장음표시 사용
161쪽
DENIQUE quo di noscantur necessariae inditiones uni Vertum conditrones , ut quis censeatur requirania actionem moraliter bonam edidisse , in dehistur. ut R- tione additum est eam actionem debere es Legi plane consentanea , eoque animo
'ε fier' quo fieri v ult ipse Legislator. Ac primo necesse est actionem omnino & in singulis suis partibus cum Lege consentire. Quemadmodum enim illa dicitur linea recta , cujus nullum punctum a subjecta regula nae minimum quidem divergit ' se etiam structe loquendo non potest actio esse bona, justa vel recta, nisi omnino & in singulis suis partibus cum Lege consentiat . Sed neque hoc satis est : debet praeterea eo animo &ea ratione fieri quibus eam fieri vult Legislator . Primum illud est ut actio fiat adhibita rei gestae cognitione , nempe stiendum est id quod fit, Legi esse consentaneum , alioqui actio neutiquam esset Legislatori accepta , sed foret prorsus inutilis . Deinde fieri debet actio recto animo & in bonum Mem , nempe ut Legislatoris consilia exequamur ,& debItum praestemus Legi obsequium: namque si pravus est agentis animus , tantum' abest ut actio censeatur bona , ut contra agenti tanquam mala possit quandoque imputari . Demum justis de causis debemus ad agendum impelli, scilicet ut sua stet Prin-- cipi reverentia , Legibus obsequium, & oia ficio nostro satisfiat: intelligimus enim velle Legislatorem ita nos affectos esse .
162쪽
Εκ iis qui de bonis actionibust dicta sunt De natura
satis intelligitur quae sit actionum MALA- actionum RUΜ vel INIUSTARUM natura, In uni- m ' Imversum malae actiones eae sunt, qus vel per 1. V ' fe ipsas , vel per adjuncta , cuipiam obli ganii Legi , vel proposito Legislatoris adυer.
Iraque generales duo sunt iniustarum actionum fontes . Etenim in se ipsa spectata actio injusta est , quae adversa fronte Legis praescriptum impugnat vel prohibitionem , qualis est v. g. caedes insontis hominis, &c. Quaecumque actiones sunt in se malae, fieri nequeunt bonae, quodcumque fuerit agentis consilium vel ei proposita causa ' neque enim ad assequendum bonum finem injustis rationibus licet uti atque sic intelligenda vulgaris sententia est : Nunquam admisistendum e se malum , ut bino gignatur bonum . Verum quae suapte natura actio bona est, fi 'ri potest mala, vel ob pravum agentis propositum, vel quia manifesto Legislatoris v luntati adversatur , ut si actio mala de causa , vel ob malum finem edatur. Pulchrum quidem & laudabile in cives largum & heneficum esse : sed haec ipsa largitas & be neficentia scelesta est, si quis eam ambitiose exerceat , ut sensim oppressa liberatate Rempublicam solus occupet ς est enim
hujus actionis injusta causa , & injustus
163쪽
-- oΜNEs actiones iussae proprie loquendo aiones sunt aequaliter justae ' namque omnes cum justa sunt Lege omnino consentiunt. Secus 1e habent ζqu lixo aesones iHume seu malae; nam prout Legi A:--t plus minusve adversantur, sic etiam majo iustae re vel minore lue contaminantur , In quo sunt plus linearum curvarum similes sunt, quarum, in Vi ης prout a Regula plus minusve detorquentur, injRβῆς ' in, or curvitas vel minor . Igitur con tra officium diversimode peccari potest .l , Nonnunquam Lex consulto frangitur & ex nequitia, qui sane cumulus est improbitatis , est enim haec Legislatoris Legumque manifesta & deliberata contemptio; sed in
terdum ex imprudentia peccatur & per incuriam, qui potius error culpave dicenda est quam crimen . Sui sunt etiam incuriae oradus: potest enim esse major minorve neris ligentia , quae idcirco plus minusve damnanda est. Quae vero ad mathematicorum amussim reduci nequeunt, in iis saltem extrem
duo & medium distingui possunt, unde Iureconsulti triplex distinguunt culpae vel neglirentiae genus; alia est lata, alia levis, alia poli ima . Et haec satis est indicasse, quorum suo loco traditur explicatIo, cum ungulae quaestiones disceptantur.
