Bened. Ariae Montani Hispal. De optimo imperio, siue In lib. Iosuae commentarium

671쪽

c Apur urer si MVMQVARTV M. Ita, scrutans corda se renes Deus: nam cum id Der naturae, ut sicoquamure priumsit,nec e est fateri omniu corda se renes Deum scrutari. tqui in sicra lingua cum singularis numerus plurali afffirmando subiungitur, omnem exceptionem oratio tollit, atque, uti scholastici loquo tur, complete supponit, ac diaribuit: id isti sie ponunt,et I pro singulis geMerom accipiendum esse dicant tque odiseruatio haec ad multa etiam Vulgatae versio,is nostrae inctanda loca magnam praebebit lucem. Itaque huius orationu, Dedi vobis terram in qua non laboraueras , t a sententia est, robis omnibus eam terram dedi, in qua ne unus quidem ex vobis laborauerat, atque hoc vere asseueratur, or vobis omnibus, ct tibi qui us, fueris qui sondere velis. Hoc autem ex ipsa bHoriae lectione adeo clare constat,ut non solum ante occupationem terrae sedis ipso etiam inuasionis initio alieno labore frui conce sum etia istis fuerit. S. S. E. Manserunt ly Isiaci in Galgalis, C fecerunt Phasee quartadecima die '. mensis ad vesserWm in campestribus Iericho; ct comederunt defru- .gibus terrae are altero, az mos tanes, o polentam eiusdem anni: De - fecit manna possi quam comederunt defrugibus terrae, nec usi sun . vltra cibo isgo Isera , sid comederunt de frugibus praesintis anni cerrae Chanaan. Itas a prima usiquefructuum cosiectione, hoc eis a ..

Marti mensis sine, quo in calidioribus locis hordeorum se farris in cupi incipitur , fili, Israel irs frugibus uticarperunt, quibus ista

Metio incolarum operis se studeo cul a postibat: nec ultra annonam saliunde conquiserunt Deo idprficiente, qui tradendo urbesct posse sones omnes sic tutatus est, ut boat pessendo nec anima superesse merit a regiones seu.u, quas ab iniucitis posse oribus vindicare , o alijs adiudicat.o tradere instituerat, vellantistam disii pandas aut contaminandi. Nam praeter Ierichunta, quam ipse bibistri- imitiarum nomine sacrauerat, se LIV Vassorem urbes,qu.as in vL 'tionis exemplum dirui moluit,nustam in tota regione aliam vel euersam vel ruptam legimus. A tque agros omnes integros niacus,cu ii Fim i contuit e , vel nomina ipsa, qua severius exporiebamus, declarant: diu'pe nec incolae ipsi va, lare valuerunt 'oVibente Deo, qui omnia moderatur. S. S. E. Et haec audientes pertimuimus t elan- supii. guit cor nostrum,nec remansit in nobis θ iritus ad introicu υestrum. Dominus enim Deus venier ipse est Deus in caelo sursum, or in terra deorsum

672쪽

COMME NT. IN LIB. Ios Vr,

deorsum: nec Israelitae etiam irruentes eas quae fructum proferrens D ui.1o. plantas populari lege religion' salua potuerant. S. S. E. Vuando ob-- hederis rivitatem multo tepore,ct munitio ibus hir dederis ut e M pugnes eam, non succides arbores de quibus vesciporea: nec securia hinper circuitum debes va stare retionem sec. urbes quas non aedificastis, ut habitaretis in eis. Aedificatis omxibusii ad habitandi usum commodis rebus inuructin isto concessas ait, ita praeter has Liationis usuram quam optimam capiebant, nihil ipsis occupantibus agendum fuerit reliquum. vineas & oliveta quae non plantastis. Hebraice, Chaldaice or Graecὸ ψ etiam ratio commemoratur, sic Oliveta de vineas quae non plantastis vos comeditis. Atq. his Δη-bus generibus arborum omnium, quae ad fructum Humi praeuam dum , culturam, curam I humanam postulant formae omnes, ut m diae, comprehenduntur . POmque oliveta se vineta , praeter cetera

omnia quae coluntur utili ma ac praestant ima haberi solent, tam fructuum copia se a induitate, quam bonitate etiam se generositate

