Juris naturalis elementa auctore J.J. Burlamaqui in Republica Genevensi senatore ..

191쪽

1 so Iuris Naturalis Elementa tentia habenda est. Deum itaque xexistim mus, siquidem pro sua benignitate homines creaverit quo felices essent, eisque invictam potiundae felicitatis instillarit cupiditatem ,

tum voluerit etiam ut societaten Viverent conjuncti, eisdem proculdubio amorem quo

que ordinis indidisse , Legesque dedisse qui

bus constituendi tuendique ordinis rationes indigitantur. VI.

EXCUTIAM Us nosmetipsos, & quas Le-mὸnt ,,, ges hominibuS benignum sapientemque Deum deductum decebat imposuisse , illas revera mentibus ex agendi nostris deprehendemus infixas , quas reclu-Regusis aperto collocat indita nobis Ratio is

,e . . Multa profecto certissima principia sunt

nobis de quibus scientiae fundantur , & multa mens Prehendi- contemplatur evidenter verissima . Sed ne-i R que minus certa est Regularum veritas quς vitam humanam dirigunt , & quibus Μο-ralis Disciplina continetur. E videnti uimum , est, verbi gratia , homines sapientissimum optimumque suum Conditorem summa reverentia debere prosequi ,' homini expetemdam se licitatem' majorem utilitatem minoiari anteponendam ς beneficiorum servandam memoriam ς praestare ordinem perturbationi, &c. Quae documenta & id genus alia propemodum aeque sunt evidentissima qua misi dicatur : Totum est majus sua parte 'Causa praecedit effectum , &c. Alia enim non secus ac sta purissimo Rationis lumi-

192쪽

Pars II. Cap. II. IsIne paster inclarescunt , unde illis cogimur agentiri . Ac sane generales hae veritates raro vocantur in dubium , sed de illis ad humanam Vitam accommodandis discept tur, & de consequentiis ambigitur . At vero ubi semel constat de principiorum veritate , non minus certae sunt eorum consequentiae seu proximae , seu remotae , modo sibi recte cohaereant , aliaeque ex aliis Uera & ad rem apposita ratiocinatione dedu

cantur .

ΙΑΜ ut intelligamus quemadmodum ex Humanae positis principiis , & eorum legitimis conis secuti0nibus nostra deducatur agendi ratio , D si 'satis est,illud in memoriam re Vocasse quod principia dictum 'hst Cap. vΙ. Part. I. de obligatim ut suapte ne qua tenemur praescripta Rationis exequi. n turλ Quoniam enim in iis, quae vel animo dum taxat considerantur , absurdum foret aliter hloqui vel sentire quam secundum hoc Rationis lumen quo verum a satyo iecernitur , sic etiam in instituenda vitae ratione non minus absurdum foret ab illis certissimis notionibus recedere quibus a malo secerniatur bonum . Quoties liquet nostrae naturae& ei praecipuo fini quem nobis propositum habemus , aptissimam esse quamdam rationem , eidemque nostro fini, sive felicitati,& naturae nostrae rationem aliam repugna-

Te , Non sequens est ut homo cum sit liberata te praeditus , & ratione rerum hoc discri- I. I. Auriamaqui . L men

193쪽

162 Iuris Naturalis Elementa. men attendat , & exploratis utrisque partiis bus , eis adhaereat quae sunt utiliores . Ita, ςnim se gerere per apsam rei naturam coisgitur ' qui vult enim propositum finem asia1 equi , is etiam necesse est ut directo ad metam tramiti velit insistere : quod praeterea etiam tenetur praestare, quia in hoc sibi comperta sunt Legislatoris propositum ,

Ea Dei ENIΜVERo quoniam Deus rerum Gis 'luntas m nium nostramque ipsorum naturam condi-μx PQ -, quoties ob illam rerum naturam nomeistii h b stramque justis de causis impellimur ut hac digemiit , vel illa ratione judicemus agamusque , pro- unde sunt secto satis manifestum est Dei proposit m , Vς ad Le- nee ti ejus voluntate jam potest ambigi . Itaque sanae Rationis sermo ipsius Dei ser-

- idi mo est. Cum nos Ratio clara vocet monet Pro bono non esse r*eudendum malum , hoc

interiore oraculo monet nos ipse Deus quid bonum & jussum , eique acceptum sit , &nobis expediat. Dictum antea est nullo a gumento probabile videri a Conditore sumis me bono summeque sapiente hominem sibi ipsi permissum tum duce tum regula caren tem . Sed ecce partam ex Deo Regulam 'quoniam enim. insunt illi summo in gradia virtutes omnos quibus legitimum imperium . constituitur , nemini dubium esse potest quin pro Lege haebenda sit tanti Legisl toris voluntas . Nam quibus conditionibus

194쪽

- Pars II. CV. II. ID constituitur Lex , hic omnes concurrunt . I. Praecipitur Regula ' Σ. Regula haee justa & utilis est; g. Regula haec ab eo parta est cui omnino subditi sumus ' q. tan dem Regula haec infixis mentis nostrae prae ceptis & naturali lumine sufficienter innotescit . Haec igitur proprie dicta est Lex

quam tenemur serUare .

