장음표시 사용
131쪽
C eius proprietates in Auricula muris tractauerat. secit sim de Anagallide tanquam ab illa diuersa egit. Curivero in hunc errorem inciderit Avicenna,nullo alio Auriculae nomine factum est,nisi quod nomen Auricular muri ηψ ris omnibus his quatuor herbis a quibusdam ob λεε oi hei. liorum similitudinem inditum sit.nam &Hel xine seu his indita Conuoluultis,ut in Myosolide tradit Dioscorides,anonnullis Auricula muris dicta est,id quod & Angaldidi accidit, sunt enim qui adhuc hodie eandem hoc
nomine appellent. Cum itaque videret uno omnes appellari nomine, putauit,Vt erat rerum medicarum plane ignarus,easdem nec natura nec forma inter se
distare. Porro iam dictarum herbarum etiam facultates confundit, Hel xini enim tribuit quod Anagallidi .debetur,ld quod ita collige. Capite de Auricula mu/ris inter caetera sic scribit: Illa qua nominauit Dioscorides,extrahit spinas & surculos. Antea demonstraui V mus eam herbam quam paulo ante etiam nominasse Dioscoride & Volubili simile ella dixerat, eme Hel/αinen seu Cillampelon,cui certe ea facultas extrahenAhist in , di surculos minime conuenit, sed Anagallidi potius, extrahedi quemadmodu in capite proprio de Anagallide metsurculos ipse docet Avicenna. Nec dilsentit Dioscorides, qui
ob iit e loco paulo supra citato de Anagallide ita scribit: αμὸ
aculeos ue extrahunt. Et Gale. lib. vi. de simpi medi. facul. in hunc modum scribenS:7xουλτι καt i πορεγον,
nonnihil caloris, & quandam trahendi facultatem, adeo ut infixa corpori extrahant. Paulus quoque in septimo ia dicta colirmat iis verbis: Anagallis utraq; admodum abstergendi vim obtinet, caloris vero no/nihil continet,& trahendi potentia, adeo quidem ut surculos corpori inhaerentes euellat.Talem sese pase sim medicinae magistrum exbibet Avicenna,vt colab
132쪽
tissimum sit eius scripta ex olbus scholis explosa.
Ignorasse Avicennam Serapionem Pandectarium in flatim herham.quam illi Nil & Nilech appellant,variam & ancipitem eo rundem de illa sententiam satis indicare. Cap. XXVI.
NErbam Isatina, qua nostra aetas Guadu notat esse ea quam A rabes Nil, siue Nilech,& Indi. cii vocant, utriusq; descriptiones collatae pul/Chre monstrant. Serapion nanq; cap. xlvii. Nil siue In/dicii m ita pingit:Est de ipso domesticus & sylvestris. Et domesticus est ille, quo tinctores vlutur, cuius λ/Iiu est simile folio Plataginis nisi quia est magis viscorum,& fortioris nigredinis,& habet stipite longitudε ne brachii unius habente. Sed agrestis assimilatur do. mestico,nisi quia foliu eius est maius, simile folio la/ctucae:habet ramos logos, plures graciles, cii multis ramulis, color quoru tendit ad rubedine,& in summitatib us ramorii sunt vaginulae multae sinules linguis α est in eis seme,& habet flore paucii subtile. Diosc' vero blati. p. lxxiiii. Isatim iis describit verbis:ἰ- ist
quod est:Isatis domestica qua lanarii tinctores, utun rur folium habet Plantagini simile, veru pingilius, nigri 'sq;. Catilem aute duobus cubitis altiore. Isatis verro stluestris satiuae similis existit. Folia habet maiora ad lactucae folia accidentia, caules tenuiores, multifi dos,rubentes, in cacumiue folliculos linguarii quamdam efigie referentes, multos pendulos habetes, in quibus semen. Florem luteum, tenuem. Q uar sanE descriptiones ita quadrant, ut nemo no , nisi talpa car
