Desiderii Erasmi Roterodami Colloquia familiaria nunc emendatiora, quibus accedunt notae recognitae et auctae a Davide Constantio

531쪽

nondum ab episcopo conlectata , quam sacrificent veste quotidiana At inter hos qui sic affecti

sunt, quam multos videmus qui non verentur ad sacram mensam accedere noms proximae I crapula

adhuc temulenti Θ Quanta trepidatio, fi sorte contugerint corpus Domini ea manus parte quae sacro oleo contacta non fuit 3 Quin eadem religione dispiacimus , ne profanus animus offendat Dominum3L A. Vasa sacra non attingimus , & piaculum adtamitium arbitramur , si id sorte acciderit, α ii terim viva templa Sancti Spiritus quam secur violamus 3 S A. Humana constitutio vetat , ne nothus, claudus, aut luscus, recipiatur ad sacra miniasteria. Heic quam sumus disiciles I & tamen interim. passim recipimus indoctos , aleatores, temuleΠtos, milites & homicidas. Dicunt, Latent nos animorum morbi. De 2 occultis non loquor, de his loquor quae magis in propatulo sunt, quam vixi a corporis. L 4.

Sunt &episcopi, qui ex functionibus nihil sibi vendicant, praeter rationes, aliaque sordida; concionai

di manus , quae prima dignitas est episcopi, cedula quamlibet sordidis ; haudquaquam facturi, nisi praepostero judicio tenerentur. SA. Qui sestum diem

violat ab episcopo quopiam inm: tutum, rapitur ad poenam; & satrapae quidam, qui .lod constitutionibus pontificum & conciliorum , tot fulminibus fortiter contemtis , impediunt canonicas elemones , operimunt immunit tes ecclesiasticosum , ne his quidem parcentes domibus, quae fovendis senibus, aegrotis αι distinguit i rapulam ab Ebrietate: Ebrietat vel rem

lentia una cum mente sensum doloris adimit: Crapula xero eonstante mente caput affligit: hinc remedia quae era, pulae esistunt dicuntur Acraepila.

1 in oculini Mim non i*dicat rccles egenis,

532쪽

egenis , ex foram hominum eleemosynis institutae sunt , abunde Christiani sibi videntur, s saeviant in

levissimarum rerum praevaricatores. LA, Praestat satrapas inii s facere , loquique de salsamentis .c i carnibus. S A. Assensior D redeamus igitur ad sej nium & pisces. Audivi. pontificum leges nominaum. excipere pueros, senes, aegrotos, invitidos, gravem laborem uistinentes , gravidas , lactantes, ac vehementer tenues. L A. Idem & ipse frequenter audivi. S A.Rursus audivi, praecellentem quendam Theologum, opinor Gersoni nomen esse, noc addere,si quid . . eaeti terit caussae paris momenti cum his, luet pontifi-: cum leges nominatim xxcipiunt,similiter cessare vi rem praecepti. Sunt enim corporum peculiares abitus , qui reddunt capitaliorem inediam quam morbus evidens ; & sunt vitia, morbive, qui noo aρ parent,cum revera plus habeant discrinfinis. Proinde qui sibi notus est , nihil opus habet consulere si,

cerdotem , quemadmodum infantes non eonsulunt: sacerdotem , qcita causa eximit illos a lege. Et qui I pueros , aut vene menter senes , aut alioquin invalucos,adig*nt ad jejunium, aut esum piscium, bis pe cant; primum adversus fraternam caritatem; deinde adversus mentem pontificum , qui nolunt , eos i . volvi lege , quibus observata perniciem adserre et Christus quidquid instituit , ad sanitatem animi corporis instituit. Nec ullus Pontifex sibi vendicat tantam potestatem , ut sua constitutione quenquam' adigat ad vit*discrit n. Veluti , si quis ex inedia. vesperum contrah t itas tu un, Moo insomnior lasemnia duo Mirificat, vel enim significat quae id

533쪽

periclitetur x paraphronesi , simul & adversus eccle hae mentem , de adversus Dei voluntatem homicida est sui. Principes, quoties commodum est,edita lege minantur supplicium capitale. Quid illis liceat,non definio : illud d cam, tutius facerent, si non instiεGrent mortem corporis, nisi ob caussas in divinis sit teris expresias. In odiosis Dominus to ius avocat ab extrema linea , velut a perjurio, vetans omnino jurare, in homicidio, prohibens irasci . nos ob hum nam constitutionem ad extremam homicidii linean,

impellimus, quam vocamus necessitatem. Imo quo ses apparet causa probabilis, caritatis est, ultro hortari proximum aA ea , quae postulat corpusculi iri becillitas. Et, si itulla apparet causa, tamen Christi nae caritatis est benigne interpretari , quod recto animo fieri potest, nisi qui come/it, prae te ferat m

