장음표시 사용
81쪽
qui militarem aut forensem rationem spissus tractarit. Druit enim diutissimh in militari u banaque disciplina, dc proconsul Germaniam
inferiorem obtinuit, quo tempore Germanorum
mores , instituta, ritus tanta d gentia persa, psit, ut uni Tacito suam antiquitatem Germani acceptam ferant.est etiam gloria majore dignus, quoa Τacitus Augustus, qui ob summam sapientiam magna consensione Senatus ac legi D . num Imperator creatus est, ad hunc suae stirpis
originem detulit , ejusque libris bibliothecis
omnes complevit : tametsi efficere non potuit ut inteKrum haberemus.est autem oratio Taciti mirum in modum arguta & prudentiae plena.
argumento sit illud, Proclivius est iniuriae quam beneficio vicem exolvere: quia gratia oneri; ublium in quaestu habet . quid autem de Sejano brevius re acerbius dici potuit, quam ejus v Iuntatem non nisi scelere quaeri potuisset aut de Poppaea,maritos re adulteros non distinxisse,sed
unde utilitas ostenderetur,illuc libidinem transtulisse Vitellii stuporem, libidinem, temulei tiam , crudelitatem acerbό insectaturi sed nihil acerbis dici potest in eum qui praeter na'ae ubtia, quae in eo maxima fuerunt, legem incestus ac nuptias avunculi cum seroris nita Senatiupersuasit. idem cum inter cadavera caeserum ciavium iter haberet,nec quifruam praeter eum te- terrimum odorem ferre polliet,p tam dixit: B ne olere interfectum hostem, melius civem. Si
de legibus re Republica sententiam Taciti e quirimus , quid gravius dici potest,quam fmne-
magnum exemplum habere aliquid ex iniquo, quod contra singulos utilitate publica rependistur Plato paulo aliter: Hydrae caput eos amputare, qui de legibus omnia incommoda detr ni posse opinantur. si forenses ac senatorias a tes, si antiquitatem non Romanorum modo, sed aliorum quoque populorum quaerimus , nus . quam uberior seges. ut clim de scederibus apud Armenios sanciendis agit: Μos est, inquit, repNbus implicare dextras, pollicesque interia Vin
82쪽
dis HETH onus III s To R. 6s' cire, nodoque perstringere; mox ubi sanguis in artus extremo se effuderit, levi ictu cruorem eliciunt, atque invicem lambunt. id foedus arcanum habetur,quasi mutuo cruore sacratum.quid multa ξ nullus profecto historicus magistratui ac juctici utilior videtur. sed me lacerat dc conficit quorundam reprehensio, quae resutatione minus egeret, nisi auctoritate plurimum valerent: nam ausus est Alciatus historiam illam pland divinam senticeta vocare, in ea epistola quam ad Iovium
scripsit;& quidem propter asperum dicendi ge
nus ab iis repudiari solet, qui leviores Grammaticorum nugas malunt, quam gravissimas eorum narrationes, qui totum vitae suae tempus in Republica gerenda consumserunt. quanquam
non video cur Alciatus tantum virum contemnere , ipse de eloquentia triumphare debeat : nisi quod Decius illum ex albo Iurisconsultorum eximens Ciceronianum vocavit : non aliter ac Hieronymus qui se ante Christi tribunal verberibus caesum scripsit, quod Ciceronianus esset. non Christianus: sed hic verberibus, ille contumelia nullo suo merito affectus est extra jocum. Budaeus acerbe Tacitum scriptorem omnium sceleratissimum appellavit : quod nonnihil adversus Christianos scripsit. quae ratio secit, optinor,ut eum Tertullianus mendacissimum , Orosius adulatorem appellaret. sed quemadmodum Marcellus I. C. meretricem turpiter facere respondit, quod sit meretrix ; non tamen turpiter accipere cum sit meretrix : ita quoque impie fecit Tacitus , mod non fuerit Christianus : sed non impie adversus tuas scripsit, cum gentili superstitione obligaretur. ego vero impium judicarem nisi quamcunque religionem veram judicaret, non eat quoque tueri & contrarias evertere conaretur. Cum enim Christi i dc Hebraei quasi venefici, re omnibus sceleribus ac stupris infames ad supplicia quotidie raperentur , quis historicus 1 verborum contumeliis abstineret quod si excusationem meretur ignorantia. profecto excusandus est Tacitus,qui Iudaeos ab Ida
83쪽
66 IOANNis Bod IN Imonte Cretensium quasi Idaeos deducit: ut Nicolaus Damascenus , qui Hieroselyma quasi
ιερόσυλοι, παρα του ιεμ συλti. Uici putat. Hoc agitur si
