum disciplinae erant V ra sideribus atque felicitates felicitatibus opponere gentes Assae errorum tenebris immerse cogitabant. Nam qui vel deos plurimos esse,

velfata fortunam 4 aliq id pose existimauerint, in haec insana consilia incidat necesse est, ut vel alijs numinibus alia propter virtutem a0t gratiam cedere posse putent, vel fata etiam, quae alias Assu focoMctant imas singuntur, aliorum populorum satis , vel etiam di - impediri ac turbari, minui, mutari, tempera ue censerant. in huius nodi namque stultitias humana mens, ubi semel a veri via discesserit, rapitur; quas etiam grauibus verbis describere ac deping re, imo se confirmare non erubescit. CAtque ex hoc exemplor Ansaenere ista sy:- MEne incoepto desistere victanN Nec posse i taliaTeucrorum auertere Regem'. ippe vetor fatis. Pallas ne exurere classem Argiuum, atque ipsos potuit submergere ponto Vnius ob noxam, & furias Aiacis Oillei Z &c. acpaulopin, .. Ait ego quae diuum incedo regina, Iouisque.

Et soror de coniux, una cum gente tot annos Bella gero. Et quisnam numen Iunonis adoret Praeteret, aut supplexaris imponat honorema

NXque enim vel a gentibus , vel ab Israelitis, vel etiam a C Asianis quicquam aduersus rectam rationem, vel manifestam Dei doctrinam peruera susciperetur, nisi aliqua rectis ecie alias dec His , id quod verum hones tum , e IZ, in aliam partem di tutando orcogitando raperetur. Ita igitur fantam videtur, ut gentes laga situ, regione, ingenio atque artibus diuersae varys singularum numini πο fatis atq. fortunae ipsis oppido cultae viribus se rationibus Israesitarum felicitati ab unico Deo pro fe M ob Iti post se crederetur; qui- ius etiam re ου maznus quor. Licus claratus adiunctus eis ex op

nione

349쪽

Equi quoque S currus immense multitudinis. O v i p p E ct multitudine oe dexteritate, se varia diuersorum populorum felicitate, nec non bellaco apparatu sidebant. At . utinam Deo miracula non eas, neque expectari oportere. EG i puellom popuIu , cum Vm fuerit,miracati exstingulariprouidelia no expectantur, sequens ergo erit eos perinde atque ceteras getes ingrauis imis

rerum opportunitatibus haberi, ita profecto putare videntur ν, qui in currious es in equis, in sulphuris metasti apparatu, in tormen- iorum copia machinarum i bc icarum arte se fluse multum Or laboris atque seudor spopulorum plurima ponunt,ponendum cenoent, quamobrem pecuniam omni arte, vi atque potentia iniuria et ius, Gquenti comparandam iudicant, ut non sol m diuinae sim laristronidentiae expectatio non habeatur, sed sceleribus etiam iniuri ii ad- mi is auferatur. are nihil mirandum susceptae atque perendae ab his res varios se incertos hoc eni similes exitus habeant ea gentium succe ibus, quae omnia in fortunae casibin ponunt. Atqui long Θ melius reictims ista agunt, qui nusiam neque publice neque priuatὸ

Pi sel sustinendi, vel inferendi ansam ex se praebedam decernunt, quibus si exterim i atum beatam incidat, ista magna de atque ρeconcinitur, Deus refugium nostrum se virtus, adiutor in tribula- etionibus,quae inuenerunt nos nimis: Propterea non timebimus, dum returbabitur terra, ct transferrentur montes in cor maris. Atque ista c.

ab Ora litis diuinae prout dentiae segulari es cientia promotus lici imὸ gebrae res omnibu in posterum sectium populorum aetatibus in exemplum propositae fuere , tum ad fidem confirmandam, . tum a virtutem aei igne inflammadam se incitodum out seria tum est, iuri cunque Spiritu diritante sincto scripta sunt, ad no- stram doctrinam scripta sunt, ut per patientiam ct consolationem se scripturarum oem habeamu deo autem illis primu i oribus, qui- re

350쪽

3 2 COMMENT. IN LIB. IosVE, bus posseritas etiam omnis ad verae pietatis G sapietiae cognitionem c exercitationem mItituebatur , ea exempla cita fuere, quae omnem futurarum rerum comparationem excellarent, ut i orum seu cessus eorum quae postea inci crent temporum euentin es praemomstrarent se promitterent, ideo etiam tam frequens Dei ducem populum i suum animantis se irmantis oraculum auditur, quod siemet editum perpetuo certum constansi fore exii Zimari oportuit, sicut scriptum e t : Semel locutus est Dein, duo hac audiui, quia potestas ' Dei est, or tibi Domine misericordia , quia tu reddes unicuique secundum opera sua. Hoc loco videmin multorum regum co irati ne variorum populorum ingenijs es artibus armatorum copiys innumerabilibus, armorum omnis generis C bessici apparatus multitudia ne se magnitudine ingenti, peditibud, equitibus, curribus Dicatis quamplurimis I raeliticum populum numero minorem, bellico apparatu longe imparem, loco alieno ct ignotis antea traiaribus, tamen

Dei singulari beneficio superiorem euasis , se hostibin caesis ac perdiatis erra atque praeda opima fui se potitu, regionemi obtinuiseopa lenti silmam,quae tam multa hominum missis traduxerat se aluerat, ita vi quo maior hostium copia Iosue ostensa tuerit, eo et berior mict ria proposita promisas sit, atque etiam promisa terrae furcunditas

fuerit apertius comprobata. Neque vero ea, quae in hunc locum a I subo Iubducia ratio est numeri se copiarum,quae in lagam expeditio- roseptu lib. ι nem a Cananae is producta siunt, ut exacZa est excipienda ; non enim certa aliqua in scripturis tectio congat, ex qua Ege pedites tercentum mi e,equites decem mi e, currus bis mi esuis se definiret Solet namque aucIor hic alias gentium res minuere, I aelitarum vero augere

miraculi forsitan eleuandi dem sibi astruendi causa, reclamante

aperte ipsa scrorum librorum veritate, ut alias indicabimus. Ista mero hoc loco certa nobu leo one constat, populum istam nimis multum fuisse icut arena quae Hi in litiore maris, equos quoque es cum rus valde plurimos. Conuenerunti omnes reges isti in unum ad aquas Merom,

ut pugnarent contra Israel.

D v o s lacus Iordanis fluuius antequam in Mare satis influat efficit priorem posteriore longe breuiorem; quem quas Merom rmo voca nomine ex is superiore facro, apud hunc oppidum im