Verum paulo accuratius investigemus quibus modi se prodat & detegatur Naturalis haec Lex ; seu quod idem est , quibus e fontibus haurienda sit . Sic enim quod generalibus tantum argumentis probatum est, ei Iux affundetur & vis accedet major , cum singula recensebimus. Porro Uera priniscipia tum constat comperta esse , si pota quam enucleata & in singulis suis partibus expensa sunt , cq P rerum natura consentire deprehendantu P .

CAPUT II L

Quae sint RATIONEs secemendi justum ab injusto , seu Legis Naturalis praecepta dia

gnoscendi, nimirum I. INSTINCTU A m. RALIS , 2. RATIO.

EX iis quae superiori capite dicta sunt Prima ra-jam satis intelligitur inditas nobis Deo duas facultates esse bonum malum Imorale dijudicandi, quarum altera nihil aliud milum . L 1 est

195쪽

154 Iuris Naturalis Elementa .m Nate , est quam quidam insinctus, altera vero r

tro mum dicitur . instinctust

ei fuissemctum Moralem dico naturalem propen- sonem illam qua insigante rebus quibusdam ut bovis laudabilibus asseutimur , alias autemus malas vituperandas repudiamus , nulla. praevio ratiociuis seu accurata rerum exploratione . Sin cum P UT CHINSONIo viro in ter Scotos peritissimo instinctum illum main vis SENSU Μ ΜΟRALEΜ nuncupare , di cendum est Sensum Μoralem eam esse mentis nostris facultatem cujus ope quibusdam in rebus houum malum morale uno intuitu deprehendimus citra ullum ratiocinium , rertim tiliam explorationem , sed duce quodam asse-

.. .

Exemula. Itaque si quem Videamus dolore perci

tum , eo statim misericordiae sensu asscimur, ut adflicto opitulari pulchrum jucundumque habeamus . Beneficium accipientis is primus affectus est , ut quem experitur gratum animum testetur beneficium conferenti . Quod si peculiares odii vel timoris causae secludantur , hic primus est hominis rin hominem affectus , ut eum benevolentia prosequatur quocum smilem naturam sortitus est , atque easdem vitae necessitates . Sic etiam nulla praevia rei exploratione aut

accurato judicio & pueri &ipsi rudes ho

mines beneficiorum memoriam non retine

re putant turpe vitium eo , & perfidiam

196쪽

. Pars In Cap. III. 16sitit foedissimum & iniquissimum. scelus exeis

crantur , quo offenduntur , & a quo natu-3ra abhorrent . Contra fidem servare , beneficiorum memorem esse , suum cuique revidere , parentes colere , adflictos sublevare , totidem facta sunt quae necessario probamus laudamusque , utpote justa, bona, honesta , convenientia , & humani generis uintilitati conducentia . Hinc fit ut iis narra tionibus natura oblectemur in quibus aliquid memoratur factum ex aequitate , eX fide , ex humanitate , ex beneficentia : iis animus suaviter commovetur demulceturinque, quae si etiam legamus in historiis impense miramur , & hujus aetatis , aut gentis , aut familiae felicitatem extollimus, quae tam egregia exempla protulerunt. Scelerum autem eXempla , quae aut videmus aut auindimus , aspernamur indignabundi.

Iam vero si quaeratur unde in nobiS hic Cue Iti sis animi motus gignatur, quo impulsi homi- mus affe-nes quibusdam actionibus gaudent , alias autem aversantur Z Equidem quod respondeam non aliud habeo , nisi quod noster Conditor ita nos esse affectos voluerit , eamque naturam nostram & indolem esse, ut quemadmodum Bonis & Μalis corporeis seupbsicis assicimur, ita in quibusdam

Bonorum & Malorum moralium assiceremur

discrimine . Est igitur ille quidam insim tus, quales nobis plures alios natura inse-

197쪽

165 Iuris Naturalis Elementa vit, ut ad eas res celerius & validius impelleremur, in quibus suae judicii partes suturae erant tardiores. Sic se habet interior ille sensus. quo monemur corporis necessitatibus consulere ' sic etiam exteriorum senis. suum nostrorum ope rerum objectarum naturam statim dijudicamus, an sint utiles an noxiae , ut celeriter & organorum corp

reorum impulsu ad id faciendum move mur , quod saluti nostrae conducit. Sic eistiam se habet instinctus ille quo vitae adeo tenaciter adhaerescimus , & haec innata potiundae felicitatis cupido, humanarum actioinnum summa motrix. Sic etiam se habet fere ccecus , omnino Lamen necessarius, parentum in liberos amor . Hoc polcebant urgentes nec differendae necessitates, ut homo non tarda judicii investigatione , sed acrioribus & promptioribus sensuum stimulis ageretur. I Uis

