장음표시 사용
401쪽
societatemque artis huius, de sortunae , cum ambae aliquo modo vectentur In eadem materia: id quod viderat etiam ut commemorat, Agathon, lodalis ipsius, qui tragoedias scripsit: citat autem ipsius senarium, in quo traditur amore magno inter se copulatas esse so itinam, & artem : eundem quoque citauit Simplicius in II. librum naturalis ausculini nis, sensus ipsius hic est. Poetarum quoque nonnulli cuncta ferme ad sortunam reserunt, ita vi artis propinquam ipsam faciant, dicentes rho. τοῦ ἰs6ἱι, - τ . unde etiam fortunatum hominem capere aiunt.
Ars igitur,ut dictum eΗ,habitus quidam in cum ratione verae, quae vim L bet efficiendi aliquiae praua autem ars,contra habitus cum ratione falsa, qui versatur circa et quod aliter se habere pum.
FINEM imponit illis,quae dicenda erant de artet repetitque desnῖtionem Ipsus, quam esse vult, animi quendam habitum qui rationem sequatur verum in moliendo opere,quod faciendum aggressa est extremum hoc separat ipsam, ae distinguῖt ab altero genere eorurn, quae possunt esse ac non esse quod oecupatur in negoti js agendis, disserentiaeque loco positum estinam habitum, quod artem esse inquit.genus b c est. post definitam autem deciaratamque artem, contrarium ipsus, idest ignoratione artis,quid sit itidem desnit, cui con- lienit cum arte in homere, nam ipsa quoque inscitia artis est habitus quidam, sed malus, αDraeterea in materia quemadmodum enim ars, ita quoque i noratio ipsius vel satur in iesus,quae non sunt statilles,nec ratum qu cquam habent, sed aliter, atque aliter eueniunt.
Te prudentia autem, sic adipisci poterimus, sispectauerimus, quos uti a
CVM quae seret scientla & ars doeu stet terila in aggredItur prudentiam,quae de Ipsa ut ars versatur in rebus quae solidum exitum non habent, certumq;, sed varium, & instabilem, nec tamen quamuis in hoc ips conii Iat, molitur aliquid ac fabricat, sed agit sue pubiliacam aliquam rem, siue priuatam cum consilla. primum autem ostendit, quomodo pollimus indagare,quid prudentia sit ex immatque aecommodatam este Ips cognoscendae rationem, ac viam, si viderimus, qui siit mortales, quos vocamus prudentes, ct quid boni, dotisque in illis si, ut ipsis hoc praeclaro nomine Ornemus .
Pruantis igitur esse , id tur, γιm, ct pol sar m sal re lene d literans Arebus , quae sit lonae sint, ac prosint, non fingistatim: τeluti quae ad valem Anem, O vires, sea quas u ad lens vivendum totum.
I N QV i T igitur prudentis proprium esse vim & potesalem in se habere consultandi recte de bonis, quae ad eum triruntur ipsumque iuuare postlint: quae bona tamen non aliqui partem ipsius ornent, psq; soli prosint excipit enim haec cum ipsae partes hae nactae sint artes quasdam,quae tibi opitule itur: neq; enim prudens quaerit qualia snt, quae ad tuendam valetudinem pertinent. sue ad vires eorporis comparandas : extant enim artes, quae haec curant, silique ossicii est e ducunt: ineum bit igitur prudens, his posthabitis, in ea vi- cenda, quae laciunt ad bene, beateque vivendum totum, plena aque viait.
402쪽
In V. Librum Arist. de morib. 3 3I
Signum autem huius rei est,quod circa aliquid prudentes dicimi homines, quana adfinem aliquem boum bene consultauerint, earum rerum, quarum non ea ars. Quapropter qui ad consultandum plurimum valet, is prudens mnino foret.
HOC Verum esse probare volens argumentatur a signo, iudicioq; hominum. ac consensu: ap' Pellamus enim inquit, prudentes eos, qui singillatim, in una aliqua re existimanda multa Valent consilio. quando recte rationem lisbduxerint ipsius,quod tamen rectum facinus, honestumq; sit sine quo non potest manere vera prudentia, sed tantum similitudo quaepiam ipsus, quae quo nomine vocetur, insta ostendet; oportet tamen talium rerum non extare tem uuam, quod si esset, inde laudarentur auctores, qui recte olhcio lso functi serent. Quemadmodum igitur illic locum habet aliquo modo prudentia, ita omnino, uniuersaqi in rebus prudens is erit, qui vim habet in ipiis optimum consilium capiendi.