scelus est, multo majori scelere obligaretur Vl- tianus , qui septem libros de Torquendis Chri-ltianis, non ad nistoriae cognitionem, sed ad se'pliciorum acerbitatem scripsit. Sceleratus quoque Tranquillus ubi agit de Christianis : cujus tamen historiae tantopere laudatur, ut aequi rerum aestimatores nihil unquam accuratius ab ullo historico scriptum fateantur. Non placet quibusdam quod levissima quaeque persequbtur: sed in principum dictis re factis , nihil l ve, nihil parvum videri debet; propterea quod in vulgus manant, dc principis exemplo mores populi semper re*untur. hoc sortassis improbari potest, quod foedissimas quasque principum iboidines nimis studiose consectatur, quas CO nelius Tacitus omisit. sed in eo genere longe a Lampridio superatur. is enim tot portenta novarum voluptatum ab Heliogabalo invecta describit,ut non magis ea narrare,quam unicuique ad imitandum proponere videatur, uterque tammen in intima principum aula educatus est;prPsertim 'ero Τranquillus , qui Adriano fuit Lepistolis , ex eoque statu depulsus , quod cum
Imperatoris uxore familiarius egisse ferebatur, quam decus aulicae consuetudinis postularet. nam qui consequentium Imperatorum vitas omdine sci ipserunt,scilicet Dio, Spartianus,Capitolinus, Herodianus, Trebellius, Vopiscus, Eutropius, Lampridius,Volcatius, Ammianus PompQ-nius,Laetus, Orosius.Sext. Aurelius; non eo se runt gradu quo Tranquillus: idque ingenud V piscus confitetur, cum Tranquillum emendatis simum scriptorem appellat. ac merito. sic enim scribit ut ne ignitate cujusquam,nec vitiis,nec ulla omnino perturbatione commoveri videatur. Caligulae virtutes animi re corporis tantas anilio contigisse se ibit,ut nemini majores: ejus clem tot ac tanta vitia,quae postea con uta sunt, commemorat, ut nullum in natura monstrum foedius
84쪽
'ra foedius fuisse videatur. idem Neronis laudabile quinquennium praedicavit. Claudium adeo stupidum fuisse scribit, ut illum pro tribunali sedentem leves causidici stultum appellarent.ejus dem nobile judicium illud commemorat, quo seminam filium non agnoscentem, dubia utrin- iue argumentorum fide , indicto matrimonio Glii , ad confessionem impulit. quid ab ipso sapientiae magistro Salomone potuit sapientius j dicari Non idem fuit in Herodiano studium veritatis inquirendae nec fere potest ejusdem principis virtutes ac vitia recensure, ac saepius erroris coarguitur a Spartiano, a Capitolino.Est e iam in Tranquillo plurima Romanae vetustatis re antiqui juris imago,multae leges,edicta Mnatusconsulta,quae irasquam alibi reperiuntur:quae vero qualisque fuerit principum cognitio ac juri sdictio , solus pene Tranquillus cum Tacito scribit: ex quo plurimum lucis accedit ad scri-l ta Iurisconsultorum His,opinor,commode Vel-rium Paterculum conjungemus , qui praeter liberalem eruditionem , magistratus m honores maximos domi ac militiae gessit.ut enim dicendi genus, quo nihil eurius ac suavius stuere potest, omittam; antiquitates Romanorum ab ultimo principio tanta brevitate ac perspicilitate i si quidem integer extaret in comprehendit, ut nemini secundus esse videatur. laudes etiam illustriumvirorum egregia quadam oratione & ma oviro digna commendare suet, ut videre est in laudibus Pompeji, Caesaris , Ciceronis; quae tamen ab eo scripta sunt, non historiae, sed propositIonis locum habent, ad univer' historiae comprehensionem. At ue hujus exemplo G. Ilellatus Prorex Insubrum brevi libello Gallorum antiquitates complexus est ad historiae sormam, vel potius ἰχνογυώ i , qRa historiarum scriptoribus singulare quoddam exemplar dedit ad intuendum & imitandum. scripsit etiam Latino ac vulgari sermone Caroli Quinti Imperatoris expeditionem in Provinciam , mira quadam ingenii ubertate ac prudentia. neque vero
85쪽
alius esse potuit, cum ingenii vim acerrimam, . lummam eruditionem , dc incredibilem rerum gerendarum usum haberet. totum enim vitae suae tempus in consilio principis , aut in obeum dis legationibus , aut in munere imperatorio, aut in optimarum artium studiis consumsita denique perfecisse dicitur, ut Gallica nobilitas
non mirius literarum quam armorum gloria storeret , primusqtie apud nos arma literatis, reliteras dedit armatis. sed ne quis meum civem
fuit enim natione Andegavus in 1 me plus aequo Iaud 'i putet, multo plura Steidanus; qui cum
hominem omni genere laudum cumulavisset, illim vero Gallicae nobilitatis decus appellavit.
