장음표시 사용
201쪽
17 5 Iuris Naturalis Elementa. nendi , haud tamen satis ei fuit hanc no- est Rddi- in saeuitatem indidisse , sed insuper Vo-
dum Bo tu i , ut qua luce, nImirum RATIONE alus num & in rebus utimur , haec nobis etiam opem
Malum ferret , quo lucidius & explicatius regulas m*xδὶς illas taberemus perspectas quibus in vitae decursu infistendum est.
RΑΤΙΟΝΕΜ voco facultatem cogitationes cogitationibus conferendi, rerum inter se convenientiam vel discrepantiam comperiendi , & ex his consequentia eliciendi .i 5 Cujus egregiae prorsus facultatis ope, quod jam naturalis DuIus de justo & injusto tanquam indigitabat, manifestius evadit, veris argumentis probatur, ampliatur, & propositis aptatur quaestionibus : est enim Ratio mentis humanae certissima lux. Quemadmo dum porro in hominibus non minuitur ,1ed augetur paterna charitas , considerantiis bus nihil naturae magis esse consentaneum
quam illos amore prosequi qui ex se progeniti sunt, quem amorem non solum privatae suae semiliae, sed toti humano generi prodesse intelligunt, sic pariter quem antea diximus virtutis & ejus praestantiae ingenitum nobis sensum esse , is certe non parum Ratione corroboratur : Ratio enim principia , causas , convenientiam , & commodatum publica tum privata ejusdem virtutis expendit ; quae nobis etiam citra disquisitionem primo intuitu tam decora videbattar
202쪽
Qui ΜΕΥ ΙΑΜ asseri potest insinctui Vel Ratio in sensui Rationem triplici de causa superio- stinctui
I. Evincit Ratio an verus rectusque sit ἡ 'es' ' instinctus non secus ac in aliis rebus eX' tuit M. plorationem & regulas adhibemus ut argua verus sit tur hujus vel illius artis aut scientiae hunc instinctus. vel illum genuinum saporem esse , Ostendaturque quod hic sapor non in caeco arbitrio, 'sed in ipsa ratione positus sit , propriisque
sibi principiis innitatur . Simile quid eis A
contingit quibus est acies oculorum acerri, ma: hi namque certius existimant quantum res objecta distet , vel quae sit ejus fgura , postquam illam diligenter explorarunt, otiose dimensi sunt , atque cum aliis compararunt , quam si eam ex primo aspectu dijudicassent. Opiniones etiam sunt atque conis suetudines quarum in hominum mentes tam vehemens & universa vis est , ut si res ex earum opinionum potentissimo affectu censerentur , facillime veritatis locum praejudicatae istae opiniones occuparent. Hoc igitur Rationis ossicium est ' ut vera rerum judicandarum principia in animos nostros reis vocet , claudicantia judicia nostra erigat , & eos abstergat errores quos a vitiosa institutione hausimus .
203쪽
2. Instinctui Ratio Prae. stat, quia prineipia enucleat,& ex his
IN hoc altero instinctui Ratio praestat,
quod lucidius enucleat cogitationes , dum illarum inter se convenientiam aut discrepantiam expendit , earumque consecutiones reputat. Eos namque saepissime videmus iris retiri atque decipi qui cum primo tantum instinctu assiciantur, quo se convertant ambigunt, quoties rem nanciscuntur paulo intricatiorem , & quae Iudicii quoddam acumen desiderat . Cujusmodi homines genera- ia quidem principia subolent , sed eorum nesciunt tanquam diversos ramos perte qui , Neque Dorunt quae necessariae sint distinctiones vel exceptiones, nec quommodo pro locis & temporibus principia snt adtemperanda . Sunt enim haec Omnia Rationis Opus, quae suas partes tanto facilius exequetur , quanto illam diligentius exercebimus& excolemuS . hoc
f. XI. Nora solum Rationis latius vis pates quam instinctus , quod ad plincipiorum
enodationem & applicationem attinet , sed ejus etiam major est quam instinctus extenso , si principia spectentur quae retEgit , & res objectae quas amplectitur . Nec enim nobis concessus instinctus est nisi ob paucissimas res , easque minime imia plicatas , & ad statum naturalem hominis
204쪽
Pars II. Cap. III. I73 pertinentes , in quibus opus erat impulsuscitissimus . Sed aliae sunt res intricatiores quae suam causam habent , tum in diversis hominum conditionibus, tum in quibusdam adjunctis invicem conlociandis, tum in 1ingulari statu eujusque , de quibus omnibus Certae regulae statui nequeunt , nisi solers adhibeatur judicium , & mutua rerum Conis
venientia vel discrepantia attento animo expendantur .
