장음표시 사용
101쪽
tendo , non in omittendo . Secundo quod sit doli eapax. idest quod habeat animi iudicium ad distinguendum honum, & malum . Tertio quod sit proximus pubertati , idest masculus excedat decimum annum cum dimidio , & foemina nonum eum dimidio . Glossi communiter approbata in g. in summa, rase. de obligat. qua ex delis . nasi. Nunquam tamen potest pupillus puniri poena, qua puniretur maior. Et statutum Vrbis ιέ. a. cap. 79. disponit quod si minor annis decem cum dimidio delinquat, ad nullam poenam teneatur: si ultra usque ad decimum quartum annum, teneatur ad medietatem poenae, qua tenentur maiores et & ex delicto capi. tali , puniatur usque ad tricentos aureos . Quarto finitur si pupillus fuerit redactus in seruitutem proptet ingratitudinem. Quod si dicas quomodo pupillus potest redigi in seruitutem propter ingratitudinem , si propter ingratitudinem non potest exheredari, ut inquit glossi in s. aliud quoque in verbis debitis a th. ut eum de appeli. cognost. Respondetur esse diuersam rationem a nam non potest exheredari, quia priuaretur bonis sibi de iure naturae debitis, cum iure naturali successio deferatur tib
ris eo. Ius naturale I. dist. I. eum ratio 1. de bon. damnat. Sed exerciatium libertatis per manumissionem concessum est heneficium patroni , & ideo si est ingratus , bene potest reuocari. Quinto finitur si pupillus sit captus ab hostibus, quia fit seruus; ι. 3. f. de verb. signis o s. si ab hesibussupra quib. mod. ius patri ρ test. Diti. qni autem seruus est , non potest esse sub tutela eluis Romani. Cura autem adulti capti ab hostibus non finitur, quia eum principaliter datur bonis , quae remanent in ciuitate sine Domino; unde magis indigent curatore.
Sexto finitur, si datus fuerit retor usque ad certam conditi nem in testamento, & conditio extiterit, quia limitata causa limitatum producit effectum.
Septimo finitur morte vel pupillorum , vel tutorum. Nequeῶ obstat quod hoc sit indubitabile, de lex debeat esse de casu dubia tabili I. qtiod Labeo β. de Carbon. edict. s ibi glus in veνb. de eo . Quin Respondetur, quod erat dubium de hoc , eum legitima patron orum tutela non finiatur morte patroni, sed transeat ad illius
102쪽
octauo finitur per maxima m, & mediam capitis diminutionerneutoris r per minimam vero non finitur , nisi legitima, sed hodie nee ista finitur , quia remanet cognati , di cognatus potest esse tutor , ut diximus supr. de Iegitim. agnat. turet. s. sunt autem . sed melius dieamus quod finitur legitima , & noua Iegitima induetitur , quia sublata agnatione per minimam capitis diminutionem, remanet eognatio, & cognatus hodie potest esse tutor ex noua dispositiona Iustiniani, ut supra diximus. g. Praeterea Nono finitur, si suerit datus tutor in testamento ad eertum tempus, de tempus extirerir .
g. Fin. Decimo finitur per excusationem perpetuam, vel per remotionem suspecti, de quibus infra. i
V Idimus quibus modis tutela finiatur. Uerum quia ea finita
incipit cura, merito seciuitur tit. de Curatoribus. Curatores autem dantur ad gerenda negotia illorum , qui proapter aetatem, morbum, aliamve causam negotia sua gerere ne . queunt. θCurator autem datur puberi usque ad vigesimum quintum aeta. tis annum, quia lieet possit suam personam tueri, non tamen . dicitur habere tale iudicium, ut bona sua conseruet. Et ratio est quia cum Iuvenis speret diu vivere , sperat etiammulta acquirerea unde iam aequisita faciliter dissipae: et contra vero senes quia tenent se cito morit iros, desperant posse amplius aequirere,& ide sunt tenaces . Romae autem usque ad vigesimum annum durae
cura, quia ex statuto urbis maiores viginti pro maioribus vi-
103쪽
gintiquinque. reputantur , ut supra diximus . . Quaeres quare citius seemina exeat a tutela, quam malauIus, non tamen citius exeat a cura Respondetur quia tutela datur ratione impubertatis r sed cura ratione defectus iudicis stamina autem licet citius pubescat, quam masculus , non tamen citius acquirit iudicium , quia debilius est iudicium taminarum; unde olim sceminae semper erant sub curavitore quousque viuerent ut testatur Boeti lib. a. in Topic. Cιιer.