Consiliarautem nemo dei s rebus, quae aliter se habere non possunt: nec de,s,quae non cadunt sub potessarem ipsius. Quare si scientia quidem est cum δε-
monstratione: quorum autem, principia possunt aliter se habere, horum non eis demonstratis cuncta enim, seu venire potest,ut aliter se habeant, oenon licet consulta re de risus, quae nec aris sol rei non posset inudentia sit si temtrae,neque anzscientia quidem,quoniam euenis,ut quail agi pote is aliter se habeat o cra vero, Poniam anu genus est actionis, σ effectionis.
n. t et quid intersit inter habitus expositos idest inter scientiam .&artem, atque eam, quam modo ingressus est declarate, prudentiam scilicet,cuius potissma pars est. consultare,ut significauit atq; inquit, neminem consultare de rebus, quae aliter se habere neque ut sed selidum,definitumq; terminum habent.& ut de his, ita quoque de illis, quae non sunt sui arbitrii, ac potestatis. etsi haec eius generis sunt, ut varios euentus nanciscantur; cur erit in incumbat In veram rationem illarum rerum tractandarum videndam,si erepta sibi pertitus est facultas earum gerendarum. Adiungit,ut quod vult cocludat quapropter si scientia non manet sine demonstratione: estq; ipsa initrumentum ;psius firmum: res veto illae, quatum principia euenit,ut varientur, sunt extra demonstrationem: uncta namque huiit scemodi aliter se habere pollunt: sequitur autem ut o stendat, alterum quoque genus recte excludi, de praeterea, quia non licet consultare de rebus necessariis : sne opera enim studioque alicuius ea, ut Glent, fiunt, perspicitur non polle ullo pacto prudentiam esse neque scientiam, neque artem,atque hoc non una eademq; de causa, ut statim doceti sed duabus. diuersisq;: non potest enim inquit prudentiae illa scientsa, quia contingit, id quod agitur quae materia est prudentiaeὶ aliter se habere,quod alienum est a scientia itidem neq; ars,
vir igitur xt irae sit halitus verus, qui cum ratione agendo versetur, circaea,quae homini sῖnt bona, . mala: Usectionis enim alius ab iis finis: actionis autem non semper esse potest: eu erum ipsa recta actio sinis.
403쪽
PosT A M docuit, quid non si prudentia nee conuenire penitus Ips eum alterutro superiorum habituum: inquit restare, ut ipsa sit habitus verus, qui apere, gerereque semper aliquid promptus ac paratus sit eorum, quae boni quippiam, emolumentique cunctis hinmanibus asterre possunt, atque etiam malum ab ipsis arcere 1 totusque incumbat in haeanesotia, curasque, quibus verbis distinguit hunc habitum ab arte. quod tamen magis explanat . tradens essectionis alium esse finem extra se positum: intelligit autem orus, quod ipsa molitur. id quod non cadit in prudentiam, imidiumque, atque Oeeram ipsius, cuiustinis est, adi Io expleta, cumulataque sua laude; quod s upra etiam significarat. ln II l. quoque libro de caelo dixit, s nem este essectionis opus. quod restat indeque existimari debe- 're de principiis , vera ne Ipsa, an filia sint, non contra, in quo peccabant, qui nimis duri. Obstinatique erant in nisis initiis tuendis.
uine οι cutis m τὸ elem, huiuscemod omnes prudentes artitramur esse, quia ea quae stilona sunt, de ceteris hominilus ne, icere possunte es autem huiuscemodi exim maintis eos, qui Iomeesicae disciphnae, . regenuae G
V A i ET hoc quoque ad constituendam definitionem prudentiae, quam expres Ierat:& eam ipsus partem, qua dixerat, illam in rebus agendis cum laude versari: dicit enim ea de causa mortales appellare Periclem, summum oratorem, & qui clauum tenuit rei p. At lieni eusium Prudcntem, & ceteros ipsi pares , qui consilio . & honestis factis plurimum prosii runt sitis ciuibus, qualis itidem fuit Themii locles, Epam Inondas, Pelopidas, atque alii :
In hocq; praeclarum 'oc nomen ipsos adeptos, quia vina, ac potestatem habuerunt ingenio suo videndi, quae bona ipsis citent. & cet cris mortalibus forent. Iudicium et am ho- ninnua exponir, atque opinionem, cuius potissimum gener selle existiment hos praecla ros viros: cileque qicit eos, qui domum recte, familiam quem am regunt: ita enim Iriolunt sibi ipsis, isque,atque illos etiam, qui uniuersam ciuitatem gubernant.