cior sit, videar,Nil siue Indicii eandem esse tu Isatide ita ii
133쪽
c herbam,id certe quod ex facultatibus etiam quas suo Nil aut Indico tribuunt Arabes,abude colligi potest:
plane enim cum iis quae Graeci Italidi assignant conpueniunt. Avicenna nanque cap. I 6. secundi canonis,
hos effectus Nil ascribit:Est,inquit, stypticum,& prohibet fluxum sanguinis, & quod est domesticii exic/cat fortiter sine mordicatione, & detumescere facit apostemata,& confert exituris malis in membris du/ris. Conuenit Erysipilae,& ulceribus putridis. Cofert spleni. & proprie l luestre. Et Averrois de Indico, quod idem est,iii hunc modum tradit: Operationes suae sunt ut consolider vulnera,quae sunt in membris duris etiam si sint in extremitatibus musculorum, d abscindit fluxum sanguinis,& valet multum vulneri/bus fistulatis. Sed sylvestre valet milium contra oppIlationem splenis. Eosdem vero effectus Isalidi suaeri tribuit Galenus lib. vi. de simpl. med. facul.in huc Ieri bens modum: πις η-οἰβαρης χρωσω ι ε
- h σωλο-υ sin id est:Isatis domestica quide,qua utuntur tinctores,facultatis est valenter ex iccantis,nondum tamen mordentis:est enim simul amara & adstringens. Proinde magna vulnera corporum durorum glutinat,etiam si in capitibus musculo/rum fuerint:& sanguinis profluuio laborantibus patribus utiliter illinitur:tumores Cedematodeis mirifice digerit simulac reprimit,&aduersus omnia ulcera maligna mirabiliter resistit, etiamsi putrescant,euasi exe
dantur. At Isatis stlaetas lienosis quoque vulta exis
134쪽
LIBER PRIMVs. Isti Ceseno subscribit Paulus in septimo,& Dioscori A
Ita illita, tumores omnes discutere possunt, & tubera Cula,cruenta vulnera conglutinare,sanguinis eruptio' nes sistere,exedentia ignes sacros,& putrescentia vi cera sanare. Ita ut euidetissimum sit ex iam annotatis,
Nil Arabum nihil en aliud quam Isatim Graecorii. Caeterum ignorassie A vicennam, Serapionem, Padeν clariumq;,Nil ipsum, utcunq; ex Graecorum sentina
illud descripserint, indicio est quod tam ancipites in ν bis i
illo depingendo fuerunt. Serapion iraque pauloante ignoraue adducta notificatione non contentus, aliorum etiam xμφ' de eo sententias affert, quas certe improbare debuis
set, si herbam Nil dictam probe cognitam habuitati Verba autem Serapionis haec sunt: Et est arbitrii pul Buerulentu, eleuatur cum stipite suo logitudine unius brachii,&habet germina ramorum, & in summitate sua est flos sicut flos Coriandri. Et rursus ex Isaac sententia:Et est planta habens folium longum, coloris quasi azutrini, plus quam foliii Salicis, & assimilatur folio Phaseoli,sed est maius eo. Q uis itaque ex tot diuersis descriptionibus non putet ignorasse Nil Serapionem Z Ignorasse autem & Avicennam Nil, ex eo etiam colligitur. Primum, quod etsi illud haud aliter quam Dioscorides Ioco citato descripserit, nihilominus tame cap. ccxcvii.iterum idem depingit,ac tinge/re capillos ait, quem tamen effectum Isalidi nemo ex veteribus tribuit. Ut itaque reprehensione non caret his temere de una eadem herba verba fecita, ita etiauispicionem auget ut credamus Avicenna Isatim no i agnouisse,maxime clim illi peregrinas facultates adapte quae neque Galenus,neque eum Dioscorides.
