장음표시 사용
391쪽
In VI. Librum Arish de morib. 319
eeteris rebus, existat quiddam, quod spectantes nos tamquam terminum ae snem, poterimus cupidi ipsus impetrandi, intendere cursum, aut remittere, ne nimis segnes si mus in eo caetando, aut nimis sestinemus, cum Iam ipsi propinqui simus, nec tanto conatu opus iit. In monstrandum igitur hunc terminum incumbet: quare prima pars huius libri non omnino seiuncta est ab illis, quae praecepit in antecedentibus: nisi enim percepta fuerit vis. & natura huius rectae rationis, non omnino certa sunt, qua de morum virtutibus docuit : hae autem explanata, atque ita absoluta , nullus scru- lus restabit in animis eorum , qui legunt, de doctrina virtutum earum; quare statim aggredietur explicationem alterarum harum virtutum, quae rationis sunt. & a pa te animi, in qua manent, d--τι- vocantur; in extremo autem primi libri , cliuidens virtutes , alterum genus ipsarum esse inquit, has ipsas: nolia igitur aliquo modo materia erit, quam nunc aggreditur, & ea quidem bona. & magna pars huius libri: quid enim melius, praeclariusque eith s quinque virtutibus; tot enim numero sutat, quae postea sequantur, his explanatis , significabit medium autem , quod nos sumere vult. & sine cuius adeptione non postemus plene compotes fieri praeteritarum virtutum, non modo requiri in ipsis signῖficat, verum etiam in ceteris rebus, quae cura dc studio tractantur, sineque ipsius conquisitione. Sc diligenti perceptione necessario aut nimium rerum illarum sumeremus, aut parum, idest, aut ipsi im medium in cursu Issius praeteriremus, aut ad eum non perueniremus, intelligit autem artes, & ceterauiuscemodi studia. Esse igitur inquit quasi signum quoddam in patiete notatum , ipse
σκεπον appcllat, cui Graeco nomini, si par Latinum inueniretur, M. Cicero ipso usus non foret, ad quod signum respiciens rat Ionis particeps, ut res postulat, intendit, aut remittit, &est profecto terminus quidam , definitusque locus mediocritatum, quas mediocritates inquit, in medio sitas esse volumus eius, quod superat; & illius, quod cursunt non impleuit, definitas, monstratasque a recta ratione.
Eu autem ita loqui verum quidem non tamen apertum nam in a-
Ese 1uoque Husis, in quibus scientia exstit, hoc verum est dicere, neque in
Ilura, nesve pauciora oportere cum labore conficere , aus inertia , sed mea a , . ut recta ratio iubet hoc autem solum tenens aliquis , nihilo plus sciret: ceu qualia oportet ad corpus adbibere , siquis diceret , quaecumqμe ars medicorum praecipit , σ ut is, qui hoc tenet.
VI L E et hoc ad ostendendum committere non debuisse eum quin de illo quod iam tet Iglia se ac quantum locus requirebat, exposuisset, nune exquisitius. & apertius praeciperet: non enim in hoc modo incumbit quia vitii aliquid in superiore domina sit: egeatque ipsa correctione, sed quia non fuit aperta omnino,& plana quod tamen saeti hic eo loco explanare non debuit, quia considisset praeceptionem, ac verum ordinem ipsius tradendaenaeque enim paucis tanta res exponi poterat: hoc igitur est, quod lignificat haec quas purgatio quaedam, de os scis sui constitutio: inquit autem, quod hie sectum est in alijs etiam rationibus artibusq; exponendis usurpatum,eidem culpae amne esse: haberiq; merito debeae s non falsum, minime tantum absolutum ac plenum. velut ait smili enim uti voluit adiem illustrandam in tuenda valetudine, cololisque exere Italionibus, non oportere plus laboris capere.aut minus, quam oporteat: neq; Idem sacere in cessatione a laboribus ac segnitie; verum medium horum attendere.& dare Operam, ut id adipiscare, de rectam rat item intueri quod s inquit quispiam hoc tantum generatim teneret.nihil adhuc percepisset quod eum magnopere iiivaret: exemplo aute hoc declarare voluit veluti igitur inquit. si aliquis suaereret, qualia corpori obijcere oportet:vt integrum incolumeq; sit, ac responderet quisolam, quaecumque medicorum ars iubet,quique eam didicit. In priore quoq; li 4brorum illorum de moribus,quoru index est μι λαοῦ λου, cum minore tiro ad eunde hunc
locum peruenisset, idem quod hic admonuit, ea, quae prius de recta ratione praecepisset, aquamuis
392쪽
In VI. Librum Aristide mors b. 3 al
ia moriam, quae fuit, partem quandam ipsius rationem in se collocatam habere: partem --ro alteram sine ratione esse: eodem igitur pacto idest bifariam , diuidenda pars haec est. tuae rationem habet, quam diuisionem illic omisit, atque huic loco, cuius propria est, re- ruauit: inquit igitur, ponendum nobis este, M tamquam certum, & exploratum haben- dumi neque enim locus hic patitur, ut hoc accurate doceatur: nimis enim longum, &operosum toret, ostendere, duas esse animi partes, quae rationis compotes sunt: ipsamq; in se habent, quarum una est ea, qua contemplamur, e numero eorum, quae sunt, cuncta illa, quorum initia sunt certa, nec variari, mutarique pollunt: altera autem pars est, qua ruaerimus, videmusque ea, quae sant exposita mutationibus, nec semper pariunt ea- em facta.