164쪽
CATERUM diligenter'advertendum est in is in eo praecipue sitam esse injustarum actim poti
num naturam , quod praescripto Lepis vel mum ita Legislatoris consilio prorsus adversantur , 3 ct 0'unde in sua materia vel forma Vitio inter- ;no illae actiones laborant . Quamvis enim 'necesse sit juxta superiorem nostram definitionem, actionis naturam, modum, & adjuncta Legi omnino consentanea, esse ut haec actio moraliter bona sit , ne tamen hinc colligas eam malam esse vel scelestam, si qua desit dictarum conditionum . Etenim actio ut vere mala sit, haud satis est si aliquantulum discrepet a Lege, nec ei tamen penitus adversetur . Equidem quae actio penitus cum Lege non consentit, Uere bona vel justa non censebitur , sed nec
erit mala , quippe quς tunc fit indifferens. Exempli causa, si quis actionem edidit causae Legisque nescius, vel si agendi causam habuit innocuam' quidem, sed ab ea causa diversam quam sibi propositam habet Lex, ejus hominis actio nec bona nec mala reputabitur, sed erit mere indisserens.
. ITAQUE dantur ACTIONES INDIFFz--A 'RENTES , quae inter actiones justas injustas- ctionibu, que, ut ita dicam, mediae sunt. Actiones Indi δε- autem indifferentes eae sunt, quae neo prae. νς'xibu s
165쪽
et g Iuris Naturalis Elementa. feriptae nec Prob/bitae, sed quas agere ves κοηagere cujusmis arbitris Lex indusit. Nimiarum ejusmodi actiones ad Legem permittenis
in rem reseruntur , non Vero obliganφem.
Dari quidem actiones indifferentes nemo sanus in fietabitur . Nam quam multa sunt quibus ideo non tenemur, quia nulla divi- . . na Uel humana Lege vel praescripta vel prohibita sunt, & quae idcirco pro arbitrio nostro possumus agere Vel omittere. Quapropter scholasticorum interpretum insulsa suta, tilitas est nullam dicentium indifferentem posse actionem esse, nisi, inquiunt, mentis ope actio abstrahatur secludaturque , tum et quovis homine actionem edente , tum a tempore, loco , ipsoque actionis peragendae modo, aut peragentis animo, ac demum a
singulis actionum adjunctis . Uerum hujus,cemodi actio ab omnibus adjunctis seclusa merum figmentum est. Attamen si quaedam sint indifferentes actiones: quales sine conotroversia existunt , necesse est eas indisseis rentes esse in iis ipsis quae adjuncta sunt homini, tempori, loco, uec. . f. X. Bonarum ACTI NEs bonae vel mal prout circa
t et diversas res versantur vario etiam nomine
rium' di. Veniunt . Bonae quae ad Deum spectant a. Wiso. ctiones nomine PIETAT Is insigniuntur. Quae ad nos ipsos pertinent , eae dicuntur. ' , vel SAPIENTIA , vel ΤΕΜ PERANTIA , vs MODERATIO . Quae reseruntur ad eae.
166쪽
Para L Cap. XI. 13steros homines , IUSTITIA vel BENEvo. LENTI A nuncupantur . Actionum divisionem illam obiter attigimus rursus excutiendam cum de Lege I Iaturali disputabimus. Μalarum actionum eadem divisio est; pertinent enim ad IΜPIETATEΜ , vel INTEΜPERANTIA Μ, vel IN IUSTITIA Μ.. q. XI.
PLURES proponi solent justitiae divisiones de quibus ut & nos aliquid dicamus , De Iusti- sequentia juvat advertere. tia eju - I. In universum dividi potest justitia in kbis,sj. perfectam & siri tam , & imperfectam Vel eiebus. non frictam. Persecta & stricta justitia est, qua illud aliis praesamus quidquid ipsis per
fecto m stricto l jure debetur , seu ad quod
praestandum jure possunt etiam per vim nos 'adigere , nisi id praestemus Volentes , quo stricto sensu plerumque Iustitiae vocabulum ' - ,
usurpatur. Iustitia imperfecta & non strictaea est , qua in alios haec ossicia exequimur quae debentur imperfecto o non stricto jure , ad quae praestanda non possumus per vim adigi, sea in quibus Lex voluit suum esse . . . probitatis & conscientiae arbitrium sa). Cu- ι.4 .jus generisὶ ossicia plerumque innotescunt e 'nomine Humanitatis, Ciaritatis, Benevolem νυ. D. riae, opponunturque stricte & proprie dictae justitiae. Nostra justitiae divilio eadem est ac GROTII in Iustitiam expletricem dc atis
2.1Justitia stricta iterum potest dividi in
167쪽
ias Iuris Naturalis mementa. eam quae inter aequates, & eam quae inter inaequaleι exercetur. I) Iustitiae inter aequales totidem genera sunt quot ossicia re. censentur ad quae praestanda quivis homo stricto jure potest quemvis alium hominem compellere , Vel civis ejusdem Reipublicae civem. Iustitiae Hro inter inaequales totidem sunt genera quot sunt hominum ibis
cietates in quibus alii praesunt, alii obsequuntur. sa)3. Aliae sunt justitiae divisiones sed eae
