장음표시 사용
161쪽
D RD RUOXOR. MEDICINAE mri et, Plenthace quam alii Sandaracam, alii
Iri rarathiis sane verbis Plinius & nomina & 'r
ri .oriir uiter faucis spiritus, quam
Graecorum.quod metallum est, plurinium differre. οπε nescire nostrae aetatis medicos, Fid sit hoc
Vm ra duo hodie pro Sandaraca vini
fur. Si etenim Iuniperi gummi est,naelav Note mirale in medicina vires habebit.Sin vernigo, quam ET
inacen Graeci nominanterit, eas certe vires quas illi vel Graeci vel Arabes tribuut,min
vel Graeci vel Arabes triuitur,minime obtinebit.Suomque errori renuncient,vel saltem a Sandaraca abri
162쪽
neant,donec vera & metallica reperta fuerit. id quod A Ceorgii Agricolae opera mox futurum speramus. .
Saccharum antiquorum a vulgari hoc nostro,quod nunc voce parum deflexa barbaro vocabulo Euccarum appellamus . esse diuersun, Sc a Sale Indo,contra Gentilem & Herculanum . nihil differre. Cap. XXXV.
T E alicui nominum cofusio imponat, animas saectaral l uertendum per Saccharum antiquorum nos antiquorat . intelligere re illam qu ar sub hoc note a Dio, scoride,Galeno, Plinio, ac aliis eiusdem aetatis striaptoribus descripta est, quae certe nihil aliud est nisi mellis species, quaobrem fit ut & inter mella de haeapsa loquantur. Dioscorides siquide lib.ii. p.lxxiii.
ct quoddam Saccharum mellis genus existens in Di, B cdia & Felici Arabia concreti. Inuenitur in arundinis bus, sali concretione sua simile, dentibus salis instar
Sed & Sacchqr, ut vocant, quod ex India atque Felici Arabia convehitur,in calamis,ut aiunt,cocrescit . Est D i ta vero & ipsum melliς species. Hunc Paulus etiam se/ P quitur, di mel esse Sacchar e Felici Arabia portarum ait. Plin.quoque lib. XIl.cap.viii. a iam dictis nihil vabriat,in hunc modum scribens: Saccharon & Arabia fert,sed laudatius India. Est autem mel in arundinis colla tiam, gummium modo candidum, delibus fragile. Amplisi inu nucis auellanae magnitudine ad medicinae tantum usum. Qinibus subscribit etia Ale/ - xander Ara disieus lib.ii.probleuxxiiii.lneam sen . L
163쪽
C tenuam scribens: Quod Sacchar Indi appellant,mel
l lis coagulum est, sole cogente rores, conuertentem ad mellis dulcedinem quod idem in monte etiam Libano fieri certum est. Fit Sacchar id proximum salis lebulis candidum, fragile:vim quoque tergendi 8c purgandi melli similem habet. Ex quibus sane verbis euidetissimum fit,S accharum antiquorum nihil aliud 5 mu esse quam mellis speciem, adeoq; eadem sane est materia mellis apum, Mannae,& Sacchari, ita ut parum admodum,aut nihil, quemadmodii ex Alex. Aphrodisiei dictis colligitur, a nunc vocata Arabum Man na differat Saccharum. Si vero differunt,m hoc plane differre videntur,quod Manna supra allas platas,&aliquado supra petras, variis in regionibus reperit . Saccharum autem in Felici tantum Arabia & India in arundinibus, maioribus frustis, maiori duritia,obvehementiores illic solis radios,aptiorachi ad id tole/V randum arundinum folia, coagulatur. Hinc fit quod
non perinde ut Manna aluum leniat,quando & inter vocatas hodie Mannas, hae magis subducere aluum - videntur,quae sunt liquabiliores. Caeterum diuersum antiquora esse Saccharum antiquorum ab eo quod hodie Euc. a Zuccaro carum appellant,satis patebit, ubi quid etuccarum sit hodiς V0 explicauerimus. Est itaque Eucarum nostru quo hoc
q'h tempore utimur, succus a proprii generis planta be
Zuccara ne conita expressius,calore ignis plus minus'ue exco. vi ctus,coactus,& defaecatus. In Euccarui vero lato cadidius ac durius euadit,quato plus cococtiois defaeca
tionisq; sustiniterit. Proinde primum plantam arundini simile excoquunt, & deinde flava pars secernitur, S Zuccarum existit. Hoc iterum coqui potest,atq; ita candidius fit & concretius. Quod si tertio coquatur, maxima in eo & candoris & densitatis fit accessio. - - O uartum & quintum quoque cocoqui solet, donec
tarat specie aluminis scissilia fere transluceat, hocli genua
164쪽
Candidum seu ut hodie loquuntur, Candum atque Tabergeth barbaris vocabulis nominant. Proinde ut olim Saccharum quod ex India & Felici Arabia deferebatur,suapte nanira,quia sic nimia solis excandescetia obduruerat cadidum erat,& dicebatur: ita nostru Tuccarum Candi res factitia est, ex Tuccaro quater vel quinquies excocto,maioris quaestus faciendi graνtia per seplasiarios Venetos confecta. Hi arundines etiam immittunt,ut supra has videri possit congloba/tum.Gosipio denique inuoluunt, ut naui exorienta Iibus regionibus aduectum putetur.Esse autem plane