ac duratione, unde principatum merito obtinent. S. S. E. Venerunt

V ligna ut ungerent siversee regem, dixerunis olivae , Impera nobis. '' es paulo poIs: Locutisue sunt ligna ad vitem, Veni, or impera n '' bis. Haec etiam ea genera sunt, quae praecipua atque Vidua cultura indigent, quas negligentiam omnem consequenti sterilitate ac d

generatione damnant. Vineatrum enim plantandarum se conse uandarum causa quantam curam, quantums latorem impendereia , oporteat, sacri et prophani auctores,qui rusticae rei rationes aestit uere,diserte docent. Vinea facta in dilecro meo in cornu filio Meti Et

si uit eam, or lapides elegit ex ista, o plantauit eam electam, o aedificauit turrim in medio eiuου. se paulopoa: ciuid in quod Hira debui facere vineae meae , quod non teri ei ' an quod experiraui vis Vceret vos , or fecit labruscas' Idem etiam ab dis traditur , qui deplantarum natura es cultu praecepta dederunt:

Est etiam ille labor curandis vitibus alter: Cui nunquam exhausti satis est. Namque omne quotannis Terque quaterque solum seindendum, glebaque versis AEternum frangenda bidentibus : omne leuandum Fronde nemus. redit agricolis labor actus in orbem, Atque in se suaper vestigia voluitur annus.

Verum

673쪽

ui tempore, nimiram intra lustri *acium ferendi fructus graiia pretium operae diligenter se colentibus absoluit: vulgatum enim smJanico prouerbio, Lavina et vicio laponcy et viejo lavendina.

Contra merὸ olivarum ratio est quae curam quide nonnulta, minorem tamen quam vitis.ac minus frequent poscit operam:et quamquam ubi excreuerit, utilitatem asserat non vulgare, longam tamen actaediosam temporis moram expectatio mi habet . sic isti suis de arrorum se arborum cultu praeceptispraefabatur, Asic te Bacche canam, nec non siluestria tecum Virgalla, o prolem tarde cresccntis oli- . Nusia praeterea fruoriferarum plantarum genera vel li, terrae ac temporum iniuriis cir casibus magis obnoxia sunt, nustam maiore eum damno cultoris vota gems eludunt, nusta maiorem dolorem et fiat , quam velet ineta,vel oliveta, unde haec in huiusmodi commemorationibus prima poni solent. S.S. E. Ficus enim non florebit, o H Mς no erit germen in vineis, mentietur opus oliuae . se rursum: Depo- Ioς . . pulata est regio, luxit humus, quoniam deuinatum eis triticum,co- fusium est vinum,elanguit oleum. Sunt autem complura iniuriarum

genera, qui ου intercipi fructus s=lent : ut quae a Poeta recen- sextur:

- γ Texendae sepes etiam, &pecus omne tenendum, PKcipue dum frons tenera imprudensque laborum,. Cui super indignas hyemes selemque potentem Siluestres vri assiduae capreaeque sequaces Illudunt, pascuntur oves avidaeque iuuencae.

tqui his omnibus curis,operis, taedo es expectationibus, damnisor incommodis immunia omnia tum vineta, tum oliveta fructibus faciendis opportuna, furcunda baccisi referta I raelitu ad usum tradita suo singulari munere Deus ista nificat oratione: Vineas, quae

breuiore tempore maiori cura indigent, & oli ueta, quae tardius crescunt.quae non plantastis,tamen laniata,educata Orfructibus exuberantia vos comeditis. Itaque ase ipso etiam primo an , quo regi

memingre feniis: dedi vobis terram, in qua non laboraueratis. quod ad frumentorum annonae copiam facit, eodem anno integro 'medistis de frugibus terrae Canaan. & vineas & oliveta,quae non plantaveratis,nunc tantum annuo labore culta,ab alys plantata com-PP. Misis,