Iea enim, quae genere diuerse sint inter se, oe animi partium diuersum genere adhibenaum e 1, quo sit illi natura accommodarum: siquidem μmilitudine quadam, cr a latare coriaris i sinea.
A D cognoscenda enim ea, quae genere inter se discrepant,diuersaque Ita sunt adhibendam esse docet partium animi illam,quae & ipsi genere discrepat, & illi intelligendae a natura
tasta est: neque enim aliter res exitum haberet, siquidem inquit, tenemus, rataque habe- . re volumus, quae firma elle debent; & iam comprobata sunt: cognitionem fieri in lils rebus similitudine,& assinῖtate quadam eius quod cognoscit, ad id quod cognosci, & perci- Di debet. Alexander quoque in eo libro, de animo, cuius initium est. 'ra ψώχ.e, τι - χι. oe ipsum tradidit: dixit enim, opus esse ad ea, quae sunt inter se natura discrepantia, cognoscenda, adhibere partium animae diuersarum eam,quae natura illic accommodata est cuius sententiae, quasi solum ac fundamentum idem est, quod Aristoteles hic posuit, α ipsum ijsdem etiam verbis prolatum inquit enim, ita λ καε' ιμιιο rem τινα, --.ν ἀ- uic sinmiu ut autem locum magis indicem, in capite haec sunt, cuius titulus est, Mi
Vocetur autem harum ,haec quidem apta scienti haec vera rationi in ub- ducendis i onea consilium enim capere de aliqua re, cr rationem sius subducere Idem ea: nemo autem consiliat de rebus, quae non possunt aliter se habere e quapropter pars animi, quae ratiocinatur, a quaedam pars en eius, quae rationis particeps est.
ITA loquitur auctor, ut plane cognosci videatur, ipsum haec nomina his duabus anImi pa tibus imposuisse, quae consuetudinis antea non fuerint: prius nomen a scient ijs,quae . Θ- ωμα vocantur. ι ait vocari poste, ac debere : materia enim scientiarum talis est, Vt non varietur, aliterque se habeat: alterum autem λανιςικιν dscit appellandum, quasi deliberativum, a materia itidem rebusque, de quibus deliberatur quae suscipiunt in se varios euentus:quia autem quaerere potuisset aliquis, cur non vocaret ipsum AE Lτisis, quasi resondet, dicens, referre nihil viro nomine quis ipsum appellet, quia βουλε .χα, de Oxi . 1αι idem si nifieat ut apud Latinos consultare ac deliberare . Longe autem aliud elIe ostendit posterius hoe a superiore , quia ut illud non quaerebat de rebus, quae aliter eueniunt, ita hoc non quaerit de rebus, quae uno tantum modo semper fiunt, ac necessariae sunt, quod testatur dicens, nemo consultat de rebus, quae aliter contingere, & usu venire non possunt: concludit autem rationem, addens. Quapropter desiberativum est una quaedam pars partis illius animi, quae rationem in se continet. eru
393쪽
Su mendus igitur utriusi horum, qui optimus e se habitus: hic enim est rub
tus xtra fuer virtus autem adsimm proprium munus refertur.
C v M patefactae sint inquit, hae duae partes animi, rationem habentis. dare operam nuna debemus, ut adipiscamur, quis sit optimus habitus utriusque ipsarum: neque enim contenti esse debemus hac ipsa cognitione, cum finis noster sit, virtutes, ac vitia tradere: inuento autem illo, nouerimus, quae sit irtus, persectioque ambarum partium x virtus a tem inquit, versatur in suo, ac proprio opere, referturque ad ipsum: vimque suam, ac pote statem in eo exercet: non enim virtus. N absolutio partis, quae occupatur in materiis recessarijs, utilis esse potest deliberationibus: neque contra.