tam quandam unde Tuccarum exprimatur, abunde
testantur ea quae scribit Manardus noster, immenta& eruditionis & experietiae vir,libro suarum Episto. Iarum medicinalium secundo , se scilicet a Lusitanis& Siculis cognouisse plantam a qua Tuccarum exprimitu humectis locis proprio semine seri, exteriore quidem specie arundini magnae simile, interiore sub/stantia valde dissimilem. Pulposam enim esse,graue. mollem,& succi.plenam, cum arundo sit econtrario leuis,dura,& vacila.Ex quibus omnibus apertius fit, quam ut iterum in dubium vocari debeat, antiquorii Saccharum 1 Tuccaro nostro esse omnino diuersum. Antiqui enim Sacchari materia mel ac ros existit,no ui autem Tuccari plantae succus:quar certe ita distat, ut planta ab aqua . Accedit quod forma utrorunque etiam diuersa sit. Dioscorides enim ac alii veteres lini S accharum quo ad consistentiam ac concretionem salis modo dentibus fiante dicunt. Plinius guini instar candidum eme etia scribit. Nostrum cotra priusquam excoquatur, colore potius nigricans & subflauum, quam candidum existite nec dentibus perfringitur, sed per suctum deglutinir. Essiciens quoque nostri primum est forma ipsa plantae, secundum artifex ca/iore ignis coques di detacas, & demit in hanc quam
165쪽
M vid emus metae formam in ligneis quibusdam vastu lis deduces. Veterum vero Saccharum noctis primo frigus agglutinat, dehinc superuentes solis calor ob/durat. Nostrum insuper Tuccarum plantae pulpa, in Siciliae & Canariae insulis,continet, efiigie tantii aruncadamu- dini similis. Hinc Cadamustus Venetus cap. vl. luae 8μβ Vςης nati ationis, Saccharea arundineta in Medera insu/
la Canariae proxima esse scribit,non quod arundines sint sed quod illarum speciem effigiem'ue prae se se
rant. Verba eius haec sunt: auoniam vero haec inuisla Dequentioribus irrigatur fluminibus, memoratus princeps sacchareum arundinetum ibi plantari tulsit, ex quo Sacchari quamplurimum legit. Inde veniunt sciti si ma Sacchara toto orbe praecipua,primae deco/ctionis,necnon mista, & quantum ex allorum relatu colligere potui indies meliora Sacchara sperat quostri uiam ea insula teperie coeli meliore Saccharsi suaptem natura gignit: na ea qualitas est plagae illius quae Cypri & Siciliae. Animaduertendum autem quod dicat Sacchara primae decoctionis, quibus Verbis iterii ininnuit Zuccaru hoc quod ex Medera affertur non emetale nisi per decoctionem . Antiquoru vero in India& Arabia tantum Felici in arudinibus, & illarum fo/liis gignitur. Hoc ad medicinae tantii usum,ut ex Pli/nio didicimus,accommodabatur et nostrum autem ad dapes suauissimas faciendas adaptatur, adeo ut nutaelum magnificum iam sit epulum quod non multo sit Euccaro conditum. Nam qui hoc tempore Principii ac potentiorum sunt vel coqui,iuxta pro uerbium,nullum ferculum corrumpi Tuccaro existi. 2Mςh xi mant. Porrb utriusque etiam vires illa inter se differ ciduitate,' re decimini. Antiquorum nanque Dioscoride teste,
166쪽
tiquorum denique Caleno & Paulo testibus,ου δὶ ω At ε:,hocest,situra non afferens: nostrum autem no minorem sitim, quam mel ipsum excitat. Cum itaq; anti quorum & nostrum Saccharum non solum materia, S cchara sed & forma, essiciente, loco, viribusq; varient,quiβ db:hu' tam praetracte contentiosus erit, ut posthac non dio diluit. ferre dicata Insuper Saccharii antiquorum I Sale Ini do, ut Avicennae enarratores somniarunt non differνze,ostedit in primis antiquissimus medicinae scriptor .Arcllagenes,id Salem Indicum, dc arundinetum meli cans. Paulus quoque Aegineta lib. ii.cap. iiiii. ex ULvchlgenis autoritate Salem Indicum non diuertumeri a Saccharo innuit, dum ad asperam lingu pluris imarum conferre scribit, id quod omnisi maxime destri Ci1 Sio eius indicat quam illic ponit,ita dicens: αλς ο ἰri i