S. Dantur autem, cum omnibus fg. seqq. Curatores dantur ab eisdem Magistratibns, a quibus dantur
tutores. Dati autem in testamento sunt confirmandi decreto Nagistratus. Legitimi curatores solum sunt furiosorum , & proindigorum. In ceteris sunt dativi. Nec dantur inuitis , nisi ad litem , siue agant, siue conueniantur, secundum Arecinum his; quia minores non habent legitimam personam existendi in iudici ι. clarum 1. de au tin praest. Potest etiam dari ad certam causamo , quae patit litem a causa enim est origo negotis, S litis e. foras do verb. signis. Datur etiam curator perpetuo morbo laborantibus , mente captis, surdis,& mutis , bonis capti ab hostibus, bonis vaeantibus . item datur ventri , quousque mulier pepererit, Item aliquando datur pupit Io, ut si tutor non sit idoneus , nec tamen fraude administret, quia tunc removeretur . Datur etiam curator habenti patrem , qui salitat, di agitur de recuperandis bonis a Patre alienatis iuxta communem DD. opinionem.
De Satisdatione Tutorum , meI Curatorum .
OVoniam tutores .&euratores , de quibus dictum est, tene tur aliquando satisdare rem pupilli, vel adulti saluam ire, ne habeant occasionem minuendi, & dissipandi eorum patrimoMnium , merito ponitur. praesens titulus . Praeterea tenentur etiam cauere , utilia facere, & inutilia praetermittere . t Salisuare est iecurum aliquem facere datis fideiussoribus . I. F. qui satisdam coeantur . Cauere est promittere cum obligatione bonorum i & si juramentum interueniat, iuratoria cautio nunc patur . Qui aurem solum cauere tenentur, nou leuentur dare , fideis Disiligod by Coosl
104쪽
fideiussores, aue pignora l. sancimus C. de vess. signis Satisdare tenentur tu res , in curatores legitimi & dativi sione inquisitione et testamentarii vero, & dati ex inquisitione non te isnentur, quia eorum fides a testatore, i vel si Iudice iam fuit approbata .
Si plures sint tutores dati tam ex testamento, quam ex inquisiorione, potest unus offerre satisdationem , ut solus administret; &si nemo id faciat, debent unum eligere, qui gerat; & electus a maiori parte geret, quia quod a maiori parte fit, ab omnibus fieri dicitur l. quod mala ν 1. ad manicipat. Nec obstat rex. in t .mν fundum F de seruittit. νustis. pned. ubi factum a maiori parte non dicitur factum ab omnibus . Quia Respondetur illud procedere in eo quod est commune pluribus ut singuli sunt; ut in praedio empto a pluoribus , in quo non potest imponi seruieus, nisi omnibus Dominis consentientibus t non autem in eo , quod est commune pluribus, ut uniuersitas est , prout in casu nostro, in quo cum omnes isti tuistores dati, non possint omnes simul administrare , ideo eleestus a maiori parte tanquam electus ab omnibus solus administrabit.
Est adnotandum in re tutelari tres dari actiones. Prima dicitur actio tutelae directa, quae datur pupillo, seu adulto contra tuto. rem , vel curatorem, de mald gestis. Secunda dicitur actio tutelae contraria, quae datur tutori, vel curatori contra pupillum, seu adultum pro eo, quod pro illis impendit, vel in quo se obligauiem tutorem, inst. de obligat. qua ex quac comνam xisse. Tertia dicituraefici tutelae subsidiaria, quae datur pupillo , seu adulto contra riistorem, vel curatorem in subsidium , quando tutor, vel curator non administrauit ,& non adininistrando pupilli bona, vel adulti passa sunt detrimentum. Datur etiam haec actio subsidiaria conistra fidei uisores. Praeterea datur contra Magistratus ,qui debebant recipere satisdationem , ct illam non receperunt, vel minus idoneam reeeperunti non tam ea datur contra έuperiores Magistra res . Sed hodie haec actio contra Magistratus rereme ab Aul a , quia in omnem euentum Magistratus non tenetur, nisi ex dolo .