Tria autem sunt in animo, quae summam potessarem habent in assim . veritate sensus mens, annitus: horum autem senses nullius actionis primcipium est: apertum autem hoc inde est, quod beluae quidem sensis prodito
. sunt: iatione autem non comm Icant.
C v M diuiserit animam suas In partes, ut ex diuisione hae eliciat habitus, qui sunt virtut ea intellectus, quod nunc siedulo iacit, tradit quot in homine sunt,quorum vi, ac potestate ille agere quippiam polli i, in rebusque,quod verum sit, perspicere ac contemplari: tria a tem numero ipsa elle lignificat, quae nominat, idest lenium, mentem,& appetitum:quo rum trium primum statiin repudiat accommodatumque non esse ostendit lini suo ac viriui ii propriae hominis, idest censum: rationemque reddit, cur ipsum rei jciat nequc cnim ci- se illum assirmat principium ullius actionis: actio enim merito vocari non potest , tactum vacuum p ratione: declarare autem hoc assirmat, quod beluae sensum habent; actionis a tem participes in nime sum.
Est autem quia in animi paris, Pa cogitamus, a maris, negatisi hoc in petim, persecutio, σβga.
P o s T A M reterit sensum, ut huic rei essiciendae minime accommodatum: cum restarent duo, quae, diuersa ratione praestarent hoc, docet quomodo conueniat ipsis in hoc manere obeundo, atque ait id ipsum, quod in animo, parte que eius, d. .unt vocata, est aias rinatio & ne alio, idest quod illa probat, sue improbat, de alienum putat, illud in appetitu elle persecutionem, ac fugam: ilido enim, ut animus existimauit aliquid bonum esse, appetitus excitatur ad ipsum persequendum:contraque, si malum iudicarit, ad idem vitandum, seduloque a se depellendum.
Quapropter quia virtus moralis salitus ese, qui electione utitur: electis autem YZetitus cum electiora: gister his de causis, s rationem se eram: σ
394쪽
In VI. Librum Arish de morib. 3 a 3
appulium rectum siquidem electio bona, eademi π istum a mare, hune sequi: haec igitur animi pars est, qua curitamus, . veritas, quae incumbit
Qv Ag requirantur, ut, quod eligitur, rectam sit, in laque ipsa laudabilis, declarat: sequiatur autem totum hoc, confirmatis ijs, quae dicta sunt, duciturque inde: inquit igitur. mapropter, quia moralis virtus est habitus,cui a munere,quod obit,optandoque nomen impositum est: eligit enim vir probus, reiectis minus bonis rationibus, minusque idoneis ad id quod vult elliciendum quod melius esse intelligit, ac sine delectu hoc non poteste instare honestum aliquod facinus: repetit etiam quid ii telectio: appetat enim oportet . qui eligit, in eoque persequendo, quod cupit, utatur consilio, secumque deliberet, quid potissimum ad id obtinendum accommodatum sit, ut autem haec tangantur Oilicio, electio inquam, & appetitus, quid requiratur, significat: id autem est; ut ratio vera integraque sit neque errori alicui amnis, simulque appetitio recta: ince seque Aesiderio rei bonae atque honestae, concurrant enim ambae oportet, in eo, quod proprium ipsarum est. admi nistrando. idest ut dianoea affirmet, indice que quid fieri oporteat: appetitus autem id sequatur . incumbatque in ipsum adipiscendum. Post haec autem ita tradita, testatur se mollistrasse, quae sit dianoea, ac veritas , qua utimur in rebus agenais: te tu tur hic post diaci am, & veritas, quia supra significarat oportere, ut ratio .era foret: quod autem admonuit de concordia harum potestatur', fecit necessario, quia litigant illae aliquando ii ter se, ac proeliantur, ut in homine incontinente .
cti in autem cogitationis,qua utimur ad contemplandum, no M agendum, neque faciendum la-, ac vitium, veritas est,ac vanitaι: hoc nami munus eis omnis animi partis factae ad cogitandum : eim vero ruae ad agendum , ad
cogitandum, Ieritas, suae assentItur appetitui recto.