Vix cautem factum ess, t temperantiam hoc nomine a Zel mus , taminquam prudentiam conseruantem talem enim existimationem tuetur non enim omnem mi matIonem interimit, nequeseruertit voluptas ,σ dolor, lutitriangulum duosus rectis aequales halere, aut non halere e verum eas , quae circa id, quo agitur, sunt: principia exam rerum gerendarum sunt ea cuorum gratia, quae aguntur,manent illi ve ro , qui corruptus sit propter voluptatem , a dolorem statim non anaret principium neque orortere huius rei causae neque tropter hoc eligere omnia, neque agere vitium enim' im , oeteterflem Ietetnterimendi frinciZrum .d apropter nece e Gy,prudentiam esee basitum cum raraone verum, circa ea, quae hominu lona sunt,se azendo, versantem .
ARGUMEN VR a notione, quain Graeci , μιλη Lia vocantu utiturque ipsa tamquam
404쪽
In VI. Librum Arist de morib. 333
nora ouadam, qua intelligitur verum esse, quod de prudentia dixit, versari ipsam in rebus endis: inquit igitur nulla alia de causa impositum fuisse nomen temperantiae a Graecis: auo ipsam appellant, id est nisi quia tuetur prudentiam: hoc enim valet id itinum nomen: tueri autem ait conseruareque temperantiam existimationem hane, iudiciumque rectum de rebus gerendis, quod inquam honestas semper retinenda sit, turpitudo autem fugienda; quod siquis contradiceret, non solum hanc existimationem tueri, o .brietatem, quae est de rebus bonis, ac malis,sed ceteras quoque firmas opiniones,quas in animo aliquis habuerit remotas, alienasque a virIute, ac vitio, negat hoc. nec verum elis
-mmationes, quae sunt de rebus agendis, volup atem ac dolorem, cuius rei causam affert; inquit enim, principia rerum agendarum esse illud ipsum, c ius causa ea aguntur, quod ii corruptum, inquinatumque fuerit, variat, immutatque priores illas,verasque opiniones.cut id, quod prius verum tectumque videbatur,incipit apparere contrarium: nec vim ullam in se habere, ut nos eius obtinendi causa, omittere voluptates, & dolores perpeti debeamus; usu autem hoc venire declarat, neque aliter fiet posse, quia vitium de ptauat, ut ait, Principium, ac perdit. His autem expositis, ac confirmatis, repetit definitionem pri iden.
Quin iam artis quidem est virtus: prudentide autem non ea Hirtus.
Aso REvi xv R. rursus diltinguere prudentiam ab arte, etsi enim hoc prius attigerat: cuintamen occurrerint alia argumenta, quae idem praeflent, non existimauit alienum proptero similitudinem magnam horum habituum iterare eundem cursum: inquit igitur, artis constare virtutem, prudentiae vero nullo modo; quare perspicitur hinc ipsas inter se est e diauersas. Interpretes ita locum acceperunt, ut auctor intellexerit, in opiscibus requiri vi tiitem moralem:aliter enim quamuis periti artis eius serent, possent munus suum non re- cte conficere, impediti culpa aliqua, veluti ignauia, odio, auaritia; quae vitia non cadunt . in prudentem: si namque in consilio dando peccaret, non est et virtutis compos, neque diagrius, qui prudens vocaretur.
in arti quidem iste, qui sponte sua peccat, optabilior e Z ; circa pruden
tiam autem manus tralandus veluti etiam circa seirtutes. Rensemum i ritur est, eam sirtutem quamdam esse, non autem artem .
A L τ ε R v M hos est duorum argumentorum, quibus nunc distinguit prudent Iam ab arte idocet en in , non idem usu venire in prudentia, quod in arte contingit: unde perspicitur diluinilitudo ipsarum, ac diuerentia. Inquit igitur, cum in ambobus his habitibus eulpa admitti posui, atque id non una dzcausa; eum, qui sponte sua in arte peccat; opereque aliquo suae artis moliendo, meliorem opificem cisse, magisque expetendum, quam qui inustus, de contra sensum suum labitur: contra autem deteriorem esse, minusque expetendum, qui sponte volensque peccat in munere aliquo proprio prudent lae obeundo; quare 'ine constatur tem,& prudentiam esse habitus animi diuersos. Erratum In arte.a volente
α quod faeit i telligente commissum, non senifica inscit Iam artis. sed malitiam opifieis quaeremota ille non peccabit:contra res se habet in prudentiae officio, munereque at quo, ut ille improbior homo sit, minusque idoneus consilijs dandis, qui culpam suam intelli felictamen in ea re lab tur: fides enim non minus, quam iudicium requiritur n munere, prudentiae obeundo. consilio dando. idem aute , quod in prudent a inquit auctor usu. ire in virtutibus morum, ut qui sponte labitur, maiori culpae a sinῖς sit, quam qui i- , Inotatione aliqua o ilicii sui inducitur ad errandum, unde magis plectuntur, qui sponta reco't, quam qui ii rei'be aliquid fecerant, nescientes se peccare; in extremo b ulus par-
405쪽
Cum autem sint duae partes animi, qua rationis participes sunt: alteri, se,um Urtus es puerit, quae Amicinum e opinio me opimo enim es Α- ea i quod pote ualiter se habere , ct trudentia: atqui ne e ha batus cum ritione stam e signum autem huius rei est, quod obliuio quidem huius habitusin: prudentiae autem non est.