aisOx id est: Sal Indiciis colore quidem & concre itione communi sali nihil dissidet, gustu autem mel teus. uibus utique verbis euidenter admodii osten B dit, Salem Indum, quandoquidem mellis instar m utanti dulce appareat,a Saccham antiquorum, quod di substantia & gustu huic simile est,nihil distare. Paulum sequitur Aviceima Fen primo, Cano. iiii. tract.se undo,capite vigesilaiotertio.de asperitate linguae fehricitantium, ubi inter caetera sic scribit: Aut teneat in ore suo salem qui asportatur de India,& est in co lore salis,& dulcedine mellis. Et sumat de eo secun dum quod dixit Archigenes, quantitatem fabae uni tis. Q uid multis opus est verbis e manifestum est voeteres,Graecos potulimum, Saccharum appellasse Sa
M' Indum, quod scilicet sua concretione sali simile
Tet, candorem ac friabilem in eo siccitatem, &curn dilueretiir humore aliquo liquefactionem, in star salis, ostenderet. Plura in sitis epistolis ea de re
167쪽
Memithe Arabum neque esse Chelidonium,necp Papauer coranulum, ut medicides Se alii veteres
Memithenostra se culι medio corii sentetiae.
no e Che ijdoinu. nostri seculi putant, sed id potius quod Diocioris Glaucium appellant. Cap. XXXVI.
Aria de Memithe nostrae aetatis medicorum est sententia. Queida enim sunt qui Chelidinium esse interpretantur, in quorum albo Gerardus Cremonesis,& alii quidam existunt. Sunt no nulli qui Papauer cornutu,GraecI μηκω, a Mincat o vo cant,esse cotendant . Hoc modo quoties nobis olim Razem praelegerat, Uuolphgangus Peifferus, agnitu nominis medicus interpretatus est. Veru ex aequo omnes deceptos fuime: notius pene:esse puto quam ut demostratione egeat. Primae enim sectae medicos Chelidonium esse: existimantes falis fuisse inde s iis liquet,qubd in confesso fit apud omnes Arabes, Mentitheia temperamento suo esse frigidam.Ita Avicenna cap. cclxxxl Cano. II. Memithes naturam frigidam & siccam in primo ordine esse statuit. Serapion quoque haud aliter quam Avicenna Cap. ccXXim. sui libri de temperamentis simplicium,ex Galeni autoti tate Menumen frigidam esse assent. inuem & Abent Ois sequitur, illam in primo caliditatis ordine collo cans. Razes quoque in libro sito de simpl. med stigii dam esse dicens. Si itaque verum est, ut est sane, Me mitheia esse Digidam,fieri non potest xl sit Chelido/nium, quod calidae facultatis, teste Galefo lib. um de simpli.medic.facul. existit. Is enim de illo ita scribit: χελie ο ν ξυητε ῖς ἰλυλ λὶ κου δυναμεως Θ quod est : Chelidonium extergentis vehementer & calidae facultatis est. Galeno subscribit Paulus in septimo calidum esse secundum tertium a medio excessum discens. Inter Arabes Rages quoque calidum esse docet. Proinde errasse Gerardum & eius sequaces satis liquet. Sedum autem sinat nominum M emite ac M mire vicinitate, quorum hoc Arabis Chelidonium,
168쪽
tr B ER PRIMUS. illud vero Glauctu significat. Vel quia descriptio Memithe apud Auicennana& Serapionem inpletisque Chelidonii maioris descriptione conueniat veluti est succus crocei coloris, cum amaritudine aliqua dc odoris grauitate, haec nanque singula Chelidonii succo insunt. Alterius sectar asseclas Memithen Papauer cornutum esse asserentium, lapsos esse abunde inno/tescet, ubi primum quae Graecis & Latinis herba sit quam Arabes Memithen appellant, demonstra ueli/mus.Est autem Graecis Memithe nihil aliud o Glau/cium id quod utriusque descriptio satis indicat. Sera/Pio loco antea citato Memithen iis verbis depingit: Nemithe est succus herbae eiusdem nominis. quae estninuis in foliis suis herbae speciei papaueris dicti ce/ratidis, id est,cornuti, nisi quia est in ea humiditas ad. narrens manui,& est propinqua terrae, & habet gra/uem odorem,& habet multum succum,& color suci ci eius est sinulis colori croci. Quae sane descriptio per omnia cum notificatione Glaucii, quae est apud
Dioscoride lib.iu.cap. xcii. conuenit. Ea aute talis est:
mccus est herbae q ad Hierapolim Syriae nascitur. Fotia eius Cornuto papaueri similia sunt,pinguiora ta nae &I terra depressa odoris tetri,& gustu amariora. Praeterea descriptio Memithes apud Auicenna etiantis indicat, Glauctu nihil a Memithe differre. Nam quae de Memithe Avicena scribit,ea quoq; de Glau/
lentena est:In ipsa est amaritudo &substatia aduea &terrea,& no est vehemas,sed sicut lacunarii. Styptici talem habet multam, & sanat erysipela no forte. Gaεlens aute lib. vi.simpl. de Glaucio illa: k-αυτου m
Memithe Graecis MLatinis Glaucium dicitur.