sic Nisi e T, quae sint munera utriusque mentis, cum opus suum moliuntur idest mentis eius, quae tota versatur in rebus obscuris contemplandis, dc illius, quae agit, incumbitque in re humanas gerendas: unde ambae nominatae sunt. Primum igitur dicit eius . quae occupatur in contemplando: alienaque penitus est dc ab agendo, & ab opere aliquo faciendo quorum duorum, prius animi munus est, in rep. regenda: priuataque aliqua re recte, de ordine administranda, alterum autem opificum in opere ali lupelliciendo laudem esse, commendationemque: eodemque vitium, ac Vituperationem, veritatem, ac mendacium . cum enim cognorit, quod nosse studet mens haec, laudem consequῖtur: cum vero depellitur ab eo, ac pro vero falsum probauit, accusatur. talpaeque affinis est. Hoc autem ab ea postulari testatur, addens, hoc munus esse omnis animi partis , quae versatur in co- , gitando: alterius vero partis, quae agit, ac cogita , non inconsiderate tamen, sed ratione, ac consilio, munus est veritas, cui conueniat cum appetitu, sed recto' nam qua ratione ve- . litatem, persectionemque adipiscitur, id obtinet a mente, ac ratione, quod vero veritate contentum non est, sed audit etiam appetitum, cum agere velit ; hoc ei facere necesse est, appetitus enim principium est rerum agendarum. .
Actionis igitur principium electio est, unae motus exoritur, sednon iliati , cuius Parra: electionu autem,VZetitus , ct ratio, quae alicui inseruit.
395쪽
na enim actio eB, . contrarium in actione sine cogitatione, O moribus non
manet 2. . OsTrs nret, suae sint principἰa humanae actionis, de quae raclone asin; Istretur: priamum igituriradit, electionem initiunt este actionis: statim enim ut perspectum est,in con- si ij, hapiendis, quod melius est, nihil aliud restat, nisi agere, nulla veto res proprie dicit ac quae a ratione vacua, seiunctaque sit. Adiungit autem, unde ortum ducit motus, cum enim cognitum habemus, quid praestet, anteponendumque sit, incumbimus in ipsum pendum . Docet etiam cuiusmodi motus ille sit, negatque elle finem : est enim eliiciens. Quemadmodum autem elect onem sontem, initiumque elle dixit actionis, ita nunc electionis principium esse ostendit, appetitum & rationem: illam inquam, quae quod quaerit, indagat, ut moliatur aliquid, unde intelligi polle ait, non constare actionem sine mente, & quae inde vocata est dianoea, eodem au pacto sine habitu morali, atque hoc, qu a ipsa est actio persecta, atque absoluta: contrarium autem ipsus in actione etiam ipsum situm est, in qua itidem adhibitum sit consilium, & mox, sed ambo mala & deprauata : sine namque cogitatione aliqua, dc assensu non fiunt improba etiam facta.
. uitatis autem satrihil mouet, se a P. e est ob alisum finem, MLua haec enim , in ea, quae e cis inperium habet gratia enim alicuius eis omnis, qui facit, oenon finiressi Eliciter , verum Maliquid, C alicuius e Pid, quod materia ea, qua e ci quippiam pes t sed non eius quo agitur, bona
actio finis eis, appetitio autem huius e F.
Im Lic Tus autem ipse, quo utimur in rebus contemplandis est nihil mouet me u impellit nos ad id serendum, quod ipses studio verum esse viderit, neque et aui in se
euocat atque absterret, contentus suo, α proprio mula re'. Cum autem ostenderit quod
ipse via te alienum omittit, statim uidicat quis sit intellectus , qui in hoc incumbit, aitque mouere, de incitare illum. qui Labct finem aliquem: quaeritque ut agat quippiain, ad exitum uerer ducat, quod ex aci urata sua med statione pbob it. Addit autem hunc i-osum intellectis in imperium tabere in eum, qui ei icit, opereque suo moli r quippiam. Auod seri dicit, quia omnis, quiessicit aliquid, idi scit, ut ex mutiere illo tuo existat ali quod opus ; nequr simpliciterpropositum iit, habet finem aliquem , sed quod ieruiat ali-ςui: reseraturque ad insum: quidquid en in inquit enecturn ab aliquo ei . idest ab opifice . accommodatum esst alicui rei, quod non utili venit in eo, quod actum est: nam fini eius, qui ducit exercitum, & illius, qui rem p. regit. est recte de o di ne ipsum illud confectum. α cum laude ad exitum perductum. id est imperatoris, victoriam coni equi, dc politici, be ros ciues reddere: appetitusque ipsus omnis est huius rei.
uise, sine appetenssi vim halens mens est electis, siue Upetruo, quae νω- 1 tur ratione, atque huiuscemodi principium esi homo.