105쪽
De Mensationibus Tutorum , veI Caratorum r
V Idimus qui dari possune tutores, veI curatores ,& quom ado dentur. Verum quia dati variis ex causis possunt excusari a tutela. vel cura, ideo sequitur praesens tit. Excusatio est legitimae causae allegatio cellationis a muneri. Licet autem quis cogi possit ad sude undam tutelam, di curam quia sunt publica munera, ad quorum administrationem unusquisisque de populo compelli potest ut toti uia j de munerab. et bono νιλ nihilominus per legitimae causae allegationem frequens admittitur ab earum susceptione excusatio. Quamplures autem sunt cau. se excusationis, quae enumerantur in praesenti titulo. Prima causa est numerus liberorum; quoniam habitantes Romae si habeant tres liberos: in Italia quatuor: in Prouincijs quinque possunt excusari, si tamen liberi sint superstites , di natur Ies , ae legitimi; adoptiui enim non prosunt, licet dati in adoptio, nem prosint patri naturali. Sic nepotes ex filio prosunt, ex filia non prosunt. Nec pariter mortui prosunt, quia mortui non numerantur . sicut nec nondum nati, licet concepti, quia quoad hoc non habentur pro natis, cum non agatur de eorum commodo , sed de alienor non tamen si mortui essent in acie , quia mortui pro Rep. dicantur adhuc vivere per gloriam: vulnerati autem in acie, sed mortui extra aciem, non prodessent adi excusationem , quia non dicuntur mortui in acie ; ex quo insertur quod etiam
effecti Religiosi praestant excusationem, quia licet dicantur mortui mundo, dicuntur tamen uiuere per gloriam Christi, ut aliabi diximu1as. Item Diaus Marcus Secunda eausa excusationis est administratio rerum fiscalium , quamdiu administratio durat, quia agitur principaliter de publica utilitate, cum in administratione tutelae vel curae agatur pri
eipaliter de priuata utilitate, di minus principaliter de publicaia . Ex quo insertud quod administrantes etiam res Ecclesiasticas habent eandem excusationem , arg. textus in c. vergentis, de haretis.
sic etiam administrantes patrimonium Principis excusantur.
106쪽
Tertia eausa est absentia necessaria , ut causa Reip. dum ipsa adurat, & tutela, vel cura est noua a quia si iam aliquis tutor, vel curator est, & postea abesse coeperit, non excusatur, sed datur curator loco ipsius quousque ipse fuerit absens et imo reuersus no a habet anni vacationem, quam habent solum absentes causa Reip. vocati ad nouas tutelas, vel curas . Et hic textus procedit etiam in ea, qui de proximo est abfuturus arg. tex. in L penust. Is d militi testam.
Quarta causa est cum quis habet potestatem, seu Iurisdictio. nem , quia per antonomasiam potestas intelligitur quae de publico introduota est. Barta in L Imperium f. de Iurisd. omn. Pudici Lpotestatis verbo is de verb. signf. Vnde quilibet Magistratus etian tu serior potest exeusari, quia in eo publicus fauor principaliter
s. Item propter litem Quinta causa est eum quis habet litem eum pupillo, vel adulto : Sed hodie frustra excusaretur , quia naellus creditor, aut de hitor pupilli potest esse eius tu or, vel curator, Mim auth. ut hi, qai se obligati haberi perhib. res minor. Quod si tutor esset testamen. tardus , vel creditor, aut debitor in modica summa , non ex cuiscatur, sed datur eurator ad illam litem, ut diximus supra de auctis tutor. s. ' ' i ira'. dA . . e . e S. Item 3ria onera ἡ Sexta eausa est cum quis habet tres tutelas non asiectaras, vestres curra , vel mixtas unam curam . & duas tutelas , vel e contra, accipiendo tamen unam tutelam, vel cura quando patrimonium' non est diuisum : Vnde in pluribus statribus patrimonio diuiso sunt pIures tutelae.Sic etiam si una tutela esset ita onerosa, ut pluribus aequipolleret, praestat excusationem. t. si is, νἱ iret S. ceterum.