nisestum ecclesiae contemtum. Contumaciter ac sic ditiose vescentes , recte prinit magistratus profanus

at quid quisque domi tuae pro corpusculi sanitate

comedat, medicorum est curare,non magistratuum

Quod si quorum improbitas , hinc quoque concite: tumultum, ipsi seditionis accersantur,non is qui se

vivit valetudini , nec divina, nec humana lege violata. Heic certe non in loco praete simus auctoritatem pontificum, quorum tanta est humanitas, ut ubi coamorint causam haud absicdam , ultro invitent ad ea quae postulat valetudo, diplomatis arment adve sis maloruid obtrectationes. Denique per univerasim Italiam patiuntur in certis macellis vendi in nes , nimirum illorum saluti consistentes, quos illa lex non adstringit. Quin & in concionibus sacris au

534쪽

hil est quod vereamini coenae tempore sdinere panem unum , & I heminam vini cerevisiaeve propter imbecillitatem humani corporis. Si tantum sibi simunt auctoritatis , ut pro coena coenulam indutigeant validis, idque contra praeceptum ecclesiae, luce jejunium indixit, non coenulam; cur non audent justam coenam permittere iis quorum imbecillitas hoc requirit is & pontifices expressis caussis declar runt ibi placereὶ Dicatur gelus, si quis durius tractet corpus suum: nam sibi quisque notus est.: at ubi pi tas , ubi caritas istorum , qui contra legem naturae, eontra legem Dei, contra sensum legis pontificiae, fiatrem imbecillem , spiritu promtum , corpusculo Lifirmum, ad mortem adigunt, aut morbum morte duriorem ξ L A Suggerit mihi tua commemoratio quiddam , quod ante biennium vidi. Erotem nosti,v;rum jam nata grandem , videlicet sexagenarium: ὲ valetudine plus quam vitrea , tum quotidianis mo

his , iisque atrocissimis, gravissimisque stridiorum laboribus sic afflicta,ut vel α Milonem possint ἀejicere:

1d bate occulta quadam naturae proprietate , vel I puero sic & abhorrens a piscium esu , & impatiens inediar, ut nunquam id tentarit absque capitis distri mine: postremo diplomatis pontificum abunde communitus adversus Pharisaicas linguas. Is nuper eo vocantibus amicis, inviserat civitastem 2 Eleuther polim, non omnino suo nomini respondentem. Erat autem Quadragesimae tempus : datus est unus atque alier dies amicorum affectibus. Interim vescebatur

a Immi mr Mensurae genus, sextarii dimidium. a Milo Crotoniates Atuleta. qui taurum in Olymolea

cestamine fertur occidissie nudae dextrae ictu per u dui trum humeris bai utasse, totuinque eo die comedissita' ι ἡ- .lud Id est, libita civitas.

piscibus,

535쪽

piscibus, ne quem offenderct, cum haberet praeste necessicatem a pontifice diploma, per quod licebat vesci quibuslibet. Iam praesentiebat morbum imminentem, quem habebat familiarem, sed morte crudeliorem: parat abitum, & res urgebat, nisi maluistet ibi decumbere. Ibi quidam suspicantes, illum, hoc maturius abirc quod non serret esum piscium, effecerunt, ut Glaucoplutus, vir apprime doctus, primae in ea Republica au ritatis, Erotem invia taret suum ad jentaculum. Eros jam turbae satur quam in publico diversorio vitare non poterat, as sensus est ; sed hac lege , ne quid esset apparatus praeter ova duo: quae stans ubi comedissici , equum conscenderet. Promissum est ita fore. Vbi eo vetanit , paratus erat pullus gallinaceus. Eros indigne serens, praeter ova nihil attigit ; & abrumpens convivium , conscendit equos, deducentibus erudiatis aliquot. Ejus pulli nidor nescio quo modo per nerit ad I sycophantas. Ab has rumor sparsus est tam atrox, ac si decem homines fuissent veneno necati. Nec ea civit s modo perstrepuit hac fabula; sed eodem ferme dierumor ad alias civitates transvolarat, quae aberant itinere tridui. Atque, ut sit, rumor aliq id i veris addiderat, Erotem, ni propero sigisset , accersendam fuisse ad magistratum. Hoeut erat Alsissimum, ita verum erat , Glaucoplutum

magistratui expostulanti satisfecisse. Jam Eros se asseruis, ut dixi , si in publiso carnibus vescer tur, quis deberet osse irra tamen in eadem civita

ν Rheophantae delatores,calumniatores se licti ab Atti urensium more qui ne ficus efferrentur delatores crearunt deferebant reos, quique dicebantur sycophantae.