135쪽
c Pliniusq; illi inesse testentur. Praeterea haud commisatim Pa uisse Isatim Pandectarium abunde eius verba mon/ής - μΤ strant,dum in hunc modum scribit: Nilecti arabice di gnψ δμμ' Graecis Vesme,a Latinis aute Indicum. Ndmul ciique verum sit ab Arabis Nilei, dici, falsum tame Graecors est a Graecis Vesme appellari, cum ea dictio perinde S LURQ atque prior arabica vel plane barbara sit. Deniq; Is Ip, ita tim ab Abenroe vocari Indiciim concedimuS,verum hieo diuer .ab eo diuersum est non tantu Graecorum, sed & Laticum norum Indicum. Diosc. enim lib. v. cap.lxi. Indicu in ter lapides conumerans ita de eo tradit: σου οi λεγομεν
: Hrου. quod est:Indici nominati lapidis, unum genus quidem sua sponte nascitur, tanquam spuma Indicis arundinibus exiens. Alterum infectivum dictum, est veluti flos purpurae innatans cortinis, quem detrahe D tes artifices siccant. Inter Latinos autem Plinius lib. XXXm .cap.vi. de Indico haud aliter q Diosc.scribit, dices: Ab hoc maxima auroratas Indico. Ex India venit arundinum spuma adhaerescente limo, cum teri. rur nigrum. At in diluendo nutaram purpurae coerumleiqi mirabilem reddit. Α lterii genus eius est in purpuratas officinis innatans cortinis. Ita ut nemo no videat Latinorum etiam Indicum a Nil seu Isatide esse valde diuersum . Denique non perspectam habuisse Pandectarium Isatim herbam vel hinc etiam sciri pq rest,quod is Osatidem nam ita corrupte pro Isaude dixit At Borith Graece, Arabice Agisdo, Latine aute Saponariam, vel herbam fullonum, eandem herbam . faciat:quando in confesso sit Saponariam herbam ab Saponar a Isaude esse aliam,nimuit eam quam Graeci Struthio, ab is x3βψ Latini vero radicula seu Lanariam, eo quod illa ful/ψ-- μ' tones in purgandis latus utuntur,notant. Quid in
136쪽
ta,OIbus perspicuum est Isatim Arabibus no satis co Agnitam fuisse id quod & ante nos indicauit Nicolaus
Leonicentis,uir multa eruditione, & exquisito iudi/eio praeditus, quem eo magis laudandum existima. natas, quod primus fuerit qui medicorum errata in cessere,ac mundo prodere tentaverit. i Hac rat
Iu iubas & Sebesten fructus,quos Graeci paritero Latini Seri- 'ea 3c Myxas vocant,ad usus medicos,contra Avicennam Ad vi se uernin Arabum scholam,inutiles esse. Cap. XXVII.
IViubas esse fructus quos Graeci Serica, & Latini sui ubae
Zizipha nominant, notius est si ut demonstratio/ si une opus habeat. Unus enim Serapio idipsum abii Phila di- de docet,qui cap. lxxxvii. illas Eulaizes, corrupto sa cuntur. ne vocabulo pro ZiZipha, vocari ait, Galenumq; in Iib.de alimentis de iis scribente citat, quod pauci sint nutrimenti & digestionis durae:id quod facit lib. ii. de ' Sericis agens, ut paulo post videbimus. Caeterii Iutu/has ad varios usus in uniuersum Arabes oes accomo Bdant,queadmodui liquet ex cap. ccclxxi. secui Cano . nis Avicenae, ubi ita de iis scribit: Conferunt acuitati sanguinis calidi,pectori & pulmoni. Et existimat qui/dam quod conferunt dolori renu & vesicae. Α uicen/nae subscribunt Abenrois & Rages:is tame parii etiaclarificare sanguine.id quod & vno oes ore hodie fatentur medici, addit. Falsos aut esse A rabes in primi* Iumhaetestatur Gale.lib.ii. de alimen. facul.in hanc sententia fructus a
δωσι, ἐλιγκHm σώματLid est Ne his quide quid ad me 'dam sanitate morbos' ue profligandos valeant, testis esse possium. Nam ab insoletibus & effraenatis pueris ac mulierculis cibo duraxat appetuntur. Imbecilliter Rutriunt, & dissiculter concoquiitur, cuci; hoc stoma
137쪽
explodi . Arabes Galeno ingenii acrimonia immus