169쪽
posita est ex aquea terreat substantia, utraque sane, i z. frigida, verum non summe , sed ceu aqua fontana. iAdstringit cum quodam fastidio: tum adeo manife iste refrigerat, ut solum saepe erysipelata, utique si va llentia non fuerint, curet. Q uid multis opus e inuae in Serapione paulo supra dicta, ex Caleni dc Diosco ridis sententia sequuntur, euidentissime docent Me mithen cum Glaucio eandem eme, ita ut nemo plane sit,nisi sensu comuni destitutus fuerit, qui non Videat verum esse quod dicimus. Caeterii si Memithe Glau/cium est, fieri non potest,ut Papauer cornutum, quae diuella S Glaucio herba est, existat, Et mirum certe D hactenus nihil profecisse Dioscoridem,qui libro. uti.
cap.lx.errorem hunc, utpote seculo etiam suo in lit rum animis insedentem .explosum cupiens de Papa uere cornuto sic scribit tristi δε ἐπλα κ euroo νρ αυτ s
-. hoc est Falsi sunt nonnulli foliorum similitudine, Claucium ex hoc Papaueris genere fieri existiman res. Plinius quoque errorem hunc lib. xx.cap. XiX.In dicauit, dum post cornuti Papaueris notificationem ita inquit: Q uidam hoc genus Glaucium vocant. Et post eum Hermolaus in suo Corollario cap. XciX.Ita scribens:Hinc temperatur collyriii.quod medici Diaglaucium vocant,in quod recentiores Papauere cor nuto utuntur,aut etiam Chelidonio maiore, Vt nihil profecerit Dioscoridis attestatio in mentione Papa/ueris illius, cum alioquin magno periculo hac parte hallucinentur,quod Chelidonii & Papaueris eius natura erodedo sit,Glaucii multo mitior,& restigeran/do fere. Propterea collyrium ex illo iumentoru Ocuo
170쪽
Iis adhiberi sistet,ex Glaucio humanis. Proinde sicu/ Arhi posthac in Arabis Memithes mentio incidat, me dici non Chelidonium maius, aut cornutum Papa uer,sed Glaucium potius intelligant.
Herbam Lichenen Graecis dictam , Platearium praeter omnem ratione Hepaticam,quasi hepati conserat, notare,quando id nois Eupatorio potiu3 veteru testimonio couemat. Cap. XXX V H.
PLatearius herbam Hepaticam ita pingit: Hepa Plateariitica est herba crescens in aquosiis & lapidosis, et II
habet folia minuta,terrae lapidibusq; adhaeren ' ' ' tia.Et dicitur Hepatica,quia praecipue est hepatis tu uallua. Plateariu secutus est Pandectarius & alii qui/dam,qui hanc herbam contra lienis hepatischi valere obstructiones eiusq; morbos omnes dixerui. Quantu vero ea in re decepti sunt,pulchre monstrabinius,
ubi primum herbam Hepatica Serapioni, Plateario, di aliis dictam, ab ea quam Dioscorides, GalenuS, BPlinius,atque alii Lichenen nominant, diuersam non Ieme ostenderimus. Minime autem differre inter se Li Hepatrichenen & Hepaticam utriusque descriptio satis pro/ Graecis bat quaecunque enim Serapion de Hepatica sci ibit, ' di eadem omnia Galenus de Lichene quoque tradit.Se ' 'rapion nanque de Hepatio itat Hepauca, inquit, nascitur in lapidibus humectis, & cadit super ea ros, dc est similis lenticulae aquar. Et virtus eius prima in/frigidat infrigidatione parsta,& desiccat. Et secunda abstergit quoniam ipsa acquirit abstersionem & desiecatione ni a lapide,& infrigidationem ab aqua. Et tertia prohibet impetiginem,& apostemata calida. Galenus autem lib. vii. de simpl. meae facul.de Lichene in