Hoc plane cor llarium est: cum enim ostenderit coniungi haec prortem via, pus consciatur, G quas communi istud lo ipsum geratur rect idos l. cc mentis, de appetitus, admonet electionem ipsam ab utroque pose nominari r gemisque ipsius cile existimari ovi hoc, ita et Jam illud, si tamen alterum soco dii rentiae ipsi adplicet uri,quare inqitit electionem el-de, siquis eam definire velit, siue mentem copulatam cuni appetitu, siue, mutato conue seque ordine, appet tum . qui sicquatur tat onem , neque alienus ab ea sit, ut saepe alijs temporibus contingit: tunc enim nillil minus aptum elici ad clectionem conliandam.
396쪽
In Vl. Librum Arist. de morib. 3 a i
Non cadis autem sub electione res vlla , quae iam gesta sit, ceu nultas etiatis Ilium rixpugnasse: neque enim consilium capitur de re, quae iam gesita sit, νerum de ea, quae futuri temporis est, ac seri potest: quod autem fictum est.., non potes non fiatum esse. Quare recte Agathon. Solius enim huius DeusM quoque 'testate friuatur. Ut non facta sint,quaecunIue illa sint, quae iam
Doci , quae res mater, sint electionis: primumque tradit, non cadere in electionem temvllam iam ollam & quae praeterito tempore exitum nacta si, qu4d illustri exemplo confirmat; quis enim tam inops consilii seret, ut eligeret Troiam captam es lea Graecis, valet ad hoc declarandum, ut significat, quod non deliberatur de re quapiam antea ficta, verum cogitur consilium de illo, quod fieri debet: non manet autem electicisne deliberatione: quod enim melius, accurata quaestione de aliqua re habita visum suerit, id homines, alijs rationibus posthabitis, gerere in animum induci int; estque haec ipla electio. Non tantum iptas etiam deliberare significat de reluis, quae futurae iunt, sede numero illarum si lum, quae & fieri. & non fieri possunt, exitumque incertum, & obl urum habent. Quod autem , addit, factum iam est , non potest ex facto iam in non factum transire; quare nactu hane occasionem laudat Agathouem sedalem suum, delicias autem Platonis, & qui & ἐ- ple hoc viderat, δc duobus senariis expresserat ; sententia quorum aperta est. Idem etiam . . Plinius de Deo protulit his verbis . Nullumque habere in praeterita ius, praeterquam o-
mbarum igitur animi partium, quibus utimur ad cogitandum, veritas est munus quorum igitur ri habituum, maximi verum dicit utraque, e sunt
c . - . a x Ijs, quae sunt exposita, dicit patere ambarum partium mentIs opus munusque esse, veritatem perscrutari, idest & eius,quae versatur in agendo, & illius,quae occupatur in contemplando, rebusque ob lcm is videndis . di in ea in uestiganda ipsas studium omne suum ponere: noli eodeiu autem consilio ipsas veritatem indagare,supra patefactum est. l e stare igitur ait, ut videamus ex ijs, qui sint habitus antini, per quos maxime utraque pars veruinadipistitur, quod cum inuentum suerit. statim cognitum erit, quae sint virtutes ipsarum harum partium.
quae, νους : απλ. 44 z κρω nἱ. χα sinom. In tium igitur iacentes a steriore loco, rursus de sis dicamus: ponaturia quilus verum praedicat animus, af modo, vel negando, quinque esse numero: haec autem sunt, ars,scientia,prudentia, sapientia, mens e existima- . tione eiam σ opinione contingit, ut aliquis decipiatur.
C v M rationem, viamque motistrasset, qua percipiantur virtutes haς rationIs signiscat nuc
se velle de ipsis. principio inde ducto, plenius & accuratius dissetere, id quod tamen, prius quia aggrediatur, e ponit, qui sint habitus, quibus animus nostet verum edit, nec deci- . E e Pitur,
397쪽
ritur, existimando de rebus, iudicioque de ipsis faciendo quibus declaratis, statim de v rtutibus ipsis praecipiet, inquit igitur. Ponatur, S tamquam firmum concessumquc tcneatur, illa, quibus animus verum praedicat, dum acti rimat aliquid, aut negat, ei se quin- . 'que numero, quae commemorat:este namque illa dicit, artem, scientiam, prudentiam,sa - Pientiam, mentem: ijs autem expositis, cum videret duabus alijs rebus contingere sacpe. ut aliquis veritatem adipiscatur, illae autem sunt existimatio, & opinio; ostendit se non sine caiisa illas superioribus quinque non addidit te; neque numerum ipsarum auxille, quia contingit aliquando quempiam, sequentem illas decipi & errare: quare non Oportet eas collocare in numero earum, quae ab omni fallacia, de errato alienae sunt. e
Scientia igitur qui sit, hinc planum, apertumi erit si vortet exquisite .
dicere, non sectari similitudines) omnes Enim exictimamus, id, quo scimus, non posse aliter se habere quae autem contingit, ut aliter se haleant, quanδ fuerint extra murum concipe tam, clam nolis sunt, sint ne, an non
sint: necessario igitur est quod sub scientiam caesiit sempiternum igitur fuae namque necessera o sunt fimpliciter sempitrenasent cuncta set iterna au
rem,neque get ita sunt, neque interibunt a Tuam . .