536쪽

stis, bibiturusque a8 infamam , clamatur, saliatur, pugnatur, luditur alea proxime templum, ut sacra concio non possit audiri : & nullum estotandic lum. SA. Mira judiciorum, perveretas. LA. Accipe sebulam huic non dissimilem. Jam ferme bien-l nium est, quod idem Eros valetudinis ergo viseret

Ferventiam; ego ossicii gratia comitatus sum. DL vertit in aedes veteris amici cujus crebris litterisfierat evocatus. Is est vir praepotens, &illius e clesiae procerum unus. Ventum est ad pisces; ru sus Eros coepit periclitari: agmen morb*rum erat, '. t febris, cephalalgia, omitus,calculus: hospes tame si videret graviter periclitantem.amicum, non aut sis est tamen carnium micam dare amico.Quam ob aem3 Videbat tot causas cur liceret,viderat cliploma,

i sed metuebat linguas hominum. Et jam eo prose- 4 v

. cerat morbus, ut stustra daturus fierit. SA. Quid mi ros3Novi hcuvinis ingenium:emoriatur citius,quam amicum ulla gravet invidia. LA. Inclusit se cubiculo, triduum victitavit suo more. Prandium erat ovum unum, potus aqua saccharo decocta. Si mul atque se remiserat febris, conscendit equum, secum deserens commeatum. SA. Quem ZLA. Lac amygdalinum in laguncula, de uvas pessas in crume . Vbi domum rediit, tum aperuit sese calculus, totumque mensem decubuit. Et tamen hunc quoque abitum se vus, sed , Vanus carnium rumor sequutus est. & Lutetiam usq;*erlatus , noniine frequenti selendidorum menda ciorum comitatu Quod tu remedium arbitraris id neum talibus ζssendiculis 3 SA. Vt in illorum capita eluicti suas matulas effundant, Et si forte occurrant, obturatis naribus praetereantur, quo vel si eaghoscant suam vesaniam LA. Certe hanc Pharisai

537쪽

eam impietaterii oportebat acrius Theologorsi comviciis flagellari. De hoisite vero illo quid censor S A. Mihi vir prudens videtur, qui norit quam stivo

λ de caussis quantas tragoedias interdum. cxcitet

populus. LA. Sit hoc sa e prudenter Li'um . dc boni viri metum civiliter interpretemur : at quam multi sunt, qui cum in simili casu fratrem mori patiantur, ecclesiae consuetudinem & populi scandesera praete

zunt caeterum in vita palam dedecoros quam quine in comessationibus,in amoribus, in luxu, in otio, in summo contemtru sacrorum studiorum,in xapinis,simoniis & fraudibus, nihil formidant populi scanda. liuini SA. Omnino tales sane quidam. Odisti pipta rem appellant , Imnianis & impia crudelitas est. Sed filii mihi videntur crudeliores, qui non ex occasione relinquunt hominem in periculo, sed inventis peri culis ; veluti laqueis, impellunt mattos in corporis animique manifestum dilrerimen, praesertim nulla publica auctoritate pollentes. L A. Exspecto quidoicas. SA. Ante annos triginta vixi Lutetiae in col legio, cui cognomen ab i aceto. LA. 2 SapIentiae v cabulum audioe Quid vero narras 3 Vixit salsamem rarius in eo collegio tam acido Z Non mirum igitiam si tantum tenet quaestionum Theologicarum. Naiuillic, ut audio, parietes ipsi mentem si ent theolo sicam. SA. Sic est,ut dicis; ego tamen praeter corpus pessimis insectum humoribus, & pediculorum lai gissimam copiam, nihil illinc extuli. Verum ut, gam, quod coepi; In eo collegio tum regnabat ohannes Mandoneus, vir in quo non damnaues a