674쪽

editis. Ita fit, ut si omnia tempora ab initio ditionis Ira5hunc Qq.diem diligenti aeuimatione o obseruatione reco ro,cperietis profecto singularem erga vos Dei prouidentiam tuin eodne ipsa um beneflcirs promittendis, se continuata stris, Porrus maturitate praestandis o cumulanis adfui se vel hos μου

et euris testibus euadet manifest imum. Nunc ergo timete Dominum, seruite ei perfecto cordeque verissimo: & auferte Deos qui b. seruierunt patres stri in Mesopotamia & in AEgypto, ac sertute Domino. TOT ius institutae argumentationu complexionem hoc mon. sapient ime absoluit Iosue, quamquam idpraeter Latinorum vi Graecorum dialecticorum formam flat, scd oratoria potius elegam vulgarem hermonis modum excestat. Est autem omnis haec perorati quam epilogii artifices dicunt Ut imis corinna, a membrues quoruprimum complexio ipsa si quae dialectica simplici oratione sic te potest:Igitur et E HvEH siese raetis Deum vere probauit: Euan obrem vere es non simulate aut siegniter, sed rite ac pure ludos

colendus ea. Hanc nudam ac ieiunam complexionem, qualem diutioicus enuntiaret thetica oratione orator ornauit: quod humani

animis non satis siti verum octendere, nisi etiam persuadeatur offcium. Fit autem persuasio imperativo, vel alio potius modo quam indicatiuoran hoc enim nihil assectussed simplex tantum rerum confflit ostensio.Suadebo nquit,vobis horum tantorum bene Dioxu im gine proposita se osse a lane agno cera i E Hv E H Istraelitarum et e rum . nicum eundem perpetuo beneficent imum Deum, at .an anis totu puriss mentibus obstruandum se colendum: quod si omni studio atque opera curetis,vos ipse moneo se horior: Hoc sis ceperuetis , omni animorum integritate, omni cultus puritate profundo in .Timete. sep ime cum alias in Comentari's nostris,tum in A paratu sacro docuimus, animorum pietate verbo hoc signiscare, cum ad ea usurpatur,quae hominum obcium erga Deum oeliant.Sm re ver), ipsam cultus religionem hoc est probandam Deo norma complecti dec enim satas fueritpiam erga Deum animi assectione comoepisse, nisi id ipsum cum actionibus tum internas um etiam exierinis,cumg omni vitae parte constet. Atqui in affecZu ipso urimi tam

iamsi luit in in egritast lectatur, qui nihil aliud praeter D

675쪽

CAPUT VIGESIMUM V ARTVM. 667 amet dr obseruet:cetera vero quae amanda videantur,eodem referat, atque propter Deum amet. Haec vero integritas isto prim o describi- turpraecepto, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, se ex tota anima tua,es ex tota mente tua Ea autem altera of ciorum faciendorum pars postremM eiusdem praecepti indicatur verbis, Et ex omnibus viribus tuis: ue,ut Hebraice est, in omni et atri tuo.quod Gastice apte dicitur, En tout ton misux. Atque utrique huius veri ac probandi cultus parti exposition e addit Iosue apti si am, perfecto corde atque verissimo. Cordis perferitio internam pietatem θectat: Hebraice BETH A, I M ,in integritatibus se simplicta ratibus Squae vox nihil vitii,aut fasiaciae,aut simulationis ae doli admittis , H lanice sanamente . atque verissimo: Verbum hoc ad omnia, quae ex pietate proficiscuntur, of cia referendum est,. in quibuπ isiud est caput, cognoscere cuivomori nam Dei natura voluntas i sit, se quemadmodum ea sit colenda, atque ab ea ratione es norma ne latum quidem unguem discedere. Hoc Hebraicὸ dicitur BEE METH, In veritate es constaratia; hoc est rice, pure,. nusiis admixtis partibus quae vanum, vel inanem, vel superilitatiosum redoleant cultum. Atqui veritatem hanc ex ipsis a Deop scriptis se a Catholica Ecclesia acceptis legibu , praeceptis es inst tutis petendam es frequeotissimis admonitionibus per omnes Mosis libros docti fuerunt Uraelitae. Restondet autem haec integritatisor veritatis postulatio istis misericordiae ac veritati, quas a Deo ariuersum Israelitab exercitas ct olfensas fuisse, tota oratione hac d monseratum est. Secundum epilogi huius membrum,su se est in ipsa complexione contenta. Pertinet autem suasio ad perorationem, quae duo sibi partes proprie asciscit, videlicet vocem Nunc, quam scrilingua in dialecticis complexionibus, atque in suasori co ectionibus frequenter usurpat. Vt, Nunc ergos j audite me. ct apud L.