IH c P IT exponere quinque illa, quae modo appellauit, initium ducens. non seruato e ''dem ordine, a scientia: supra enim exortus sic erat ab arte; inquit igitur, quid sit si cntia peti cuiam hinc erit: a materia autem, iudicῖoq; communi omnium, qui has res quae runt, argumentatur, quam veram elle rationem putat cognoscendi res, de quid in ipsarum natura inclusum sit, aperiendi: inquit enim, osticium suum es, nstituens, si decet, iectumq; est, ut profecto est . de hic rebus exqui lite loqui, de non sequi similitudines:etsi enim op . similium res non paucae, non omnino pignae, commodς percipiuntur: vcritas tamen iiii, tilitasque scientiarum, ut habituum etiam horum non patitur, ut ita tradatur: ita enim cr-IOri non paruo aditus aperiretur, neque foret in scientiis claritas illa, quae inde a belle non potest: inquit igitur. hoo, quod hic interiectum est, relicto: cuncti enim existimamus, quod scimus, usu venire non polle, ut aliter se habeat, ae varietati ulli expositum iit ; tquam incerta autem illa sint, α quam timide de his amrmare aliquid merito pollimus. clarat. dicens . Quae autem aliter euenire possunt, cum e conspectu se nobis cripuerint dubios, incertosque nos reddunt, fiat ne, an non sint: quod ikitur cadit in scientiam. in teriaque ipsius est, id necessarium est ; quare inquit, tempiternum est:quae namque ad itneceilaria sunt, simpliciter sunt seniri terna cuncta: quae autem sempiterna, ea nec iacta umquam sunt, nec interire pollunt.
Amplius doctrina tradi posse Om scientia videtur, c id que scies tiae materia eis, posse e ex rebus autem prius cognitis omnis docentis ratio gi
D CLA RAT noua hac ratione, ac via constare inquam scientiam ex rebias necessarijs, at tque senipiternis: resque has ira teriam ipsus esse, atque in stria mentum: utitur enim ad ea demonstranda, quae vult, sillogismis huius gentiis. inquit igitur,ostenderet pcVOlen -
398쪽
In VI. Librum Arist. de mors b. 'a X
Praeterea omnis scientia a doctore ipsius videtur tradi posse: de quod tale est. Dirique potest, idem etiam disci ac percipi, quod huiuscemodi elle lintelligitur hoc pactoram nise ii iii
: Analytieis d chum a nobis: dii putatumque est: sedulo facere initio duorum illorum librorum, qui posteriores Analytici vocati sunt. Quomodo autem tractetur haec ipsa ratio ac doctrina, docet: partem enim ipsius quandam inductione confici dicit, quandam vero syllosismo. Non existi inauit autem alienum hic quoque paucis illa tangere: ac declarate, quid aiscriminis sit inter inductionem, de sillogismu inquit igitur.
Inductio quidem igitur principium ea, atque eius, γοά in m uersum lasei . est: si log nus autem ex js,Pae in uniuersum .
ctu invs verbis tr it inductionem esse principium, ta quasi originem scientiae, quia si- ne adminiculo hoc, atque instrumento, nihil paene sciri, intelligi ue posset: rebus enim non nullis patefactis, vi, & pote state ipsius, lucein adfert syllogismus suis proposit Ioniabus, 3c tamquam armis. Vt autem scientiae initium elle ait inductionem, ita quae in uniuersum sunt comprobare: prodi diis enim illa, 5 declaratis singularibus, omne illiu nodi eodem pacto se habere demonstrat. Sullogismus autem hic, addit, ope eorum, quae in uniuersum sunt, conficitur. In quibusdain, calamo exaratis libris,& excusis quoque legi tur χM ἰ sis, generandi casu; qui tamen olim verterunt in Latinum sermonem hoc opus, videntur suo in exemplari habuisse. recto casu κο :, ut Eustrat tu quoque : superiori lectioni locus est. & is quidem fatis aptus, praeterea magis ipsa conuenire videtur ii ructurae verborum , quae sequitur quin etiam in II. libro de arte dicendi, ita scriptum est, de eodeni denique casu.