Igitur Issiactus & Ratis duae sunt hominibus a Deo concessae facultateS , per quas a malo bonum secernatur . Quae duae facultates , faustis , ut ita dicam', ominibus junctae, & amicam manum altera alteri po rigentes, in eumdem finem concurrunt. Invistinctus primam rerum speciem exhibet, Ilatio expendit & arguit an se vere habeat instinctus . Instinctus tanquam indigitat prinei pia , sed haec eadem principia Ratio
enucleat, & enucleata singulis rebus accommodat . Instinctus dux noster est ubi mo- Tam non patitur urgens necessitas , Ratio perspicit quid deceat aut non , & regulas tradit eis rebus accommodatas quibus inest aliquid prae coeteris singulare.
Hac igitur disputata methodo boni , &justi cognitionem possumus assequi seu
quod idem est , possumus comperire quam Deus hominibus esse velit moralem agendi rationem . Quapropter jam ex Instinctu &Ratione conjunctis deducenda sunt Legam Naturalium principia CAR
205쪽
Unde Naturalium Legum Drincipia
deducan tura Adnota tiones praeviae .
telligatur per Legum Naiaturalium
1 4 Iuris Naturalis Elementa . CAPUT IU. Ex quibus principiis post Ratio Naturalec Leges deducere . sa in
SI deinde quaeratur quibus principiis uti
Ratio debeat , ut ea dignoscat quae ad Leges NaturaleS pertinent , easque comperiat & enucleet , in universum respondeo , naturam hominis ejusque varios status alis tendendos esse ' quoniam enim homo proapter varios Tuos status ad diversas rerum naturas diversimode se habet, diversa quoque principia sunt quibus ad ossiciorum nostrorum cognitionem deducimur. Sed antequam varios hominis status illos
expendamus, abs re non erit quasdam adnotationes praemittere DE LEGUΜ NATURALIUM PRINCIPIIS, ut primo aditu amoveantur aequi VocationeS, quae quam tractamus materiam non unis tricis impli
NATURALIUΜ LEGUM ELEΜENTA, idem est ac si quaeratur quaenam primigeniae veritates , seu proposiriones inae sint quilias revera dignoscore valemus quae sit in nos Dei voluntas atque sic ex consequentiis rite . dedu-
206쪽
Pars II. Cap. IV. 17sdeductis cognitionem adipisci singularium rerum & ossiciorum quae rectae Rationis ministerio nobis Deus imposuit. De quibus igitur principiis hic quaestio est, habenda quidem illa non sunt pro Legum Naturalium causa essiciente & genitrice' alia quoque causa est cur iis principiis obstringamur . Non alia Naturalium Legum essiciens causa est quam summi Dei voluntas, nec aliunde vim habent obligan. di , nec de hoc apud quemquam ambigitur. Sed & hoc posito inquirendum adhuc superest qua ratione possint homines dignoscere Dei voluntatem, & ea principia comis perire per quae tum nobis Dei proposita innotescant, tum ex quibus singulare quodvis ossicium nostrum promanet , quantum horum Omnium cognitio solius Rationis ope comparari potest . Quaeritur, exempli Causa , an secundum Naturale jus sarciri debeat damnum cillatum , & an pacta se vanda sint λ Si hoc unum respondeas: proinculdubio sarcienda damna illata , & pactis
standum esse, quoniam ea sit Des voluntas, certe liquet quod non propositae quaestioni satisfeceris ' ulterius enim & merito quaeretur, quaenam sit illa causa sve principium ex quo manifeste constat eam revera Dei voluntatem esse Τ Hoc mim illud est quod quaerebatur .
DEINCEPs adnotandum est primi Le' Leeum
207쪽
. . . Eum Naturalium principia non solum dedidi . y Oere vera esse , sed etiam simplicia , perspi- quam in f, sufficientia , eisdemque Naturalibus dolem Legibus apta .h beant. Haec principia debent vera esse : id est, ex ipsa rerum natura statuque haurienda sunt. Ex principiis namque falsis aut fictitiis nonnisi falsa & fictilia consequentur 'nec unquam super fundamentis proxime collapsuris permansurae aedes aedificabuntur. Debent esse simplicia & ex se ipsis perspicua, aut quorum saltem facilis cognitiost & explicatio. Legibus enim naturalibua quoniam omnes homines obstringuntur, idcirco prima illarum principia non debent communem hominum intelligentiam supe-perare , sed oportet ut cuilibet sint facile pervia, nec immerito quis caveat a priniscipiis nimium reconditis & subtilibus, aut
nimium extra communem ratiocinandi normam positiS. .