1inos Poetas te . - Nunc ergo iuuenis specie laetaretui, quem se εὐυ Maioraexpectant discrimina. ct Nunc nunc adeste, nunc in hostiles domos Iram atque numen vertite.

ciuibus in locis υocula haec se opportunitatem ex antecedentibus Matum signi,ct ad eundem capesse dam inuitat. Alteram huius a PP a . sori

Prouet.

676쪽

quia fortior me eis si quomodo possim percutere, se errere eu de te

ra. Atque ita apparet istum armata manu aduersus I raesitin egressum,'ri π tamen magici artes praemittere expeririet voluisse,adh fles territandos ,rurbandos et enervandos primum .di inde vero niago vel exiguo negotio fundendos. tque ita aduersum vos non humana modo opes comparatae sunt, sed eae ctiam, quae humanam excedunt sortem se virtutem: quibus tamen omni in et os meo singulari beneficio superiores euasistis cum amplisiima existimationis vestrae ac j sisHe Gimi magno praeconio meae erga vos volutatu ac tutelae. Et ego nolui audire cum, quamuu vobis imprecari se suis artibus nocere cupientemura se arte se animo aduersum vos omnino paratus, puls s tamen a me fuit,manifesto argumeto vanitatis et in carit i. tu carminum,incantamentorum, veneficiorum, or huiusmodi no-ccndi artium omnium,non permittetate me;nedum omnia in meorum utilitatem conuertente, ut ergavos facIum est,ssisthamo no moribus dioe studio, sed metu mei pro diris fauni ima precesin sicunda carmina aduersum vos canente. Atque hoc duplici causa a Deo factum nobis videtur, tum ut propo tum ipsius de Israelis ornando se am- .plificauido maneret, tum vero ne, si Bisthamus popalo is i infauEa ae v dira precari permitteretur, quae aliqua do obpcccata σ scelera poena Leda essent,ex Bi hami imprecatione magis quam ex Dei vici centis consilio ac iudicio petitae, vel ipsis I seraelitis, vel alijs etiam gens bub putarentur. Ideo omnibus partibus ac modisseram istam singuli

rem erga Iser actitasproludentium astriam voluit Deus. Vuod vero ' non modo ut non imprecaretur Bisthamus , verum etiam ut bene, fauis e cir feliciter precaretur constituerit Deus, eo pertinuit,ut tam j, a quibus incantator conductus fuerat, quam vicini omnes terr

rentur tot secundisi imis de Uraese praedibilonibus audiis. IVV egentibin i is opinio graui ima in ederat si cacitatis carminum o

imprecationum tinus Magi,in quamcunque i e partem animam arg. ' artem intenderet.S. S. E. Novi enim quod benedicti sit, cui benedi- ,, mr ;es maledictuου n quem ma dicta conge stris. Necesse vero fuitisios perterresteri audientes C sotientes magno suo ipsorum pio G apparatu,nimirum tot ar se extructis, tot sedis caesis,muneri- . bus hariolo promi is ac datas, tamen fel citcr ominatum imprecatum csse js,qGibus maximc nocere cupiebant. S. S. E.Iratini Aa ccontra s

677쪽

perturbare,sic in s corrumere ac per reparabat. ItaPestri iis bene correm Dei eoitiora piara me ra a nexa ouat, omVtas id miranda, se ultra commune proxidentiae exemplum ponenda. AEt- oue hactenus antiquiora beneficia paulo altius repetita Cr fusius recensita sunt,q ae videlicet se is sis, qui a Miebant, et si non o/vibus

nais multi ex Hu i απῖores adbVc erant pluribus tame ex iras et a cum rentibus et u veneravi. 7 uis vero deinceps rece tiora, σomnibu/, quibus sermo fetat, noti ima Non tam commemorantur, quam breuiter se strictim indicant M. ι eos nobis cxyttrado attentiis diserenda vide tμr- ' / Transiistisq; Iordanem,S venistis ad Iericho pugnaueruntq; contra vos viri ciuitatis cius, Amorrhaeus, k Pneremus M Chananaeus, δί Hethaeus M Gerges cas,& Hevaeus&Iebus us,M tradidi illos in manus Vcst Ois Ni WM bene cior in Dei,eorum,iΠJ amss si Vm reces a hVc steae praesios memoria erat,i as breta imam oummam ora- DH fecit, eam vero quaml am Latine in ficitam si timemus, δε-braicia tamen di inciam, 'Vρ NE uv Ii mb in agnoscimin. Circumgantiu vero si utar m rerum auditoribus ex finianae reliquit, scientibus videlicet, ac te ibin se tapotibus omnibus. Ne- mo enim fu i s erat qui Iordanis reducti se consistetis mira Dium