tho inutilia sunt. Sed ipsa micet exiguum etiam coraporibus dant alimentum . Q uibus utique verbis in uniuersum Arabum de Iutubis placita damnat,quoaneque ad tuendam sanitatem, neque morbos proflia gandos, ullum eorum esse posse usum expertus sit adeo ut Arabum post Galenum medica tractantium e Xperimentum nobis obiici non queat. Si enim Calenus, diligentisiimus omnium medicar materiar faculatatis explorator,nihil in iis quod vel ad sanitate tuendam,aut morbos curandos coduceret explorari po/tuit,non est cur credamus Arabes idipsum inuenisse, qui ne umbram quidem Galeni,quantum ad eruditionis & ingenii acrimoniam atque perspicacitatem alimner,assecuti sunt. Galeno subscribit Plinius,n6 ille naturalis historiar scriptor, sed huic posterior, Valeria nus medicus vocatus, lib. iiii.de re medica, cap. XNi. de Ziziphis dices:Zizipha modicum cibum corpori praestat, licet illis saporis nonulla gratia lenocinetur. Habet in plurima incomoda,aegre csicoquutur,silium accendunt,praegrauant stomachum, dissicissimu red/dunt officium ventiis. Quemetiam Avicenna ipse ca/pite iam citato Galeni sententiam probat,&sua acerrime damnat,suoq; sese iugulat gladio, inquiens. Sermo quidem in eis bonus est ille quem dixit Galenus: non reperi Iutubas in conseruanda sanitate,& remo uenda aegrinidine aliquid operantes, sed reperi eas difficilis digestionis,& pauci nutrimenti. Praeterea ex iam dictis perspicuum fit infigniter falli uniores me/dicos, Ra Zim imitantes, Iutubas ad purificadum han/guinem,seu ut illi loquuntur,ad sanguinis mundificationem,passim adhibentes,cum tamen fieri non pos/set,quandoquide ventriculo inutiles sint,difficulterci; concoquantur,ut sanguinem purificent:crassiore cerare multo quam antea fuerint reddunt, latum abest ut
Putiorem facere possest. Id quod verum esse Avicen
138쪽
nae etiam illorum Principis testimonio couincemus, cui ita in capite de Iutubis inquit: Ingrossant gnem & ipstina viscosum faciunt. Et illoruin existuma tio.qui putant oubd ipsae clarificent sanguinem & la/uent eum est existimatio corrupta,ad quam ego non declino,& nutumentum earum & digestiocilia. Quid per superos oro his verbis apeltIub. ita ut mirari satis non possim,qui lactum siti ut conmuentibus oculis hunc locum pertransierint,cum tame aludue Avicennam, prae illo omnibus aliis contempus autoribus in manibus habuerint. Manilestiitim i itaq; est errare in uniuersum Arabes quod Iuiubar Huctui aliquem ella in medicinis usum docent, quem tamen constat neque in bona neq; aduersa valetudine quIc- uuam conducere posse. Facultates autem nonnullae quas illi fructui tribuut,soliis, radici & cortici potius eius arboris Iutubas ferentis conueniunt, ut est nuti gare tussim,& ad vesicae dolores Odella. Testis ei
rei Plinius ille Valerianus est, dum libro paulo ante citato in hunc modum scribit:Folia tamen ipsa coirista & imposita spleneticos &hydropicos adluuare certissimum est. Radicis & corticis eade virtus habetur, quorum succus ex melle coctus tussim mitigat, cum
mero nustus iecori medetur,vesicam leuat urina lar
glori. Verum hic nobis aduersatur Montutis, ac sua temeritatem pulchre prodit, telluris ratione simpli
cium medicamentorum commoditates effectus commutari dices, ut liquet de Persica planta in Aegyptii translata:atque adeo in Galeni patria Iutubas seu ZiΣipha usui medico inutilia fuisse fatetur, nostras aute hodie salutares. uomodo enim in Pergamo tantuinutiles fuisse Iutubas asserere potest Montuus,quasi illic solum & nusquam alibi medicinam professus sit Galenus,cum tamen constet illum varia perlustrasse loca.& in Italia euam,Roma nimirum ciuitate olum
Nonnulla q foliis, radiei A cortici tribue
Atabes Perpera ad fructu reserunt.