ra non nulla, quae iam traclita tuo loco Iuerant. Inquit igitur, c ira duae sint . . IIII partes compotes rationis; & quae ipsam in s. positam habent: lunt autem illae, una qua utimur ad res naturae obscura videndas. & causas earum intelligendas: alae ra autem , . quae utilis nobis est in opinionibus hominum ponderandis. & vinitate reptarum expdo randa, unde appellata est , quae etiam a rebus agendis & publicis , dc priua is , in qui biri . tota volutatur, vocata est a Graecis νM, ut superior ε.6'i. it, cuia itur Lao M'. snt animi partes, prudentia alterius haruν partium virtus est. idest p sterioris, in qua vigent opiniones: id quod probat declaratae munione ambarum harum rerum, idin
vpinionis, & prudentiae, cum utrae lite vetientur in rebus, quae aliter se habere potiu expositaeque sint varietati: haec igitur sunt. quae adhuc tradidit, peretinentia ad ollendet dam tamquam societatem illarum. Quin etiam inquit, falleretur, qui deni ire volens prudentiam, putaret se satis illam expressite. ei solum dixistet, ipsam eiie habiciam ammi, tur . obtemperet rationi talij enim quoquc habitus iunt qui sequamur rationem, tamquam du- . ceni, docet hoc verum eme, dehiderarique adhuc, quae ipsam seiungant quod ipse Euata 1 pno argumento ductorandicio enim est, non esse plenam perfectamque delinitionem: nee existin ari posse unam, eandemque rem elle artem, S prudentiam, quod huiusmoditiabitus Obliuio extat;extitere enim aliquando, qui cum artem aliquam didicillent, in grauem aliquem & loneum morbum, sue quῖa quapiam alia ratione erepta ipsis est facultas exe cendi eam, penitus ipsam obliti sitiat; quod prudentiae usu non vinit, quia temp. a cre- mbra veniunt colendi ipsam, de in Publicis. Privatisque omnibus iactis frequens est vitis ipsius: & praeterea quia & secum alia uis cum crattat de quapiam re, meditaturque quie-Piam, ipsa utitur, de cum consiliam alij dat.
Quid autem silentia est ex limatio de rebus, quae in niuersum sunt , nece aris sunt: sunt autem principia quaedam rei ιm, quae demo ratis materia sunt,atque omnis se entiae iuncta enim cum ratione se entia est, ran- .c reius quo scientia hercipitur, neque foritia esse potest, neq*e ars , ne et prudentia: quo enim s entia percipi potin , idem mate uadem Aurationis
sae autem rum entiar quoa enim j cientia percipi potest , idem materia demonstraraonis
tutem sunt circa res,quae posunt aliter se habere neque iam spientia hoez:sapientis enim est, e 1uibusdam rebus drancnmurioiam tenere .
406쪽
In VI. Librum Arist. de morib. 33S
Pos x A M disseruit de tribus habitibus intellectus, S: quomodo accipi debeant, docuit, qui habitus sunt scientia, ais, & Prudentia; nunc se confert in quartum explicandum; id- est mentem: inquit isitur. Quia scientia existimatio est de rebus, quae in uniuersum fiunt.& quae necessariae sunt: extant autem principia quaedam eorum, quae demonstratione illustrantur, & omnis sicientiae, atque hoc, quia scientia procedit cum ratione.causamque adfert eorum omnium, quae tradit, principit eius, quod docet scientiat, materiaque pro- pria ipsius est, non existit, neque datur scientia, neque ars, neque prudentia: est autem hoc α adyame, redditioque superioris illius ἰηu , unde orsus est; cuius statim causam adfert. atque ait: quod enim praecipitur a scientia. materiaque ipsius ethid, quod demon lirari potest; firmaque hac ratione comprobari: hi autem habitus versantur in rebus, quae res aliter se saepe habeant: intelligit autem artem,& prudentiam; nam scientiam habere principia sua neces laria constat, quae tamen. α ipsa ninc reiicitur, quia principia scientiarum non percipiuntur demonstratione. aliter res numquam exitum finemqtie suum nancisce retur. Addit etiam quartum habitum, idest sapientiam, & ipsum huic rei reddendae a commodatum non esse , cur autem, & ipse hinc depellatur, statim ostendit: inquit enim sapientis munus esse in aliquibus rebus uti demonstratione: firmisque argumentis quaedam comprobare.