Insuper haec principia debent esse tum lassicientia , tum universa, ex quibus Per genuinas & proximas consequentias eliciaritur omnes Naturales Leges, & ex his Legibus orta ossicia dignoscantur ' ita ut finia gularum Legum vel singulorum officiorum
descriptio nihil sit aliud quam principiorum quibus constant explanatio non secus ac cujusvis plantae procreatio Vel lacrementum nihil aliud est quam germinis explicatio vel seminis . . Quoniam autem plerarumque Naturalium Legum variae sunt exceptiones , Praelucea
208쪽
Pars II. Cap. IV. 177 requiritur ea Naturalium Legum principia
esse, quae in se ipsis exceptionum caulam includant , ita ut non solum ex illis deducantur communes omnes Disciplinae Μoralis Regulae, sed ut etiam per eadem principia Regulae pro tempore, loco, & occasione constringantur & coarctentur. Ac tandem prima haec principia ita constituenda sunt, ut iis reipsa tanquam proprio & proximo iundamento innitantur Oismnia Naturali Lege praescripta ossicia' ita ut , sive a principiis ordiare ut ex illis educas consequentia , sive a consequentiis referas te ad principia , sibi semper constet ratiocinationis series, nec quidquam medium interveniat quo filum , ut ita dicam, disputationis abrumpatur .
f. IV.CAETER UΜ , si res in universum specte. 'Π Ratur , prorsus quid indifferens est an Legum
Naturalium unicum Vel plura principia con- pium Le-stituantur , in quo rectae & accuratae meis ges Omnes
thodi sequi decet regulas . Porro ad nostri Nδ ur les systematis veritatem aut persectionem nihil dὰ sis , omnino necesse est , ut omnes Naturales Leges ad unicum referantur & primigenium
principium , quod neque fortassis possit fidiri . Quidquid illud sit , certe supervacacneus hic labor est multo mentis conatu tor queri , ut ex unico principio Leges Omnes naturales , & omnia ossicia nostra dedu
209쪽
1 8 Iuris Naturalis Elementa . Eas habuimus quas proponeremus adno aetationes , quae si verae sunt , duplex haec erit illarum dos , primo quod insistendamvram ostendent qua Legum Naturalium vera principia constituamus ; Deinde quod rationem simul suppeditabunt accurato judicio varia systemata expendendi quae de
hac materia prodiere e led eam nos materiam jam nunc aggrediamur.
test homo assequi nisi expendendo
NON alia Legum Naturalium dignoscenodarum ratio est , quam si attente naturam hominis indagamus ejusque indolem , tum quemadmodum se habeat ad reS eXternas quii bus circumcingitur , & quinam hine hominis status exoriantur . Ac sane Iuris Naturalis ipsum vocabulum , nostraque illius definitio satis indicaut non aliunde quam ex ipsa hominis natura & indole hujus nostrae scientiae principia hauriri posse. Itaque generales duas propositiones statuemus quibus Legum Naturalium totum sJstema continebitur a
I. PROPOsITIO . Quidquid es in hominis natura ejusque primigenio satu & conditione , o quidquid ex hac natura , sarti, o conditione eo equitur , id certo praemonserat quoritiam Dei set in homines pripositum aut voluntas , atque m Legum Naturalium frientiam
II. PROPOsITIO . Sed ut absolutum s sema Legum Naturalium babeamus , non δε- Iam
210쪽
Pars II. Cap. IV. 179tima hominis iκυestiganda natura qualis in Dina es sed attendendum praeterea quemadmodum se bomo babear ad alias aliarum rerum naturas extra illum positas , o quinare hinσκουi satus homini superveniant . alioquin misturalium Legum mancum esset ρο imperfectum
nis natura & ex omnibus humanae naturae
adjunctis conditionibus, in quibus ob quosdam fines ipse Deus hominem constituit . Naturae , inquam , humanae & ei adlui ctorum consideratio vera suppeditat Legum Naturalium principia, si haec principia i pectentur quatenus per illa divinae voluntatis cognitionem possumus comperire . Ac uno verbo quoniam ipse Deus hominis existentiam & existendi modum dedit , ex sola hominis natura diligenter investigata Omnino perspicuum fiet quodnam in condendis hominibus propositum Dei fuerit, atque sic de regulis constabit secundum quas exigeuda vita est, ut ejusdem Dei proposita, voluntatemque eXequamur.
Qum humanae naturae indagatio ut recte TtIplis instituatur, revocandum illud quod superius hominis, dictum est , posse nimirum hominem sub liatus. triplici ratione statuve considerari , qui tri- plex status singulares omnes alios statu complectitur in quibus homo versatur spe-