Quid pro- Itaque quod Deus in hominum corporiis sit nos ita bus, idem in illorum mentibus praestitit , .it. 'δ ad moralem eorum agendi rationem attinet; eis enim Sensum indidit, vel justitiae atque Virtutis sapqrem , qui sensus sa- porque judicii non expectant operam, seclprimos regunt affectus nostros , & in plexisque hominibus hanc operam judicii felicitet supplent, nec non accuratam rerum e

198쪽

Pars II. Cap. III. supini , ita judicii sunt expertes ,

tres quatuorve suas cogitationes ita queantevolvere, ut hinc constet aliqua ratiocinatio. E re igitqr erat ut eam nobis Creator inderet acrem promptamque facultatem, νε non opem desideraret ingenii, sed per quam bonum malumque celeriter distingueremus, expeteremus aliud quidem, aliud autem a

versaremur.

ut vix

Quos sensus si quis neget veros esse , eosque dicat in singulis hominibuS non in u ensis, veniri , quoniam ferae gentes sunt in qui- in singulisbus similis sensus nullus appareat, atque homi Ri- etiam inter moratos populos videri tam bus non perversos homines , ut in iis nulla virtutis notitia vel sensus elucescat: Respondeo Rhobhfi I. Quos memoramus primigenios sensus Eorum gentibus etiam immanissimis inesse, quorum vestigia 1ensuum si quibusdam in gentibus vestigium φ-RI in nullum se prodat , hoc ideo contingit vel quia nobis non satis earum moreS comper- simis de ii, aut eo socordiae prolapste sunt, ut ple- prehen-rosque sensus humanos exuerint , vel tan- u tu dem quoniam in quibusdam sensus illos non consulto quidem respuerunt , sed adulterarunt, praejudicatis opinionibus indulgentes, quarum vis major extitit quam rectae menistis aut innati judicii, unde etiam in contrarias partes abiere . Feri sunt homines, exempli causa, qui captos hostes Vorant ,

quoniam quγ possunt occidere nihil pu- L 4 tant

199쪽

tant obstare quominus eorum carne ut casa

teris spoliis fruantur. At iidem seri homines non sic haberent suos amicos popularesve: jus inter se normamque colunt; nec ibi quam alibi minus est fidei pretium , atque inter illos non paucioribus quam apud nos laudibus effertur beneficiorum ho

mo memor.

q. VI.2. Distin- QUOD ad illos attinet, qui quamvis de-: hi u gῖΠ in gentibus excultissimis , pudorem ,rili, i humanitatem, & justitiam videntur exuisse,

tus homi. sane distinguendus est hominum status nanis ab ejuaturalis ab eorum statu degenere ς possunt idem ii enim homines ex ab usu & libidine dege- .itP ne res . est , Verbi gratia , naturae magis consentaneum quam innata parentibus in liberos charitas λ Quam tamen charitatem visi sunt quidam in se ipsis oppressisse vel affectu vehementiore convulsi , vel instanti libidine superati ob quam in natus liberorum amor ad tempus intermitisteretur . Praeterea num quid validius est quam nostri iplorum & nostrae salutis amorὶ Nihilominus sve ex ira, sive ex aD sectibus aliis a solita sede mentem exturbantibus contingit, ut quidam homines suasibi membra dilanient, res ad se pertinentes destruant, vel gravissimum aliquod sibi damnum inferant, tamquam suae calamita tis appetentes.

200쪽

Ac tandem si quidam forte sunt homi- 3. Si quaenes, qui sedato animo & nulla conturbati sint mo- libidine , virtutis omnem amorem & exi i; istimationem videantur exuisse; praeterquam quod ejusmodi monstra confido non minus quidem in morali quam in physico mundo rari L illa sane, sima esse, ad summum hinc colligitur quid nec in id possit excogitata & inveterata pravitaS . Neque enim ita pravi nascuntur homineS: sentenia sed de quo loquimur sensus moralis in qui iam tuebusdam extinguitur , vel quia sua putant qaidqR interesse quibus laborant vitia excusare vel : δῖ'

obtegere, vel quia malis moribus assueverunt, vel quod falsa rerum a stimatione deinluduntur' quemadmodum quaelibet alia corin Poris aut mentis facultas ex abusu adulte- Tatur & corrumpitur . Quae tamen hominum felicitas est, non ita facile mentis ut corporis sensus atteruntur & dispereunt ἀQui ad mentem sensus pertinent, fere semper servantur, atque illos lumen esse dixeris , quod , etiamsi videatur extinctum , possit tamen rursus exsuscitari radiosque emittere , id quod non semel vel in nequissimis hominibus compertum est.

q. VIII.

QUAΜQUAΜ vero nobis Deus insinctum Non so-

illum vel sensum indiderit , qui primus modus esset Bonum & malum morale secer- Γ 'M

nen- Rario data