' i noraret, se quemadmodum. ipse vadum siccis pertransiisset pcdia

678쪽

614 co MME NT. IN LIB. Io SVE, Deinde omnes norant qua ratione, quibus modis Iericho urbs capta dirutat fuisset,non armis, obsidione, aut machinis, sed lentis ae iubentis Dei verbo repentὶ muros corruisse omnes, Istaintis expra scripto septimum conclamantibus. Hoc etiam miraculo se segulari prouidentiae ad criptum. Animaduertendum vero est, ex js mirac lis,quae commmemorantur, quaedam in usum Israelitis edita , quaedam vero in expeditionem. In usum ea sunt, quibus i Pistuebantur, ut Iordanis transitus erichantis ruina ad facilem irruptionem: C tera vero in expeditionem facIa dicimus, quae aduersingentes edita

sunt propter I seraclitus, cuis modi sunt pugnata beata, perterrefacta

holitum corda grandines,imbres, o cetera, quae in sacris narranturhinorijs,or manifenam Dei erga Uraelitas in ρ ionem iliarum regionum mittendos curam singularem . prouidentiam obtendebant. Iam vero Latina lectio , Pugnaueruntq; contra vos viri ciuitatis eius, Amorrimis, sec. negotium Intcrpreti π fac isse videtur quandoquidem ut D. quainin adnotauiti nustos ex Ierichumead pugnam prodi se constat, sed omnes obseratis portis intra urbem contentos magnos perterritos metu ante fuisse occupatos es oppresses,quam vel arma capiendi liatium,vel locum habui se,corruetibus muris omnibus undique;o ascendit unu qui . per locum,qui coira se erat, o ceperunt esuitatem, se interfecerunt omnia, quae erant in ea, a viro et que ad mulierem,ab infante et que ad senem. tqui quod portis clausis sese tutandos exi timarint Ierichunienses,quod nullas de pace legatos miserint, pugnae genus fulse D. Augustinus declarat aes vere ac diserte. Siquide urbium loco mi aliorum mu-

nitiones ea parantur cassa,vi vel irruetium honium impetum frun gant,vel conatus tamdiu retardent,quoad vel amicorum in centur subsidia, vel ad tolerabiles conditiones utrimque de credatur. Hoc vero negotium nultam Uraesitis factam est, Deo urbem expugnant'. ac muros diruente atque ita ea besti sustinendi ratio quam Ierichum tini inierant,omnino vana a que irrita euasit. Hoc igitur modo locus ex D. Augustini interpretatione exponetur. Verum enimuero cum aperte hoc loco nominentur gentes eae,quae beatam Israelitis intulere, atque verbum pugnare usurpatum sit, et iterim etiam ratio haec progredi nobis videtur . Namq. in Ierichuntis expugnatione nusia gentium hara mentisfactu e foed regis tantum cum ijs,qui intra Muros

679쪽

rant. Nec ante urbem captam praelium ustum commissumfuisse logimus,nec in expugnanda urbe dimicatum, nec poIi eandem ca'tam et o modo propugnatum, imo totum negotium confectum est,et Pi v lem Israelitae occupauere. Atque hanc rem ista tantὴm lectionis pars

absoluisse nobis videtur,venistis ad lericho. Ingre sit,inquit,estis Ierichula, eadems opera cepistis es excidistis . Atqui septem i ingentes cum Uraelitu pugnasse, es Iosiue narrat, se nos lecZionis huim