Sunt igitur prisi a. ex quibus f gismus, quorum non exist legismus: inductis igitur .
, r. mi lii , quae sunt exposita, constare dicit, inueniri quaedam principi x quibus sane consitur sillogis inus, nec tamen ipsa syllogistio probantur: restat Igitur, ut illa confirmentur ind4ctione ; natu sine claritate aliqua non essent accommodata, idon aque aliis rebus fidei tribuendae, ςum dubia, de obscura forent, succurrit autem huic rei inductio.
Scientia igitur est habitus, qui Gim habet, ac potesatem demonarandi ae' quaecumque alia definita a nobis sunt in Analyticis. Cum autem aliquo mori crediderit, incognita is fuerint principia, iam scit si enim non magis quam conclusio,ex accirinti adeptus erit mentiam. De scientia igitur definitum, ex-
CVM ostendisset quid est scient a, ambabus sationibus, iussius lectarari potuit, idest sis fieata materia, & rebus, in 'uibus versatur: nec non causa suae originis, atque ortus, nunc xoncludit, quid ipsa sit, desinitionemque ipsus attingit; non enim plenam illam ab solii , tamque huc adfert, sed totum se resere ad eam, quam in claro, de illustri loco posuerat, atque via potillimum haec exquisite tradere oportebat, ut ipsemet testatu . Adiundit aurem hie
399쪽
hic postea, quae ad confirmandam definitionem hanc, persectamque esse ostendendani cum, quae ii aliter se haberent, nec seruata diligenteriorent, vitiosam definitionem redderent, ut ipse admonet his verbis. Quando enim is, cui doctrina traditur, crediderit, cognitaque ipsi principia suerint, iam scit,nec scrupulus vllus restat in animo ipsus de veri . tate eius rei: si namque res aliter se habuerit, de non magis, quam concluso p incipia, de quae sumpta fuerint ad probandum, percepta sunt, non vere. & certa ratione, sed c su, Mex accidenti ille scientiam consecutus erit: quis enim non videt, quae sumuntur ad aliquid declarandum planiora, certioraque esse oportere, quam illud, quod vi eorum, potesta: ' ideclaratur: quomodoque potest quispiam,quod ipse non habet, alteri tribuere Cum tibi autem auctor visus si satis explicasse, quae ad scientiam pertinebant, trans; ad aries tr
Eius autem, quod euenit, it aliterse habeat, en quoddam Dateri faciendi, effectiο actio Iem: autem habemus 2
o agendi aliudautem in A. mlus etiam exotericis: quapropter σ ad arendum cum ratione natus flere ab eo habitu, qui timcum ratione efficienda habet; neque alterutra horum ab altero continetur: neque enim actio est essentio: neque essentia actio. '
A scientia, cuius materia sunt rea, quae non mutantur, neque aliter umquccipit dii terere de rebus contraxijs, expositisque varietati: statimque ostendit,
Ex PLANATA se habent, incipit dii -
non unum genus ipsorum esse, curn unum eorum sit omne id , quod iaciant mortales, a fabricant: alterum vero, quod agunt; longe autem aliud eile inquit, facere, atque agere, operamque diuersam. quae collocatur in his reb*s, id q'od paulo post declarabit et si ni- io testatur recipi poste, ac probari, quae in sermonibus, vocatis ab ipso exoleticis dicta sunt, & si quae tradita in illis scripti erant , popularia forent, & non satis 'quisita: ma- .eeriae tamen in ipss quoque illis disputationibus graues & reconditae aliquando tangebantur. Cum igitur materia harum virtutita ita di ilimilis inter se si, habitus quoque nimorum diuertos esse oportere testificatur, cum alter eorum sit, qui occupatur in rebus agendis, qualia sunt munera illorum, qui versantur inrep. administranda, comite, & d ce ratione ', alter vero in faciendis, ac moliendis . cuiusmodi est animi habitus opifieum, eorumque omnium, qui manu opus aliquod fabricant. continetur significate etiam voluit, quomodo Assentiant inter se: neque enim cunctae res, quae discrepant, ea seni dic serentia separantur: tradit igitur discrimen ipsarum in hoc non manere, ut inferius a superiore contineatur, veluti homo ab animali, speciesque omnis a suo genere lut denique al-
terum ipsorum sub altero collocatum sit: neque enim inquit actio tra effectio, actio. i effectio , aeque con-
Quia autem aedi candi ars e se quaedam ars, O proprie habitus, qui vim eum ratione Osciens halet,ac nulla neque ars est 1uae non sit habitus,qui cum ratione Uim e ciendi haleat: neque huiuscemo S aliqua, quae non sit ars idem lique esse debebit ars,oe habitus, qui cum vera ratione Uim e ciendi habe t.