139쪽
tum maxima aegrotis curandis opera dedime84uaAre easdem quas Montuus, ipse etia agnouit Iutubas, illa sq, iuste utpote mutiles expcrtus, damnauit.Et ne id transeamus,mei ito accidit MGtuo vidum Arabest suos ab errore vindicare nititur, ipse in errore alium incideret, ut recte sibi illud occini postit: τιω χα υς δει
ta, ut ille putat, in Aegyptum translata pristinas interficiendi vires amisit,sed Persea potius,quae a Persiica arbore diuersa est. Testis est Diolcorides, si seorsim de utraque scribit,id quod Galenus etia facit. Libro
enim.vii. de simpl. med. facul. de Persica agit,in Octa/uo autem de Persea: & in libro. Il. de alimen. faculta. iterum seorsim de utraque tractat. .iod vero Per/sea fuerit quae in Aegyptum translata vires anuserit, testatur quae scribit Diosc. lib. i.Ca. civ. et i in hunc modum: τουτο δε-τuες - περσiδι
quod est: Prodiderunt quidam hac arborem in Perside letalem esse,ii astatamq; in Aegyptum mutata natura edendo factam else. Et Galenus lib. ii. de
εsi. id est ρ Hunc quoque plantam in Alexandria vidi nnis, quae ipsa etiam magnis arboribus est annumerada. Tradunt huius apud Persas fructum tantae periri ciei else, ut edetes interimat. In Aegyptii vero traflatum in esculenIum mitescere,& pirorum malorum modo, cum quibus & magnitudine conuenit, esitari. Ita ut nemo non videat impudenter hoc loco hallii. cinatum esse Montuum. Sed ad Sebesten fructum ser monem vertamus,quem certum est Myx in Graeci
140쪽
& Latinis dictam esse: id enim in primis Avicena docet, qui Sebeste alio nomine Mukeita dici cap. 646. secundi Canonis scribit:quam sane dictionem corru/ptam esse ac barbara manifestum est, ac pro illa NPxa potius legendum. Myxam vero fructum esse arboris, testatur I aulus lib.vii. de eo ita scribens: Myxa arboris cuiusdam fructus est,prunis quidem longe mi/Mor. Et cum omnibus in confesso sit Sebesten a My. Xa non differre, mihi tempus in eius rei probatione conterendum non esse censeo: ad huius itaque vires explicandas descendamus. Huic autem eas Avicena loco citato adscribit:Sunt, inquit, quasi teperatae sunt lenitivae, leniunt enim pectus & guttur,sedant sitim, leniunt ventrem. In quibus verbis primo falsum est quod scribit esse temperatas, cum tame A benrois ca didum hunc fructum in primo ordine, & in secundo tumidum esse statuat,pariter ut ille errans est enim potius Digidus & siccus . Falsum denique quod ven uena lenire ait,eunde enim adstringunt verius quam Habducunt. Cuius rei grauis & numine contemnen
dus testis est Plinius ille Medicus , qui libro quarto capite. lvii. de Myxa in eam sententiam scribit: Hoc genus manifeste stypticae virtutis apparet & frigidaequamuis plurima illi de figore siccitas decoquat Verum S ardores febricitantium extinguli, ore con pressum, & sitim mitigat, & in cibo sumptum stomachum erigit, solutioni ventris obsistit. Q uinetiam Razes huic non alias tribuit facultates, nisi quod gutriir ac pectus leniat. Proinde videant Medici nostri seculi qua ratione se defendant, quod erit a siue ut illi loquuntur, electuarium de Sebesten ad inium subducendam exhibere audent, quando ex Plinii sententia ventris subductioni potius obsistant. Hic 'ii Vae allorum quorundaminobis experientiam obliudit Montum, quos usu di quotidiana expo