F. eod. & assectata dicitur quam quis quaesiuit, vel dando pecuniam ossiciaudius,ut sibi illam committerent, xa in F. penuit. iam
107쪽
de susp. tutor. ω earati vel cum quis se tutorem adscripsit in test mento l. uxori ab ad L Corm de fils D I . . ig. Sed o propter paupertatem
Septima causa est paupertas, quae tamen sit impar tutelae, vequia necesse sit quotidie esse in agro, & laborare propter victum quotidianum; nam pauper etiam dici potest qui habet in bonis tantum , ut vivere possit, licet non tecundum qualitatem suae personae ; & propterea iudicium paupertatis in genere est arbitrarium: Et regulariter non solent dici pauperes, qui possunt laborando aliquid lucrari; lucrum enim est id, quod superest, d ductis expensis .
Octaua causa est aduersa valetudo, quae tamen sit talis , ut impediat etiam suis negotiis interesse. leuis autem morbus, vel Ieu vitium non praestat excusationem. Sic monoculus non excusatur teaecus excusatur l. frater, ct ibi gloss. C. eod. S. Similiter eos Nona causa est imperitia litterarum, idest nescire lagere , & ser here . Bart. in auth.sed nouo iure C. se eert. petat. Sed hic textus intelligitur secundum aliquos, quod si sit peritus negotiorum , licet si imperitus litterarum, non excusetur; quae cognitio spectat ad
s. Item si propter inimicitias, cum tribus I S. seqq.
Decima causa est inimicitiarum ., quas TheophiIus explicat, id est si quis inimi eum suum liberis suis testamento tutorem dederit , ille e cusaturi. Vnde non videtur consona eorum ExpIicatio 'quod iotellig tur quando quis dederit tutorem.aliquem , quia ipsum Odj Prosequatur, ut oneribus tutelae implicetur . Inimicitiae autem debone esse capitales, & quod non intereesserit reconcili tio. Dicitur. ivero inimicitia capitalis , quae inducitur ex atroci iniuria, de qua in F. attox inst. de iniur Baria in I. 34 σ q. 1s de adim. legat. Sed verius est secundum Iul. Clar. in sua nox. s. sim quast vers vim alaam hoc sit iudicium arbitrarium, S iud
108쪽
ratur ex qualitate persoriae locis& iniuriae . Et propterea etiam ex quaestione natus videtur orta inimicitia capitaIis, de datur exacusatio. Non tamen datur ex eo quod tuter sit omnino ignotus
Undecima eausa est aetatis, vis quis sit maior septuaginta annis L 3. U. de iudi immum Minor autem viginti quinque, seu Romae minor viginti frustra excissatur, quia nec potest esse . S. Item in milite .
Duodecima causa est militia. imo nec volens miles admittitur ad tutelam, ne retrahatur a militia, Filius autem militis potest cile tutor, nisi ipse quoque m miles . Et miles intelligitur qui vel actu militat, vel ' qui est descriptus in censu militum , ita ut ad nutum Principis debeat proficisci ad pratium Alexis in I. Cratia p. ce νι . o mpiti. substit. Hoc etiam extenditur ad milites c. I estis militiae , ut mec in sacris ordinibus constituti possint esse tur res , inisi consangiti nec rumistorum in eo gradu . in quo Possune succedere, ne retrahantui ab Ecclesiastico seruitio , nec pose sunt ultra promoueri ad alios ordines, nisi reddita latione asministrationis. o
S. Item Roma. Decimatertia eausa est squis doceat Grammaticam . Rhetoricam , aut Medicinam , dummodo doceat in patria sua, vel Romae Cum Roma sit patria communis l. Roma V. ad municipat. & sit intra numerum statutum Professorum. Iuris periti vero si in publi. co Gymnasio doceant, vel sint de consilio Principis, pariter e cusantur l. Medicos C. O Profess. oe. medic. lib. IO. t. sed o repνoba iin m. s L Itiri peritos F. rad. Ceteri vero ut Astrologi, Geometiae , Poetae, di similesanon excluantur l. Geometrae sue eod. l. Poeta Gola Pi Udfini Medias lib. . 1 . . . S i
S. aut autem Unti. Habentes plures excusationes si unam in iudicium deduxerint, Mi eam latra legitimum tempus non probauerint , possunt alias i H a dedu-
109쪽
deducere intra idem tempus, & probare ad effectum meusationis Tempus autem est quinquaginta dierum continuorum . Et coma tinui dicuntur omnes successivi se etiam si Iudex non sedeat. Ee hoe si sint tutores intra centesimum lapidem, id est milliare, ab eo loco, in quo dati sunt tutores. Si vero ultra habitent, dantur in singulos dies viginti milliaria, Ae insuper triginta dies, qui tamensi essent minus quam quinquaginta, nihilominus , & quinquaginta ijdem habebunt. Sed si supersit unum milliare visa numerationem praedictam, pro eo habent alium integrum diem L stinere . de υοb.signis. Sed quid si per mare eundum siti de Alciaci in Lustinere inquit nihil posse certi statui propter incertitudinem, Bevariationem nauigationis . Si quid tamen esset statuendum, quia- ouaginta milliaria in singulos dies essem computanda .