quidem parum accuratae, nec ita magnae utilitatis. Exempli causa PUFFENDOR FI Us justitiam dividit in universalem & particularem, quae divisio in eo peccare uidetur, quod alterum divisionis membrum in altero contineatur . b) Impersecta etiam est Iustitiae particularis subdivisio in di tributivam δc permutatiυam ' hac enim divitione ea solum includuntur quae ex pacto debentur' quamquam multa sunt quae quis stricto jure potest ab alio exigere etiamsi nihil inter utrumque convenerit , nec interincesserit ulla pactio. Quidquid porro in hoc argumentum G ROTIUS & PUFFENDOR-F1 Us scri plere , de eo universe adverti potest , quod uterque scriptor ipsi sibi tricas nexuerint , cum in variis illis justitiae generibus accurate & lucide definiendis labo. rarent . Igitur quae instar Aristotelicarum divisonum lolent in scholis divisiones usuris pari , nos eas omnes missas faciamus superioris i se diviso eadem sere est ac Grotii in
168쪽
pari L Cap. XI. I37perioribus nostris definitionibus adhael uri . Νec enim alia de causa solitas illas scholasticorum divisiones hic retulimus, quam ut uulgari opinioni satisfieret . ιι f. XII. PRAETER illam qualitatem, quae diei po-Actionum
test moralium actionum qualitas, in iis e- Πῖς i*tiam quaedam spectatur . quantitas , ex qua fit ut bonae actiones cum bonis , & malae quae fiat
Cum malis conferantur', atque ex utrisque eo ur se inter se collatis statuatur quaedam comta tis
putatio, cujus ope in quavis actione dignoscitur quid plus insit boni vel mali . Cujus habendae computationis hic saltem indi-gitanda ratio est . . I. Spectari potest actionum objecta res et res autem quanto est sublimior, tanto etiam praestantior est quae circa illam versatur a mo , & contra peccatum scelestius. 2. Consi eranda venit agentis qualitas oeconditio . Sic quod ab inimico beneficium consertur , praestitum ab amico beneficium superat : contra vero gravior & foedior est Parta ex amico injuria quam quae ab ini
3. Natura ipsa expenditur actionum , prout sunt plus minusve dissiciles . Quo enim actio , modo coetera paria sint , dissicilior est,
169쪽
138 Iuris Naturalis Elementa. est , eo est etiam pulchrior & laudabilior. Sed contra quo facilius erat pravum faciis nus non admittere, eo facinus illud & magis damnandum & atrocius est , prae alio ejusdem generis facinore .
4. Advertuntur etiam actionis exitus. Tanisto melior vel pejor actio est , quanto ejus exitus intelligi poterant utiliores fore vel
s. Quibus omnibus addi possunt; adjumcta temporis , loci , Sc. ex quibus bonae vel malae actiones fieri possunt aliae aliis
praestantiores vel deteriores . Excerpta sunt haec ex BAR REYRACII in PUFFENDOR-FIUΜ adnotatione . ab
Ita ut de ADVERTENDUM tandem est ita ut actio. actioni- nibus , sic & hominibus ipsis moralitatem de bini quemadmodum enim actiones dicunianibus ipsi, tur bonae Vel malae , justae vel , siemoralitas etiam homines boni vel mali , probi vel dicitur . . improbi dicuntur. Homo probus est ille qui convenienter L gibus oe ossicio se gerere consuevis. Improbissautem cujus est contraria consuetudo . Itaque virtus sita est in consuetudine cou- venientis Legibus se gerendi, vitium autem in contraria consuetudine a Virtutem & vitium dixi consuetudines esse vel habitus . Quocirca ut probitas ab improm Ius O Gene. Lib. I. cap. VIII. f. I'
170쪽
Pars I. Cap. XI. ' a 39 improbitate recte secernatur , haud satis est singulares quasdam & fluxas actiones expenia dere , sed hominis in universum vita, ejusque solita agendi ratio expendenda est. Improborum igitur numero adscribendi non sunt qui prae imbecillitate aut alia de cauissa in aliquod quandoque malum facinus proinlapsi sunt; ut nec inter probos ii sunt reis censendi , qui data sorte quadam occasione rectum aliquod facinus ediderunt . Apud
homines non invenias absolutam ex omni parte virtutem , sed ea est humanae natuis orae imbecillitas, ut non sint homines secundum stricti juris acerbitatem judicandi. Probum hominem fatemur multa injusta posse facere ex imbecillitate , sed etiam evincit Ratio eum qui pluribus vitiis assueverit nonnunquam posse res aliquot justas facere,
quia justae sunt . & justas esse Unoscit .
Homines nee statuamus nequiores quam
sunt, sed qua diligenti probitatis virtutis. que fradus recenientur , pari etiam cura nequitiae & improbitatis gradus secernantur.