hunc igitur Polybio , Thucydidi, Xenophonti,
Caesari, Tacito conjungemus , in eo maxime quod rerum causas , initia, progressus , inclinationes , atque omnia omnium consilia, dicta , facta, iustissimis ponderibus examinavit. nec refert ad historici delectum , quod hic iam ster pauca scripsit, cum ex ungue leonem. Copiose Gui tardinus , quem ad illius imitati nem scripsisse putarem , nisi iisdem quibus tu Ie temporibus storuisset. ac tametsi finibus Italiae semper sese continuit, nec bellicis lauisibus cum Belirio comparari potest , attamen in scribenda historia judicio gravissimorum virorum suos aequales latque haud scio an veteres quoque historicos 4 superavit. nam ubi quid in deliberationem cadit quod inexplicabile videatur , illic admirabilem in disserendo subtilitatem ostentat ; & graves ubique sententias veluti sal accommodath perspergit. Et ut pauca de multis colligam ; cum militaris
M urbanae disciplinae peritissimus esset , n stros homines imprudentiae tacite coarguit, quod armis imperia facile propagarent, ea tamen retinere non Dssent : nec viderent partum imperium iis , qui domestica disciplina
uti nelcirent, non modo inutile, sed etiam grave ac perniciossim semper fuisse. Egregia salieoc magno viro digna sententia, quae utinam l
86쪽
ΜΕΤΗΟvvs HIs To R. 69 'principibus bene cognita esset . alio loco Venetorum arguit imprudentiam his verbis : Veneti perturbatis Italiae rebus belloruiti exitum
otiose spectabant , ut ipsi quoque praedam
abigerent, rati sore neminem qui se lacessere auderet. at potentiorem esse, aut cum potentioribus in ea em amicitia conspirare oportet.
quae reprehensiones nihil habent contumeliae vel aceroitatis. nullius verb nisi mortui nomen laude prosequitur aut vituperatione , idque facit sine ulla perturbati animi significatione: ut videre est in Leone pontifice, a quo magnas opes, majores etiam honores ac magistratus adeetus erat ab co enim legionibus sacris re provinciis ecclesiasticis cum summo imp rio praestetus estὶ nihilominus principem suisse scribit, in quo multa laudare , multa vituperare possis : quinetiam ejus perfidiam adversus Franciscum regem in scedere percutiendo solus detexit. neque tamen Carolo V minus infidum fuisse tradit, quod ejus ope Gallos Italia expulisset, ut postea Hispanos facilius ejiceret. quid autem de Ferdinando verius dici potuit, quam omnes suas cupiditates religionis ac publicae utilitatis specie texisse t aliud argumentum est ejus integritatis & animi aegritudine vacui , quod cum Gallis vehementer insensus es
se debuisset ab iis enim diuitisimh obsessus est
cum Parmam strenue tueretur , ac de vita, deque sortunis omnibus periclitaretur in nihilominus tamen Pauli Iovii de morbo quem Gallicum vocat, orationem refellit. Par est, ino uir, Gallorum nomen ab hac infamiae labe vindicare , cum Hispani ab Hesperiis insulis in Italiam hoc morbi genus invexerint. est autem mirum in eo studium veritatis inquirendae. nihil enim temerd, sed omnia necessariis argumentis confirmat. fertur enim epistolas , decreta , foedera, conciones ex ipsis sontibus hausisse re expressisisse. itaque frequenter occurrit illud , L OCUTUS EST HAEC VERBA: aut si ipsa verba desuerint . Locv Tvs est in hanc λλ e
87쪽