s. aut aatem excusare. Tutor datus euiuscunque generis sie non appelIae a datione, sed
tantum excusatue. Et ratio est, quia si est datus a testatore non . appellat, quia a. facto priuari hominis nou d tur appellatici LI. ime inc.F. de appellat. si vero est datus a lege ἡ non appetiat, quia a lege non datur appellatio, cum lex iusta litem. erit autem is di η. disp. Datiuus neque appellat, quia Iudex quando illum dat, ponte elausulam , si senseris te grauatum, compareas ad at Iegandam causam excusationis Bald. in L seire oportet F. eod. Sed si Iudex causam e cusationis probatam concludenter non admittat, tunc potest arpellari ab ipsa non admissione causae. Τs. Datus autem, ut o
si datus est tutor si Iiciter, ad uniuersitatem bonorum datus intelligitur . s. aut utelam . . Ille, qui tutelam gessit, non compellitur eiusdem Cnrat rem fieri, quia susticit in paucis seruulisse amico ad tex. is L isto de negoti ges
s. Iu em. Maritus datus eurator uxori sive potest se meusue ι imo Me
110쪽
potest esse; unde excusatio in hoc textu intelligitur improprid, venec esse possit L maritus, Mi DD. C. de procuratorib. Quaeres de quibus bonis intelligatur hic te tus, quorum mariistus non possit esse curator i , Respondetur, & primo de bonis dotalibus, de quasi dotalibus non intelligitur, cum maritus illorum sit Dominus, ut habetur inst. quib. alien. e. vel uoci in princ. secundo neque intelligitur de honis paraphernalibus, quorum maritus est legitimus administra. tor. Dotalia sunt quae data sunt causa dotis. Quasi dotalia sunt quae ex rebus dotalibus proueniunt v. g. si ancilla dotalis pepereis rit. Paraphernalia sunt quae non sunt data in dotem, sed illata in domum mariti extra dotem, ut si quid uxori donatum fuerit. Textus itaque non potest intelligi nisi de bonis recepti tiIs , quae sunt hona retenta a muliere , nec illata in domum mariti v. g. heri reditas illi relicta die. Angel. in β. fuerat insti de actionib. De his igitur bonis procedit textus noster disponens , quod maritus non possit esse curator uxoris suae in talibus rebus , in quibus licet ignorans se immiscuerit, potest tamen se excusare . Ceteri auten etiam si habeant diuersas excusationes ex supra enumeratis , si tamen in administratione se immiscuerint, amplius excusari nom. possunt, M iis l. a. C. si tuti vel curat. DII. allegat excusatus D.
I. Fin. Τ- si quis allegauerit excusationem , quae recepta fuerit, si tamen causa excusationis salsa reperiatur , non per hoc est liberatus ab onere tutelae, sed tenetur a die dationis , ut per gloss. bis in Deo. non est liberatus cum ii. ρον eam allegaris, & periculum bonorum pupilli ad eum spectat l. r. C. si tui. Det eurat. Dis allegat. cyc. de ratio est. quia fraus, re dolus nemini prodesse debet t. riss de OL excepti
m susp)ctis Tutoribus, vel Cursoriιus .
OVoniam tutores, & euratores non solum cetant a tutela, vel cura per excusationem admissam e sed interdum etiam quia ab ipsa remouentur tanquam suspecti, ideo ponitur praesens tit. Crimen autem suspect, prouenit ex Il. duodeeim Tabularum ,