Si igitur ea, quibus xerum Alcimur, ω numquam falsi aliquid praegra
mui,versantur in ,quae non possunt aliter se halere, tae etiam in 3squaeri sunt,sicientia sunt, O prudentia, G sapientia, c mens: horum autem triunihil est: ssico autem tria, prudentiam,sapientiam scientiam: restatumens
c ONCLUDIT modo ratIonem omnem: cum enim ostendisset, qui habitus animi Idone; non forent constituendis initiis scIentiarum, reiecissetque inde quattuor illos, quos aliqui falso putarent praestare hoc polle, indicat, quinti illius, quem enumerauerat, hoc ecisi ossicium, idest mentis: eam enim solam auctoritatem fidemque illis comparare: ita autem argumentatur, repetitus illis, quae dixerat: iteratoque tamquam sundamento totius rationis ; si enim ait, habitus, quibus verum dicimus, & numquam decipimur in hIs re- hus existimandis, quae 5 non aliter, de aliter se habere possum:ilanum autem est intelligere ipsum his verbis. α res necessarias, & contingentes ; complectitur enim utramque materiam, illi autem sunt inquit, scientia, di prudentia, de sapientia de mens,omittit au-- tem artem, ut cui plane non videbatur tantum ti ibui poste, vi vi, potestateque ipsiux s mitatis aliquid, ae roboris adderetur initiis scientiarum, de quIa inclusa aliquo modo est, propter similitudinem magnam, quam cum Ipsa habet, In prudentia. Addit autem ut con cludat: trium vero horum nullum est, quod hoc praestet, quae autem intelligat, exponit, restat inquit, vi mens sit principiorum scilicet.
Sapientiam autem in retibus tribuimus, , qui sunt in js ipsis artilus exiamst, ac praestantes, veluti Nidiam Iratuarum e lapide opificem,sapientem ae Abeletum imaginum ex aeresectorem hic nihil aliud signi anus sapien-
nae nomine, fuam virtutem artis. Doer et sapientiam non uno temper modo capi; cum enim de Ipsa una virtutum quinquet
407쪽
mentis, accurate disputaturus esset, quattuor illarum Iam expositis, nequIs error nascer tiir, fgnificare hoc voluit; primum igitur ostendit, quomodo vulgo usurpetur hoc nomercum enim de aliquibus agatur, qui excellant in aliqua arte; consuetudo solet hos vocare sapientes, dicere que ipsos in ea consecutos esse sapientiani, idest perfecte, absoluteque ipsam tenere. Probat hoc verum esse exemplo quorundam summotum opificum, quos multitudo hoc praeclaro nomine ornaret, vestiti inquit Phidiam, qui e lapide statuas fabricaret, homines dicunt opificem sapientem: eodemque pacto Polycletum Sicyonium, qui ecaere simulacra conficeret, artificem sapientem . Adiungit ut in his duobus, ita in reliquis artibus morem esse iis, qui valde exquisiit. praestantesque in ipsis serent, tribuere hoc nomen . Sed etiam admonet, ipseque mei declarat, ita se rem habere, ut iraditum a me est, idest nihil aliud ostendere velle illos, qui sic loquuntur, nisi eos egregiam virtutem, α laudem in ea arte operibusque ipsus adeptos esse .
Esse autem quo am sapientes arbitramur uniuerse, non singistatim, neque in Hia quapiam re sapientes,quemadmodum Homerus locutus ese in Margit . ., Munc neque fossorem Γ, esecerunt, neque aratorem ζ Neque aha quapiam in is re sapientem . Quapropter manifestum eis, esse maxime exquisitum in omnibus scient,s sapientiam . . .