qui ut magnam historiae partem ; ita Conciones vel potius declamationes scholasticorum in m dum finxit; argumento est concio Balionis ei planE contraria quam Guicciardinus ab exemplari descripsit. titit enim re rerum re locorum cc persenarum,atque adeo consiliori im re factorum tam diligens investigator , ut omnes Italiae urbes, municipia , castra, fluvios, quodque m ximum duco, publica monimenta penitus inspoxisse videatur. quae vero fama diruparat in vulgus, nussuam praetermisit, ut in acie Μauritana, qua Galli Helvetiorum exercitum fregerunt, caesorum numerum scire non potuit: propterea quod, inquit, magna pars invidia, vel stuaio,vel errore ducebatur. plerique xlv. Helvetiorum millia : nonnulli decem: alii octo: suere qui tria duntaxat millia referrent. cum autem scripserit res in Italia gestas annis fere M. externa m ce , aut etiam intra modum attigit. Turcarum. quoque ac Persarum bella , quae multo melius illi quam Iovio nota suerunt, prudens omisit, de rebus parum sibi compertis temeris affirmaret. sed ne penitus ignorarentur, ita levissimEcommemorat; Ferebatur Selymus Syriam re AEgyptum invasisse. videtur tamen nonnullis albquanto prolixior. sed iis qui statum Rerumpi blicarum atque omnino casus humanos intueri volunt, brevissimus: propterea quod nulla pars orbis terrarum plures casus,aut majores Rerum- publicarum conversiones illis temporibus pe tulit quam Italia. at illud quanti e1 ab eo tantarum rerum veritatem intelligere , qui totius Italiae consensu summa prudentia, eruditione, antegritate, reruisque gerendarum usu floruis se sertur Z nam clim alius aliter dc fere suo quicque arbitratu fingeret historias , unus inventus est qui tam alid aedificavit, ut non modo levisi1 'rum hominum, sed etiam Iovii ac Bembi Iuminibus obstruxisse videatur. Vt enim Bem-bus vir clarus , dc in luce totius Italiae diu multumque versatus sit omitto singularem ejus
88쪽
I a NE Trion Vs III seto R. Neloquentiam ) nihilominus aut multa in gratiam suorum civium aliter atque gesta sint scripsisse,
aut certe Gui tardinus saepe mentitus esse convincitur. cujus rei unum aut alterum argumentum sit ; quod cum Galli ad Forum Novit auxiliares Venetorum copias fudissent, ferroque, ut dicitur, viam sibi iplis aperitissent; Bembus nec . victos , nec victores suisse scribit, dc eorum in Galliam reditum fugam appellat. Guicciardinus arguid hunc in modum Si vincere est ea re potiri,cuius causa bellum suscipitur, Galli vicerunt, Cum ob eam duntaxat causam praelium suscepis sent,ut in Galliam Rege incolumi redirent. cum igitur hostes in fugam converterint, partim prostraverint, Uxtim in Tarum flumen adegerint, seque in patriam tuto receperint,quis de victoria quaerendum putet ' rei quoque veritatem dissimulavit Bembus is praelio Ravennati, cujus victoriam tam claram dc illustrem nemo Gai unquam praeripuit. Militum, inquit Bembus,dcequitum millia supra decem dc octo interfecta
sunt parisere utrorumque numero , fortuna diastari. quod igitur Venetos,nunc Italiae columen, nunc publicum oebis terrarum ornamentum vocat , ac eorum modo aequitatem, fidem, modo magnificentiam dc opes, uniusque navis Venetae incredibilem adversus Turcarum opes, sortit dinem,omnium denique civium pietatem,modestiam, religionem , prudentiam ubique extollit; rem facit non tam bono historico , quam bono cive dignam. 'uod vero Gallos ubique verborum contumelia insectatur; quod nihil sanctum ab illis aut tutum fuisse : quod fidem Venetis de Alsonse Avalo datam fregisse tradit; scriptoris est , non seipsum laudantis , sed vituperantis. ac siquidem militari jure infamis est, qui nationem verborum contumelia violavit, quanto maris hoc historico fugiendum i praesertim si in eo se quod aliis objicit, salsa pro veris tradere
convincitur nam Guicciardinus , violati foederis crimen in Venetos regerit: non tantsim propter perfidiantiniani adversu. Gallos suspici
89쪽
a IOANNIS BOD IN Inerri, sed etiam quod Alvianum acerrimum Gab llorum hostem,non modo triumphantem de Gal- lis in urbem admiserant, sed foederis quoque is igibus complecti rege Gallorum invito Conaren- lxur. quae igitur de perfidia Gallorum oratoriEscribit, tam vera sunt quam in Apulia bello Ves