simplicitati inhaerentes credimus, es , Ut videmur, exponere possumus, ilud repetentes, haec recentiora beneficia a Iosue breuissime et tnoti ima indicari, magis quam numerari; deinde vero verboru HObraicorum rationem secuti. Vbi in nostra Latina versione legimus, Viri illius ciuitatis, o in Graeca L κατοικουντες I i , Hebraica lectio habet BACHALAE iER:CHO. M autem nomen BACH AL significationis lat imae, quam Latinus aliquando Viri, hoc est mariti, aliquando domini, nonnunquam principis, interdum numinis, patroni, cst similibus nominibus exprimit non raro autem Latinis itareris, quantum id feri potent, Hebraica voce relinquit Baa Baalim. Suma et r. significatione si complecIi rg volumin, eum BA G H A L et o cari dicemus, Ad que rei cui lia ratio auctorita que pertinet. Hu'. aliquando amo; diquando vero dueno in simio signiscatione et impatur. Sic enim dici vulgo solet, este negocio liciae dueno. Et don-

denocstas i duenoesta su duelo:Italice apte etiam dicetur,Patroare, a ce Le mas e de quesque Mose. Germanice lacn uitista. Iam mero re ipsam consideremus. Ierichunta urbem primam omnium in Cananaeorum regionibus contra ortum Solu non longe a Iordane sitam, cetcrorum omnium regnorum velut ianuam fuisse exivi mure oportuit, quae prima a vicinis vel remotioribus gentibus bestum regioni allaturis inuaderetur, o periculum atque impetum prima μ- sineret: hac expugnata cr capta,interiora terrarum trepidare necesse erat. suamo rcm, quamquam suum i a regem i quo guberna-

etur ac defenderetur, haberet, ceterostame omnes ex Canaano orLunaeos reges, ut cognatos or assines inter sese communium rerum ac periculorum causa in huius urbis tutelam, propugnatione, ac aese

ponem es visionem olim co,i irasse par fuit, atque is laus cau-oam communiter suscepisse: Itaque isios o sua se regis atque gen iis causa patronos ut ita dicamus urbis lassim fuisse, quos hac

680쪽

lectio BAC HALE i Iericho primum appe at, deinde vero no- miuatim recen sit. Hi cum Uraesis ab ultra Iordanem esse intrinxi sent,nec certiores essent IacIi quo loco, aut quo tempore flumen Hisesset transemittendum se a tempestate exundans, auctores fuere Ier chuntis regi,ut urbem suam, natura es opere sato munitam, claus porto , iligente custodia es armatis ciuibub auxiliaribus si qui jnsus e sent, receptis etia intra moenia iumentis conseruaret, quoad vel perno ceretur Uranitarum consilium, vel aliqua ratione obseruar tor. Ipsi vero quam qua omnes se sibi singulariter omni regione communiter metuerent μ/nnIa tui en parabant quae ad propugnationem opportuna ac necessaria existimabantur. votis strenui alias viri, o bearisiui s atque artibus ablerrimi , praeterea etiam certi minim c dere Ista intis,et crum'. s omnino vires experiri, quantums possent eniti propria res defensuri se expu naturi: maximὸ vero cum propter ocelera es peccara antὶ patrata Gr exercita consuetudine ac . moribus firmata in eam contumaciam deuenissent , ut parnas a Deo terrarum principe minime di precari studerent edomnem potius cogitationem ad si e thendum defendendum traducerent. Verum enim vero consilium Iuli, non ante Israelita, bella adoriri am eorum consilia cognoscerent, es ex it' incoepta intea gere possent

quorsumnam ten crent, quas res, O quemadmodum ingerent. t-

quisubito accepto nuntio Ierichuntini cxci , ct celerrimae et an tionis Arim et bu ,quam ipsi primam ct moniti imam, omniumque regnorum ceterorum ianuam ducebant, tInc tanti praesi ij ruina pes c ι ac sibi vehementim metMentes, nihil vocrius cunctandum censuere, e con lus, viri m es opibus coniunctu Isiactitarum ir, mptioni in ipsis initi s os stilendum antequam plus detrimenti esset a ceptum, urbibus alis sin ratim amittendis atque ex con sequenti thm imminuendo. Vcrum cum iam ad eam re sese omnes anima Ient se con parassent, accepta de Gabaomtar m iditate fama,O- terreri sunt coacti iniuriis be tam in Israelitin d ferre,dum d fectionem et Lisicerentur istam, atque pinnarum a Gasaonitis ripere darum exemplo ceteras urbes cntes omnes in os cis atrue in pom siri continer nt: non permittentcs ut magis domo, fico dcfectionibus se editioniίm,quam externi hostis d pugnationibu ipsorum res pessundatae corruerent. Verm enim vero res omnis ita diurea