sic Nip c AT aliter quoque homἰnes solitos appellare non nullos sapIentes, qui unῖ tse, cunctisque in rebus summo consilio uterentur, pollentque ceteros mortales erudire, nec una aliqua in arte solum multum viderent, ut huperiores illi. verum autem hoc, propriumque sapientiae nomen, declarat etiam e sua sede in alienam minime transire solitum. sed manere in optimis consilijs alijs dandisi Homerumque indicat in leui ct ridiculo poemate hoc nomen ita cepisse. & tamquam ipsum declarasse, clam dixerit, voluisse Deos, eum, de quo sermo illic erat, non exsitisse Meque missorem, neque aratorem, neque alia vlla in re sapientem. Margites autem ludicro illi poemati nomen erat, cuius meminit Atistoteles x K & Plato in posteriore Alcibiade. Nec non Clemens Alexandrinus, quem pium scriytorem, & valde eruditum, olim curaui excudendum, eiusdem mentione ecit in primo libro ς'μα ,: inquit autem Aristoteles,concludens rationem Perspici hinc posse maxime exquisitam, perfectamq; lveram elle sapientiani inter omnes si enuas, Ac praeclaras artes eodem pacto,quo in ceteris studiis artibusque,qui maxime excellentes forent. vi ipsi sapientes vocarentur.
Oportet igitur sepientem, non solum quae e principi s proficiscunor me L
ore, se etiam circa principia non decipi, nesue peccare.
AD M o N E T, quae requirantur, ut ita aliquis sapieri merito vocetur & sne quibus hone sum hoc nomen non adipisceretur: neque enim arbitror corollarium hoc elle, ae sente tiam, quae e saperioribus , iam explanatis, eliciatur , si sapiens tantum teneret, quae ex iis, quae sumit ad concludendum, si incipiisque scientiae alicuius conficerentit, non eisset melior quovis instructo aliqua scientia, sed quia, quod ipsi illi i
liam reddere potest principiorum, confrinareque ipse, ideo vincit ei mi , talisque est, qu rem describit inquit ergo. Opus est igitur, sapientem illan solum intelligere, quae e princi-Pli' proficii ciuntur, conclusaque vi ipsorum s iit. verum etiam non decipi, errorique ulli amnem este in cognitione principiorum iisque omnibus, quae ad ipsa iaciunt.
408쪽
In VI. Librum Arist. de morib. 3 7
Quapropter existimari delet sapientiam esse mentemae benesum tam
quam caput halentem scientiam rerum maximo honore dignarum .
Noe potius nisi fallor, similitudinem habet corollarii cum dicat. Quapropter esse debebit sapientia, mes, de scientia,& veluti scientia instructa & ornata capite,non quod contingit aliis scientiis, quae constituere non pollunt, nee probare sua principia, destituta illo, &quasi manca. Adiungit etiam aliud.quod dignitatem ipsius declarat materiam enim ipsius esse inquit, plenissimam honoris, de admodum honestam, id quod satis exploratum est:
dignitas enim, nobilitasque rerum, quae quaeruntur a scientijs, auget magnopere dignitatem ipsarum, veluti scientia siderum ortusq atque obitus stellarum, praestat in hoc geometriae cum vincatur ab ipsa,quia hon est ita exquisita, ut illa . Nam quod eam tamquam pite instructam esse inquit caput μι- oti. appellauit vim,& potestatem eius,quam habet, ut inquit,ornandi & confirmandi rationes inferiorum. Non video autem cur debue-xit lectio variari, quae recta est,ac constanter mansit in cunctis,quos nactus sum. antiquisti bris : nam praeter illos, qui olim in manus meas venerunt, non nullos postea vidi, qui cum illis consentiunt. Non tam bene autem sentio de lectione , quam anteponunt recertae , qui auctores fuere huius nouitatis: duriuscula enim mihi videtur; sensum etiam ἱ-rsam nihil aut parum variare apertum est.
. surdum enim e siqui. civile cientiam ueprudentia exi Imri maximo Eudia, sonare digna esse si optimum Omniu,quaesi/nt in mudo,homo sit.
cvM summa laude extulisset sapientiam, dixissetq; Ipsam versati in rebus videndis honestissimis hoc etiam argumento addit,perspici non comparandam cum Ipsa esse ciuilem disciplinam neq; prudentiam,quarum materia omnis esset magno interuallo minor,cum caret res humanas,doceatq: quomodo mortales bene,beateq;viuere pollint,ait igitur. Absutdum,& stultum prorsus futurum,squis putet cognitionem rerum ciuilium, petuderiamq; , suae usum ipsatum vendicat ab omni errore, culpaqi, ex illimaret esse praestantillimam, summaeq; dignitatis:nisi velleti hominem optimum omnium esse, quae sunt in hoc inun- qua opinione, sententiaq, ipse maxime abhorret cum omnino velit uniuersum hune mundum, ornatumq; rerum aeternum esse. partesq; itidem ipsus non paucas ab inter tu solutas & liberas. etsi de toto hoe pieta, nostra Christiana aliter sentit, ut satis notum est, de omnibus perspectum: sed nos suscepimus sententias auctoris huius pro viribus declarandas, non veritatem ipsarum indagandam de qua dubitandum non est, cum ita placuerit principi.& conditori nostrae sanctillimae legis.