neto corvos ac vultures tanta ex aere vi. tantis
rue agminibus inter se conflixisse, ut carri duo ecim eorum cadaveribus explerentur. qua de re non ambigit Bembus , sed plane affirmat. 5c vero cum invitus, ut ipse testatur, annosque na- 'tus sexaginta ad scribendum se contulisset, eum ilaborem, quem in historia scribenda quaerimus, laeΠh serebat: Taedet me , inquit libro quarto, sejus belli leviora consectari. quis inim leset sine fastidio singula t haec plane sunt oratoria: cujusmodi est etiam Lauretani concio adversus Minbum , qua nihil fieri potest ornatius. puritatem enim dictionis ita consectatur,ut verbis quidem parum Latinis , sed tamen ad significandum ne- lcessariis uti nolit. Turcarum Imperatorem re- Sem Thraciae , quae vix centesima pars est ejus imperii ; dc Mediolani Ducem , r iem quoque vocat. id quidem Latine , sed non satis , Opinor, ad id quod decuit accommodath. At Bembi om- lnino dissimilis est Procopius, qui ornamenta hi storiarum, dc Graeci sermonis puritatem aut nescisse, aut neglexisse videtur : sed quae ad histo- iriam pertinent singula commemorat,ac res quo
que levissimas magno studio consectatur. ex quoniam in rebus gerendis perpetuus Belisarii comes , ac totius publici consilii particeps fuit, saepius etiam pro Re publica legationes obiit;denique mediocriter est a doctrina informatus, ut non dubitem illum inter selectos recensere. cumverd singulas epistolas, decreta, laedera, concit ines vario dicendi genere ac stylo destribit , m gnum verissimi striptoris praebet argumentum: nisi quod suum Belisarium saepius quam decuit, M ineptis plerumque laudibus oneravid r ineptius quoque caeciem Constantiani, qui aPud
Iustinianum stabuli magistrum egit, Belitiarii d
90쪽
M E T Η o D V S H I s Tio R. jussu perpetratam ita excusavit, ut in fatis esse liceret, nstantianum sic mori debuisse. ridiculas quo' e xxx porcorum re statuae Τheodorici conjecturas eximo; quodque Thulen decies
Britanitia majorem facit, quae tamen. altero tanto minor est. sed illud fidem omnium superat; cineres Vesuvii montis, qui citra Neapolim situs est , Byzantium usque vento delatos, ac populum ita exterritum , ut annuis supplicationibus Deum placaret; quae prodigia sapiunt Graecam vanitatem, dc historicis non modo prophanis,ue rum etiam ecclesiasticis fidem saepe derogarunt.
Plenus est ejusmodi fabulis Nicephorus Callistus quibus etiam Mnaras , alioqui probatus historicus, re Nicephorus Gregoras saepe dei ctantur ; ac interdum Eusebius Caesariensis: cit-jusmodi est illud quod se vidisse omni assevcratione c0nfirmat; Plantam in basi qua nitebatur
αnea Christi statua i quam ante annos ccc. st mina sanguihis profluvio curata SERVAT RI dicarat sponte natam; quae cum primum
extremam statuae vestem attigisset, omnia moraborum genera curabat alibus nugis reserti sunt
Antonini, Adonis , Saxonis Grammatici, Sigc-berti, Phriculphi, Naucleri, Mariani, Merlini, Vrspergensis, Annonii, Turpini, Guagnini, ac
veterum annalium libri quibus omnino carc- Te non possumus. in eo genere tamen alii aliis longe praestant. Nam Gregorius Turonensium Antonius Florentinorum, Gulielmus Tyri Pontifex, Abbas Vrspergensis, historias tametsi portentis ac miraculis resertas; utiles tamen ac Ductuosas scripserunt , praesestim illis tempori bus quibus barbaries omnia cumularat . siue runt citam in Republica gerenda re publicis consiliis diu multumque versati. aliorum reIGquias vel uti gemmas , E stercore colligere debemus , si desunt meliores. qui enim Tartarorum gesta scripstrit,praeter Paulum Venetum d
IJaytonum habemus fere neminem : ea tamei, exigua sunt, re fabulis consilia. verior Hayω- 'aus. detrahamsis igitur de Paulo Veneto quod