riuu in pectore t De acti ingenio dicimus. sectaanas

538쪽

i L m. sed judicium omnino desiderasses. Etenim,

quod ipse memor adolescentiae, quam cum extrema paupertate transegerat, rationem habebat pau- rerum, vehemcnter probari debet. Et, si iuvenum inopiam hactenus sublevasset , ut honestis studiis sippeteret rerum usus , non ad lasciviam exuber ret copia, laudem merebatur. Caeterum quod rem aggressus est cubitu tam duro , victu tam aspero parcoque, vigiliis ac laboribus tam gravibus, ut in . tra annum prima experientia multos juvenes, selliaci indole praeditos, ac spem amplissimam prae se serentes, alios neci dederit, alios caecitati, alios det mentiae, nonnullos & leprae, quorum aliquot ipse novi , certe nullus omnium non periclitatust quis non intelligat esse crudelitatem in proxu nium 3 Nec hi, contentus, addidit pallium & cu- .i cullam, ademit in totum elam carnium. Et hujus, generis plantaria transtulit in longinquas regio- nes. Quod si quisque tantum permittat suis affectibus, quantum ille permisit , futurum est ut istorum similes totum occupent mundum. siquidem a talibus initiis primum orta sunt monasteria , quae nunc minitantnr pontificibus & monarchis. In proximi ad pietatem resipiscentis lucro gloriari pium est, in veste aut cibo gloriam quaerere , Pharisiacum est: proximorum inopiam sublevare, pietas est , pro-ipicere ne liberalitate bonorum abutantur ad lu- xum , disseiplina est. Caeterum in morbos, in delia rationem , in mortem , his rebus impellere statrem. crudelitas est, pyrricidium est. Abest sortasse volu tas occidendi, at non abest homicidium. Quae igitur Istis debetur venia 3 Nimirum quae medico , qui per insignem impetitiam occidit aegrotum. Diceti aliquis a Nullus illos cogit ad hoc vitae genus et

sponte

539쪽

sponte veniunt, rogant admitti, & liberum est ab ire pertaesis. O i Scythicam responsionena l Itane postulant, ut adolescentes rectius perspiciant quid ipsis conveniat, quam vir doctus , retam usu tritus,& aetate provectus 3 Sic sese excuset lupo , qui somelicum ostensa esca pellexit in retia. An qui vehementer esurienti apponat cibum insalubrem aut lethiserum etiam , ita semet excusabit pereunti di Nemo te coegit edere, volens ac lubens devorasti quod erat appositum. Nonne is jure respondeatrTu non cibum dedisti, sed venenum. Telum ingens necessitas , grave tormentum fames. Auserant igiatur illa magnifica verba, Libera erat electio. Imo magnam vim admovet, quisquis talibus utitur to mentis. Nec ea saevitia tantum perdidit tenues, sis tulit non paucos divitum filios , & generosuri indolem depravavit. usitatem lascivientem moder . tis rationibus collibere . paternum est. Ceterum in medio hiemis rigore datur postulantibus paululum

panis, potus iubetur E puteo peti, qui aquam habet pestilentem, pestiferam alioqui, etiam si nihil haberet praeter rigorem matutinum. Novi multos, qui valetudinem ibi contrainam nec hodie possunt e cutere. Erant aliquot eubicula humili toto, putri

gypsis, vicinia latrinarum pest sera. In lys nullus

unquam habitavit, nisi aut mors, aut morbus capit lis nierit consequutus. Omitto nunc miram fiagr rum carnificinam, etiam in innoAios. Sic aiunt a

disci ferociam ; serociam appellant indolem gen Iosiorem, quam studio frangunt, ut eos reddant ii

x Scythica dura barbarar senat enim agrestes ac seroces habebantur, unde sit ut quidquid agreste ac seνum est sca inicum dicatur.

540쪽

biles monasteriis. ntuna ibi devorabatur ovo- rum putrium t quantam vini putris hauriebatur unt fortassis haec jam correcta, sed sero, videlicetus qui perierunt , aut corpus circumserunt insectam. Neque vero haec commemoro, quod male

velim illi collegio , sed operaepretium esse judicavi

monere, ne sub umbra celigionis humana saevitia , corrumpat aetatem imperitam ac teneram. Iam, quantum ibi discatur civilitatis aut verae pietatis, in Praesentia non excutio. Quod si viderem malitiani exuere quicunque cucullam induunt, hortarer omnes ad cucullam. Nunc alia res est; proinde non sunt ad hoc vitae genus frangendi spiritus suppullulantis aetatis , sedi nimiis magis ad yietatem educandus. Mihi vix contigit ullum in redi monasterium Carthusianorum , quin illic ostenderim unum atque auterum aut simpliciter mente captum , aut delirantem. Verum jam dudum tempus est, ut a tam longa digressione redeamus ad institutum. L A. Imo nul- .lum est digressionis dispendium; rem ipsam egisus: nisi si quid tibi sorte succurrit,quod adjiciendum p tes iis quae disserta sunt de constitutionibus hum nis. S A. Mihi quidem nec humanum praeceptum implere videtur,qui negligit hoc praestare quod sp ctavit is qui praecepit. Etenim qui festis diebus tantum abstinet ab operibus manuariis, nec interim v cat sacris, aut audiendis concionibus, violat festum diem, negligens id, cujus gratia sestus dies institutus est. Ideo enim interditam est opus bonum,ut fieret melius. Iam vero qui pro solitis operis vacant popianis , scortis, temulentiae, pugnis & aleae . bis violant diem festum. LA. Opinor & precum sacrarum perisum in hoc praescriptum sacerdotibus & monachis, ut hac exercitatione consuescerem sistollere me r: tem