Si igitu salubra bonum aliud e II hominibus cpiscitus e allum autem, Mγὸ Iam semper lim , O sapiens idem omnes dicerent , prugens vero, aliud et 2 iam circa semetipsum singula lene pesicis,id prudens esse dixerint,
sieris suis committerent. Quare teluarum etiam qua a m p ulmes aiunte se. quaecunJue circa suam vitam cernuntur, vim pote rem hulere prae- I vij ns,quod futurum ea. ,
A i x x K v M hoc argumentum est,quo idem probat, sapientiam scilἰcet, di prudentiam inter se distrepare: neque eundem animi habitum ambas existimari debere: atque hoc, quia res. quas curant, longe aliae sunt: diuersi antem habitus in diuersis rebus videndii, de recte administrandis, occupantur, quod constituit. ac verum esse docet, similibus utens, α rebus quarum unae accommodatae sunt utilitatibus animantium, ac variis ipsarum in
409쪽
gen js alterae vero natura constant: priores enim harum variantur, variatis naturIs Ul-mantium: posteriores caedem apud omnes, atque omnibus in terris sunt: inquit igitur, si salubre, ac bonum aliud est hominibus, ac piscibus; album aulcm, ac rectum idem sem- rer, nec variatur, eodem pacto sapiens idem omnes appellarent: prudens vero diuersum: declarat hoc, ostendens, quae vere prudentes animantes vocari possunt ; elle enim illud, linquit, prudens omnes mortales dicerent, quod vim habet, ac potestatem videndi, quae sibi accommodata sunt cunctis in rebus,ut huicies committerent res suas, ac semeti pios. R diungit autem, tamquam corollarium, quod sane dc ipsum valet ad hoc comproba dum, homines consueste vocare beluas non nullas prudentes, illas inquam, quae perspiciuntur habere in vita sita tuenda vini, ac potestatem quandam praesentiendi tempestates futuras, unde intelligentes imbecillitatem suam, sedulo parant prius, quae ad victum necessaria sunt: huiuscemodi autem in primis eris imantur esse apes, & formicae. Cadere . vero hoc diuinum nomen prudentiae in ipsas significauit Plutarchiis, qui scripsit libellii .eruditum, in quo quaesiuit, utrae animantes prudentiores forent, siue quae in terris viverent, siue quae in aquis.
pertum autem est, non posse viti pacto eandem esse ciuilem scien iam , sapientiam: sitiamque istam , quae versatur circa res utilest is , voca ut s-
pientiam,multae extabunt sapientiae . non enim una circa Ionum omnium ani
malium versetur ,seu alia circa unumquoque Esiorum nisi medendi artem Lemnibus quae sunt, eo em esse volumus . i
PROBAT hoc argumento, non esse unam, eandemque secultatem, quae res ciuiles curat, docetq;, quomodo res p. gubernanda sit,& sapientiam. siue igitur haec alia quaestio est, siue pro prudentia cepit politicam: ita autem duos hos habitus putat inter se discrepare : ut solis apertum sit discrimen eorum, quod facit, nisi fallor,ut distingueret ipsunt solum duos hos, quos nominat, habitus; nam non est per icitum dis inicia inter prudentiam, & i pientiam; unde plurimum curae posuit in ipsis distingitendis: etsi autem planam, ape tamque es le vult dii serentiam inter duos hos habitus idest politicam, & sapientiam, at mento tamen ipsos seiungit: si enim inquit, appellarent sapientiam habitum , qui vers tur in his videndis, quae sunt emolumento, ac prosunt sibi ipsis, multae serent sapientiae: neque enim una est, quae in uestigat bonum accommodatum cunctis animalibus, ve rum inauit alia atque alia: simili autem constituit, non unum atque idem bono ei te cunctis animalibus, iuuareque ipsa; neque enim eadem ars, praeceptaque medicorum cadem rei-tulantur, sine discrimine ullo, cunctis animantibus diuersorum generum.
Si autem , quia homo ea optimum Omnium animalium, nihίl hoc inter Heete1um homine alia multo diuiniora sunt natura veluti apertissime te suiίus mundus conflat: ex irs igitur, quae a me dicta sunt, Itinum est pientiam, sicuntiam, oe mentem esse rerum, quae Zuinissimae sunt natura.