CONsTi TVIT definitionem artis, quam expressit: eram lite esse docet, exemplo via i artis, idest eius, quae domos aedificat, quae ars nihil aliud hil, niti habitus quid in animi qui habitus, quod facit, sequens rationem iacit: eodemque pacto, quia nulla neque ars est , cui non conuelitat haec definitio: neque definitio haec cadit in ullam aliam rem
400쪽
In VI. Librum Arist. de morib. 329
αrii soli congruit, quae construit domos ti positamus hinc plane cognoscere, idem atque rinum este ambas res has,idest definitionem, & id suod definitum est, mutariqtie ipsas inter se: est autem haec redditio illius superioris ἰηυ, qua particula usus fuit initio huius partis. Quod vero in hac una quadam artium usu venit, idem in omnibus huius nodi artibus fieri necesse est, ut inductione perspicitur. Cum ἱαῖ autem hic usurparit, quid hae voce Aristoteles significare solitus sit,adinonuit Alexander in II .librum Topicorum; inquit enim apud eum ι valere tacuicumque nomini id adpositum fuerit, ostendere illud proprie elle tale .
Gersatur autem ars omnis in generatione, in stricando , oes ectori ,
t fiat aliquid eorum, quae possunt σes , ac non esse , . quorum principium
eu in eo, qui facit: σ non in eo quod e citur: neque enim ars eorum est, quae necessario sunt, aut sunt: neque eorum, quae natura conuant: in semet iras enim habent haec principium.
CuM exposuisset hab tus, quἰ versamur circa ea, quae contin3ἰt aliter se habere,alteruma; tolorum genus definillet, idest qui facit aliquid, nec non definitionem ipsam comproba set, nunc quid ars moliatur, ac quomodo , declarat: inquit igitur artem omnem habere hunc finem, ac versari circa aliquid generandum, idest quod prius non est et, faciendum ;nam utitur ut hic, ita alius multis locis nomine hoc generandi, non colum de ortu animalium, verum etiam de rebus,quae sunt animi expertes: nam quod statim addidit, τοτι- χναί-, arbitror ipsum aperire voluisse, quomodo accipere nos vellet, quod prius dixerat artem occupatam totam elle in aliquo generando, ut valeat fabricare aliquod opus: illo veto quod addidit Me, α quae isequuntur,significare voluit,artem dare operam, ut id opus,quod suscepit facῖendum,unum eorum sit quae elle pollunt, fieriq; tunc ac non .slia: videreque quomodo id recte enici possit: sunt igitur duo, o non tria, quae tangit hic auctor, ac fortasse unum: non enim viduo quomodo cx verbo mχνα - , elici, intelligique pollit inuentio, ut interpretes voluerunt, qui videntur nimis subtiliter locum examina t.. Addidit praeterea, quod de ipsum ad materiam ostendendam pertinet, distinguendam ab aliis rebus, quae, & ipsae generantur, alia tamen ratione : hoc autem est principium horum, quae fiunt ab arte, non esse in eo potitum, quod fabricatur, sed in eo, qui facit ac
molitur: nam extare quaedam, quae fiunt sine studio, atque opera villus mortalis, de opificis, certum est, quod ipse testatur, ut ea, quae necellaria siue sunt, ut sphaerae caelestes, atque alia huiuscemodi, sue neces Ialio gignuntur, ut motus caelestes sphaerarum. & temrota anni, quorum non est ars, aut quae a natura pariuntur; nam ambo haec principium an semetipsis situm habent, nec requirunt Operam artificis.
Quia durem essectio, Gr actis res diuersae sunt, necesse ein artem factionis,
s Inon actionu esse: aliquo modo Persentur circa eadem fortuna, ars fuem. admodum etiam Agathon inquit. rs fortunam amauit, forι una artem.
V τ 1 et v K eo, quod iam probatum suerat, ad domon stiandunt id, quod non dum planum at:egebatque quapiam confirmatione: illud autem est facere, S agere munera, quae inde proficiscuntur esse res diuersas:cum igitur discrepent haec inter se, patere quoq; ait arteminite eorum, quae fiunt ac fabricantur: tractareque ipsam haec, non ea, quae aguntur materiaque sunt humanarum actionum. Adiungit etiam, inde intelligi posse coniunctionem,