Vin taxet Aristoteles occurrῖ posse suae sentetiae ab aliquo pertinaci homine, qui omni no vellet unam, atq; eandem este sapientiam,& prudentiam, nec separari ullo pacto ipsas posse: uteretur autem hoc argumento, quod prudentia versatur tota in homine ornando, A . ob omni incomodo liberido,qui homo praestantissimu est omnium animaliu quare habitus,qui optimas res,& suma dignitate praeditas curat, ij dc haberi debent,cu cotieniat ipsis in materia,qua curant; non inficiatur noster quin homo antecellat ceteris animatibus, se negat eu tantae di nitatis este, quatae aduersarius putabat, usia si ut multo diuiniora na
410쪽
in VI. Librum Arish de morib. 33 9
tuta, quae non attingit prudentia, ut apertillime ac sine ulla controuersia mundi partes non nullae, e quibus uniuersas hic ornatus rerum constat, unde vere initio dixit, quod aiebant illi inane elle, & nihil ad rem facere. In primis autum hoc de Iarare significant ea, e quibus mundus consistit: intellexit enim, quae oculis cernuntur, ut Solom, Lunam, &Caelum, stellasque: de si namque sunt alia aditae praeliantiora, ut Deus, naturaeque se paratae ab omni materia, non tamen tam aperte hoe testarentur,quia luminibus humani cnon visuntur. Qisod ad verba pertinet, quibus usus est, Plutarchas quoq r. cum ex opi
nione Epicuri traderet, quomodo concretus, coagmentatu que ellet mundus, ait.
N. Excluso autem, explolbque hoc quoque, repetit delinitionem sapientiae de de materia ipsius,ut facere poterat, magnifice loquitur.
Quare Anaxagoram, oe Thaletem huiuscem ossi omnes, sapientes quidem prudentes autem non aiunt ese, cum aqexerint eos ignorare, quae sibi emolumento esse possunt: cor eximias quidem res, praessabusi sicire aiunt, Gr
admirabiles, oe arduaι, Gr diuin, tenere: inutiles autem , quia non humanas
Hoc aperte corollarium est,quod tamen & ipsum non parum valet ad Iudicium suum confirmandum: consuetudinem enim, moremque loquendi ita capere haec nomina ostendit, quae consuetudo vocat Anaxagoram, & Thaletem physicos, ceterosque cius generis, qui numquam rem quaeliuerint, sapientes viros, prudentes vero nullo pacto, at lue hoc ea de causae, quam dixi, & ut ipse adiungit, cum videant eos ignorare, quae prodestent sibi ipsis. de scirent illa, quae etsi eximia sunt. & admirabilia sornat autem illa, de multis nomini bus dignitatem eorum praedicat, etsi vere hoc facere poterat . quia , & ipse codem studio tenebatur tamen inutilia sunt. quia humanae vitae non opitulantur, quae utilia stilicet, ac fluctuosa studiose quaeri putant illi oportere : prudentia autem ait, occupata tota est in hominis propriis rebus.& de quibus cum res postulat. licet deliberare, quod de superioribus illis usu non venit. Significauit autem illa uno nomine aliquo modo M. Cicero, quae pluribus expressit Aristoteles, aut si non euncta. nstiga saltum. cum inquit etiam quid in ., Caelo fiat, scire avemus. Non sine causa autem cum physicos nominaret, qui accusarentura multitudine, quod rei potius operam non darent, appellauit illos duos. , non autem Democritum, qui sine incommodo ullo hoe facere poterat , quia habebat amplum patrimonium; duo autem illi pauperes erant; id quod de ipsorum altero sigiuficauit Plutarchus in Pericle:alebat enim illum summus hie orator de princeps reipublicae; unde cum in bello Peloponnesaco . toto animo conuersus ellet Pericles in tuenda ciuitate ab hostibus, ac quae tempus illud ferebat, procura sis visus sibi est doctiis mi is vir spretus ab co esse, questusque cum eo de hoc libere est; quin autem Thales, & ipse tenuis homo seret, dubitari non potest; commemorauit enim uoc noster hie anchor in primo libro xι ιτμαι.
Prudentu enim maxime hoc munus esse volumus,sene consiliare: consiliat
autem nemo de rebus, quae aliter se habere non hos unt: neque de illis , quorum svis aliquis non ea, atque id quidem Anum ,quod sub actiιnem cadat: consil-rator autemsimpliciter is bonus ect, qui eius quod optimum homini est rerum omnium, quae agi posunt, coniectauris, ratione ιρrum subducta.